Abraham Yehoshua La comparsa700

Για το μυθιστόρημα του Αβραάμ Β. Γεοσούα «Η κομπάρσα» (μτφρ. Μάγκυ Κοέν, εκδ. Καστανιώτης).

Της Εύας Στάμου

Η Νόγκα είναι μια 42χρονη Ισραηλινή μουσικός που εργάζεται στην ορχήστρα του Αρνχάιμ, στην Ολλανδία. Επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα της, την Ιερουσαλήμ, για τρεις μήνες, προκειμένου να πάρει μέρος σε ένα «πείραμα», μια δοκιμή που προτείνει ο νεότερος αδερφός της στην ίδια και την 75χρονη μητέρα τους, μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η Νόγκα αναλαμβάνει να προσέχει το σπίτι της μητέρας για όσο διάστημα εκείνη θα μεταβεί σε έναν οίκο ευγηρίας στο Τελ Αβίβ, ώστε να δώσει στον εαυτό της την ευκαιρία να καταλάβει αν προτιμά να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της στην πόλη όπου ζουν ο γιος και τα εγγόνια της ή στο σπίτι που μοιραζόταν με τον άντρα της στην Ιερουσαλήμ.

Η 42χρονη αρπίστρια εξασφαλίζει άδεια από την εργασία της και γυρίζει στο διαμέρισμα όπου έζησε την εφηβεία της. Ταξιδεύει από την Ευρώπη της ανεκτικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας σε μια Ιερουσαλήμ που γίνεται κάθε μέρα πιο θρησκόληπτη και συντηρητική.

Η 42χρονη αρπίστρια εξασφαλίζει άδεια από την εργασία της και γυρίζει στο διαμέρισμα όπου έζησε την εφηβεία της. Ταξιδεύει από την Ευρώπη της ανεκτικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας σε μια Ιερουσαλήμ που γίνεται κάθε μέρα πιο θρησκόληπτη και συντηρητική, σε μια γειτονιά όπου έχουν επικρατήσει οι υπέρ-ορθόδοξοι Εβραίοι κι έχουν επιβάλλει τα αυστηρά τους ήθη. Για να αξιοποιήσει τον ελεύθερο χρόνο της, αποφασίζει να δεχθεί την πρόταση του αδερφού της να εργαστεί ως κομπάρσα σε διάφορες ισραηλινές τηλεοπτικές και κινηματογραφικές παραγωγές. Ήδη από το πρώτο κεφάλαιο δημιουργείται στον έμπειρο αναγνώστη η εντύπωση ότι ο τίτλος του βιβλίου δεν αφορά τόσο την περιστασιακή ενασχόληση της ηρωίδας κατά την τρίμηνη παραμονή της στο Ισραήλ όσο το σύντομο πέρασμά της από τη ζωή της μητέρας, του αδερφού της, των γειτόνων και του πρώην άντρα της. Θα υποστήριζα, μάλιστα, ότι ο εν πολλοίς περιφερειακός ρόλος που βιώνει η ηρωίδα ανταποκρίνεται αφηγηματικά και στο γεγονός ότι το μουσικό όργανο που παίζει, η άρπα, σπάνια έχει πρωταγωνιστική θέση στα κονσέρτα κλασικής μουσικής.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η Νόγκα θεωρείται από τους άλλους (και συχνά έτσι νιώθει και η ίδια) κομπάρσα επειδή δεν έχει αποκτήσει παιδιά. Μία Ισραηλινή μέσης ηλικίας είναι δύσκολο, ακόμη και σήμερα, να πρωταγωνιστήσει στην οικογένεια και τον κοινωνικό της περίγυρο αν δεν φέρει τον τίτλο της μητέρας, αφού (σύμφωνα με την υπόθεση του βιβλίου) τίποτα δεν προσδίδει σε μια γυναίκα την αξία και την αίγλη που φέρει η μητρότητα. Στην περίπτωση μάλιστα της Νόγκα, η οποία δεν έχει κάνει παιδιά από επιλογή, η λύπηση, η περιέργεια, η περιφρόνηση, ακόμη κι η έκδηλη εχθρότητα, βρίσκονται στο καθημερινό μενού. Συχνά η ηρωίδα καλείται να υποστηρίξει την επιλογή της, χωρίς να το καταφέρνει πάντα. Ο πρώην άντρας της θεωρεί ότι η Νόγκα πάσχει από κάποια μορφή ψυχικής αναπηρίας, ενώ η μητέρα της αναρωτιέται αν έχει φταίξει η ίδια που η κόρη της δεν επιθυμεί να γίνει μητέρα. Κάποια από τα προβλήματα –και τα συνακόλουθα άγχη– της μέσης ηλικίας προσεγγίζονται από τον συγγραφέα με τη θυμική ένταση που τους αναλογεί: το πένθος για τον θάνατο ενός γονιού, η φροντίδα μιας ηλικιωμένης μάνας, η προσπάθεια μνημονικής ανασύνθεσης της νεαρής ηλικίας ώστε να χρησιμοποιηθεί το «αθώο» παρελθόν ως οδηγός για το παρόν.

O Γεοσούα ως έναν βαθμό επιτυγχάνει να παρουσιάσει την ηρωίδα του με αμεσότητα και τρυφερότητα. Ωστόσο, σε ένα κείμενο που αγγίζει ζητήματα όπως η εμμηνόπαυση και η σεξουαλικότητα, ή όπως η μητρότητα και η άρνησή της, η απουσία της σωματικότητας αφήνει ένα καίριο κενό.

Ο Γεοσούα μοιάζει γοητευμένος από την ανεξαρτησία και τον δυναμισμό της Νόγκα και κατ’ επέκταση των σύγχρονων γυναικών, ωστόσο –ίσως χωρίς να το συνειδητοποιεί– υπονομεύει την ηρωίδα του αναπαράγοντας κάποια στερεότυπα που αφορούν τη σεξουαλικότητα των γυναικών μέσης ηλικίας. Καταρχάς, όλοι οι μνηστήρες της 42χρονης αρπίστριας είναι άντρες κατά πολύ μεγαλύτεροί της, που, σε αντίθεση με την ηρωίδα, κατέχουν θέσεις εξουσίας. Με τον τρόπο που σκιαγραφείται η προσωπικότητα της Νόγκα, ο δικός της πόθος είναι είτε απών είτε ετερόνομος, αφού οι σκέψεις και οι κινήσεις της αποτελούν απλές αντιδράσεις, θετικές ή αρνητικές, στην επιθυμία των αντρών. Σε ορισμένα σημεία του βιβλίου η πρωταγωνίστρια αναφέρει ότι αντιλαμβάνεται πως κάποιος άντρας έλκεται από αυτήν και τη βρίσκει ποθητή, μα δεν υπάρχει καμία αναφορά στην ερωτική επιθυμία της ίδιας, λες και ο συγγραφέας να ένιωθε αμηχανία ως προς τον τρόπο που όφειλε να χειριστεί αυτό το θέμα.

Είναι πραγματικά σημαντικό ότι ένας μυθιστοριογράφος που διανύει την τρίτη ηλικία επιδιώκει να κατανοήσει και να αποδώσει με ευκρίνεια τον τρόπο σκέψης μιας σύγχρονης πολύ νεότερής του γυναίκας που ζει για τη μουσική της, χωρίς μόνιμο σύντροφο και παιδιά, και ο Γεοσούα ως έναν βαθμό επιτυγχάνει να παρουσιάσει την ηρωίδα του με αμεσότητα και τρυφερότητα. Ωστόσο, σε ένα κείμενο που αγγίζει ζητήματα όπως η εμμηνόπαυση και η σεξουαλικότητα, ή όπως η μητρότητα και η άρνησή της, η απουσία της σωματικότητας αφήνει ένα καίριο κενό, με αποτέλεσμα να θολώνει στα μάτια του αναγνώστη η εικόνα της πρωταγωνίστριας. Μπορεί το βιβλίο να έχει θέμα «φεμινιστικό» –όπως έχουν δηλώσει αρκετοί κριτικοί–, κατά την άποψή μου, όμως, ο συγγραφέας του δεν αποφεύγει κάποιες από τις παγίδες των στερεοτύπων που αφορούν τη γυναικεία ταυτότητα και αναπαράγονται συχνά στη σύγχρονη λογοτεχνία. Γενικά μιλώντας, θα ήταν νομίζω καλύτερο να μην αφήνουμε την ιδεολογική συζήτηση περί της «φεμινιστικότητας» ενός μυθιστορήματος να λειτουργεί ως κριτήριο της λογοτεχνικής του αξίας. Το αφηγηματικό χάρισμα του Γεοσούα, άλλωστε, είναι αναμφισβήτητο. Πιστεύω, συνεπώς, ότι αν υπάρχει κάποιο θέμα με την παρουσίαση της πρωταγωνίστριας, δεν είναι ζήτημα «πολιτικής ορθότητας», αλλά αφορά το κατά πόσον η προσωπικότητά της αποδίδεται ολοκληρωμένα και ανάγλυφα, με ψυχολογική, δηλαδή πειστικότητα.


* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας.

altΗ κομπάρσα
Αβραάμ Β. Γεοσούα
Μτφρ. Μάγκυ Κοέν
Καστανιώτης 2018
Σελ. 350, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ Β. ΓΕΟΣΟΥΑ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ