alt

Για το μυθιστόρημα του Richard Ford Ημέρα ανεξαρτησίας (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Οι σπουδαίοι συγγραφείς είναι δεξιοτέχνες στην οργάνωση των συναισθημάτων και της συγκίνησης. Προκειμένου να σε δεξιωθούν στο σύμπαν τους, οργανώνουν έτσι το υλικό τους, συντάσσουν και συμπαρατάσσουν με μαεστρία τη μία λέξη δίπλα στην άλλη, φροντίζουν ώστε και το παραμικρό σημείο στίξεως να είναι στρατηγικά τοποθετημένο. Ο Ρίτσαρντ Φορντ [Richard Ford, Τζάκσον του Μισσισσιπή, 1944] είναι σπουδαίος συγγραφέας. Τα πολυσέλιδα μυθιστορήματά του είναι μεγαλειώδεις σπουδές στο καθημερινό, στο τετριμμένο, στο χθαμαλό, ακόμα και στο (φαινομενικά) ασήμαντο. Ο Ρίτσαρντ Φορντ ξέρει να συνδιαλλέγεται με τον χρόνο, να τανύει τις στιγμές ώστε να γίνουν αχανείς μάζες, να γίνουν ωκεανοί που περιέχουν πλήθος συναισθημάτων και συγκινήσεων, αλλά και ιστορικών γεγονότων, κρίσιμων ντοκουμέντων, καθοριστικών συμβάντων. Ξεκινάει από μια σχεδόν αδιάφορη για όλους μας μικροϊστορία και την αναλύει με την ακρίβεια λεπιδοπτερολόγου, την μπολιάζει ανεπαισθήτως με θραύσματα από τη Μεγάλη Ιστορία, την Ιστορία της Ανθρωπότητας, και μας παρασέρνει σε σκέψεις, πολύτιμες πάντα, για το νόημα της ζωής, το νόημα του χρόνου, το νόημα της υπάρξεώς μας εντός του χρόνου και εντός της κοινωνίας.

O Φρανκ Μπάσκομπ, διαζευγμένος κτηματομεσίτης, ματαιωμένος συγγραφέας, πρώην αθλητικογράφος, μεσήλικας, ελαφρώς τυχοδιώκτης, και συγκεχυμένος συναισθηματικά, ξεκινάει να παραλάβει τον γιο του από την τέως σύζυγό του για να περάσει μαζί του ένα Σαββατοκύριακο.

Στο μυθιστόρημά του Ημέρα Ανεξαρτησίας, που μετέφρασε δεξιοτεχνικά ο Θωμάς Σκάσσης (εκδ. Πατάκης), ο Φορντ εκκινεί, ως συνήθως, από μια βαριεστημένα συνηθισμένη ιστορία: ο Φρανκ Μπάσκομπ, διαζευγμένος κτηματομεσίτης, ματαιωμένος συγγραφέας, πρώην αθλητικογράφος, μεσήλικας, ελαφρώς τυχοδιώκτης, και συγκεχυμένος συναισθηματικά, ξεκινάει να παραλάβει τον γιο του από την τέως σύζυγό του για να περάσει μαζί του ένα Σαββατοκύριακο. Συμβαίνει το εν λόγω Σαββατοκύριακο να συμπίπτει με την αμερικανική εθνική εορτή, την Ημέρα της Ανεξαρτησίας, την 4η Ιουλίου. Ευκαιρία για τον Φρανκ να έρθει πιο κοντά με τον γιο του, τον Πολ, έναν προβληματικό, αλλά και προικισμένο, έφηβο που προβαίνει, συχνά πυκνά, σε πράξεις παραβατικές, που δεν βολεύεται στο πλούσιο περιβάλλον του αρχιτέκτονα πατριού του, που στο βαρόμετρο του συναισθηματικού και ψυχικού και διανοητικού του κόσμου εναλλάσσονται οι ενδείξεις με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Όσο κυλάνε οι ώρες της προετοιμασίας για το ταξίδι, και του ίδιου του ταξιδιού, τόσο ο Ρίτσαρντ Φορντ ενθέτει μικροϊστορίες στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση, στον νου του Φρανκ Μπάσκομπ, μετατρέποντάς τον σε ένα καλειδοσκόπιο αναμνήσεων και σκέψεων σχετικά με τις αναμνήσεις, ανασυρμένων στην επιφάνεια ενοχών και διανοητικών ελιγμών αποφυγής του άχθους και του άγχους των ενοχών, απολογισμών και σχεδίων για το μέλλον.

Μια μύχια Οδύσσεια

Το ταξίδι του Μπάσκομπ είναι μια μύχια Οδύσσεια και, συνάμα, ένα παρατεταμένο και περισκοπικό σχόλιο στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία. Από τη μια το σύμπαν του μεμονωμένου πολίτη (η λεγόμενη «Υπαρξιακή Περίοδος» που διανύει ο Μπάσκομπ ύστερα από αποτυχημένες επαγγελματικές εκκινήσεις και από φθαρμένες σχεδόν εν τη γενέσει τους ερωτικές αναμετρήσεις με ολοωσδιόλου διαφορετικές γυναίκες), και από την άλλη τα τρέχοντα πολιτικά/ κοινωνικά/ οικονομικά σκαμπανεβάσματα της ιστορίας των Ηνωμένων Πολιτειών: ο καλπάζων ρεϊγκανισμός, το ξεφτισμένο αλλά πάντα παρόν american dream, o Τζορτζ Μπους πατήρ και ο Μάικλ Δουκάκης, η επικείμενη τεχνολογική έκρηξη, η συντριβή του ρομαντισμού και των ελπίδων που εξεράγησαν γιορταστικά στο Μεγάλο Ξεφάντωμα της Δεκαετίας του 1960, η αναγκαστική προσγείωση στην πεζή πραγματικότητα, η μαζική σκηνοθεσία μιας ζωής χωρίς ποιητικά πετάγματα, μιας ζωής προορισμένης να μείνει εγκλωβισμένη στους εκάστοτε μικρόκοσμους, στην σπασμωδική και ανέμπνευστη ιδιωτικότητα, τα απομεινάρια της δεκαετίας του 1980.

alt

Η Ημέρα Ανεξαρτησίας είναι ένα road novel μετ᾽ εμποδίων, όλο και κάτι φρενάρει το νοητικό αλλά και υλικό Όχημα Μπάσκομπ, η μία μικροπεριπέτεια επικαλύπτει την άλλη, η μία μικροανάμνηση γίνεται σκιά της άλλης, το ένα μικροπεριστατικό συγκρούεται με το άλλο, όλα γίνονται ένας πολτός μέσα από τον οποίο ο Ρίτσαρντ Φορντ περιγράφει ιδιοφυώς την κοινωνικοπολιτική κατάσταση της εποχής και τις επιπτώσεις της στον μεμονωμένο άνθρωπο.

Η Ημέρα Ανεξαρτησίας είναι ένα road novel μετ᾽ εμποδίων, όλο και κάτι φρενάρει το νοητικό αλλά και υλικό Όχημα Μπάσκομπ, η μία μικροπεριπέτεια επικαλύπτει την άλλη, η μία μικροανάμνηση γίνεται σκιά της άλλης, το ένα μικροπεριστατικό συγκρούεται με το άλλο, όλα γίνονται ένας πολτός μέσα από τον οποίο ο Ρίτσαρντ Φορντ περιγράφει ιδιοφυώς την κοινωνικοπολιτική κατάσταση της εποχής και τις επιπτώσεις της στον μεμονωμένο άνθρωπο. Τα αδιέξοδα στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο, το χρήμα ρέει αλλά δεν λυτρώνει, το σεξ είναι εύκολο αλλά δεν οδηγεί στην ευδαιμονία, δεν είναι καν μια εκτόνωση, μια ευφρόσυνη ανάπαυλα, αλλά ακόμα μια πηγή δυσανεξίας. Ο Μπάσκομπ αισθάνεται ενίοτε «μόνος, άχρηστος και εκτεθειμένος σαν φαροφύλακας μέρα μεσημέρι» (σ. 173), πιστεύει ότι είναι καταδικασμένος να λαμβάνει αποφάσεις που τον απομακρύνουν ολοένα και περισσότερο από την ουσία του είναι του, από το κέντρο του εαυτού του, από τον πυρήνα της υπάρξεώς του, ταλανίζεται διαρκώς από την αμφιβολία, ταλαντεύται ανάμεσα στη μία κίνηση και στην άλλη, φοβούμενος ότι ποτέ δεν κάνει ό,τι πρέπει: «Μπορεί λοιπόν να σε παραλύσει η σκέψη ότι μια ασήμαντη απόφαση, ένας διακόπτης που έστριψες προς τα εδώ και όχι προς τα εκεί, θα μπορούσε να κάνει πολλά πράγματα να γίνουν καλύτερα, μέχρι και να σωθούν» (σ. 354).

Ο Μπάσκομπ, και βέβαια ο Φορντ, διαθέτει μιαν ύστατη, σωτήρια φαρέτρα, την φαρέτρα των λέξεων. Με τις λέξεις μπορεί να ανασυντάξει τις δυνάμεις της αντεπίθεσής του, να κατανοήσει την καθηλωτική αμηχανία του και, ενδεχομένως, να την υπερβεί, να πει για να κάνει. Οι συγγραφείς, σκέφτεται ο ματαιωμένος συγγραφέας Μπάσκομπ, ξεπερνούν τις αδιέξοδες καταστάσεις της παρατεταμένης σύγχυσης, και μάλιστα καλύτερα από τον καθένα, καθότι ξέρουν και καταλαβαίνουν ότι «σχεδόν τα πάντα —μα τα πάντα— δεν είναι φτιαγμένα από "απόψεις" αλλά από λέξεις, τις οποίες άμα δεν σου αρέσουν, τις αλλάζεις» (σ. 388). Αλλά πρέπει να τις έχεις δουλέψει τις λέξεις, με προσήλωση και μέθοδο και στρατηγική: «Πίστευα ανέκαθεν ότι οι λέξεις μπορούν να καλυτερέψουν τα πράγματα και ότι δεν υπάρχει τίποτα που δεν γίνεται να βελτιωθεί. Έλα όμως που πρέπει να βρεθούν οι λέξεις» (σ. 548).

Η μικροτραγωδία του Φρανκ Μπάσκομπ είναι ότι, όσο κι αν πασχίζει, δεν βρίσκει πάντα τις λέξεις. Το μεγαλείο του Ρίτσαρντ Φορντ είναι ότι έχει φροντίσει, με πείσμα και έμπνευση, να βρίσκει τις λέξεις. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


altΗμέρα ανεξαρτησίας
Richard Ford
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εκδ. Πατάκη 2016
Σελ. 704, τιμή εκδότη €19,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD FORD


Απόσπασμα από το βιβλίο

Ήμασταν νέοι, ανακαλύπταμε τη ζωή αυτοσχεδιάζοντας με ενθουσιασμό λεπτό προς λεπτό, απορρίπτοντας το ένα, λέγοντας ναι στο άλλο, όλα από καπρίτσιο. Και το Βόλβο, το αμάξι που μπορεί να το είχα ακόμη και να το χρησιμοποιούσα για να κουβαλάω χώμα για τις γλάστρες, τα ψώνια από τον μπακάλη, ξύλα για το τζάκι, ή να το είχα για το ψάρεμα, να με πηγαίνει στο Κλαμπ Ρεντ Μαν, αυτό το Βόλβο δεν μας ταίριαζε. Έπειτα γυρίσαμε οδηγώντας στην πόλη για να βρούμε αυτό που μας ταίριαζε, το πραγματικό μέλλον μας: τον γάμο, την πατρότητα και τη μητρότητα, την αθλητική μυθιστοριογραφία, το γκολφ, την αγαλλίαση, τη μελαγχολία, τον θάνατο, την περιφερόμενη δυστυχία που δεν έβρισκε σταθερό επίκεντρο, και αργότερα το διαζύγιο, τον αποχωρισμό και το μακρόσυρτο μεσοδιάστημα μέχρι το τώρα (σ. 353).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ