IVAN JABLONKA laetitia

Για το μυθιστόρημα του Ivan Jablonka «Λετισιά – ή το τέλος των ανδρών» (μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη, εκδ. Πόλις).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 1966, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Τζορτζ Πλίμπτον είχε την τύχη να πάρει συνέντευξη από τον Τρούμαν Καπότε για λογαριασμό των New York Times. Μόλις είχε εκδοθεί το μνημειώδες Εν ψυχρώ και η πρώτη ερώτηση που του έκανε ήταν προφανής: πώς όριζε αυτό το νέο είδος αντικειμενικής αφήγησης που ούτε μυθοπλασία ήταν αλλά ούτε και δημοσιογραφία;

Είναι δεδομένο ότι ο Ιβάν Ζαμπλονκά έχει διαβάσει ενδελεχώς τον Καπότε – άλλωστε τον μνημονεύει στο βιβλίο του. Με την μόνη αίρεση ότι ο ίδιος παραδέχεται πως η δική του εμπλοκή με τη ιστορία της Λετισιά ήταν άμεση, ενεργητική και πληθωρική από συναισθηματικής άποψης.

Το enfant terrible της αμερικανικής λογοτεχνίας δεν είχε λόγο να κρύψει τα όπλα του: χρειάστηκε να βρει ένα θέμα που είχε επιδραστικότητα και διάρκεια για τον ίδιο και τον κόσμο. Η εμπλοκή του ήταν άμεση, αλλά μέσω μιας αντικειμενικής συνθήκης την οποία προσπάθησε να μην παραβεί ποτέ. Έλαβε τα πραγματικά γεγονότα με τη ζέση του προσήλυτου σε μια νέα πράξη αφήγησης. Και κάπως έτσι προέκυψε το λογοτεχνικό υβρίδιο που καταχωρήθηκε ως «faction». Μια δυναμική πλοκή που χορογραφείται τόσο από τη μυθοπλασία (fiction) όσο κι από τη δημοσιογραφία (facts).

Είναι δεδομένο ότι ο Ιβάν Ζαμπλονκά έχει διαβάσει ενδελεχώς τον Καπότε – άλλωστε τον μνημονεύει στο βιβλίο του. Με την μόνη αίρεση ότι ο ίδιος παραδέχεται πως η δική του εμπλοκή με τη ιστορία της Λετισιά ήταν άμεση, ενεργητική και πληθωρική από συναισθηματικής άποψης. Έστω και αν το αποτέλεσμα υπαγορεύτηκε από την πρόθεσή του να πάρει αποστάσεις και να αντιδράσει στα γεγονότα με τη διαύγεια του ερευνητή.

Στις 19 Ιανουαρίου 2011, η 18χρονη Λετισιά Περαί απήχθη λίγο έξω από το σπίτι της. Κάποιες ώρες αργότερα θα βρει βίαιο θάνατο από τα χέρια ενός καθ’ έξιν κακοποιού και ναρκομανή, του Τονύ Μεγιόν. Ήταν η ακροτελεύτια πράξη ενός δράματος εν προόδω, το οποίο ξεκίνησε ουσιαστικά από την αρχή της ζωής της.

Μεγαλωμένες στην κόλαση

Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται με τον καημό τους, που έλεγε και ο Νίκος Γκάτσος. Η Λετισιά και η δίδυμη αδελφή της, Τζεσικά, ανήκουν σ’ αυτή την άτυχη χορεία. Μεγάλωσαν σε μια οικογένεια όπου οι ωμότητες ήταν κοινός τόπος. Η μητέρα να είναι χαμένη στην άβυσσο του μυαλού της και ο βίαιος πατέρας να μπαινοβγαίνει στη φυλακή. Από μικρά, μόλις στα τέσσερά τους, τα κορίτσια αναγκάζονται να παραδώσουν την τύχη τους σε διάφορα ιδρύματα για να καταλήξουν σε ανάδοχη οικογένεια. Φευ, ούτε κι εκεί θα βρουν την ασφάλεια που αποζητούσαν. Ο θετός μπαμπάς, ο κύριος Πατρόν, πέραν του δυναστευτικού χαρακτήρα του, κακοποίησε πολλάκις την Τζεσικά (δίχως να αποκλείεται ότι έκανε το ίδιο και στη Λετισιά). Για τα δύο κορίτσια, εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους, η ζωή τους ήταν μια πορεία προς ένα αναπόδραστο δράμα.

Ακόμη και όταν προσπάθησαν να υπερβούν τις δεδομένες ελλείψεις τους και να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο, πάντα υπήρχε κάτι να μετατρέψει το όνειρο σε ακατάλυτη τιμωρία.

Ακόμη και όταν προσπάθησαν να υπερβούν τις δεδομένες ελλείψεις τους και να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο (στο σχολείο κι αργότερα στην εργασία τους), πάντα υπήρχε κάτι να μετατρέψει το όνειρο σε ακατάλυτη τιμωρία. Η προβλεπτή ακολουθία ολοκληρώθηκε με βάναυσο τρόπο. Η Λετισιά δεινοπάθησε στα χέρια του Πεγιόν. Αν και οικεία βουλήσει τον πλησίασε, πέρασε μαζί του κάποια βράδια, ήπιαν ποτά, διασκέδασαν για να αφεθεί, τελικά, στα χέρια του βασανιστή της με την απάθεια του μοιραίου θύματος.

Η ιστορία της συγκλόνισε τη Γαλλία. Υπό άλλες συνθήκες, ένα φονικό σ’ ένα προάστιο της Ναντ ελάχιστα θα κρατούσε σε αγωνία την κοινή γνώμη. Κι όμως, για χάρη της Λετισιά κινητοποιήθηκε ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός. Στρατιές δημοσιογράφων κατέγραφαν κάθε λεπτό της αναζήτησής της (έως τη στιγμή που αποδείχθηκε πως είχε δολοφονηθεί). Ειδικοί αστυνομικοί εντάχθηκαν στην επιχείρηση ανεύρεσής της, ο κόσμος βγήκε στους δρόμους διαδηλώνοντας, ενώ ο λαϊκιστής Σαρκοζί δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει το λαϊκό αίσθημα για να κατακεραυνώσει τους δικαστές που άφησαν ελεύθερο τον Μεγιόν και να ζητήσει περαιτέρω αυστηροποίηση του νόμου για τις αποφυλακίσεις.

Το δράμα, σχεδόν αρχαιοελληνικό, στήθηκε εξαρχής. Οι καλοί εύκολα πέρασαν στο στρατόπεδο των κακών (τρανό παράδειγμα ο ακραιφνής Πατρόν που τελικά φυλακίστηκε με την κατηγορία της παιδοφιλίας) και το αντίστροφο.

Για τον Ζαμπλονκά, η υπόθεση κινητοποίησε το δικό του libido sciendi: την ανάγκη του να μάθει, να κατανοήσει, να αποκτήσει την εμπειρική πλευρά της αλήθειας. Ξεκίνησε να κάνει προσωπικές συνεντεύξεις στους ανθρώπους που χειρίστηκαν την υπόθεση ή ενεπλάκησαν σε αυτήν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Η πιο λεπτή «επιχείρησή» του, όμως, ήταν να προσεγγίσει τη συναισθηματικά τσακισμένη Τζεσικά. Ίσως γι’ αυτό παραδέχθηκε εκ των υστέρων πως αυτό το βιβλίο, αν και ξεκίνησε στη μνήμη της Λετισιά (ή στην αποκατάσταση της ζωής της), κατέληξε να είναι μια ηθική επιταγή απέναντι στην αδελφή της.

Το θέμα για τον Ζαμπλονκά δεν είναι μόνο η δολοφονία ενός κοριτσιού, αλλά και ο καταπιεσμένος θυμός για την αδιαφορία της θεσμών και για την επικράτηση της στατιστικής απαρίθμησης των απωλειών έναντι των ανθρώπων ενός κατώτερου θεού.

Δεν είναι ένα βιβλίο μόνο για τη Λετισιά, αλλά και για την γκρίζα περιοχή που κουβαλάει η Γαλλία στα έγκατά της. Μπορεί η γαλατική λεπτότητα, επιφανειακή το δίχως άλλο, να μην την αφήνει να δείξει το τρομώδες πρόσωπό της, όμως υπάρχει. Η περίπτωση της Λετισιά είναι χαρακτηριστική. Το θέμα για τον Ζαμπλονκά δεν είναι μόνο η δολοφονία ενός κοριτσιού, αλλά και ο καταπιεσμένος θυμός για την αδιαφορία της θεσμών και για την επικράτηση της στατιστικής απαρίθμησης των απωλειών έναντι των ανθρώπων ενός κατώτερου θεού. Εντέλει, είναι ένα σφοδρό ράπισμα στις σύγχρονες κοινωνίες που εξακολουθούν να θεωρούν τις γυναίκες αναλώσιμο είδος.

Στήνει ένα πολυφωνικό έργο, στο οποίο η Λετισιά μετέχει εν τη απουσία της. Αν και τα πάντα κινούνται τριγύρω της, η ματιά του Ζαμπλονκά είναι ωσαύτως λεπτομερειακή και αναλυτική. Δεν παραλείπει να δώσει και την πιο μικρή πτυχή της ζωής της ή των δραματικών στιγμών που οδήγησαν στον χαμό της, δίχως όμως να αφήνει εκτός κάδρου το κοινωνικό επιφαινόμενο της δολοφονίας.

Καταφέρνει έτσι το εξής σημαντικό: χορηγεί στο βιβλίο μια δύναμη συναισθήματος που δεν απωθεί, καθώς δεν είναι προμελετημένη. Προκαλείται από την εξωτερική θέαση των γεγονότων αφαιρώντας ταυτόχρονα τα απόνερα της κριτικής χωρίς ουσία. Τελικώς, ο ψίθυρος που ξεπηδάει από τις σελίδες του βιβλίου είναι απείρως πιο ισχυρός από τον εκκωφαντικό μετεωρισμό μιας άστοχης κραυγής. Η απόφασή του να σταθεί στο πλευρό του θύματος είναι γι’ αυτόν ουσιώδης και επιτακτική. Όπως ήταν και για τον Καπότε να σταθεί ενώπιος ενωπίω με τους θύτες.

Σημειωτέον: το βιβλίο έλαβε το λογοτεχνικό βραβείο της εφημερίδας Le Monde, το βραβείο μυθιστορήματος Medicis και το βραβείο δοκιμίου του περιοδικού Transfuge. Η άριστη μετάφραση ανήκει στη Χαρά Σκιαδέλλη.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι συγγραφέας.

altΛετισιά
ή το τέλος των ανδρών
Ιβάν Ζαμπλονκά
Μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη
Πόλις 2017
Σελ. 448, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ IVAN JABLONKA

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο επιβάτης» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Ο επιβάτης» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Ο επιβάτης» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Όταν ο Ψηλός Τζον, αγαπημένος φίλος του πρωταγωνιστή Μπόμπι Γουέστερν, τον αποκαλεί Ιππότη, ο αναγνώστης νι...

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μέλις Φρίντενταλ [Meelis Friedenthal] «Μέλισσες» (μτφρ. Απόστολος Θηβαίος, εκδ. Βακχικόν).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Πώς είναι άραγε το μέσα του ανθρώπου; Από πού κρατά και για πού τραβά η ψυχή του; Πού στέκουν τα εξω...

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

Για το μυθιστόρημα της Χάνια Γιαναγκιχάρα [Hanya Yanagihara] «Προς τον παράδεισο» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Την 48χρονη σήμερα Χάνια Γιαναγκιχάρα τη γνωρίσαμε από το δεύτερο βιβλίο της, το Λίγη ζωή, ένα ο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

Μαρία Καλιόρη: «Το υλικό που είχε συσσωρευτεί απαίτησε να βγει από το συρτάρι και να τυπωθεί»

Μαρία Καλιόρη: «Το υλικό που είχε συσσωρευτεί απαίτησε να βγει από το συρτάρι και να τυπωθεί»

Η Μαρία Καλιόρη μας συστήθηκε πρόσφατα με την ώριμη συλλογή διηγημάτων «Οι καλοί πεζοπόροι», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ιωλκός. 

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλίο σας σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ