alt

Για το βιβλίο του Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς «Το τραγούδι του Χιλμπίλη» (μτφρ. Αριστείδης Μαλλιαρός, εκδ. Δώμα).

Του Χρήστου Αρμάντο Γκέζου

Χιλμπίληδες, μας πληροφορεί ο συγγραφέας στον πρόλογο του βιβλίου, αποκαλούν στην Αμερική τους δίχως πανεπιστημιακή μόρφωση λευκούς της εργατικής τάξης με σκωτοϊρλανδική καταγωγή. Πρόκειται για έναν στερεοτυπικό χαρακτηρισμό με διπλό χρωματισμό, μιας και οι άνθρωποι αυτοί θεωρούνται από τη μία ελεύθερα και ανεξάρτητα πνεύματα που αντιστέκονται στον βάρβαρο εκμοντερνισμό της κοινωνίας, από την άλλη άξεστοι, χοντροκομμένοι, ακόμα και βίαιοι. Οι αρνητικές συνδηλώσεις του όρου ωστόσο είναι σίγουρα ισχυρότερες, οπότε η απόφαση του συγγραφέα να εντάξει τη συγκεκριμένη λέξη στον τίτλο μπορεί να κριθεί εξαρχής τολμηρή. 

Καθ’ ομολογία συντηρητικός, με υψηλό πατριωτικό αίσθημα και ανενδοίαστη περηφάνια για τη γέννησή του στη «μεγαλύτερη και σπουδαιότερη χώρα του κόσμου», δεν εξιδανικεύει ωστόσο το αμερικάνικο όνειρο.

Ο πρωτότυπος τίτλος (Hillbilly elegy: a memoir of a family and culture in crisis) είναι λιγότερο κομψός, μα περισσότερο ακριβής και δηλωτικός των πλήρων φιλοδοξιών του συγγραφέα, o οποίος μεγάλωσε σε μια μη προνομιούχα περιοχή της Αμερικής, με κοινωνικό και οικογενειακό περίγυρο που στατιστικά δεν μπορούσαν να αποτελέσουν προθάλαμο για τίποτε άλλο πέρα από την αμορφωσιά, την αβεβαιότητα και την ανέχεια. Με εξομολογητική ειλικρίνεια και άμεσο ύφος, μας αφηγείται πώς τελικά κατάφερε να αποφοιτήσει από τη νομική σχολή του Γέιλ και να γίνει μέρος μιας πραγματικότητας που μεγαλώνοντας θεωρούσε απλησίαστη, αν όχι αδιανόητη. Καθ’ ομολογία συντηρητικός, με υψηλό πατριωτικό αίσθημα και ανενδοίαστη περηφάνια για τη γέννησή του στη «μεγαλύτερη και σπουδαιότερη χώρα του κόσμου», δεν εξιδανικεύει ωστόσο το αμερικάνικο όνειρο. Αναγνωρίζει πως πολλά ευρωπαϊκά κράτη το υλοποιούν καλύτερα από τις ίδιες τις ΗΠΑ και πως ακόμα και μέσα στη χώρα υπάρχει μεγάλη ανομοιογένεια και ανισότητα ως προς την πραγμάτωσή του. 

Τη γραμμική και ρέουσα αφήγηση διανθίζουν αναφορές σε έρευνες και μελέτες για τη φτώχεια, αλλά και μεροληπτικές παρεμβάσεις του συγγραφέα που φανερώνουν μια ακόμα ζέουσα οργή για τα μειωμένα εφόδια με τα οποία αναγκάστηκε να παλέψει στον δρόμο για την επιτυχία. Συχνά, παρασυρόμενος από αυτό το συναίσθημα, εκφράζει μέχρι και αποστροφή για τα μέλη της καινούργιας του τάξης και γίνεται αφοριστικός ή απόλυτος: εντύπωση προκαλεί, για παράδειγμα, η μανιχαϊκή ευκολία με την οποία αποκαλεί τον Τόνι Σοπράνο της ομώνυμης θρυλικής σειράς «έναν βίαιο δολοφόνο, αντικειμενικά φριχτό άνθρωπο, με όποιο κριτήριο κι αν τον αξιολογήσεις» ή η απόφανσή του ότι «οι χιλμπίληδες είμαστε οι πιο σκληροτράχηλοι άνθρωποι σε αυτή τη γαμημένη γη». Αυτός ο θυμός είναι σημαντικό πως με τον καιρό εκπνέει και ο συγγραφέας αναγνωρίζει πως πρέπει και μπορεί να τον διαχειριστεί. 

Η αφήγηση ξεκινά από τα παιδικά χρόνια του Βανς στο Μιντλτάουν του Οχάιο, με τον πατέρα του απόντα και τη μητέρα του τοξικομανή, με έναν κοινωνικό περίγυρο ολότελα ξένο ή ακόμα και εχθρικό σε οτιδήποτε έχει να κάνει με πρόοδο ή μάθηση.

Η αφήγηση ξεκινά από τα παιδικά χρόνια του Βανς στο Μιντλτάουν του Οχάιο, με τον πατέρα του απόντα και τη μητέρα του τοξικομανή, με έναν κοινωνικό περίγυρο ολότελα ξένο ή ακόμα και εχθρικό σε οτιδήποτε έχει να κάνει με πρόοδο ή μάθηση. Συνεχείς μετακομίσεις, καυγάδες, καινούργιοι άνθρωποι που έπρεπε να γνωρίσει, να αγαπήσει και να ξεχάσει, αυτοί ήταν οι λόγοι, όπως μας λέει, που δεν είχε πρόσβαση σε ευκαιρίες κι όχι το κακό δημόσιο σχολείο. Καθοριστικοί στην πορεία του στάθηκαν η γιαγιά Μέμω και ο παππούς Πάπω, που με την αγάπη και την παρακίνησή τους δημιούργησαν ένα εύρυθμο περιβάλλον στο οποίο ο Βανς μπόρεσε επιτέλους να αφοσιωθεί απερίσκεπτα στην πρόοδό του, καθώς και η θητεία του συγγραφέα στους πεζοναύτες, η οποία τον δίδαξε τη σημασία της προσωπικής επιλογής και το μεγαλείο του ψυχικού αποθέματος που ενυπάρχει στον καθένα.

Ωστόσο, παρά το αδιαμφισβήτητα σκληρό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε, τη συνεχώς επικρεμάμενη αβεβαιότητα και την περιδίνηση μέσα στη δυστυχία και την έμφυτη και ολοένα τροφοδοτούμενη απαισιοδοξία, τα γεγονότα που αφορούν την παιδική ηλικία του συγγραφέα δεν μπορούμε να πούμε ότι αποκλίνουν εξαιρετικά από το (έστω θεωρητικά και φαντασιακά) γνώριμο, τουλάχιστον όχι τόσο ώστε να εντυπωσιάσουν με την πρωτοτυπία τους. Δεν είναι ανήκουστες ή πρωτόφαντες οι περιπτώσεις παιδιών που μεγάλωσαν σε ακόμη πιο βάρβαρες συνθήκες, για να ακολουθήσουν έπειτα μεγαλειώδεις και ελπιδοφόρες πορείες επιτυχίας. Αυτό που προσδίδει αξία στο βιβλίο, εκτός από την ευθύτητα του ύφους και των περιγραφών, είναι μάλλον οι ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις με τις οποίες διαπλέκει την αφήγηση ο συγγραφέας, χρωματίζοντάς τη με ενδιαφέρουσες και διαφωτιστικές συμπαραδηλώσεις.

alt
Ο Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς

Έχει «μια καλή δουλειά, έναν ευτυχισμένο γάμο, ένα άνετο σπίτι και δύο ζωηρά σκυλιά», ψηφίδες μιας ιδανικής για αυτόν εικόνας την οποία ωστόσο ακόμα προσπαθεί να δει ως φυσική προέκταση της γέννησής του κι όχι ως ένα προνόμιο λίγων το οποίο αυτός αδίστακτα και προσωρινά οικειοποιείται.

Για παράδειγμα, αναδεικνύεται και επισημαίνεται η σκοτεινή πλευρά της κοινωνικής κινητικότητας, η οποία μπορεί, ταυτόχρονα με τις προφανείς ευεργεσίες της, να αποτελέσει και σπινθήρα για την πυροδότηση ενός ισχυρού πολιτισμικού σοκ. Οι άνθρωποι αυτοί, για καιρό κουρασμένοι και χαυνωμένοι από τη βιοπάλη, πλέον έκπληκτοι από τον θαυμαστό καινούργιο κόσμο που περίλαμπρα τους περιβάλλει, είναι πιο εύκολο να εκπέσουν εκ νέου και γι’ αυτό χρειάζονται επιπλέον μέριμνα, καθώς και μια περίοδο χάριτος, ώστε να προσαρμοστούν ομαλά και λειτουργικά στη νέα τους τάξη. Παράλληλα, η ανέλιξη αυτή ενέχει τον κίνδυνο να απορριφθούν συσσωρευτικά και αναίτια πτυχές της παλιάς ζωής (πρόσωπα, τόποι, μνήμες) με αδιαφιλονίκητη σημασία για το άτομο και την ταυτότητά του. 

Ο συγγραφέας, αυτοπροσδιοριζόμενος εν τέλει ως πολιτισμικός μετανάστης, δεν μπορεί εύκολα να πάψει να νιώθει ξένος στη νέα τάξη στην οποία με τόσο κόπο και αφοσίωση κατάφερε να εισέλθει. Αισθάνεται κατά κάποιον τρόπο στιγματισμένος από την κοινωνική καταγωγή του, με τις κακουχίες να έχουν μόνιμα ενεργοποιήσει το σημείο του στρες στον εγκέφαλό του, καθιστώντας τον έτοιμο κάθε στιγμή για φυγή και σύγκρουση. Έχει «μια καλή δουλειά, έναν ευτυχισμένο γάμο, ένα άνετο σπίτι και δύο ζωηρά σκυλιά», ψηφίδες μιας ιδανικής για αυτόν εικόνας την οποία ωστόσο ακόμα προσπαθεί να δει ως φυσική προέκταση της γέννησής του κι όχι ως ένα προνόμιο λίγων το οποίο αυτός αδίστακτα και προσωρινά οικειοποιείται. Η ιστορία του μπορεί έτσι να διαβαστεί ως μια διήγηση πείσμονος και επίπονης απόπειρας για απάρνηση του προδιαγεγραμμένου, για αμφισβήτηση της στατιστικής και της μοίρας – μια διαρκής πορεία ιχνηλάτησης των κρυφών δυνατοτήτων του ατόμου και συνταίριαξής τους σε ένα οικείο και καταπραϋντικό σχήμα.

* Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΡΜΑΝΤΟ ΓΚΕΖΟΣ είναι συγγραφέας.

altΤο τραγούδι του Χιλμπίλη
Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς
Μτφρ. Αριστείδης Μαλλιαρός
Δώμα 2018
Σελ. 368, τιμή εκδότη €16,00

alt

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ