alt

Για το βιβλίο του Γκονσάλο Μ. Ταβάρες Η γειτονιά (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, Παναγιώτα Μαυρίδου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Ο κύριος Βαλερύ προσπαθεί να προσεγγίσει τους ανθρώπους μέσα από ευγενικές χειρονομίες και τη δημιουργία ενός βάθρου, προσπαθεί να ελέγξει και να οργανώσει τα πράγματα γύρω του αποδίδοντας χρώματα σε χώρους και επιφάνειες, προσπαθεί να αποφύγει τη βροχή και να οργανώσει την καθημερινότητα με βάση τις δικές του παράδοξες συμβάσεις και τους δικούς του περιορισμούς, προσπαθεί να αντιστρέψει τις συνήθεις παραδοχές ώστε να οργανώσει τη γεωμετρία των πραγμάτων στον δικό του, ανορθόδοξο, τρόπο ζωής. Ο κύριος Βαλερύ συνυπάρχει με όντα τα οποία βρίσκονται κλεισμένα σε όγκους προκειμένου να μην γνωρίζει τη μορφή τους και να μη στεναχωρηθεί από την αναπόφευκτη κάποια στιγμή απώλειά τους, δηλώνει παντρεμένος με ένα αμφίσημο ον, περπατάει πολύ, φοβάται την πλήξη. Οι βόλτες του κυρίου Βαλερύ στην πόλη γίνονται μέτρο της αυτοεκτίμησης και της αυτοαντίληψής του· το βλέμμα των άλλων, το χαμόγελο ή η αποστροφή των ματιών τους, γίνεται το μέτρο που ορίζει το αν είναι άσχημος ή όμορφος, η επαφή με τους άλλους γίνεται η αφορμή για αναστοχασμό. Ο κύριος Βαλερύ συναντιέται με ανθρώπους, βγαίνει από αίθουσες δικαστηρίων, αλλά περιορίζεται στο να γνωρίζει μόνο τον εαυτό του· η κίνηση της σκέψης του σημαδεύει μονίμως τον εαυτό του και οι μεταφορές που χρησιμοποιεί για να συλλάβει την εξέλιξή του στον χρόνο είναι χωρικές. Η πόλη του κυρίου Βαλερύ είναι μια πόλη στην οποία γίνονται κλοπές, μια πόλη στην οποία υπάρχουν τράπεζες, μια πόλη στην οποία οι άνθρωποι τον αγαπούν αλλά και τον εκνευρίζουν ενίοτε, κυρίως εκείνες τις στιγμές που αδυνατούν να συλλάβουν την ιδιαίτερη οπτική γωνία μέσω της οποίας ο κύριος Βαλερύ βιώνει και συλλαμβάνει τα πράγματα.

Η ιδιαιτερότητα των χαρακτήρων στη «Γειτονιά» είναι ότι έχουν το όνομα ενός γνωστού συγγραφέα, ένα είδος απότισης φόρου τιμής.

Αυτά συμβαίνουν πολύ συνοπτικά στο βιβλίο «Ο κύριος Βαλερύ και η λογική» με το οποίο ο Γκονσάλο Ταβάρες (γεννημένος το 1970 στη Λουάντα της Ανγκόλας) εγκαινιάζει το 2002 ένα μεγαλεπήβολο λογοτεχνικό εγχείρημα, το οποίο φιλοδοξεί να συμπεριλάβει στους κόλπους του σαράντα βιβλία και ισάριθμους, βασικούς χαρακτήρες. Με τη Γειτονιά: Δέκα φανταστικοί κύριοι, η οποία ξεκινάει με τον κύριο Βαλερύ, ο Ταβάρες μας παραδίδει ένα τμήμα αυτού του εγχειρήματος. Η ιδιαιτερότητα των χαρακτήρων στη Γειτονιά είναι ότι έχουν το όνομα ενός γνωστού συγγραφέα, ένα είδος απότισης φόρου τιμής του Ταβάρες προς αυτούς. Ήδη από το σκίτσο που υπάρχει στο εξώφυλλο, μπορεί να καταλάβει κάποιος όχι μόνο ποιοι είναι αυτοί οι χαρακτήρες, αλλά και πού βρίσκεται η κατοικία τους στη «γειτονιά». Να σημειώσουμε εδώ ότι ο Ταβάρες έχει καταπιαστεί στο παρελθόν και με άλλα λογοτεχνικά εγχειρήματα που περιλαμβάνουν περισσότερα του ενός βιβλία. Στα ελληνικά, έχει εκδοθεί, η Ιερουσαλήμ (Εκδόσεις Καστανιώτη, μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, 2012) η οποία είναι ένα από τα τέσσερα μυθιστορήματα της τετραλογίας «το Βασίλειο».

tavares 1 bodyΣτη «Γειτονιά», οι περισσότεροι ήρωες του Ταβάρες, σκέφτονται με αφορμή τον χώρο και για τον χώρο. Αυτό που κάνει ιδιαίτερα ελκυστική και προσβάσιμη αυτή τη σκέψη, είναι τα σκίτσα και η εικονογράφηση της Ρασέλ Καϊάνο, η οποία προσαρμόζεται στα δεδομένα της κάθε ενότητας / βιβλίου. Αλλά και γενικότερα, κρίνοντας και από το γνωστικό υπόβαθρο του Ταβάρες (διδάσκει θεωρία της επιστήμης στο πανεπιστήμιο της Λισαβόνας), θα λέγαμε ότι αυτό που δείχνει να τον ενδιαφέρει, είναι η επικοινωνία των ιδεών. Ο συνδυασμός της μινιμαλιστικής αφήγησης με σχέδια που χαρακτηρίζονται από απλότητα και σαφήνεια, αλλά και οι μικρές ιστορίες που συνθέτουν την κάθε ενότητα, καταφέρνουν πολύ γρήγορα να δώσουν μία σφαιρική άποψη για το σύμπαν του κάθε ήρωα.

Ο τρόπος που δίνει υπόσταση ο Ταβάρες στους ήρωές του τονίζοντας τη σχέση που αναπτύσσουν με την κατοικία τους, κυρίως μέσα από την οπτική της ταυτότητας, τον φέρνει κοντά με τους Γκαστόν Μπασελάρ και Σανσότ Πιέρ και πιο συγκεκριμένα τις αντίστοιχες προσεγγίσεις τους στην Ποιητική του χώρου (1958) και την Ποιητική της πόλης (1971). Ο Ταβάρες οικοδομεί μία «ουτοπία», όπως άλλωστε επισημαίνει και ο ίδιος στο εισαγωγικό του σημείωμα για την ελληνική έκδοση, όχι όμως με τις κλασικές συνδηλώσεις της ιδανικής κοινότητας / κοινωνίας, αλλά με την έννοια ενός χώρου που δεν προσδιορίζεται γεωγραφικά και χρονικά. Ο Ταβάρες επιτυγχάνει, με αξιοσημείωτη επιτυχία, να υποστηρίξει μία τέτοιας μορφής «ουτοπία» καθώς δεν κάνει, μεταξύ άλλων, την παραμικρή βιβλιογραφική ή βιογραφική αναφορά που να σχετίζεται με τα ονόματα των ηρώων του.

Η έμφαση της «Γειτονιάς» στην αρχιτεκτονική και το σχέδιο είναι κάτι παραπάνω από προφανής, ωστόσο υπάρχουν πολλαπλές αναφορές και σε άλλες μορφές τέχνης, όπως η μουσική, η ζωγραφική, η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος, η ποίηση, ο χορός, οι οποίες αποτελούν στοιχείο της καθημερινότητας των ηρώων.

Η έμφαση της «Γειτονιάς» στην αρχιτεκτονική και το σχέδιο είναι κάτι παραπάνω από προφανής, ωστόσο υπάρχουν πολλαπλές αναφορές και σε άλλες μορφές τέχνης, όπως η μουσική, η ζωγραφική, η λογοτεχνία, ο κινηματογράφος, η ποίηση, ο χορός, οι οποίες αποτελούν στοιχείο της καθημερινότητας των ηρώων. Ο κύριος Βαλερύ για παράδειγμα συνδέει με έναν παράδοξο τρόπο τη λογοτεχνία με τα χρήματα, ο κύριος Αρνί αναπτύσσει μία θεωρία που συνδέει την ποίηση με τα μαθηματικά, στον κύριο Μπρεχτ οι στίχοι είναι ηλεκτροφόρα (και θανατηφόρα) σύρματα, ο κύριος Χουαρός μετατρέπει την καθημερινότητά του σε εικόνες, ο κύριος Καλβίνο στοχάζεται πάνω στην έννοια του «μεγάλου καλλιτέχνη» περιδιαβαίνοντας ανάμεσα σε εκτεθειμένα μουσικά όργανα, πίνακες και φωτογραφίες στο μουσείο της πόλης, ο κύριος Μπρετόν διαβάζει το άρθρο του κυρίου Κράους στην εφημερίδα που του δίνει ο κύριος Χουαρός στο οποίο ο κύριος Κράους στοχάζεται πάνω στη μουσική και την αρχιτεκτονική, ο κύριος Σβέντενμποργκ μας δίνει με τρία σκίτσα την άποψή του για το επάγγελμα του συγγραφέα, με τέσσερα σκίτσα τη σχέση ανάμεσα στη φαντασία και τη μορφή, με έντεκα σκίτσα τον μετασχηματισμό ενός τετραγώνου ακούγοντας Μπαχ, ο κύριος Έλιοτ μας παραδίδει μέσα από επτά διαλέξεις την ανάλυση στίχων γνωστών ποιητών (Ρενέ Σαρ, Πάουλ Τσέλαν για να αναφέρω δύο από τους πιο αγαπημένους μου), τα παραδείγματα είναι πολλά, δεν μπορούν να εξαντληθούν εδώ σε καμία περίπτωση.

alt

Η «Γειτονιά» του Ταβάρες καταφέρνει να φέρει σε επαφή διαφορετικές μορφές τέχνης και με έναν ακόμα τρόπο και πιο συγκεκριμένα, μέσα από έργα που αντλούν την έμπνευσή τους από το ίδιο το βιβλίο.

Αλλά η Γειτονιά του Ταβάρες καταφέρνει να φέρει σε επαφή διαφορετικές μορφές τέχνης και με έναν ακόμα τρόπο και πιο συγκεκριμένα, μέσα από έργα που αντλούν την έμπνευσή τους από το ίδιο το βιβλίο. Από αυτή την άποψη, η «Γειτονιά» του Ταβάρες είναι μία χαρακτηριστική εκδήλωση της επικοινωνίας μεταξύ των τεχνών. Ενδεικτικά, μπορεί να γίνει αναφορά σε μία σειρά από αρχιτεκτονικές μελέτες που έχουν βασιστεί στο έργο του Ταβάρες και έχουν εκπονηθεί στο πανεπιστήμιο Os Lusíadas της Λισαβώνας από τον Φερνάντο Ιπόλιτο, την Έλενα Μποτέλιο και τους μαθητές τους, αλλά και μία έκθεση με έργα εικαστικών καλλιτεχνών που έχουν σαν αφορμή τη «Γειτονιά», το 2011, στη Λισαβώνα και πάλι. Μπορούμε επίσης να αναφέρουμε τη θεατρική μεταφορά της «Γειτονιάς» από τον Μάρκο Φρονκέτι στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας το 2009 ή το «Ο κύριος Κράους και η πολιτική» στο Παρίσι το 2011 από τον θίασο «Violetta Wowczak».

Βέβαια, η Γειτονιά, ειδικά σε ό,τι αφορά στη σχέση της λογοτεχνίας με την αρχιτεκτονική, έρχεται να προστεθεί και πάλι σε ένα συνεχές που καλύπτει τη σχέση της αρχιτεκτονικής με τις άλλες τέχνες, όπως για παράδειγμα έχουν υποστηρίξει με την πρακτική οι Λε Κορμπυζιέ, Γκιουζέπε Τεράνι, Φρανκ Λόιντ Ράιτ, Λούις Καν, Ντάνιελ Λίμπεσκιντ, Ζαν Νουβελ, Στίβεν Χολ, Κριστιάν ντε Πορτσαμπάρκ, (η προσφάτως εκλιπούσα) Ζάχα Χαντίντ. Αλλά και από την άλλη, έχουμε και περιπτώσεις συγγραφέων όπου η σχέση της λογοτεχνίας με την αρχιτεκτονική υπερβαίνει την περίπτωση μίας απλής δομικής αναλογίας ανάμεσα στις δύο τέχνες και προεκτείνεται στο πεδίο της συμπληρωματικής τους κίνησης από την άποψη της εμπειρίας και της σχέσης με τον χώρο. Οι σχετικές αναφορές είναι πολλές μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν οι Λουί Αραγκόν, Αντρέ Ζιντ, (ο επίσης προσφάτως εκλιπών) Μισέλ Μπυτόρ, Χόρχε λουίς Μπόρχες, Έντγκαρ Λόρενς Ντόκτοροου, Χούλιο Κορτάσαρ, Ζαν Εσνόζ, Ζυλιάν Γκρακ, Ζωρζ Περέκ.

Το βιβλίο μεταφράστηκε ανεξάρτητα και εξ ολοκλήρου τόσο από την Αθηνά Ψυλλιά, όσο και την Παναγιώτα Μαυρίδου, πριν προκύψει η τελική εκδοχή.

Μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτό, ότι η Γειτονιά του Ταβάρες, πέρα από την αμιγώς λογοτεχνική της ποιότητα, είναι ένα έργο το οποίο μπορεί να τροφοδοτήσει με πολλαπλούς τρόπους, μία δεύτερη «Γειτονιά», αυτή των έργων που συνδέονται και εμπνέονται από το βιβλίο του Ταβάρες. Τέλος, πρέπει να κάνουμε και μία ιδιαίτερη αναφορά στην εξαιρετική μετάφραση του βιβλίου. Από μία άποψη θα λέγαμε ότι είναι το αποτέλεσμα μίας εργασίας à quatre mains καθώς το βιβλίο μεταφράστηκε ανεξάρτητα και εξ ολοκλήρου τόσο από την Αθηνά Ψυλλιά, όσο και από την Παναγιώτα Μαυρίδου, πριν προκύψει η τελική εκδοχή. Από μία άλλη άποψη θα λέγαμε ότι η μετάφραση της Γειτονιάς είναι μία εξαίρετη εκδήλωση συνεργατικότητας, όπου η έμπειρη και με πολλές και καλές μεταφράσεις (με το έργο του Ζοζέ Σαραμάγκου να δεσπόζει) στον ενεργητικό της Αθηνά Ψυλλιά, συνεργάζεται με την Παναγιώτα Μαυρίδου, στο πρώτο (και πολύ αξιόλογο) μεταφραστικό της εγχείρημα. 

* O ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

tavaresΗ γειτονιά
Δέκα φανταστικοί κύριοι
Gonçalo M. Tavares
Μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, Παναγιώτα Μαυρίδου
Εκδ. Καστανιώτη 2016
Σελ. 606, τιμή εκδότη €23,32

alt

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ CONCALO TAVARES

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Βροντώντας σαν τον κουβά στο πηγάδι

Βροντώντας σαν τον κουβά στο πηγάδι

Για τη νουβέλα του Erri de Luca Τα ψάρια δεν κλείνουν τα μάτια (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Κέλευθος).

Της Έλενας Μαρούτσου

Η υπνωτιστική γοητ...

«Σε περιόδους κρίσης ευνοούνται ο φασισμός και η βιαιότητα»

«Σε περιόδους κρίσης ευνοούνται ο φασισμός και η βιαιότητα»

Του Λεωνίδα Καλούση

Η σκηνοθέτης Βάνα Πεφάνη παρουσιάζει το μυθιστόρημα του πολυβραβευμένου Πορτογάλου συγγραφέα Γκονσάλο Μ. Ταβάρες, «Ιερουσαλήμ», σε θεατ...

Στην «Ιερουσαλήμ» του Γκονσάλο Ταβάρες

Στην «Ιερουσαλήμ» του Γκονσάλο Ταβάρες

Του Νίκου Κουρμουλή

Ένα βουβό ουρλιαχτό, διαπερνά αυτό το σημαντικό σύγχρονο μυθιστόρημα του Πορτογάλου, Γκονσάλο Ταβάρες. Η οριακότητα μιας τσιμεντένιας μεγαλούπολης και των υπηκόων της. Η άρτια αποτύπωση της εσωτερικής κίνησης του πνεύματος, στις σπηλιέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ