lord of the flies

Για το μυθιστόρημα του William Golding, Ο άρχοντας των μυγών (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Καστανιώτη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στον Άρχοντα των μυγών (1954) του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, μεταφερμένο με ζωηράδα και ευστοχία στα ελληνικά από τη Ρένα Χατχούτ, ένα αεροπλάνο πέφτει και αγόρια βρίσκονται μόνα τους σ’ ένα νησί, χωρίς ενήλικες. Πολιτισμένα εγγλεζάκια – τα μέλη μιας χορωδίας, μερικά πολύ μικρά αγοράκια, κάποια άλλα μεγαλύτερα. Πώς συνέβη αυτό; Γιατί; Κάτι λέγεται παρεμπιπτόντως, μα ο αναγνώστης ούτε που το θυμάται, πλέον, την επόμενη κιόλας στιγμή αφού το έχει διαβάσει. Γιατί δεν τον νοιάζει – διότι ο Άρχοντας των μυγών είναι ένα υπέροχο, σκληρό, αλησμόνητο παραμύθι, κι ο κόσμος του είναι ο δικός μας μα πάνω απ’ όλα είναι ένας ξέχωρος κόσμος, αυθύπαρκτος, όπως σε όλα τα σωστά παραμύθια.

Γιατί τούτα τα παιδιά δεν είναι πληγωμένα; – και πού πήγαιναν; Τίποτε απ’ όλα αυτά δε μας νοιάζει – από την πρώτη κιόλας σελίδα, όταν συναντιόνται ο Ραλφ κι ο Πίγκυ, κι έπειτα ο Ραλφ σαλπίζει με το βούκινο και τα υπόλοιπα παιδιά μαζεύονται, είμαστε κι εμείς στο νησί μαζί με τ’ αγόρια του Γκόλντινγκ, και η καρδιά μας χτυπά στον ίδιο ρυθμό που χτυπούν οι δικές τους καρδιές από το φόβο κι από τη χαρά και το σάστισμα που γεννά η ελευθερία, καθώς όλο το επίχρισμα του πολιτισμού πέφτει αποπάνω τους, σαν φτηνό χρύσωμα, και ξεπροβάλει μ’ όλη της τη σκληράδα η ζωώδης άγρια φύση του ανθρώπου, απαλλαγμένη –στ’ αγόρια– από τις αναστολές που ίσως να διατηρούσαν, ως και σε τούτη την ερημιά, αν ήταν ενήλικες. Καμία αθωότητα δε θολώνει τη φυσική σκληρότητα που στον Άρχοντα των μυγών έχουν οι αγορίστικες ψυχές.

O παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία.

Και τι ’ναι ο πολιτισμός που φέρνουν μαζί τους τούτα τα παιδιά στο νησί; Ως το τέλος, ο παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία. Και σύμβολο τούτης της λογικής όψης του πολιτισμού, της πολύτιμης μα εύθραυστης, είναι τα γυαλιά του Πίγκυ. Μ’ αυτά, τα αγόρια ανάβουν φωτιά συγκεντρώνοντας τις ακτίνες του ήλιου, μα ο ένας τους φακός σπάζει κι έπειτα τα αρπάζουν απ’ τον Πίγκυ, που τώρα είναι σαν τυφλός.

Και η άλλη όψη του πολιτισμού είναι ο ομοιόμορφος βηματισμός, οι μανδύες, και τα καπέλα με τα σιρίτια, των αγοριών στη χορωδία υπό τις διαταγές του Τζακ Μέριντιου. Του Τζακ, που με όλη την οίηση της εγγενούς βαναυσότητάς του λέει: «Δεν είμαστε βάρβαροι. Είμαστε Άγγλοι, κι οι Άγγλοι είναι οι καλύτεροι σε όλα». Όταν στην αρχή βρίσκουν ένα γουρουνάκι κι ο Τζακ δοκιμάζει να το σφάξει, δεν το καταφέρνει. «Ήξεραν πολύ καλά γιατί: επειδή θα ήταν τερατώδες να κατέβει το μαχαίρι και να σκίσει τη ζωντανή σάρκα· επειδή θα ήταν ανυπόφορο το αίμα».

alt
    Ο William Golding
 

Μα οι αναστολές του «πολιτισμένου» εγγλεζόπουλου είναι μια φλοίδα και, ίσα ίσα, τα αγόρια της χορωδίας, τα πιο πειθαρχημένα, γίνονται οι πιο αιμοσταγείς κυνηγοί, στην αρχή δισταχτικοί μα στο τέλος μεθυσμένοι από τη θέα του αίματος που κυλά καυτό απ’ το λαιμό της σφαγμένης γουρούνας. Ό,τι τους χωρίζει από τους πρωτόγονους «έμφρονες» ανθρώπους που εξολοθρεύουν τους Νεάντερταλ στο επόμενο μυθιστόρημα του Γκόλντινγκ, τους έξοχους Κληρονόμους του 1955, είναι τα ρούχα που πετιόνται κουρέλια αποπάνω τους, για να βαφτούν τα γυμνά κορμιά και τα πρόσωπα των αγοριών με τ’ άγρια χρώματα των κυνηγών.

Τα αγόρια τραγουδούν: «Σφάξτε το γουρούνι. Κόψτε το λαιμό του. Χύστε του το αίμα» – και τώρα δε μένει παρά μόλις ένα βήμα ακόμα, το γκρέμισμα και του τελευταίου ταμπού, μέχρι τον τρομερό θάνατο πρώτα του Σάιμον και έπειτα του Πίγκυ, και μέχρι το κυνήγι του Ραλφ στο τέλος, για να του καρφώσουν σ’ ένα παλούκι το κομμένο κεφάλι, όπως κάρφωσαν το κεφάλι της γουρούνας και οι μύγες το σκέπασαν έπειτα – κείνο το κεφάλι που ’ναι ο αποτρόπαιος Άρχοντας των Μυγών, θυσία στο θηρίο που φαντάζονται τα αγόρια ότι υπάρχει στο νησί.

Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

Στην πραγματικότητα, το «θηρίο» είναι το κουφάρι ενός πιλότου, που κινείται καθώς φουσκώνει ο αέρας το αλεξίπτωτό του, μα η βαθύτερη και πιο τρομαχτική αλήθεια λέγεται κάποια στιγμή από τον επιληπτικό Σάιμον, όταν το αγόρι λέει: «Αυτό που θέλω να πω είναι ότι… ίσως το θηρίο να ’μαστε εμείς» – και, προς τραγική επίρρωση της διαπίστωσής του, τον κομματιάζουν τα υπόλοιπα αγόρια. Όταν ο Σάιμον εμφανίζεται ανάμεσά τους, για να τους πει πως ανακάλυψε ότι το θηρίο στην πραγματικότητα είναι ο νεκρός πιλότος, εκείνοι, μες στον παροξυσμό ενός χορού που μιμείται το κυνήγι του γουρουνιού, περνούν τον Σάιμον για το θηρίο και τον θανατώνουν.

Η «σωτηρία» στο τέλος είναι πικρά ειρωνική. «Ξεγνοιασιά και παιχνίδια», λέει ο αξιωματικός του Ναυτικού αντικρίζοντας τους μικρούς άγριους κυνηγούς που, μέχρι πριν από μία στιγμή, κυνηγούσαν τον Ραλφ για να τον σφάξουν – μα το πηλήκιο του αξιωματικού, με το στέμμα, την άγκυρα και τα χρυσά φύλλα, οι επωμίδες του, τα επίχρυσα κουμπιά του, όλα τούτα είναι μικρή παρηγοριά. Σε τι διαφέρουν, εντέλει, από τη στολή των αγοριών της χορωδίας στην αρχή; Αυτή η αποκλιμάκωση της βίας είναι ίσως πιο τρομαχτική απ’ ό,τι θα ήταν η αποκορύφωσή της, γιατί ο Ραλφ γνωρίζει πλέον την αλήθεια, και μαζί του τη γνωρίζουμε και εμείς. Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΟ άρχοντας των μυγών
William Golding
Μτφρ. Ρένα Χατχούτ
Εκδ. Καστανιώτη 2016
Σελ. 272, τιμή εκδότη €14,84

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WILLIAM GOLDING


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Ο Φραντς Κάφκα στο εργαστήρι του Αλέξανδρου Κυπριώτη

Μεταφραστές και επιμελητές αποκαλύπτουν τις διαδρομές μέσα από τις οποίες προσέγγισαν τη γλώσσα, το ύφος ή και την οικονομία ενός βιβλίου και μοιράζονται μαζί μας τα μυστικά του εργαστηρίου τους. Φιλοξενούμενος, ο μεταφραστής Αλέξανδρος Κυπριώτης, με αφορμή τη δίγλωσση έκδοση του αφηγήματος του Franz Kafka «Ο Μπλούμ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ