skliros-5

Ο Γιώργος Σκληρός περιέγραφε, πριν από έναν αιώνα, τα σημερινά προβλήματα στο βιβλίο Τα σύγχρονα προβλήματα του Ελληνισμού. 

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Γιώργος Σκληρός (1878-1919) ήταν ένας από τους πρώτους Έλληνες σοσιαλιστές. Λιγοστοί σημερινοί “σοσιαλιστές” τον γνωρίζουν μιας και ο σοσιαλισμός έχει ταυτιστεί με την αγραμματοσύνη –παρ’ όλ’ αυτά, ένας τοπικός εκδοτικός οίκος της Κατερίνης επανακυκλοφόρησε το βιβλίο του Τα σύγχρονα προβλήματα του ελληνισμού (εκδ. Μάτι) που πρωτοεκδόθηκε λίγο πριν από τον θάνατό του. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι. Kαι παρά τον αιώνα που μας χωρίζει από τις ιστορικές και κοινωνιολογικές μελέτες του Γ. Σκληρού, όσα γράφει παραμένουν επίκαιρα λες κι εμείς οι Έλληνες έχουμε ακινητοποιηθεί μέσα στον χρόνο.

Το βιβλίο αναλύει τον εθνικό μας χαρακτήρα και προσπαθεί να αποτυπώσει την κοινωνική πραγματικότητα των αρχών του 20ού αιώνα που δεν διαφέρει όσο θα περίμενε κανείς  από τη σημερινή

Ο Σκληρός αναρωτιέται: είναι λοιπόν οι Έλληνες στάσιμοι; Είναι παθολογικά προσκολλημένοι στις κακές τους συνήθειες; Γιατί δεν «πάνε μπροστά»; –αναρωτιέμαι κι εγώ. Το βιβλίο αναλύει τον εθνικό μας χαρακτήρα –«είμαστε ευερέθιστοι, εύθικτοι και εγωισταί [...] παρασυρόμαστε από αυστηρά, κηδεμονικά, αυταρχικά και μοναρχικά ιδεώδη, τα οποία, εννοείται, ο καθένας σκέπτεται να τα εφαρμόσει στην καμπούρα του γείτονά του και όχι στη δική του»– και προσπαθεί να αποτυπώσει την κοινωνική πραγματικότητα των αρχών του 20ού αιώνα που δεν διαφέρει όσο θα περίμενε κανείς  από τη σημερινή. Συγκρίνοντας τις διαφορές μεταξύ βορρά και νότου, ο Σκληρός γράφει: «Οι πιο ψύχραιμοι, πειθαρχημένοι και περισσότερον κοινωνικώς ηθικοί αγγλογερμανικοί λαοί [...] αφοσιώνονται στις φιλελεύθερες ιδέες και συστήματα. Και τούτο διότι έχουν πεποίθηση στον νομιμόφρονα χαρακτήρα του εαυτού τους και του γείτονά τους, επομένως και στα καλά αποτελέσματα του φιλελεύθερου πολιτεύματος που καταπολεμά τη συγκεντρωτική κηδεμονία και αφήνει μεγάλη πρωτοβουλία στον πολίτη. [...] Ενώ εμείς ζητάμε προκαταβολικώς κηδεμονία [...] και βούρδουλα.»

Στα Σύγχρονα προβλήματα του ελληνισμού, που γράφτηκαν προτού εφαρμοστεί λογοκρισία στον διάλογο περί φυλετικών χαρακτηριστικών –προτού δηλαδή καταργηθεί στην πράξη η ανθρωπολογία και η εθνοψυχιατρική– αναλύεται o ελληνικός επαρχιωτισμός, μια διανοητική κατάσταση κατά την οποία οι πολίτες εστιάζουν στο μερικό αγνοώντας το ευρύτερο πλαίσιο. Το αποτέλεσμα είναι η παροιμιώδης ελληνική στενοκεφαλιά, η άρνηση της οικουμενικότητας, ο τοπικισμός: κοντολογίς, μια νοοτροπία «ενορίας» χωρίς ενδιαφέρον και γνώση για το τι εκτυλίσσεται πέραν των ορίων αυτής της ενορίας[1]

Ο Γιώργος Σκληρός, σχολιάζοντας τα εθνικά μας χαρακτηριστικά, προσπαθεί να εξηγήσει τα αίτια της αποτυχίας μας: ατομικισμός, στάση τύπου «not in my back yard», πλήρης απουσία κοινωνικού ηθικού κώδικα, πνεύμα σχολαστικό, δασκαλίστικο και αντιεπιστημονικό, έλλειψη καλαισθησίας, αυταρέσκεια. Αν ο Γιώργος Σκληρός επέκρινε τους Έλληνες στο σημερινό κοινωνικό πλαίσιο, θα τον είχαμε εξοστρακίσει ως ανθέλληνα, ρατσιστή και φασίστα. Αλλά, όπως προανέφερα, ο Σκληρός ήταν ένας από τους πρώτους Έλληνες επαναστάτες· σε μια εποχή όπου η έννοια της επανάστασης δεν συνεπαγόταν επαρχιωτισμό και κομφορμισμό[2]. Συνεχίζει λοιπόν ο Σκληρός: «Οι ιδιότητες της φυλής μας ήσαν η αιτία πολλών στραβών πραγμάτων στην κοινωνία μας που όλος ο κόσμος και οι ιστορικοί μας τα απέδιδαν σε άλλες αιτίες άσχετες με το ζήτημα. Πότε κατηγορούσαν γι’ αυτά την αμορφωσιά της γενεάς των αγωνιστών, πότε το πολίτευμα –στην αρχή το μοναρχικό, κατόπιν το κοινοβουλευτικό– τελευταία την ελαττωματικότητα και διαφθορά των πολιτευτών μας· ποτέ όμως δεν τα απέδωσαν στην ελαττωματικότητα του ελληνικού λαού ολόκληρου, του ίδιου δηλαδή του εαυτού μας, που αυταρέσκως τον θεωρούμε τον καλύτερο και τελειότερο λαό του κόσμου.» Εξυπακούεται ότι ο Σκληρός, ως υλιστής, δεν αποδίδει τις «ιδιότητες» των Ελλήνων σε μεταφυσικά αίτια αλλά σε βιολογικά, κοινωνικά και ιστορικά πως ήταν οι φεουδαρχοπατριαρχικές συνθήκες.

Η εμβάθυνση στην ελληνική ιστορία εμποδίζεται από τις προκαταλήψεις, τα εθνικά ψέματα, την παράλογη και δυσλειτουργική ιδεολογικοποίηση: έτσι, η εθνική ταυτότητα γίνεται υπερβολικά συγκεχυμένη

Διαβάζοντας τα Σύγχρονα προβλήματα του ελληνισμού, εκτός από τη φυσική και αναμενόμενη αντίδραση «Πες τα! Και λίγα λες!», είχα το εξίσου φυσικό και αναμενόμενο συναίσθημα που προκαλεί ένα δύσμορφο είδωλο στον καθρέφτη. Η εμβάθυνση στην ελληνική ιστορία εμποδίζεται από τις προκαταλήψεις, τα εθνικά ψέματα (που τα παρουσιάζουμε σαν noble lies), την παράλογη και δυσλειτουργική ιδεολογικοποίηση: έτσι, η εθνική ταυτότητα γίνεται υπερβολικά συγκεχυμένη. Γράφει λοιπόν ο Σκληρός για την ελληνική επανάσταση που, αν και σκοτεινή, αχαρτογτράφητη περιοχή, αποτελεί ένα από τα ιερά και τα όσια της παράδοσής μας: «Ήταν ένα περίεργο μίγμα κατά το ήμισυ αριστοκρατικό-θρησκευτικό και κατά το ήμισυ αστικό-πατριωτικό συνοδευόμενο με ενθουσιώδεις αόριστες φράσεις για το αρχαίο ελληνικό μεγαλείο [...] Η ελληνική επανάσταση είχε μικρή ψυχολογία και ιδεολογία.»

Στα Σύγχρονα προβλήματα του ελληνισμού ο Γ. Σκληρός αποτιμά την εποχή του Καποδίστρια, την κοινοβουλευτική περίοδο του Γεωργίου Α’ και την “ανορθωτική” περίοδο του Βενιζέλου. Συναρπαστικές μού φαίνονται οι παρατηρήσεις του για την παιδεία: «Τα σχολεία και τα παιδαγωγικά συστήματα σε χάλια ελεεινά [...] να τρομοκρατούνται από ψευτοσοφούς, αγύρτες δημαγωγούς [...] ενώ ο Τύπος κυλιόταν σε μια ανήθικη παραδολογία, έλλειψη αρχών και φρικώδη ημιμάθεια.» Οι Έλληνες, καταλήγει ο Σκληρός, είναι τόσο πεισματικά μυωπικοί ώστε αποδίδουν όλα τους τα δεινά στο “ρωμέικο” που δεν “θα διορθωθεί ποτέ” χωρίς να βλέπουν σ’ αυτό τον δικό τους, ατομικό, ρόλο. Ο κόσμος προχωρεί, τα γενότα είναι καταιγιστικά κι εμείς παραμένουμε προσκολλημένοι σε αναχρονιστικά κουρέλια, γράφει ο Σκληρός – για μια ακόμα φορά, συμφωνώ κι εγώ.

[1] Χαρακτηριστικές περιπτώσεις τέτοιου “parochialism” είναι σήμερα τα αντιευρωπαϊκά κόμματα. Ο πολιτικός τοπικισμός, που υποστηρίζει την τοπική παραγωγή και κατανάλωση αγαθών, τον έλεγχο της τοπικής αυτοδιοίκησης, την ανάδειξη της τοπικής κουλτούρας και ταυτότητας έναντι της «ξενόφερτης», αποτελεί κοινό στοιχείο των δύο άκρων.
[2] Μολονότι ο Γ. Σκληρός δεν έχει την παραμικρή σχέση με την κομμουνιστική πολιτική μετά τους μπολσεβίκους, όχι μόνον επειδή πέθανε το 1919, αλλά επειδή ανέκαθεν εξέφραζε αντιδογματικές και φιλελεύθερες ιδέες, το ΚΚΕ τον έχει οικειοποιηθεί. 

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

altΤα σύγχρονα προβλήματα του ελληνισμού
Γιώργος Σκληρός
Μάτι, 2000
Σελ. 240, τιμή € 10,65

alt

 

 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΣΚΛΗΡΟΥ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη» του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

Παρουσίαση του βιβλίου «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη» του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, παρουσιάζει την Πέμπτη 15 Δεκεμβρίου 2022 και ώρα 19.00, την τελευταία του έκδοση «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στον χώρο του Μεγάρου της Παλιάς Βουλής, Σταδίου 13. Στην κεντρική εικόνα, το Θωρηκτό Αβέρωφ, ζωγ...

Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Θετική εξέλιξη για τον κλάδο του βιβλίου και για τα πνευματικά δικαιώματα στη χώρα μας. 

Επιμέλεια: Book Press

Στις 22 Νοεμβρίου ψηφίσθηκε από τη Βουλή ο νόμος 4996/2022 για τα πνευματικά δικαιώματα, ο οποίος ενσωματώνει τις Οδηγίες (ΕΕ) 789/...

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων διοργανώνει την Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2022, στον Πολυχώρο του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) την τελετή απονομής των Βραβείων 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην ίδια εκδήλωση η Εταιρεία θα καλωσορίσει τα νέα μέλη της και θα παρουσιάσει το Ημερολόγιό της για το 2023 με ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ