Abraham Yehoshua La comparsa700

Για το μυθιστόρημα του Αβραάμ Β. Γεοσούα «Η κομπάρσα» (μτφρ. Μάγκυ Κοέν, εκδ. Καστανιώτης).

Της Εύας Στάμου

Η Νόγκα είναι μια 42χρονη Ισραηλινή μουσικός που εργάζεται στην ορχήστρα του Αρνχάιμ, στην Ολλανδία. Επιστρέφει στην ιδιαίτερη πατρίδα της, την Ιερουσαλήμ, για τρεις μήνες, προκειμένου να πάρει μέρος σε ένα «πείραμα», μια δοκιμή που προτείνει ο νεότερος αδερφός της στην ίδια και την 75χρονη μητέρα τους, μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Η Νόγκα αναλαμβάνει να προσέχει το σπίτι της μητέρας για όσο διάστημα εκείνη θα μεταβεί σε έναν οίκο ευγηρίας στο Τελ Αβίβ, ώστε να δώσει στον εαυτό της την ευκαιρία να καταλάβει αν προτιμά να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της στην πόλη όπου ζουν ο γιος και τα εγγόνια της ή στο σπίτι που μοιραζόταν με τον άντρα της στην Ιερουσαλήμ.

Η 42χρονη αρπίστρια εξασφαλίζει άδεια από την εργασία της και γυρίζει στο διαμέρισμα όπου έζησε την εφηβεία της. Ταξιδεύει από την Ευρώπη της ανεκτικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας σε μια Ιερουσαλήμ που γίνεται κάθε μέρα πιο θρησκόληπτη και συντηρητική.

Η 42χρονη αρπίστρια εξασφαλίζει άδεια από την εργασία της και γυρίζει στο διαμέρισμα όπου έζησε την εφηβεία της. Ταξιδεύει από την Ευρώπη της ανεκτικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας σε μια Ιερουσαλήμ που γίνεται κάθε μέρα πιο θρησκόληπτη και συντηρητική, σε μια γειτονιά όπου έχουν επικρατήσει οι υπέρ-ορθόδοξοι Εβραίοι κι έχουν επιβάλλει τα αυστηρά τους ήθη. Για να αξιοποιήσει τον ελεύθερο χρόνο της, αποφασίζει να δεχθεί την πρόταση του αδερφού της να εργαστεί ως κομπάρσα σε διάφορες ισραηλινές τηλεοπτικές και κινηματογραφικές παραγωγές. Ήδη από το πρώτο κεφάλαιο δημιουργείται στον έμπειρο αναγνώστη η εντύπωση ότι ο τίτλος του βιβλίου δεν αφορά τόσο την περιστασιακή ενασχόληση της ηρωίδας κατά την τρίμηνη παραμονή της στο Ισραήλ όσο το σύντομο πέρασμά της από τη ζωή της μητέρας, του αδερφού της, των γειτόνων και του πρώην άντρα της. Θα υποστήριζα, μάλιστα, ότι ο εν πολλοίς περιφερειακός ρόλος που βιώνει η ηρωίδα ανταποκρίνεται αφηγηματικά και στο γεγονός ότι το μουσικό όργανο που παίζει, η άρπα, σπάνια έχει πρωταγωνιστική θέση στα κονσέρτα κλασικής μουσικής.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η Νόγκα θεωρείται από τους άλλους (και συχνά έτσι νιώθει και η ίδια) κομπάρσα επειδή δεν έχει αποκτήσει παιδιά. Μία Ισραηλινή μέσης ηλικίας είναι δύσκολο, ακόμη και σήμερα, να πρωταγωνιστήσει στην οικογένεια και τον κοινωνικό της περίγυρο αν δεν φέρει τον τίτλο της μητέρας, αφού (σύμφωνα με την υπόθεση του βιβλίου) τίποτα δεν προσδίδει σε μια γυναίκα την αξία και την αίγλη που φέρει η μητρότητα. Στην περίπτωση μάλιστα της Νόγκα, η οποία δεν έχει κάνει παιδιά από επιλογή, η λύπηση, η περιέργεια, η περιφρόνηση, ακόμη κι η έκδηλη εχθρότητα, βρίσκονται στο καθημερινό μενού. Συχνά η ηρωίδα καλείται να υποστηρίξει την επιλογή της, χωρίς να το καταφέρνει πάντα. Ο πρώην άντρας της θεωρεί ότι η Νόγκα πάσχει από κάποια μορφή ψυχικής αναπηρίας, ενώ η μητέρα της αναρωτιέται αν έχει φταίξει η ίδια που η κόρη της δεν επιθυμεί να γίνει μητέρα. Κάποια από τα προβλήματα –και τα συνακόλουθα άγχη– της μέσης ηλικίας προσεγγίζονται από τον συγγραφέα με τη θυμική ένταση που τους αναλογεί: το πένθος για τον θάνατο ενός γονιού, η φροντίδα μιας ηλικιωμένης μάνας, η προσπάθεια μνημονικής ανασύνθεσης της νεαρής ηλικίας ώστε να χρησιμοποιηθεί το «αθώο» παρελθόν ως οδηγός για το παρόν.

O Γεοσούα ως έναν βαθμό επιτυγχάνει να παρουσιάσει την ηρωίδα του με αμεσότητα και τρυφερότητα. Ωστόσο, σε ένα κείμενο που αγγίζει ζητήματα όπως η εμμηνόπαυση και η σεξουαλικότητα, ή όπως η μητρότητα και η άρνησή της, η απουσία της σωματικότητας αφήνει ένα καίριο κενό.

Ο Γεοσούα μοιάζει γοητευμένος από την ανεξαρτησία και τον δυναμισμό της Νόγκα και κατ’ επέκταση των σύγχρονων γυναικών, ωστόσο –ίσως χωρίς να το συνειδητοποιεί– υπονομεύει την ηρωίδα του αναπαράγοντας κάποια στερεότυπα που αφορούν τη σεξουαλικότητα των γυναικών μέσης ηλικίας. Καταρχάς, όλοι οι μνηστήρες της 42χρονης αρπίστριας είναι άντρες κατά πολύ μεγαλύτεροί της, που, σε αντίθεση με την ηρωίδα, κατέχουν θέσεις εξουσίας. Με τον τρόπο που σκιαγραφείται η προσωπικότητα της Νόγκα, ο δικός της πόθος είναι είτε απών είτε ετερόνομος, αφού οι σκέψεις και οι κινήσεις της αποτελούν απλές αντιδράσεις, θετικές ή αρνητικές, στην επιθυμία των αντρών. Σε ορισμένα σημεία του βιβλίου η πρωταγωνίστρια αναφέρει ότι αντιλαμβάνεται πως κάποιος άντρας έλκεται από αυτήν και τη βρίσκει ποθητή, μα δεν υπάρχει καμία αναφορά στην ερωτική επιθυμία της ίδιας, λες και ο συγγραφέας να ένιωθε αμηχανία ως προς τον τρόπο που όφειλε να χειριστεί αυτό το θέμα.

Είναι πραγματικά σημαντικό ότι ένας μυθιστοριογράφος που διανύει την τρίτη ηλικία επιδιώκει να κατανοήσει και να αποδώσει με ευκρίνεια τον τρόπο σκέψης μιας σύγχρονης πολύ νεότερής του γυναίκας που ζει για τη μουσική της, χωρίς μόνιμο σύντροφο και παιδιά, και ο Γεοσούα ως έναν βαθμό επιτυγχάνει να παρουσιάσει την ηρωίδα του με αμεσότητα και τρυφερότητα. Ωστόσο, σε ένα κείμενο που αγγίζει ζητήματα όπως η εμμηνόπαυση και η σεξουαλικότητα, ή όπως η μητρότητα και η άρνησή της, η απουσία της σωματικότητας αφήνει ένα καίριο κενό, με αποτέλεσμα να θολώνει στα μάτια του αναγνώστη η εικόνα της πρωταγωνίστριας. Μπορεί το βιβλίο να έχει θέμα «φεμινιστικό» –όπως έχουν δηλώσει αρκετοί κριτικοί–, κατά την άποψή μου, όμως, ο συγγραφέας του δεν αποφεύγει κάποιες από τις παγίδες των στερεοτύπων που αφορούν τη γυναικεία ταυτότητα και αναπαράγονται συχνά στη σύγχρονη λογοτεχνία. Γενικά μιλώντας, θα ήταν νομίζω καλύτερο να μην αφήνουμε την ιδεολογική συζήτηση περί της «φεμινιστικότητας» ενός μυθιστορήματος να λειτουργεί ως κριτήριο της λογοτεχνικής του αξίας. Το αφηγηματικό χάρισμα του Γεοσούα, άλλωστε, είναι αναμφισβήτητο. Πιστεύω, συνεπώς, ότι αν υπάρχει κάποιο θέμα με την παρουσίαση της πρωταγωνίστριας, δεν είναι ζήτημα «πολιτικής ορθότητας», αλλά αφορά το κατά πόσον η προσωπικότητά της αποδίδεται ολοκληρωμένα και ανάγλυφα, με ψυχολογική, δηλαδή πειστικότητα.


* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας.

altΗ κομπάρσα
Αβραάμ Β. Γεοσούα
Μτφρ. Μάγκυ Κοέν
Καστανιώτης 2018
Σελ. 350, τιμή εκδότη €18,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ Β. ΓΕΟΣΟΥΑ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ