1913 b 700

Για το μυθιστόρημα του Florian Illies 1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα (μτφρ. Ειρήνη Διάδου, εκδ. Utopia).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Παραπονιόταν, κάπως υπερβολικά, ο William S. Burroughs, στην ταραγμένη και γιορτινή δεκαετία του 1960, ότι η λογοτεχνία έχει μείνει πίσω κατά μισό αιώνα σε σύγκριση με τα τολμηρά άλματα που είχαν αναστατώσει τις εικαστικές τέχνες. Κι έτσι, με την καταλυτική βοήθεια του στεβού συνεργάτη του, του Brion Gysin, προχώρησε σε νέους τρόπους αφήγησης πειραματιζόμενος με τις μεθόδους cut-up και fold-in που επινόησαν αυτοί οι δύο φίλοι στις υγρές κάμαρες του, θρυλικού πια και τότε δεκάτης τρίτης (και τελευταίας) κατηγορίας, ξενοδοχείου Beat Hotel της Madame Rachou. Το cut-up και το fold-in είναι η μεταφορά των μεθόδων του κολλάζ και του μοντάζ στη γραφή.   

Παρεμφερής, συγγενέστατη και σχεδόν συγκαιρινή, είναι και η μέθοδος της μεταστροφής (détournement), δηλαδή η χρήση προηγούμενου, αρχειακού ή τυχαία επιλεγμένου, υλικού που έχει αποκοπεί από το περιβάλλον του, από το συγκείμενό του, και έχει τοποθετηθεί εσκεμμένα σε μια νέα σύνθεση, μια μέθοδος που επινόησε και τελειοποίησε ο Guy Debord. Έκτοτε εκατοντάδες πειραματικά βιβλία έχουν γραφτεί —έχουν κατασκευαστεί, μπορεί να πει κανείς— με τις δύο αυτές μεθόδους, ή/και με μια σύνθεσή τους. Πολλά χρησίμευσαν σαν εικαστικές χειρονομίες, πολλά λησμονήθηκαν (όπως τους άξιζε, στις περισσότερες περιπτώσεις), και κάποια έχουν φτάσει ως και να γίνουν ευπώλητα, ακόμα και διεθνή best-seller. Ανάμεσα σε αυτά και το μυθιστόρημα 1913 - Η Χρονιά πριν από τη Θύελλα (μτφρ. Ειρήνη Διάδου, εκδ. Utopia) του Γερμανού ιστορικού της τέχνης και συγγραφέα Φλόριαν Ίλις (Florian Illies, 1971).

Συνθέτει ένα μυθιστόρημα/εγκατάσταση, γεμάτο εικόνες, ιστορίες, περιστατικά, συμβάντα, αναφορές, γνώσεις και πληροφορίες, από τις σελίδες του οποίου παρελαύνει όλη η αφρόκρεμα των Γραμμάτων και των Τεχνών, αλλά και του στοχασμού και της φιλοσοφίας.

Ο Ίλις είχε τη φαεινή ιδέα να μιλήσει για ένα συγκεκριμένο έτος του παρελθόντος, σχεδόν έναν αιώνα από τώρα, σκοπώντας στο να ασκήσει κριτική στο σήμερα μέσα από το χθες, αλλά ταυτοχρόνως να ψυχαγωγήσει (πάντα επέμενε ο Thomas Mann ότι το μυθιστόρημα είναι πρωτίστως τέρψη και ψυχαγωγία), να μας θυμίσει από τι μακελειά και θύελλες καταγόμαστε, ακόμα και να μας προειδοποιήσει. Προχωρεί στη μέθοδο του κολλάζ και του μοντάζ, πειραματίζεται ηπίως και προσεκτικά με την μεταστροφή και τη συρραφή παραθεμάτων, και συνθέτει ένα μυθιστόρημα/εγκατάσταση, γεμάτο εικόνες, ιστορίες, περιστατικά, συμβάντα, αναφορές, γνώσεις και πληροφορίες, από τις σελίδες του οποίου παρελαύνει όλη η αφρόκρεμα των Γραμμάτων και των Τεχνών, αλλά και του στοχασμού και της φιλοσοφίας, μια αφρόκρεμα που, ως φαίνεται, δεν προλόγισε μόνο τον Εικοστό Αιώνα αλλά και τον Εικοστό Πρώτο.

Περιλάλητες προσωπικότητες, από την Λου Αντρέας Σαλομέ και τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε μέχρι τον Γιόζιπ Μπροζ, γνωστού σε όλους ως Τίτο, και τους Τρότσκι και Στάλιν, και από τον Όσκαρ Κοκόσκα και τον Λούντβιχ Βιτγκενστάιν μέχρι την Άλμα Μάλερ και την Έλζε Λάσκερ-Σίλερ, συν ο Μαρσέλ Ντυσάν, ο Ίγκορ Στραβίνσκι, ο Καζιμίρ Μαλέβιτς, και ο Γκέοργκ Τρακλ, και δεκάδες άλλοι και άλλες, παρευλάνουν, ξανά και ξανά, μέσα στις σελίδες του 1913.  Με ευφυή απλότητα, ο Ίλις συναρμολογεί το μυθιστόρημά του ανά μήνα, από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριου του συγκεκριμένου έτους, προτάσσοντας έναν ζουμερό, τηλεγραφικό πρόλογο σε κάθε μήνα-κεφάλαιο, και απλώνοντας το παζλ των γεγονότων στο γραφείο του για να συνθέσει εικόνες, μνήμες, θυελλώδεις έρωτες, κρίσιμες ανατροπές. Αφηγείται σε ενεστώτα χρόνο τα όσα έκανε τον κάθε μήνα ο κάθε εκλεκτός προσκεκλημένος του —γιατί το 1913 μοιάζει με ένα πελώριο δείπνο, με μια ιστορική χοροεσπερίδα—, και ενδιαμέσως παραθέτει ποιήματα, φράσεις από μυθιστορήματα, περιγραφές πινάκων ζωγραφικής, ενώ δεν παραλείπει να σημειώσει τον αντίκτυπο που είχαν ορισμένα έργα, τον ντόρο που ξεσήκωσαν, ή το σκάνδαλο που προκάλεσε η πρώτη παρουσίασή τους. Επίσης, με αιχμηρό χιούμορ, ο Ίλις φροντίζει να σχολιάσει τα δρώμενα αλλά και να τα συνδέσει με το σήμερα (αναφέροντας, φέρ᾽ ειπείν, τίτλους σύγχρονων ταινιών, όπως Ο Πόλεμος των Ρόουζ και το Μάτια ερμητικά κλειστά, ή κάνοντας μνεία στον πρωτοπόρο εικαστικό Joseph Beuys και ένα έργο του που αφιερώνει, με επικριτική ευγνωμοσύνη, στον Μαρσέλ Ντυσάν και στην πολυσυζητημένη σιωπή του).

Ο Ίλις είναι μάστορας στη σύνθεση του αχανούς και πολύπλοκου και πλούσιου και ταραγμένου και ηρωικού και πένθιμου και εξεγερσιακού και ξέφρενου υλικού που εξερράγη στα Γράμματα και τις Τέχνες του έτους 1913.

Εν είδει λάιτ μοτίφ, τρεις ενότητες δράσης επανέρχονται στο βιβλίο: 1. Η μυστηριώδης εξαφάνιση/κλοπή του ξακουστού έργο Τζοκόντα του Λεονάρδου Ντα Βίντσι από το Λούβρο, 2. Κάποιες παρανοϊκές δολοφονίες (που θυμίζουν πολύ έντονα τους ασυνάρτητους καιρούς μας), και 3. Οι εθιμοτυπικές/τελετουργικές εξολοθρεύσεις άδολων ζώων και πτηνών σε κυνήγια οργανωμένα από μονάρχες και αριστοκράτες των αρχών του Εικοστού Αιώνα.

Ο Ίλις είναι μάστορας στη σύνθεση του αχανούς και πολύπλοκου και πλούσιου και ταραγμένου και ηρωικού και πένθιμου και εξεγερσιακού και ξέφρενου υλικού που εξερράγη στα Γράμματα και τις Τέχνες του έτους 1913. Ξέρει πώς να συνδέει το συνάχι του Ρίλκε με την ζοφερή σκέψη του Όσβαλντ Σπένγκλερ, τα ερωτικά πάθη του Γκέοργκ Τρακλ με την σκακιστικά δομημένη αμεριμνησία του Μαρσέλ Ντυσάν, την στενάχωρη αγωνία του Φραντς Κάφκα, και την επιμονή του να παραμείνει μονήρης και να μην παντρευτεί την περίφημη Φελίτσε, με την θανάσιμη μελαγχολία της Βιρτζίνια Γουλφ, και τα λιτά, αλλά απολύτως λειτουργικά, αρχιτεκτονικά επιτεύγματα του Άντολφ Λος, καθώς και την κυοφορία του ρηξικέλευθεου πονήματος Tractatus Logico-Philosophicus του Βιτγκενστάιν με τη γένεση του κορυφαίου μυθιστορήματος Ο Άνθρωπος χωρίς Ιδιότητες του Ρόμπερτ Μούζιλ και του αριστουργήματος του Μαρσέλ Προυστ Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο. 

Είναι πραγματικά εντυπωσιακό το γεγονός ότι ένα τέτοιο μυθιστόρημα, στα όρια του πειραματικού και του υπερμοντέρνου, να καταφέρνει —χάρη στη μαεστρία, το μαστοριλίκι και το χιούμορ του συγγραφέα του, αλλά και χάρη στη γοητεία που ασκεί σήμερα το πολλαπλό ξέσπασμα του ανατρεπτικού μοντερνισμού στις αρχές του περασμένου αιώνα— να έχει ήδη μεταφραστεί σε είκοσι δύο γλώσσες, να έχει αναχθεί σε διεθνές best-seller, και να κερδίζει, συνάμα, ακόμα και τον πιο απαιτητικό αναγνώστη. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Στο Μόναχο, ο Όσβαλντ Σπένγκλερ συνεχίζει να γράφει το κολοσσιαίων διαστάσεων έργο του Η Παρακμή της Δύσης. Το πρώτο μέρος έχει τελειώσει. Η ψυχική του κατάσταση, όμοια μ᾽ αυτή της Δύσης. Το ημερολόγιό του, μια τραγωδία. Σημειώνει: "Δεν περνά ούτε μήνας χωρίς να σκεφτώ την αυτοκτονία". Κι ακόμα. "Μέσα μου έχω βιώσει περισσότερα ίσως από οποιοδήποτε ανθρώπινο ον της εποχής μου"».


 

alt1913, Η χρονιά πριν από τη θύελλα
Florian Illies
Μτφρ. Ειρήνη Διάδου
Utopia 2016
Σελ. 416, τιμή εκδότη €18,50

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ