lord of the flies

Για το μυθιστόρημα του William Golding, Ο άρχοντας των μυγών (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Καστανιώτη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στον Άρχοντα των μυγών (1954) του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ, μεταφερμένο με ζωηράδα και ευστοχία στα ελληνικά από τη Ρένα Χατχούτ, ένα αεροπλάνο πέφτει και αγόρια βρίσκονται μόνα τους σ’ ένα νησί, χωρίς ενήλικες. Πολιτισμένα εγγλεζάκια – τα μέλη μιας χορωδίας, μερικά πολύ μικρά αγοράκια, κάποια άλλα μεγαλύτερα. Πώς συνέβη αυτό; Γιατί; Κάτι λέγεται παρεμπιπτόντως, μα ο αναγνώστης ούτε που το θυμάται, πλέον, την επόμενη κιόλας στιγμή αφού το έχει διαβάσει. Γιατί δεν τον νοιάζει – διότι ο Άρχοντας των μυγών είναι ένα υπέροχο, σκληρό, αλησμόνητο παραμύθι, κι ο κόσμος του είναι ο δικός μας μα πάνω απ’ όλα είναι ένας ξέχωρος κόσμος, αυθύπαρκτος, όπως σε όλα τα σωστά παραμύθια.

Γιατί τούτα τα παιδιά δεν είναι πληγωμένα; – και πού πήγαιναν; Τίποτε απ’ όλα αυτά δε μας νοιάζει – από την πρώτη κιόλας σελίδα, όταν συναντιόνται ο Ραλφ κι ο Πίγκυ, κι έπειτα ο Ραλφ σαλπίζει με το βούκινο και τα υπόλοιπα παιδιά μαζεύονται, είμαστε κι εμείς στο νησί μαζί με τ’ αγόρια του Γκόλντινγκ, και η καρδιά μας χτυπά στον ίδιο ρυθμό που χτυπούν οι δικές τους καρδιές από το φόβο κι από τη χαρά και το σάστισμα που γεννά η ελευθερία, καθώς όλο το επίχρισμα του πολιτισμού πέφτει αποπάνω τους, σαν φτηνό χρύσωμα, και ξεπροβάλει μ’ όλη της τη σκληράδα η ζωώδης άγρια φύση του ανθρώπου, απαλλαγμένη –στ’ αγόρια– από τις αναστολές που ίσως να διατηρούσαν, ως και σε τούτη την ερημιά, αν ήταν ενήλικες. Καμία αθωότητα δε θολώνει τη φυσική σκληρότητα που στον Άρχοντα των μυγών έχουν οι αγορίστικες ψυχές.

O παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία.

Και τι ’ναι ο πολιτισμός που φέρνουν μαζί τους τούτα τα παιδιά στο νησί; Ως το τέλος, ο παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία. Και σύμβολο τούτης της λογικής όψης του πολιτισμού, της πολύτιμης μα εύθραυστης, είναι τα γυαλιά του Πίγκυ. Μ’ αυτά, τα αγόρια ανάβουν φωτιά συγκεντρώνοντας τις ακτίνες του ήλιου, μα ο ένας τους φακός σπάζει κι έπειτα τα αρπάζουν απ’ τον Πίγκυ, που τώρα είναι σαν τυφλός.

Και η άλλη όψη του πολιτισμού είναι ο ομοιόμορφος βηματισμός, οι μανδύες, και τα καπέλα με τα σιρίτια, των αγοριών στη χορωδία υπό τις διαταγές του Τζακ Μέριντιου. Του Τζακ, που με όλη την οίηση της εγγενούς βαναυσότητάς του λέει: «Δεν είμαστε βάρβαροι. Είμαστε Άγγλοι, κι οι Άγγλοι είναι οι καλύτεροι σε όλα». Όταν στην αρχή βρίσκουν ένα γουρουνάκι κι ο Τζακ δοκιμάζει να το σφάξει, δεν το καταφέρνει. «Ήξεραν πολύ καλά γιατί: επειδή θα ήταν τερατώδες να κατέβει το μαχαίρι και να σκίσει τη ζωντανή σάρκα· επειδή θα ήταν ανυπόφορο το αίμα».

alt
Ο William Golding

Μα οι αναστολές του «πολιτισμένου» εγγλεζόπουλου είναι μια φλοίδα και, ίσα ίσα, τα αγόρια της χορωδίας, τα πιο πειθαρχημένα, γίνονται οι πιο αιμοσταγείς κυνηγοί, στην αρχή δισταχτικοί μα στο τέλος μεθυσμένοι από τη θέα του αίματος που κυλά καυτό απ’ το λαιμό της σφαγμένης γουρούνας. Ό,τι τους χωρίζει από τους πρωτόγονους «έμφρονες» ανθρώπους που εξολοθρεύουν τους Νεάντερταλ στο επόμενο μυθιστόρημα του Γκόλντινγκ, τους έξοχους Κληρονόμους του 1955, είναι τα ρούχα που πετιόνται κουρέλια αποπάνω τους, για να βαφτούν τα γυμνά κορμιά και τα πρόσωπα των αγοριών με τ’ άγρια χρώματα των κυνηγών.

Τα αγόρια τραγουδούν: «Σφάξτε το γουρούνι. Κόψτε το λαιμό του. Χύστε του το αίμα» – και τώρα δε μένει παρά μόλις ένα βήμα ακόμα, το γκρέμισμα και του τελευταίου ταμπού, μέχρι τον τρομερό θάνατο πρώτα του Σάιμον και έπειτα του Πίγκυ, και μέχρι το κυνήγι του Ραλφ στο τέλος, για να του καρφώσουν σ’ ένα παλούκι το κομμένο κεφάλι, όπως κάρφωσαν το κεφάλι της γουρούνας και οι μύγες το σκέπασαν έπειτα – κείνο το κεφάλι που ’ναι ο αποτρόπαιος Άρχοντας των Μυγών, θυσία στο θηρίο που φαντάζονται τα αγόρια ότι υπάρχει στο νησί.

Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

Στην πραγματικότητα, το «θηρίο» είναι το κουφάρι ενός πιλότου, που κινείται καθώς φουσκώνει ο αέρας το αλεξίπτωτό του, μα η βαθύτερη και πιο τρομαχτική αλήθεια λέγεται κάποια στιγμή από τον επιληπτικό Σάιμον, όταν το αγόρι λέει: «Αυτό που θέλω να πω είναι ότι… ίσως το θηρίο να ’μαστε εμείς» – και, προς τραγική επίρρωση της διαπίστωσής του, τον κομματιάζουν τα υπόλοιπα αγόρια. Όταν ο Σάιμον εμφανίζεται ανάμεσά τους, για να τους πει πως ανακάλυψε ότι το θηρίο στην πραγματικότητα είναι ο νεκρός πιλότος, εκείνοι, μες στον παροξυσμό ενός χορού που μιμείται το κυνήγι του γουρουνιού, περνούν τον Σάιμον για το θηρίο και τον θανατώνουν.

Η «σωτηρία» στο τέλος είναι πικρά ειρωνική. «Ξεγνοιασιά και παιχνίδια», λέει ο αξιωματικός του Ναυτικού αντικρίζοντας τους μικρούς άγριους κυνηγούς που, μέχρι πριν από μία στιγμή, κυνηγούσαν τον Ραλφ για να τον σφάξουν – μα το πηλήκιο του αξιωματικού, με το στέμμα, την άγκυρα και τα χρυσά φύλλα, οι επωμίδες του, τα επίχρυσα κουμπιά του, όλα τούτα είναι μικρή παρηγοριά. Σε τι διαφέρουν, εντέλει, από τη στολή των αγοριών της χορωδίας στην αρχή; Αυτή η αποκλιμάκωση της βίας είναι ίσως πιο τρομαχτική απ’ ό,τι θα ήταν η αποκορύφωσή της, γιατί ο Ραλφ γνωρίζει πλέον την αλήθεια, και μαζί του τη γνωρίζουμε και εμείς. Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΟ άρχοντας των μυγών
William Golding
Μτφρ. Ρένα Χατχούτ
Εκδ. Καστανιώτη 2016
Σελ. 272, τιμή εκδότη €14,84

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WILLIAM GOLDING

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

«Το πρόσωπο του άλλου» του Κόμπο Αμπέ (κριτική) – Ένα νοητικό και φιλοσοφικό παιχνίδι

Για το μυθιστόρημα του Κόμπο Αμπέ [Köbö Abe] «Το πρόσωπο του άλλου» (μτφρ. Στέλιος Παπαλεξανδρόπουλος, εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου (1966).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Ο τρόπος που συντίθεται η...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ