lord of the flies

Για το μυθιστόρημα του William Golding, Ο άρχοντας των μυγών (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Καστανιώτη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στον Άρχοντα των μυγών (1954) του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, μεταφερμένο με ζωηράδα και ευστοχία στα ελληνικά από τη Ρένα Χατχούτ, ένα αεροπλάνο πέφτει και αγόρια βρίσκονται μόνα τους σ’ ένα νησί, χωρίς ενήλικες. Πολιτισμένα εγγλεζάκια – τα μέλη μιας χορωδίας, μερικά πολύ μικρά αγοράκια, κάποια άλλα μεγαλύτερα. Πώς συνέβη αυτό; Γιατί; Κάτι λέγεται παρεμπιπτόντως, μα ο αναγνώστης ούτε που το θυμάται, πλέον, την επόμενη κιόλας στιγμή αφού το έχει διαβάσει. Γιατί δεν τον νοιάζει – διότι ο Άρχοντας των μυγών είναι ένα υπέροχο, σκληρό, αλησμόνητο παραμύθι, κι ο κόσμος του είναι ο δικός μας μα πάνω απ’ όλα είναι ένας ξέχωρος κόσμος, αυθύπαρκτος, όπως σε όλα τα σωστά παραμύθια.

Γιατί τούτα τα παιδιά δεν είναι πληγωμένα; – και πού πήγαιναν; Τίποτε απ’ όλα αυτά δε μας νοιάζει – από την πρώτη κιόλας σελίδα, όταν συναντιόνται ο Ραλφ κι ο Πίγκυ, κι έπειτα ο Ραλφ σαλπίζει με το βούκινο και τα υπόλοιπα παιδιά μαζεύονται, είμαστε κι εμείς στο νησί μαζί με τ’ αγόρια του Γκόλντινγκ, και η καρδιά μας χτυπά στον ίδιο ρυθμό που χτυπούν οι δικές τους καρδιές από το φόβο κι από τη χαρά και το σάστισμα που γεννά η ελευθερία, καθώς όλο το επίχρισμα του πολιτισμού πέφτει αποπάνω τους, σαν φτηνό χρύσωμα, και ξεπροβάλει μ’ όλη της τη σκληράδα η ζωώδης άγρια φύση του ανθρώπου, απαλλαγμένη –στ’ αγόρια– από τις αναστολές που ίσως να διατηρούσαν, ως και σε τούτη την ερημιά, αν ήταν ενήλικες. Καμία αθωότητα δε θολώνει τη φυσική σκληρότητα που στον Άρχοντα των μυγών έχουν οι αγορίστικες ψυχές.

O παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία.

Και τι ’ναι ο πολιτισμός που φέρνουν μαζί τους τούτα τα παιδιά στο νησί; Ως το τέλος, ο παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία. Και σύμβολο τούτης της λογικής όψης του πολιτισμού, της πολύτιμης μα εύθραυστης, είναι τα γυαλιά του Πίγκυ. Μ’ αυτά, τα αγόρια ανάβουν φωτιά συγκεντρώνοντας τις ακτίνες του ήλιου, μα ο ένας τους φακός σπάζει κι έπειτα τα αρπάζουν απ’ τον Πίγκυ, που τώρα είναι σαν τυφλός.

Και η άλλη όψη του πολιτισμού είναι ο ομοιόμορφος βηματισμός, οι μανδύες, και τα καπέλα με τα σιρίτια, των αγοριών στη χορωδία υπό τις διαταγές του Τζακ Μέριντιου. Του Τζακ, που με όλη την οίηση της εγγενούς βαναυσότητάς του λέει: «Δεν είμαστε βάρβαροι. Είμαστε Άγγλοι, κι οι Άγγλοι είναι οι καλύτεροι σε όλα». Όταν στην αρχή βρίσκουν ένα γουρουνάκι κι ο Τζακ δοκιμάζει να το σφάξει, δεν το καταφέρνει. «Ήξεραν πολύ καλά γιατί: επειδή θα ήταν τερατώδες να κατέβει το μαχαίρι και να σκίσει τη ζωντανή σάρκα· επειδή θα ήταν ανυπόφορο το αίμα».

alt
Ο William Golding

Μα οι αναστολές του «πολιτισμένου» εγγλεζόπουλου είναι μια φλοίδα και, ίσα ίσα, τα αγόρια της χορωδίας, τα πιο πειθαρχημένα, γίνονται οι πιο αιμοσταγείς κυνηγοί, στην αρχή δισταχτικοί μα στο τέλος μεθυσμένοι από τη θέα του αίματος που κυλά καυτό απ’ το λαιμό της σφαγμένης γουρούνας. Ό,τι τους χωρίζει από τους πρωτόγονους «έμφρονες» ανθρώπους που εξολοθρεύουν τους Νεάντερταλ στο επόμενο μυθιστόρημα του Γκόλντινγκ, τους έξοχους Κληρονόμους του 1955, είναι τα ρούχα που πετιόνται κουρέλια αποπάνω τους, για να βαφτούν τα γυμνά κορμιά και τα πρόσωπα των αγοριών με τ’ άγρια χρώματα των κυνηγών.

Τα αγόρια τραγουδούν: «Σφάξτε το γουρούνι. Κόψτε το λαιμό του. Χύστε του το αίμα» – και τώρα δε μένει παρά μόλις ένα βήμα ακόμα, το γκρέμισμα και του τελευταίου ταμπού, μέχρι τον τρομερό θάνατο πρώτα του Σάιμον και έπειτα του Πίγκυ, και μέχρι το κυνήγι του Ραλφ στο τέλος, για να του καρφώσουν σ’ ένα παλούκι το κομμένο κεφάλι, όπως κάρφωσαν το κεφάλι της γουρούνας και οι μύγες το σκέπασαν έπειτα – κείνο το κεφάλι που ’ναι ο αποτρόπαιος Άρχοντας των Μυγών, θυσία στο θηρίο που φαντάζονται τα αγόρια ότι υπάρχει στο νησί.

Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

Στην πραγματικότητα, το «θηρίο» είναι το κουφάρι ενός πιλότου, που κινείται καθώς φουσκώνει ο αέρας το αλεξίπτωτό του, μα η βαθύτερη και πιο τρομαχτική αλήθεια λέγεται κάποια στιγμή από τον επιληπτικό Σάιμον, όταν το αγόρι λέει: «Αυτό που θέλω να πω είναι ότι… ίσως το θηρίο να ’μαστε εμείς» – και, προς τραγική επίρρωση της διαπίστωσής του, τον κομματιάζουν τα υπόλοιπα αγόρια. Όταν ο Σάιμον εμφανίζεται ανάμεσά τους, για να τους πει πως ανακάλυψε ότι το θηρίο στην πραγματικότητα είναι ο νεκρός πιλότος, εκείνοι, μες στον παροξυσμό ενός χορού που μιμείται το κυνήγι του γουρουνιού, περνούν τον Σάιμον για το θηρίο και τον θανατώνουν.

Η «σωτηρία» στο τέλος είναι πικρά ειρωνική. «Ξεγνοιασιά και παιχνίδια», λέει ο αξιωματικός του Ναυτικού αντικρίζοντας τους μικρούς άγριους κυνηγούς που, μέχρι πριν από μία στιγμή, κυνηγούσαν τον Ραλφ για να τον σφάξουν – μα το πηλήκιο του αξιωματικού, με το στέμμα, την άγκυρα και τα χρυσά φύλλα, οι επωμίδες του, τα επίχρυσα κουμπιά του, όλα τούτα είναι μικρή παρηγοριά. Σε τι διαφέρουν, εντέλει, από τη στολή των αγοριών της χορωδίας στην αρχή; Αυτή η αποκλιμάκωση της βίας είναι ίσως πιο τρομαχτική απ’ ό,τι θα ήταν η αποκορύφωσή της, γιατί ο Ραλφ γνωρίζει πλέον την αλήθεια, και μαζί του τη γνωρίζουμε και εμείς. Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΟ άρχοντας των μυγών
William Golding
Μτφρ. Ρένα Χατχούτ
Εκδ. Καστανιώτη 2016
Σελ. 272, τιμή εκδότη €14,84

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WILLIAM GOLDING

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ