viasthai arpazoussin 700

Για το μυθιστόρημα της Flannery O'Connor Και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν (μτφρ. Αλέξανδρος Κοτζιάς, εκδ. Αντίποδες).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

«Ένας γέρος προφήτης της υπαίθρου, ένας από κείνους τους παθιασμένους μισότρελους θρησκόληπτους μελετητές της Βίβλου που συναντάει κανείς ακόμη στον αμερικανικό Νότο, είναι το κεντρικό πρόσωπο του σφιχτοπλεγμένου και θαυμάσια γραμμένου μυθιστορήματος. Η πρώτη σελίδα του βιβλίου αρχίζει με το θάνατό του, αλλά η δυναστική παρουσία του απλώνεται ως το τέλος μέσα από την αναμέτρηση των δύο ανιψιών του, που και οι δύο έχουν επηρεαστεί ανεξίτηλα από αυτόν. Ο πρώτος, ένας νέος άτυχος δάσκαλος εγκαταλελειμμένος από τη γυναίκα του με ένα ανάπηρο παιδί, πιστεύει ότι με τον θετικισμό του έχει κατανικήσει τον φοβερό Ιερεμία. Ο δεύτερος, ένα παιδί 14-15 χρονών, αναθρεμμένο στην ερημιά του δάσους από το γέρο, μετά το θάνατό του καταφεύγει στο δάσκαλο προσπαθώντας να αποτινάξει την επιρροή του προφήτη. Δεν θα μπορέσουν να συνεννοηθούν και η αναμέτρησή τους θα καταλήξει εις τραγωδία». Έτσι συνοψίζει σε λίγες αράδες ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, μεταφραστής του Και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν, την πλοκή του βιβλίου σε ένα άρθρο του στο περιοδικό Ελευθεροτυπία, τχ. 22, Ιούλιος 1965.

Για τους Αμερικανούς συγγραφείς, από τον Μέλβιλ ως τον Στάινμπεκ και τη Φλάννερυ Ο’Κόννορ, και μέχρι σύγχρονους λαϊκούς γραφιάδες σαν τον Στήβεν Κινγκ, η Αγία Γραφή μοιάζει να τελειώνει στους μικρούς προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης και στον προφήτη Μαλαχία.

Για τους Αμερικανούς συγγραφείς, από τον Μέλβιλ ως τον Στάινμπεκ και τη Φλάννερυ Ο’Κόννορ, και μέχρι σύγχρονους λαϊκούς γραφιάδες σαν τον Στήβεν Κινγκ, η Αγία Γραφή μοιάζει να τελειώνει στους μικρούς προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης και στον προφήτη Μαλαχία – οι σελίδες των ευαγγελίων, έπειτα, είναι λίγο ως πολύ άγραφες. Είναι σάμπως οι Βηρ-σαβεέ, Γαβαών, Κάδης, Σινά, κι όλες οι υπόλοιπες έρημοι, να ’χουν μεταφερθεί στα δάση του αμερικανικού Νότου και βροντόφωνοι Ηλίες, Δανιήλ, Ιερεμίες, που γίνεται όχι και λίγες φορές επίκληση του ονόματός τους στο Και βιασταί…, να κηρύττουν το λόγο ενός τιμωρού Θεού πριν από τον ερχομό του Λυτρωτή.

Σε τούτη την ατμόσφαιρα είναι βουτηγμένη η λογοτεχνία της καθολικής Φλάννερυ Ο’Κόννορ, από τα σπουδαία διηγήματά της και το Σοφό αίμα του 1952 (όπου ο Χέιζελ Μόουτς, κήρυκας του αντιθρησκευτικού ευαγγελίου, τυφλώνεται με τα ίδια του τα χέρια και φορά αγκαθωτό σύρμα κατάσαρκα, κάτω από τα ρούχα του, και πέτρες στα παπούτσια του) μέχρι αυτό το Και βιασταί αρπάζουσιν… του 1960 (ας μην ξεγελιόμαστε, που ο τίτλος του μυθιστορήματος είναι παρμένος από το Κατά Ματθαίον· ο Μεσσίας δεν έχει έλθει ακόμα σ’ αυτούς τους τόπους, όσες φορές –και είναι πλείστες– κι αν γίνεται επίκληση εδώ του ονόματός του).

Γραφή πυρέσσουσα

Και αυτή η ατμόσφαιρα, της σωματοποιημένης θρησκοληψίας, υπηρετείται από μια γραφή πυρέσσουσα, παλλόμενη, που σε ένταση ίσως μονάχα σ’ έναν Ντοστογιέφσκι να έχει το όμοιό της· με υστερία που ταλαντεύεται από το βαθύτατα τραγικό έως τ’ αλλόκοτα κωμικό κάποιες φορές, καθώς το δαιμονόπληκτο δεκαπεντάχρονο αγόρι ο Ταργουότερ, γεννημένος σ’ ένα αυτοκινητικό ατύχημα όπου έχασε μάνα και πατέρα, φεύγει από το δάσος όπου ζει ασκητικό βίο με τον μεγαλοθείο του, όταν ο γέρος πεθαίνει, για να βρει στην πόλη τον μικροθείο του το δάσκαλο, τον Ρέυμπερ, που μισόκουφος αφού τον πυροβόλησε ο γέρος, έχοντας στ’ αφτί μια συσκευή για να ακούει, ζει με τον καθυστερημένο γιο του, «ηλίθιο και αρχαίο, σαν ένα παιδί που επί αιώνες ήταν παιδί», και ως πνευματικά απονεκρωμένος θετικιστής σκοπεύει «να πλατύνει το πνεύμα του αγοριού γνωρίζοντάς του τον πρόγονό του, το ψάρι, και όλη την απέραντη ερημιά του ανεξερεύνητου χρόνου» .

Οι δαίμονες του αγοριού έχουν ανθρώπινη μορφή: του υλιστή εμπόρου που τον παίρνει με το αμάξι του στην αρχή του ταξιδιού, του δεύτερου οδηγού που τον αναγκάζει να του μιλά για να μην αποκοιμηθεί, του αρσενοκοίτη που τον μαζεύει από το δρόμο και τον βιάζει  – κι εκείνου του «ξένου», του Διαβόλου, που η παραπλανητική του φωνή τον ακολουθεί παντού.

Οι δαίμονες του αγοριού έχουν ανθρώπινη μορφή: του υλιστή εμπόρου που τον παίρνει με το αμάξι του στην αρχή του ταξιδιού, του δεύτερου οδηγού που τον αναγκάζει να του μιλά για να μην αποκοιμηθεί, του αρσενοκοίτη που τον μαζεύει από το δρόμο και τον βιάζει  – κι εκείνου του «ξένου», του Διαβόλου, που η παραπλανητική του φωνή τον ακολουθεί παντού. Μια βαθιά πείνα, που καμία τροφή δεν την καταπραΰνει, τρώει διαρκώς τα σωθικά του Ταργουότερ. Και η εμμονή του με το βάπτισμα, το χρέος που του επέβαλε ο γέρος να βαπτίσει το ηλίθιο παιδί, μαζί με την πάλη του ενάντια στην προφητική κλίση που του έχει εμφυσηθεί, τον οδηγεί λίγο πριν το τέλος να το βαπτίσει τελικά, όχι χαρίζοντάς του έτσι ζωή του πνεύματος, μα πνίγοντάς το στα νερά μιας λίμνης.

Οι φιγούρες του βιβλίου περιγράφονται από την Ο’Κόννορ με τρόπο λοξό κι αλλόκοτο: «Τα μήλα του ξεπετούσαν, στενά και ισχνά σαν τα μπράτσα ενός σταυρού, κι από κάτω τους τα ρουφηγμένα μάγουλα είχανε μια αρχέγονη όψη, λες και ο σκελετός του παιδιού εκεί κάτω ήτανε παλιός όσο και ο κόσμος» κι έτσι γίνονται αντιληπτές, επίσης, από τα άλλα πρόσωπα στην ιστορία: «Το μακρύ πρόσωπό του, που κατέβαινε από το στρογγυλό σαν γλόμπο καπέλο, έκανε τον Ρέυμπερ ν’ αναλογιστεί μια ρίζα που ξαφνικά αναπηδάει μέσα από τη γη και μένει εκτεθειμένη στη φως». Και με την ίδια λοξή αλλοκοτιά, κάνοντας τον αναγνώστη να νιώθει διαρκώς πως βαδίζει σ’ ασταθές έδαφος που φεύγει κάτω από τα πόδια του, αποδίδονται κι όλες ανεξαιρέτως οι σκηνές.

«Το αγόρι άρχιζε να βλέπει  μια σταθερή εικόνα των ματιών του δάσκαλου και δεν πρόσεχε τούτες τις συμβουλές. Τα ’βλεπε σκούρα γκρίζα, σκιασμένα από τη γνώση, και η γνώση σάλευε όπως το αντικαθρέφτισμα ενός δέντρου σε μια λίμνη, όπου βαθιά κάτω από τους ίσκιους της επιφάνειας ένα φίδι γλιστράει και χάνεται».

Μια εμπνευσμένη μετάφραση

Σε μια εμπνευσμένη μετάφραση ως και μια εσφαλμένη επιλογή μπορεί κάποτε να έχει ενδιαφέρον. Και τούτη δω, του Αλέξανδρου Κοτζιά, αναμφίβολα είναι η εμπνευσμένη μετάφραση ενός συγκλονιστικού βιβλίου.

Το μυθιστόρημα συνοδεύει ένα εμβριθές εκτενές δοκίμιο του Ρίτσαρντ Τζιαννόνε, που διάβασε το Και βιασταί… με τρόπο αλλιώτικο, βασισμένο στα ερημιτικά κείμενα, και πιθανώς ορθότερο απ’ ό,τι εγώ. Και η μετάφραση του Αλέξανδρου Κοτζιά, τέλος, είναι σε ευτυχή αντιστοιχία με το κείμενο της Ο’Κόννορ – πρωτότυπο και μετάφρασμα βρίσκονται γλωσσικά στο ίδιο σημείο πάνω κάτω, το καθένα στη γλώσσα του. Ένα παράδειγμα, αντί για το «ανατρέφω» ο Κοτζιάς χρησιμοποιεί το ρήμα «ανασταίνω», φτάνοντας ακόμα και να προσθέσει με τούτη την επιλογή κάτι στο βιβλικό ύφος του κειμένου. Είναι προς τιμήν των Αντιπόδων πως, αντί απλώς να επανεκδώσουν την παλιά μετάφραση, έσκυψαν πάνω της για να την «εκσυγχρονίσουν», να διορθώσουν τυχόν παραδρομές και να τη φέρουν κοντύτερα στον σημερινό αναγνώστη. Υπάρχει στο τέλος του βιβλίου υπόμνημα με όλες τις αλλαγές που έγιναν. Κάποιες είναι ολότελα κατανοητές, άλλες ίσως όχι τόσο, γιατί εντέλει ένα βιβλίο είναι κι ένα κλειστό γλωσσικό σύμπαν, ένας περίκλειστος κόσμος λέξεων, όπου εξίσου ανήκουν το ρήμα «ρεκλαμάριζε» που παρέμεινε (σελ. 83) και οι ρηματικοί τύποι ήσαν, έρχουνται, κ.λπ., ή το μπαμπακερό αντί για βαμβακερό, που αλλάχτηκαν. Σε μια ανέμπνευστη μετάφραση, οι μεταφραστικές επιλογές είναι αδιάφορες κι ας είναι γραμματικά και συντακτικά ορθές. Απεναντίας, σε μια εμπνευσμένη μετάφραση ως και μια εσφαλμένη επιλογή μπορεί κάποτε να έχει ενδιαφέρον. Και τούτη δω, του Αλέξανδρου Κοτζιά, αναμφίβολα είναι η εμπνευσμένη μετάφραση ενός συγκλονιστικού βιβλίου.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οι μαύρες του κόρες, γυαλιστερές και ασάλευτες, αντικαθρεφτίζανε από τα τρίσβαθα την παραδαρμένη εικόνα του ίδιου του εαυτού του να σέρνεται απόμακρα πίσω από την αιμόφυρτη ρυπαρή τρελή σκιά του Ιησού, ώσπου τέλος έπαιρνε την ανταμοιβή του, ένα κομμάτι ψάρι, έναν πολλαπλασιασμένο άρτο. Από το χώμα τον είχε δημιουργήσει ο Κύριος, τον είχε κάνει αίμα και νεύρα και μυαλό, τον είχε κάνει να ματώνει και να κλαίει και να σκέφτεται και τον είχε ρίξει σ’ έναν κόσμο απώλειας και φωτιάς, μόνο και μόνο για να βαφτίσει ένα ηλίθιο αγοράκι, που έτσι κι αλλιώς δεν του χρειαζόταν να το δημιουργήσει, και να διαλαλήσει ένα ευαγγέλιο εξίσου τρελό. Πάσχισε να φωνάξει “ΟΧΙ”, αλλά ήτανε σαν να πάσχιζε να φωνάξει μέσα στον ύπνο του. Ο ήχος είχε διαποτιστεί από τη σιωπή, χανόταν».


 

altΚαι βιασταί αρπάζουσιν αυτήν
Flannery O'Connor
Μτφρ. Αλέξανδρος Κοτζιάς
Αντίποδες 2016
Σελ. 304, τιμή εκδότη €13,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ FLANNERY O'CONNOR

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

«Το πηγάδι» του Χουάν Κάρλος Ονέτι (κριτική) – Ένας υπαρξιστής από την Ουρουγουάη

Για το ευσύνοπτο μυθιστόρημα του ουρουγουανού Χουάν Κάρλος Ονέτι [Juan Carlos Onetti] «Το πηγάδι» (μτφρ. Λευτέρης Μακεδόνας, εκδ. Μάγμα). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από το εξώφυλλο της πορτογαλικής έκδοσης. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ