alt

Για το μυθιστόρημα του Ράινερ Μαρία Ρίλκε «Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε» (μτφρ. Αλέξανδρος Ίσαρης, εκδ. Κίχλη).

Της Τέσυς Μπάιλα

Και μόνο η είδηση της έκδοσης του μοναδικού μυθιστορήματος που έγραψε ο Ρίλκε αποτελεί εκδοτικό γεγονός, πολύ περισσότερο όταν τη μετάφραση υπογράφει ο Αλέξανδρος Ίσαρης.

Το βιβλίο γράφτηκε ανάμεσα στα έτη 1904-1910 και θεωρείται το πρώτο μοντέρνο μυθιστόρημα της γερμανόφωνης λογοτεχνίας. Είναι η εποχή κατά την οποία ο Κάφκα γράφει Την περιγραφή ενός αγώνα, ο Προυστ δουλεύει το Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, ο Τόμας Μαν το Θάνατος στη Βενετία και ο Τζέιμς Τζόις τους περίφημους Δουβλινέζους του.

Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου έχει έρθει από τη Δανία στο Παρίσι, με το φιλόδοξο όνειρο να ασχοληθεί με την ποίηση.

Ο Μάλτε, ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου έχει έρθει από τη Δανία στο Παρίσι, με το φιλόδοξο όνειρο να ασχοληθεί με την ποίηση. Σε όλο το βιβλίο δεν έρχεται σε επαφή με κανένα άλλο πλάσμα. Ζει κυριολεκτικά μέσα στη φτώχια και θεωρεί την πόλη μια φυλακή. Για να αντιμετωπίσει το κρύο συχνάζει στην Πινακοθήκη ή στη Βιβλιοθήκη. Είναι χαρακτηριστική η φράση με την οποία αρχίζει το μυθιστόρημα και δίνει το στίγμα των συναισθηματικών διακυμάνσεων του Μάλτε: «Ώστε, λοιπόν, οι άνθρωποι έρχονται εδώ για να ζήσουν, εγώ θα έλεγα πως έρχονται για να πεθάνουν». 

Ο Μάλτε βιώνει τη μοναξιά και την παγωνιά της διαφοράς του από τους άλλους. Διαβάζει Φλομπέρ, Μποντλέρ, Ίψεν, Μπεττίνε φον Άρνιμ, Φρανσίς Ζαμ αλλά και τη Βίβλο. Προσπαθεί να ισορροπήσει στη ζωή παλεύοντας με τις εσωτερικές του συγκρούσεις. Το μη συνειδητό διεκδικεί όλο και περισσότερο χώρο μέσα του, όπως στους ήρωες του Κάφκα ή του Πιραντέλλο. 

Ο Μάλτε είναι ξένος σε μια πόλη που ευνοεί τη μοναχικότητα. Και θα θελήσει να ξεπεράσει αυτό το συναίσθημα, να απαγκιστρωθεί από τον φόβο που του προκαλεί, με τον τρόπο που γνωρίζει καλύτερα: με την παρατήρηση. Σταδιακά αρχίζει να παρατηρεί τα πάντα: Ανθρώπους, κτίρια, μυρωδιές, τη συσσωρευμένη μιζέρια της πόλης. Και εκπαιδεύει τον μοναχικό του εαυτό να βλέπει το κρυμμένο πρόσωπο των ανθρώπων. Τα προσωπεία τους. Συγκλονιστική είναι η αίσθηση που αφήνει η σκηνή με τη ζητιάνα. Είναι μια γυναίκα σκυφτή, με το πρόσωπό της χωμένο στα χέρια της. Όταν την τρομάξει, η γυναίκα θα πεταχτεί από τη θέση της. Ο Ρίλκε γράφει: «Η γυναίκα τρόμαξε και αναδύθηκε από τον εαυτό της τόσο απότομα, που το πρόσωπο έμεινε στα δυο της χέρια. Μπορούσα τώρα να δω πως ήταν κούφιο». 

Όσο κι αν ο ποιητής έλεγε ότι ο ήρωας που επινόησε δεν έχει σχέση με τον ίδιο, ο αναγνώστης δεν αργεί να αντιληφθεί την εσωτερική ταύτισή τους.

Σύμφωνα με τις αισθητικές αρχές του Μοντερνισμού, το άτομο διεκδικεί το δικαίωμα να βλέπει και να αποδίδει την εικόνα όχι «σαν αληθινή», όχι εξαρτώμενο από την ομοιότητά της με την πραγματικότητα, αλλά με τα δικά του μάτια, ή όπως είχε πει ο Νίτσε: «απολαμβάνοντας τη συνείδηση της διαφοράς». Ο ήρωας του Ρίλκε βιώνει ακριβώς αυτή τη διαφορετική εικόνα του εαυτού του. Κι όσο κι αν ο ποιητής έλεγε ότι ο ήρωας που επινόησε δεν έχει σχέση με τον ίδιο, ο αναγνώστης δεν αργεί να αντιληφθεί τη βαθύτερη εγγύτητά τους. 

Ωστόσο είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται απλώς για μια αυτοβιογραφία του Ρίλκε, παρ' όλο που ο ποιητής είχε τη συνήθεια να γράφει ημερολόγιο και η καταγραφή των σημειώσεων αυτών έχει ημερολογιακό χαρακτήρα. Επίσης, κάποια αποσπάσματα είναι βασισμένα στις επιστολές που ο ποιητής έστειλε στον Ροντέν, όταν ζούσε στο Παρίσι. 

Χωρισμένο σε 71 κεφάλαια, το Οι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε είναι ένα πολύσημο κείμενο, που τόσο από πλευράς δομής όσο και υφολογικά απέχει πολύ από το παραδοσιακό μυθιστόρημα. Η εξέλιξη των γεγονότων δεν ακολουθεί ομαλή χρονική σειρά, με τις εσωτερικές μεταπτώσεις του ήρωα να ποικίλουν. Η αποσπασματικότητα του κειμένου επιζητά την αναγνωστική προσοχή, αλλά στο τέλος ο αναγνώστης αποζημιώνεται από την αφηγηματική δύναμη κάθε φράσης και τον ευφυή τρόπο σύνδεσής της με το σύνολο. Γίνεται λαθρακουστής των ήχων της συνείδησής του, των εξομολογητικών του μονολόγων, και αυτόπτης μάρτυρας των εικόνων που στοιχειώνουν τις αναζητήσεις του.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1993 από τις εκδόσεις Το Ροδακιό, σε μετάφραση Δημήτρη Δήμου. Κλείνοντας, να επισημάνουμε τη συνολική αρτιότητα της έκδοσης.

* Η ΤΕΣΥ ΜΠΑΪΛΑ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο της βιβλίο, το μυθιστόρημα «Άγριες θάλασσες» (εκδ. Ψυχογιός).

 Στην κεντρική εικόνα η εικονογράφηση του © Valerio Vidali για τη γερμανική έκδοση του βιβλίου από τις εκδόσεις ELI Readers (2013).


altΟι σημειώσεις του Μάλτε Λάουριντς Μπρίγκε
Ράινερ Μαρία Ρίλκε
Μτφρ. Αλέξανδρος Ίσαρης
Κίχλη 2018
Σελ. 312, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΡΑΪΝΕΡ ΜΑΡΙΑ ΡΙΛΚΕ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Ανοιχτά βιβλιοπωλεία, όπως στη Γαλλία!

Η Σύμπραξη Εκδοτών επανέρχεται με αίτημά της προς την κυβέρνηση, ζητώντας να χαρακτηριστούν τα ...

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Διαβάζω τον Χαβιαρά, ονειρεύομαι τον Στρατή

Μερικές σκέψεις για το έργο και το πρόσωπο του Στρατή Χαβιαρά, με αφορμή το κλείσιμο σήμερα ενός χρόνου από τον θάνατό του.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Τους φίλους συγγραφείς που έφυγαν από κοντά μας τους μνημονεύουμε ...

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Ελλάδα - Γαλλία: 200 χρόνια φιλίας και πολιτιστικού διαλόγου - Όλες οι δράσεις

Με την ευκαιρία του εορτασμού των διακοσίων ετών από την Ελληνική Επανάσταση του 1821, το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος παρουσιάζει ένα πρόγραμμα εκπαιδευτικών και πολιτιστικών δράσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του 2021.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Αμφίβια τέρατα, του Κώστα Πούλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση δύο ιστοριών από τη συλλογή διηγημάτων του Κώστα Πούλου «Αμφίβια τέρατα – Ιστορίες στον δρόμο για τη λίμνη», που θα κυκλοφορήσει στις 10 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΕ ΑΣΗΜΕΝΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

...
Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Ο χορευτής του νερού, του Τα-Νεχάσι Κόουτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ta-Nehisi Coates «Ο χορευτής του νερού» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη), το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όλη μου τη ζωή ήθελα να φύγω. Δεν ήταν κάτι ...

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός, επιμ. Μαρία Καβάλα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την εισαγωγή της Μαρίας Καβάλα, η οποία είχε και την ευρύτερη επιμέλεια στον συλλογικό τόμο «Νεότερος Ελληνικός Εβραϊσμός. Η δυναμική παρουσία. Η οδυνηρή απουσία. Το σήμερα», ο οποίος κυκλοφορεί στις 11 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις University Studio Press.

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Βιβλία για το Ολοκαύτωμα: Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες

Επιλογή από τα δεκάδες σημαντικά βιβλία για το Ολοκαύτωμα που έχουν κυκλοφορήσει τις τελευταίες δεκαετίες στη χώρα μας. Μαρτυρίες, στρατοπεδική λογοτεχνία, ιστορικές μελέτες. Για να κρατηθεί η μνήμη ζωντανή, για να μην ξεχαστεί ποτέ η φρίκη των γκέτο και των στρατοπέδων. Στην εικόνα, φωτογραφία από τ...

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

12 Φεβρουαρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Βιβλία που θεμελίωσαν τον πολιτισμό μας: 10 διαλέξεις στο Ίδρυμα Θεοχαράκη

Οι συγγραφείς Σώτη Τριανταφύλλου και Κώστας Κατσουλάρης παρουσιάζουν θεμελιώδη βιβλία του πολιτισμού μας σε μια σειρά 10 διαλέξεων μέσω πλατφόρμας τηλεδιάσκεψης, στο πλ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ