alt

Του Νίκου Κουρμουλή

Ένα βουβό ουρλιαχτό, διαπερνά αυτό το σημαντικό σύγχρονο μυθιστόρημα του Πορτογάλου, Γκονσάλο Ταβάρες. Η οριακότητα μιας τσιμεντένιας μεγαλούπολης και των υπηκόων της. Η άρτια αποτύπωση της εσωτερικής κίνησης του πνεύματος, στις σπηλιές μιας άγονης γραμμής: της παραφροσύνης.

Πρόσωπα που ζητούν ένταξη, επαφή, σε ένα περιβάλλον εχθρικό. Οι αλληλοσυμπληρούμενοι χαρακτήρες του έργου πλέκουν τις μοίρες τους σε μια διελκυστίνδα αποφάσεων όπου το καλό και το κακό ενώνονται σε σάρκα μια. Ο συγγραφέας πότε σε τρίτο και πότε σε πρώτο πρόσωπο, ανατέμνει τον σκιερό λαβύρινθο της ανθρώπινης περιπέτειας. Σε μερικά μόλις τετραγωνικά είτε στο δρόμο, είτε σε διαμερίσματα, η ασφυξία που γεννούν οι άμεσες σχέσεις αποτελούν την ραχοκοκαλλιά του σπονδυλωτού αυτού μυθιστορήματος.

Ο Ταβάρες είναι το δίχως άλλο, ένας άοκνος μελετητής της πάσχουσας διακύμανσης που διακρίνει την συμπεριφορά. Μια αρμαθιά εντυπώσεων και παθήσεων, που είναι αδύνατον να γραφτούν εάν πρώτα δεν υπάρχει βαθιά οντολογική μελέτη. Προσοχή: ο Γκονσάλο Ταβάρες, δεν το παίζει ειδήμον περί της σχιζοφρένειας ή λοιπών παθήσεων. Δεν βάζει σε πρώτο πλάνο τις ανθρωπιστικές μελέτες, με σκοπό να επιστημονολογήσει. Σχεδιάζει τις κατόψεις των εμμονικών συδιαλλέξεων, με μαεστρία και άνεση. Οι μπεκετικές του αναφορές στη φόρμα (με συγκοπτόμενες, ιδιοσυγκρασιακές φράσεις), ενισχύουν την διάνοιξη μονοπατιών στις προβληματικές παραμέτρους του μυαλού. Η ιδεοψυχαναγκαστική Μύλια, θέλει να κάνει παιδιά. Ο Τεόντορ, μια ψυχιατρική αυθεντία, την κουράρει και την ζηλεύει αφάνταστα. Παράλληλα μελετά την Ιστορία της φρίκης του 20ου αιώνα. Η Χάνα είναι μια πόρνη, με αποτελεσματική ομορφιά. Δηλαδή η ομορφιά όπως νοείται όταν προκαλεί δράσεις. Ο Έρνστ διαθέτει ασυντόνιστες κινήσεις, είναι ένα «τέρας». Έχει μάθει την αγάπη μέσα από την ασυλοποίηση. Συνεχώς προσπαθεί να αδράξει την κανονικότητα. Ο Χίνερκ είναι βετεράνος πολεμιστής. Αφουγκράζεται την καθημερινότητα του βάση του περιστρόφου που κουβαλά. Εκπροσωπεί τον περίκλειστο χώρο της ατομικής βίας. Ο Κάας σκαρφαλώνει με δυσκολία στο μπαλκόνι της εφηβείας. Η ομιλία του έχει σοβαρές διαταραχές και νοιάζεται υπερβολικά για τους ανθρώπους που αγαπά. Τέλος ο κύριος Γκόμπερτς, είναι το πανόπτικον. Ο διευθυντής του ασύλου. Το στυγνό alter ego του συγγραφέα. Εκείνος που βάζει τα όρια και τους κανόνες.

Ο συγγραφέας πότε σε τρίτο και πότε σε πρώτο πρόσωπο, ανατέμνει τον σκιερό λαβύρινθο της ανθρώπινης περιπέτειας. 

Το ερώτημα που βασανίζει τον Ταβάρες από την αρχή του βιβλίου, δεν είναι άλλο από την αγωνία για το τέλος του κόσμου. Την ολική παύση του χρόνου. Την κοίμηση της ύπαρξης. Πότε και εάν μπορεί να επιτευχθεί ο μηδενισμός των δυο αντίθετων άκρων. Και σε τούτο το ερώτημα, ο συγγραφέας τοποθετείται στη βάση της «ύλης». Της οργανικής από τη μια πλευρά και της Ιστορικής από την άλλη. Διατρανώνεται η αίσθηση της αμφιβολίας για το άν και πόσο τα θύματα και οι θύτες των κοινωνικών συστηχιών της Δύσης, είχαν την δυνατότητα αυτοκαταστροφής τους. Υποτίθεται ότι ο τρόμος αυτός έλειξε. Ο Ταβάρες δαιφωνεί. Από τη στιγμή που δεν έληξε η Ιστορία, ο φόβος και οι συνέπειες που ακολουθούν κατά πόδας στο κερματισμό της θέλησης, είναι κάτι παραπάνω από ορατές.  

Με αφετηρία το πολιτισμικό σημείο της Ευρώπης, την «Ιερουσαλήμ», ένα έργο που συνταράσσει με τον κάθαριο βλέμμα του. Αργόσυρτο, σαν επιθανάτειος χορός μαινάδων. Η υποταγή στο φορτίο του σαρκωμένου παρόντος, καταλήγει σε μια άχρονη διαπάλη της σχετικότητας των αδούλωτων ψυχών με τις νόρμες του ορθολογισμού. Ο οποίος στη συνέχεια, εξαερώνεται στην αδυναμία του να χύσει έστω ένα δάκρυ. Να νιώσει το πύρωμα ενός βαθέως συναισθήματος. Ο Ταβάρες εισβάλει υποδόρροια στην μεταμοντέρνα εκδοχή του σύγχρονου κόσμου, αναποδογυρίζοντας τις στοιχημένες ψηφίδες του ιδιωτικού χώρου, μεταμορφώνοντας τις σε ουλές που δύσκολα κρύβονται από τη κοινή θέα. Η μετάφραση της Αθηνάς Ψυλλιά κατευθείαν από τα πορτογαλικά, είναι εξαιρετική. Αναπλάθει τους εσωτερικούς ρυθμούς του έργου, τοποθετώντας τις λέξεις προσεκτικά, με θρησκευτική ευλάβεια. Ο Γκονσάλο Ταβάρες θα μας απασχολήσει σίγουρα και στο μέλλον. Η «Ιερουσαλήμ», διαβάζεται προσεκτικά. Κάθε σελίδα μεστώνει και ωριμάζει στα χέρια, μέχρι την επόμενη.

ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ

alt

Ιερουσαλήμ
Γκονσάλο Μ. Ταβάρες
Μτφρ: Αθηνά Ψυλλιά
Εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 2012
Τιμή: € 12,78, σελ. 180

politeia link

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον βραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τιμήν...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ