Abraham Yehoshua La comparsa700

Για το μυθιστόρημα του Αβραάμ Β. Γεοσούα «Η κομπάρσα» (μτφρ. Μάγκυ Κοέν, εκδ. Καστανιώτης).

Της Εύας Στάμου

Η Νόγκα είναι μια 42χρονη Ισραηλινή μουσικός που εργάζεται στην ορχήστρα του Αρνχάιμ, στην Ολλανδία. Επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα της, την Ιερουσαλήμ, για τρεις μήνες, προκειμένου να πάρει μέρος σε ένα «πείραμα», μια δοκιμή που προτείνει ο νεότερος αδερφός της στην ίδια και την 75χρονη μητέρα τους, μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η Νόγκα αναλαμβάνει να προσέχει το σπίτι της μητέρας για όσο διάστημα εκείνη θα μεταβεί σε έναν οίκο ευγηρίας στο Τελ Αβίβ, ώστε να δώσει στον εαυτό της την ευκαιρία να καταλάβει αν προτιμά να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της στην πόλη όπου ζουν ο γιος και τα εγγόνια της ή στο σπίτι που μοιραζόταν με τον άντρα της στην Ιερουσαλήμ.

Η 42χρονη αρπίστρια εξασφαλίζει άδεια από την εργασία της και γυρίζει στο διαμέρισμα όπου έζησε την εφηβεία της. Ταξιδεύει από την Ευρώπη της ανεκτικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας σε μια Ιερουσαλήμ που γίνεται κάθε μέρα πιο θρησκόληπτη και συντηρητική.

Η 42χρονη αρπίστρια εξασφαλίζει άδεια από την εργασία της και γυρίζει στο διαμέρισμα όπου έζησε την εφηβεία της. Ταξιδεύει από την Ευρώπη της ανεκτικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας σε μια Ιερουσαλήμ που γίνεται κάθε μέρα πιο θρησκόληπτη και συντηρητική, σε μια γειτονιά όπου έχουν επικρατήσει οι υπέρ-ορθόδοξοι Εβραίοι κι έχουν επιβάλλει τα αυστηρά τους ήθη. Για να αξιοποιήσει τον ελεύθερο χρόνο της, αποφασίζει να δεχθεί την πρόταση του αδερφού της να εργαστεί ως κομπάρσα σε διάφορες ισραηλινές τηλεοπτικές και κινηματογραφικές παραγωγές. Ήδη από το πρώτο κεφάλαιο δημιουργείται στον έμπειρο αναγνώστη η εντύπωση ότι ο τίτλος του βιβλίου δεν αφορά τόσο την περιστασιακή ενασχόληση της ηρωίδας κατά την τρίμηνη παραμονή της στο Ισραήλ όσο το σύντομο πέρασμά της από τη ζωή της μητέρας, του αδερφού της, των γειτόνων και του πρώην άντρα της. Θα υποστήριζα, μάλιστα, ότι ο εν πολλοίς περιφερειακός ρόλος που βιώνει η ηρωίδα ανταποκρίνεται αφηγηματικά και στο γεγονός ότι το μουσικό όργανο που παίζει, η άρπα, σπάνια έχει πρωταγωνιστική θέση στα κονσέρτα κλασικής μουσικής.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η Νόγκα θεωρείται από τους άλλους (και συχνά έτσι νιώθει και η ίδια) κομπάρσα επειδή δεν έχει αποκτήσει παιδιά. Μία Ισραηλινή μέσης ηλικίας είναι δύσκολο, ακόμη και σήμερα, να πρωταγωνιστήσει στην οικογένεια και τον κοινωνικό της περίγυρο αν δεν φέρει τον τίτλο της μητέρας, αφού (σύμφωνα με την υπόθεση του βιβλίου) τίποτα δεν προσδίδει σε μια γυναίκα την αξία και την αίγλη που φέρει η μητρότητα. Στην περίπτωση μάλιστα της Νόγκα, η οποία δεν έχει κάνει παιδιά από επιλογή, η λύπηση, η περιέργεια, η περιφρόνηση, ακόμη κι η έκδηλη εχθρότητα, βρίσκονται στο καθημερινό μενού. Συχνά η ηρωίδα καλείται να υποστηρίξει την επιλογή της, χωρίς να το καταφέρνει πάντα. Ο πρώην άντρας της θεωρεί ότι η Νόγκα πάσχει από κάποια μορφή ψυχικής αναπηρίας, ενώ η μητέρα της αναρωτιέται αν έχει φταίξει η ίδια που η κόρη της δεν επιθυμεί να γίνει μητέρα. Κάποια από τα προβλήματα –και τα συνακόλουθα άγχη– της μέσης ηλικίας προσεγγίζονται από τον συγγραφέα με τη θυμική ένταση που τους αναλογεί: το πένθος για τον θάνατο ενός γονιού, η φροντίδα μιας ηλικιωμένης μάνας, η προσπάθεια μνημονικής ανασύνθεσης της νεαρής ηλικίας ώστε να χρησιμοποιηθεί το «αθώο» παρελθόν ως οδηγός για το παρόν.

O Γεοσούα ως έναν βαθμό επιτυγχάνει να παρουσιάσει την ηρωίδα του με αμεσότητα και τρυφερότητα. Ωστόσο, σε ένα κείμενο που αγγίζει ζητήματα όπως η εμμηνόπαυση και η σεξουαλικότητα, ή όπως η μητρότητα και η άρνησή της, η απουσία της σωματικότητας αφήνει ένα καίριο κενό.

Ο Γεοσούα μοιάζει γοητευμένος από την ανεξαρτησία και τον δυναμισμό της Νόγκα και κατ’ επέκταση των σύγχρονων γυναικών, ωστόσο –ίσως χωρίς να το συνειδητοποιεί– υπονομεύει την ηρωίδα του αναπαράγοντας κάποια στερεότυπα που αφορούν τη σεξουαλικότητα των γυναικών μέσης ηλικίας. Καταρχάς, όλοι οι μνηστήρες της 42χρονης αρπίστριας είναι άντρες κατά πολύ μεγαλύτεροί της, που, σε αντίθεση με την ηρωίδα, κατέχουν θέσεις εξουσίας. Με τον τρόπο που σκιαγραφείται η προσωπικότητα της Νόγκα, ο δικός της πόθος είναι είτε απών είτε ετερόνομος, αφού οι σκέψεις και οι κινήσεις της αποτελούν απλές αντιδράσεις, θετικές ή αρνητικές, στην επιθυμία των αντρών. Σε ορισμένα σημεία του βιβλίου η πρωταγωνίστρια αναφέρει ότι αντιλαμβάνεται πως κάποιος άντρας έλκεται από αυτήν και τη βρίσκει ποθητή, μα δεν υπάρχει καμία αναφορά στην ερωτική επιθυμία της ίδιας, λες και ο συγγραφέας να ένιωθε αμηχανία ως προς τον τρόπο που όφειλε να χειριστεί αυτό το θέμα.

Είναι πραγματικά σημαντικό ότι ένας μυθιστοριογράφος που διανύει την τρίτη ηλικία επιδιώκει να κατανοήσει και να αποδώσει με ευκρίνεια τον τρόπο σκέψης μιας σύγχρονης πολύ νεότερής του γυναίκας που ζει για τη μουσική της, χωρίς μόνιμο σύντροφο και παιδιά, και ο Γεοσούα ως έναν βαθμό επιτυγχάνει να παρουσιάσει την ηρωίδα του με αμεσότητα και τρυφερότητα. Ωστόσο, σε ένα κείμενο που αγγίζει ζητήματα όπως η εμμηνόπαυση και η σεξουαλικότητα, ή όπως η μητρότητα και η άρνησή της, η απουσία της σωματικότητας αφήνει ένα καίριο κενό, με αποτέλεσμα να θολώνει στα μάτια του αναγνώστη η εικόνα της πρωταγωνίστριας. Μπορεί το βιβλίο να έχει θέμα «φεμινιστικό» –όπως έχουν δηλώσει αρκετοί κριτικοί–, κατά την άποψή μου, όμως, ο συγγραφέας του δεν αποφεύγει κάποιες από τις παγίδες των στερεοτύπων που αφορούν τη γυναικεία ταυτότητα και αναπαράγονται συχνά στη σύγχρονη λογοτεχνία. Γενικά μιλώντας, θα ήταν νομίζω καλύτερο να μην αφήνουμε την ιδεολογική συζήτηση περί της «φεμινιστικότητας» ενός μυθιστορήματος να λειτουργεί ως κριτήριο της λογοτεχνικής του αξίας. Το αφηγηματικό χάρισμα του Γεοσούα, άλλωστε, είναι αναμφισβήτητο. Πιστεύω, συνεπώς, ότι αν υπάρχει κάποιο θέμα με την παρουσίαση της πρωταγωνίστριας, δεν είναι ζήτημα «πολιτικής ορθότητας», αλλά αφορά το κατά πόσον η προσωπικότητά της αποδίδεται ολοκληρωμένα και ανάγλυφα, με ψυχολογική, δηλαδή πειστικότητα.


* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας.

altΗ κομπάρσα
Αβραάμ Β. Γεοσούα
Μτφρ. Μάγκυ Κοέν
Καστανιώτης 2018
Σελ. 350, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ Β. ΓΕΟΣΟΥΑ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης: «Σύγχρονες ιαπωνικές ταινίες»

Η Πρεσβεία της Ιαπωνίας σε συνεργασία με το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης και το Japan Foundation και με την ευγενική υποστήριξη της εταιρίας JT International Hellas, διοργανώνει το Φεστιβάλ Ιαπωνικού Κινηματογράφου 2023 από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023 στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Κεντρική εικόνα, πλάνο από τ...

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Πέθανε ο ηθοποιός και συγγραφέας Μάκης Πανώριος

Θλίψη στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 88 ετών ο λογοτέχνης, εικαστικός και ηθοποιός, Μάκης Πανώριος.

Επιμέλεια: Book Press

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή o Σπύρος Μπιμπίλας, ο πρόεδρος του Σ...

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

«Χώρος ιδιωτικός»: Μια έκθεση αφιερωμένη στον Γιάννη Μόραλη και στις απαρχές της καλλιτεχνικής πορείας του

Με τίτλο «Χώρος ιδιωτικός» παρουσιάστηκε έως τις 08/01 στο Μουσείο Μπενάκη μεγάλη αφιερωματική έκθεση στη ζωή και το έργο του μεγάλου δασκάλου της ελληνικής ζωγραφικής, Γιάννη Μόραλη. Η έκθεση θα παρουσιαστεί και σε άλλες πόλεις, με πιθανότερο επόμενο σταθμό την Πάτρα.  Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Καίτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ