IVAN JABLONKA laetitia

Για το μυθιστόρημα του Ivan Jablonka «Λετισιά – ή το τέλος των ανδρών» (μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη, εκδ. Πόλις).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 1966, ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Τζορτζ Πλίμπτον είχε την τύχη να πάρει συνέντευξη από τον Τρούμαν Καπότε για λογαριασμό των New York Times. Μόλις είχε εκδοθεί το μνημειώδες Εν ψυχρώ και η πρώτη ερώτηση που του έκανε ήταν προφανής: πώς όριζε αυτό το νέο είδος αντικειμενικής αφήγησης που ούτε μυθοπλασία ήταν αλλά ούτε και δημοσιογραφία;

Είναι δεδομένο ότι ο Ιβάν Ζαμπλονκά έχει διαβάσει ενδελεχώς τον Καπότε – άλλωστε τον μνημονεύει στο βιβλίο του. Με την μόνη αίρεση ότι ο ίδιος παραδέχεται πως η δική του εμπλοκή με τη ιστορία της Λετισιά ήταν άμεση, ενεργητική και πληθωρική από συναισθηματικής άποψης.

Το enfant terrible της αμερικανικής λογοτεχνίας δεν είχε λόγο να κρύψει τα όπλα του: χρειάστηκε να βρει ένα θέμα που είχε επιδραστικότητα και διάρκεια για τον ίδιο και τον κόσμο. Η εμπλοκή του ήταν άμεση, αλλά μέσω μιας αντικειμενικής συνθήκης την οποία προσπάθησε να μην παραβεί ποτέ. Έλαβε τα πραγματικά γεγονότα με τη ζέση του προσήλυτου σε μια νέα πράξη αφήγησης. Και κάπως έτσι προέκυψε το λογοτεχνικό υβρίδιο που καταχωρήθηκε ως «faction». Μια δυναμική πλοκή που χορογραφείται τόσο από τη μυθοπλασία (fiction) όσο κι από τη δημοσιογραφία (facts).

Είναι δεδομένο ότι ο Ιβάν Ζαμπλονκά έχει διαβάσει ενδελεχώς τον Καπότε – άλλωστε τον μνημονεύει στο βιβλίο του. Με την μόνη αίρεση ότι ο ίδιος παραδέχεται πως η δική του εμπλοκή με τη ιστορία της Λετισιά ήταν άμεση, ενεργητική και πληθωρική από συναισθηματικής άποψης. Έστω και αν το αποτέλεσμα υπαγορεύτηκε από την πρόθεσή του να πάρει αποστάσεις και να αντιδράσει στα γεγονότα με τη διαύγεια του ερευνητή.

Στις 19 Ιανουαρίου 2011, η 18χρονη Λετισιά Περαί απήχθη λίγο έξω από το σπίτι της. Κάποιες ώρες αργότερα θα βρει βίαιο θάνατο από τα χέρια ενός καθ’ έξιν κακοποιού και ναρκομανή, του Τονύ Μεγιόν. Ήταν η ακροτελεύτια πράξη ενός δράματος εν προόδω, το οποίο ξεκίνησε ουσιαστικά από την αρχή της ζωής της.

Μεγαλωμένες στην κόλαση

Υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται με τον καημό τους, που έλεγε και ο Νίκος Γκάτσος. Η Λετισιά και η δίδυμη αδελφή της, Τζεσικά, ανήκουν σ’ αυτή την άτυχη χορεία. Μεγάλωσαν σε μια οικογένεια όπου οι ωμότητες ήταν κοινός τόπος. Η μητέρα να είναι χαμένη στην άβυσσο του μυαλού της και ο βίαιος πατέρας να μπαινοβγαίνει στη φυλακή. Από μικρά, μόλις στα τέσσερά τους, τα κορίτσια αναγκάζονται να παραδώσουν την τύχη τους σε διάφορα ιδρύματα για να καταλήξουν σε ανάδοχη οικογένεια. Φευ, ούτε κι εκεί θα βρουν την ασφάλεια που αποζητούσαν. Ο θετός μπαμπάς, ο κύριος Πατρόν, πέραν του δυναστευτικού χαρακτήρα του, κακοποίησε πολλάκις την Τζεσικά (δίχως να αποκλείεται ότι έκανε το ίδιο και στη Λετισιά). Για τα δύο κορίτσια, εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους, η ζωή τους ήταν μια πορεία προς ένα αναπόδραστο δράμα.

Ακόμη και όταν προσπάθησαν να υπερβούν τις δεδομένες ελλείψεις τους και να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο, πάντα υπήρχε κάτι να μετατρέψει το όνειρο σε ακατάλυτη τιμωρία.

Ακόμη και όταν προσπάθησαν να υπερβούν τις δεδομένες ελλείψεις τους και να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο (στο σχολείο κι αργότερα στην εργασία τους), πάντα υπήρχε κάτι να μετατρέψει το όνειρο σε ακατάλυτη τιμωρία. Η προβλεπτή ακολουθία ολοκληρώθηκε με βάναυσο τρόπο. Η Λετισιά δεινοπάθησε στα χέρια του Πεγιόν. Αν και οικεία βουλήσει τον πλησίασε, πέρασε μαζί του κάποια βράδια, ήπιαν ποτά, διασκέδασαν για να αφεθεί, τελικά, στα χέρια του βασανιστή της με την απάθεια του μοιραίου θύματος.

Η ιστορία της συγκλόνισε τη Γαλλία. Υπό άλλες συνθήκες, ένα φονικό σ’ ένα προάστιο της Ναντ ελάχιστα θα κρατούσε σε αγωνία την κοινή γνώμη. Κι όμως, για χάρη της Λετισιά κινητοποιήθηκε ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός. Στρατιές δημοσιογράφων κατέγραφαν κάθε λεπτό της αναζήτησής της (έως τη στιγμή που αποδείχθηκε πως είχε δολοφονηθεί). Ειδικοί αστυνομικοί εντάχθηκαν στην επιχείρηση ανεύρεσής της, ο κόσμος βγήκε στους δρόμους διαδηλώνοντας, ενώ ο λαϊκιστής Σαρκοζί δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει το λαϊκό αίσθημα για να κατακεραυνώσει τους δικαστές που άφησαν ελεύθερο τον Μεγιόν και να ζητήσει περαιτέρω αυστηροποίηση του νόμου για τις αποφυλακίσεις.

Το δράμα, σχεδόν αρχαιοελληνικό, στήθηκε εξαρχής. Οι καλοί εύκολα πέρασαν στο στρατόπεδο των κακών (τρανό παράδειγμα ο ακραιφνής Πατρόν που τελικά φυλακίστηκε με την κατηγορία της παιδοφιλίας) και το αντίστροφο.

Για τον Ζαμπλονκά, η υπόθεση κινητοποίησε το δικό του libido sciendi: την ανάγκη του να μάθει, να κατανοήσει, να αποκτήσει την εμπειρική πλευρά της αλήθειας. Ξεκίνησε να κάνει προσωπικές συνεντεύξεις στους ανθρώπους που χειρίστηκαν την υπόθεση ή ενεπλάκησαν σε αυτήν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Η πιο λεπτή «επιχείρησή» του, όμως, ήταν να προσεγγίσει τη συναισθηματικά τσακισμένη Τζεσικά. Ίσως γι’ αυτό παραδέχθηκε εκ των υστέρων πως αυτό το βιβλίο, αν και ξεκίνησε στη μνήμη της Λετισιά (ή στην αποκατάσταση της ζωής της), κατέληξε να είναι μια ηθική επιταγή απέναντι στην αδελφή της.

Το θέμα για τον Ζαμπλονκά δεν είναι μόνο η δολοφονία ενός κοριτσιού, αλλά και ο καταπιεσμένος θυμός για την αδιαφορία της θεσμών και για την επικράτηση της στατιστικής απαρίθμησης των απωλειών έναντι των ανθρώπων ενός κατώτερου θεού.

Δεν είναι ένα βιβλίο μόνο για τη Λετισιά, αλλά και για την γκρίζα περιοχή που κουβαλάει η Γαλλία στα έγκατά της. Μπορεί η γαλατική λεπτότητα, επιφανειακή το δίχως άλλο, να μην την αφήνει να δείξει το τρομώδες πρόσωπό της, όμως υπάρχει. Η περίπτωση της Λετισιά είναι χαρακτηριστική. Το θέμα για τον Ζαμπλονκά δεν είναι μόνο η δολοφονία ενός κοριτσιού, αλλά και ο καταπιεσμένος θυμός για την αδιαφορία της θεσμών και για την επικράτηση της στατιστικής απαρίθμησης των απωλειών έναντι των ανθρώπων ενός κατώτερου θεού. Εντέλει, είναι ένα σφοδρό ράπισμα στις σύγχρονες κοινωνίες που εξακολουθούν να θεωρούν τις γυναίκες αναλώσιμο είδος.

Στήνει ένα πολυφωνικό έργο, στο οποίο η Λετισιά μετέχει εν τη απουσία της. Αν και τα πάντα κινούνται τριγύρω της, η ματιά του Ζαμπλονκά είναι ωσαύτως λεπτομερειακή και αναλυτική. Δεν παραλείπει να δώσει και την πιο μικρή πτυχή της ζωής της ή των δραματικών στιγμών που οδήγησαν στον χαμό της, δίχως όμως να αφήνει εκτός κάδρου το κοινωνικό επιφαινόμενο της δολοφονίας.

Καταφέρνει έτσι το εξής σημαντικό: χορηγεί στο βιβλίο μια δύναμη συναισθήματος που δεν απωθεί, καθώς δεν είναι προμελετημένη. Προκαλείται από την εξωτερική θέαση των γεγονότων αφαιρώντας ταυτόχρονα τα απόνερα της κριτικής χωρίς ουσία. Τελικώς, ο ψίθυρος που ξεπηδάει από τις σελίδες του βιβλίου είναι απείρως πιο ισχυρός από τον εκκωφαντικό μετεωρισμό μιας άστοχης κραυγής. Η απόφασή του να σταθεί στο πλευρό του θύματος είναι γι’ αυτόν ουσιώδης και επιτακτική. Όπως ήταν και για τον Καπότε να σταθεί ενώπιος ενωπίω με τους θύτες.

Σημειωτέον: το βιβλίο έλαβε το λογοτεχνικό βραβείο της εφημερίδας Le Monde, το βραβείο μυθιστορήματος Medicis και το βραβείο δοκιμίου του περιοδικού Transfuge. Η άριστη μετάφραση ανήκει στη Χαρά Σκιαδέλλη.

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι συγγραφέας.

altΛετισιά
ή το τέλος των ανδρών
Ιβάν Ζαμπλονκά
Μτφρ. Χαρά Σκιαδέλλη
Πόλις 2017
Σελ. 448, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ IVAN JABLONKA

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Μια συναρπαστική αντιστροφή της αποικιοκρατικής Ιστορίας

«Ξανθές ρίζες» της Μπέρναρντιν Εβαρίστο (κριτική) – Μια συναρπαστική αντιστροφή της αποικιοκρατικής Ιστορίας

Για το βιβλίο της Μπέρναρντιν Εβαρίστο [Bernardine Evaristo] «Ξανθές ρίζες» (μτφρ. Αλέξης Καλοφωλιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: η συγγραφέας Μπέρναρντιν Εβαρίστο.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Οι Ξανθές ρίζες της β...

«Πάγος» της Άννα Καβάν (κριτική) – Ανώνυμοι ήρωες σε ανώνυμους τόπους

«Πάγος» της Άννα Καβάν (κριτική) – Ανώνυμοι ήρωες σε ανώνυμους τόπους

Για το μυθιστόρημα της Άννα Καβάν [Anna Kavan] «Πάγος» (μτφρ. Λευτέρης Καλοσπύρος, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η Anna Kavan από τον Walker Evans © Metropolitan Museum of Art.

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

...

«Οι Υπνοβάτες» του Χέρμαν Μπροχ (κριτική) – Στα χνάρια ενός κόσμου που χάνεται

«Οι Υπνοβάτες» του Χέρμαν Μπροχ (κριτική) – Στα χνάρια ενός κόσμου που χάνεται

Για την τριλογία «Οι Υπνοβάτες» του Χέρμαν Μπροχ [Hermann Broch] (μτφρ. Σοφία Αυγερινού, εκδ. Έρμα). Στην κεντρική εικόνα, ο συγγραφέας Χέρμαν Μπροχ.

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Εάν δεχτούμε ότι είμαστε περιφερόμενες σκιές ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ημερίδα για την «Κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη, στα Χανιά

Ημερίδα για την «Κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη, στα Χανιά

Ο Πανελλήνιος Όμιλος Φίλων του ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη διοργανώνει στις 27 Μαρτίου 2023 στο θέατρο ΚΥΔΩΝΙΑ στα Χανιά, ημερίδα με θέμα: Νοούμενα και υπονοούμενα στο θεατρικό έργο «Η Κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Λούλας Αναγνωστάκη από τον Σπύρο Στάβερη.

...
«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα [Abdulrazak Gurnah] «Παράδεισος» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πρώτα το αγόρι. Το λέγανε Γ...

Συζήτηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία – Με αφορμή το βιβλίο «Μια σύντομη ιστορία της Ρωσίας» του Rodric Braithwaite

Συζήτηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία – Με αφορμή το βιβλίο «Μια σύντομη ιστορία της Ρωσίας» του Rodric Braithwaite

Οι εκδόσεις Ψυχογιός διοργανώνουν συζήτηση για τον πόλεμο στην Ουκρανία, με αφορμή το βιβλίο του Rodric Braithwaite «Μια Σύντομη Ιστορία της Ρωσίας», απόψε, Πέμπτη 23 Μαρτίου, στο βιβλιοπωλείο LIBER.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

«Παράδεισος» του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αμπντουλραζάκ Γκούρνα [Abdulrazak Gurnah] «Παράδεισος» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πρώτα το αγόρι. Το λέγανε Γ...

«Σε πρώτο ενικό» του Χαρούκι Μουρακάμι (προδημοσίευση)

«Σε πρώτο ενικό» του Χαρούκι Μουρακάμι (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση μέρους διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων του Χαρούκι Μουρακάμι [Haruki Murakami] «Σε πρώτο ενικό» (μτφρ. Βασίλης Κιμούλης), η οποία θα κυκλοφορήσει αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

With the ...

«Η νοσταλγία κι εγώ» της Μάρως Βαμβουνάκη (προδημοσίευση)

«Η νοσταλγία κι εγώ» της Μάρως Βαμβουνάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Μάρως Βαμβουνάκη «Η νοσταλγία κι εγώ», που θα κυκλοφορήσει στις 24 Μαρτίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

— Αναρωτιέμαι τι νοσταλγείς;
— …
— Νοσταλγείς κάτι που συνέβη ή κάτι πο...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Στίβεν Κινγκ: 10 αγαπημένα του βιβλία

Σε ανάρτησή του στο Goodreads, με αφορμή τα δέκα χρόνια λειτουργίας της ιστοσελίδας, ο Στίβεν Κινγκ ξεχώρισε δέκα αγαπημένα του βιβλία. Τα έργα του συγγραφέα κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Book Press

...
Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Ένας χρόνος πόλεμος στην Ουκρανία: Τα βιβλία για να κατανοήσουμε την Ιστορία καθώς γράφεται

Σήμερα, 24 Φεβρουαρίου 2023, συμπληρώνεται ένας χρόνος από την έναρξη του πολέμου που διεξάγει η Ρωσία στην Ουκρανία. Η ελληνική βιβλιογραφία αναπόφευκτα εμπλουτίστηκε από μελέτες και συλλογικούς τόμους, βιβλία στα οποία οι συγγραφείς των κειμένων επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις και ερμηνείες σε γεγονότα και εξελίξε...

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Κάρσον ΜακΚάλερς: Τα 10 αγαπημένα της βιβλία

Η Αμερικανίδα πεζογράφος Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] είναι μία από τις σημαντικότερες εκπροσώπους του λογοτεχνικού «southern gothic». Τα μυθιστορήματά της εκτυλίσσονται στον αμερικανικό Νότο και παρουσιάζουν μοναχικούς, εκκεντρικούς χαρακτήρες που πασχίζουν να συνυπάρξουν με τους υπόλοιπους ανθρώπους.

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ