lord of the flies

Για το μυθιστόρημα του William Golding, Ο άρχοντας των μυγών (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Καστανιώτη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Στον Άρχοντα των μυγών (1954) του Ουίλιαμ Γκόλντινγκ, μεταφερμένο με ζωηράδα και ευστοχία στα ελληνικά από τη Ρένα Χατχούτ, ένα αεροπλάνο πέφτει και αγόρια βρίσκονται μόνα τους σ’ ένα νησί, χωρίς ενήλικες. Πολιτισμένα εγγλεζάκια – τα μέλη μιας χορωδίας, μερικά πολύ μικρά αγοράκια, κάποια άλλα μεγαλύτερα. Πώς συνέβη αυτό; Γιατί; Κάτι λέγεται παρεμπιπτόντως, μα ο αναγνώστης ούτε που το θυμάται, πλέον, την επόμενη κιόλας στιγμή αφού το έχει διαβάσει. Γιατί δεν τον νοιάζει – διότι ο Άρχοντας των μυγών είναι ένα υπέροχο, σκληρό, αλησμόνητο παραμύθι, κι ο κόσμος του είναι ο δικός μας μα πάνω απ’ όλα είναι ένας ξέχωρος κόσμος, αυθύπαρκτος, όπως σε όλα τα σωστά παραμύθια.

Γιατί τούτα τα παιδιά δεν είναι πληγωμένα; – και πού πήγαιναν; Τίποτε απ’ όλα αυτά δε μας νοιάζει – από την πρώτη κιόλας σελίδα, όταν συναντιόνται ο Ραλφ κι ο Πίγκυ, κι έπειτα ο Ραλφ σαλπίζει με το βούκινο και τα υπόλοιπα παιδιά μαζεύονται, είμαστε κι εμείς στο νησί μαζί με τ’ αγόρια του Γκόλντινγκ, και η καρδιά μας χτυπά στον ίδιο ρυθμό που χτυπούν οι δικές τους καρδιές από το φόβο κι από τη χαρά και το σάστισμα που γεννά η ελευθερία, καθώς όλο το επίχρισμα του πολιτισμού πέφτει αποπάνω τους, σαν φτηνό χρύσωμα, και ξεπροβάλει μ’ όλη της τη σκληράδα η ζωώδης άγρια φύση του ανθρώπου, απαλλαγμένη –στ’ αγόρια– από τις αναστολές που ίσως να διατηρούσαν, ως και σε τούτη την ερημιά, αν ήταν ενήλικες. Καμία αθωότητα δε θολώνει τη φυσική σκληρότητα που στον Άρχοντα των μυγών έχουν οι αγορίστικες ψυχές.

O παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία.

Και τι ’ναι ο πολιτισμός που φέρνουν μαζί τους τούτα τα παιδιά στο νησί; Ως το τέλος, ο παχύς, μύωπας Πίγκυ και ο εκλεγμένος και τελικά εκθρονισμένος αρχηγός, ο Ραλφ, παραμένουν οι δύο φωνές της λογικής, καθώς τούτη η λογική καταρρέει και ολοένα περισσότερο διαφεντεύουν τον κόσμο των αγοριών η δεισιδαιμονία, το παράλογο, η βία. Και σύμβολο τούτης της λογικής όψης του πολιτισμού, της πολύτιμης μα εύθραυστης, είναι τα γυαλιά του Πίγκυ. Μ’ αυτά, τα αγόρια ανάβουν φωτιά συγκεντρώνοντας τις ακτίνες του ήλιου, μα ο ένας τους φακός σπάζει κι έπειτα τα αρπάζουν απ’ τον Πίγκυ, που τώρα είναι σαν τυφλός.

Και η άλλη όψη του πολιτισμού είναι ο ομοιόμορφος βηματισμός, οι μανδύες, και τα καπέλα με τα σιρίτια, των αγοριών στη χορωδία υπό τις διαταγές του Τζακ Μέριντιου. Του Τζακ, που με όλη την οίηση της εγγενούς βαναυσότητάς του λέει: «Δεν είμαστε βάρβαροι. Είμαστε Άγγλοι, κι οι Άγγλοι είναι οι καλύτεροι σε όλα». Όταν στην αρχή βρίσκουν ένα γουρουνάκι κι ο Τζακ δοκιμάζει να το σφάξει, δεν το καταφέρνει. «Ήξεραν πολύ καλά γιατί: επειδή θα ήταν τερατώδες να κατέβει το μαχαίρι και να σκίσει τη ζωντανή σάρκα· επειδή θα ήταν ανυπόφορο το αίμα».

alt
    Ο William Golding
 

Μα οι αναστολές του «πολιτισμένου» εγγλεζόπουλου είναι μια φλοίδα και, ίσα ίσα, τα αγόρια της χορωδίας, τα πιο πειθαρχημένα, γίνονται οι πιο αιμοσταγείς κυνηγοί, στην αρχή δισταχτικοί μα στο τέλος μεθυσμένοι από τη θέα του αίματος που κυλά καυτό απ’ το λαιμό της σφαγμένης γουρούνας. Ό,τι τους χωρίζει από τους πρωτόγονους «έμφρονες» ανθρώπους που εξολοθρεύουν τους Νεάντερταλ στο επόμενο μυθιστόρημα του Γκόλντινγκ, τους έξοχους Κληρονόμους του 1955, είναι τα ρούχα που πετιόνται κουρέλια αποπάνω τους, για να βαφτούν τα γυμνά κορμιά και τα πρόσωπα των αγοριών με τ’ άγρια χρώματα των κυνηγών.

Τα αγόρια τραγουδούν: «Σφάξτε το γουρούνι. Κόψτε το λαιμό του. Χύστε του το αίμα» – και τώρα δε μένει παρά μόλις ένα βήμα ακόμα, το γκρέμισμα και του τελευταίου ταμπού, μέχρι τον τρομερό θάνατο πρώτα του Σάιμον και έπειτα του Πίγκυ, και μέχρι το κυνήγι του Ραλφ στο τέλος, για να του καρφώσουν σ’ ένα παλούκι το κομμένο κεφάλι, όπως κάρφωσαν το κεφάλι της γουρούνας και οι μύγες το σκέπασαν έπειτα – κείνο το κεφάλι που ’ναι ο αποτρόπαιος Άρχοντας των Μυγών, θυσία στο θηρίο που φαντάζονται τα αγόρια ότι υπάρχει στο νησί.

Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

Στην πραγματικότητα, το «θηρίο» είναι το κουφάρι ενός πιλότου, που κινείται καθώς φουσκώνει ο αέρας το αλεξίπτωτό του, μα η βαθύτερη και πιο τρομαχτική αλήθεια λέγεται κάποια στιγμή από τον επιληπτικό Σάιμον, όταν το αγόρι λέει: «Αυτό που θέλω να πω είναι ότι… ίσως το θηρίο να ’μαστε εμείς» – και, προς τραγική επίρρωση της διαπίστωσής του, τον κομματιάζουν τα υπόλοιπα αγόρια. Όταν ο Σάιμον εμφανίζεται ανάμεσά τους, για να τους πει πως ανακάλυψε ότι το θηρίο στην πραγματικότητα είναι ο νεκρός πιλότος, εκείνοι, μες στον παροξυσμό ενός χορού που μιμείται το κυνήγι του γουρουνιού, περνούν τον Σάιμον για το θηρίο και τον θανατώνουν.

Η «σωτηρία» στο τέλος είναι πικρά ειρωνική. «Ξεγνοιασιά και παιχνίδια», λέει ο αξιωματικός του Ναυτικού αντικρίζοντας τους μικρούς άγριους κυνηγούς που, μέχρι πριν από μία στιγμή, κυνηγούσαν τον Ραλφ για να τον σφάξουν – μα το πηλήκιο του αξιωματικού, με το στέμμα, την άγκυρα και τα χρυσά φύλλα, οι επωμίδες του, τα επίχρυσα κουμπιά του, όλα τούτα είναι μικρή παρηγοριά. Σε τι διαφέρουν, εντέλει, από τη στολή των αγοριών της χορωδίας στην αρχή; Αυτή η αποκλιμάκωση της βίας είναι ίσως πιο τρομαχτική απ’ ό,τι θα ήταν η αποκορύφωσή της, γιατί ο Ραλφ γνωρίζει πλέον την αλήθεια, και μαζί του τη γνωρίζουμε και εμείς. Το πολιτισμένο προσωπείο έχει πέσει και το θηρίο έχει φανερώσει το ανθρώπινο πρόσωπό του σε τούτη τη συναρπαστική αλληγορική ιστορία, μια από τις πιο σπουδαίες που γράφτηκαν μες στον περασμένο αιώνα.

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΟ άρχοντας των μυγών
William Golding
Μτφρ. Ρένα Χατχούτ
Εκδ. Καστανιώτη 2016
Σελ. 272, τιμή εκδότη €14,84

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ WILLIAM GOLDING


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Σκοτεινή μου Βανέσα, της Κέιτ Ελίζαμπεθ Ράσελ – μια ιστορία κακοποίησης

Σκοτεινή μου Βανέσα, της Κέιτ Ελίζαμπεθ Ράσελ – μια ιστορία κακοποίησης

Για το μυθιστόρημα της Kate Elizabeth Russell «Σκοτεινή μου Βανέσα» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη, εκδ. Ψυχογιός), μια ιστορία για τη σεξουαλική και ψυχική κακοποίηση στις ποικίλες εκφάνσεις της.

Του Διονύση Μαρίνου

Ήταν κεραυνός εν αιθρία; Πέσαμε από τα σύννεφα...

Κανείς δεν άναβε τα φώτα, του Φελισμπέρτο Ερνάντες, πατριάρχη του Μαγικού Ρεαλισμού

Κανείς δεν άναβε τα φώτα, του Φελισμπέρτο Ερνάντες, πατριάρχη του Μαγικού Ρεαλισμού

Για τη συλλογή διηγημάτων του Felisberto Hernandez «Κανείς δεν άναβε τα φώτα» (μτφρ. - επίμ.: Γεωργία Ζακοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο), του θεωρούμενου ως πατριάρχη του Μαγικού Ρεαλισμού. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Όταν ολοκλήρωσα τη μικρή αυτή συ...

Ένας έρωτας, της Σάρα Μέσα – ιστορία μετάβασης και αυτογνωσίας

Ένας έρωτας, της Σάρα Μέσα – ιστορία μετάβασης και αυτογνωσίας

Για το μυθιστόρημα της Sara Mesa «Ένας έρωτας» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Ίκαρος).

Του Μιχάλη Μοδινού

«Το ότι υπάρχουν πραγματικότητες που δεν μπορούν να μεταφρασθούν δεν σημαίνει πως όλα, πάντα, θα ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Το βραβείο Not the Booker prize, βραβείο των αναγνωστών της εφημερίδας The Guardian, κερδίζει για το 2020 ο Richard Owain Roberts με το βιβλίο Hello friend we missed you. Το μυθιστόρημα υποστηρίχτηκε εξίσου θερμά από την τριμελή επιτροπή της εφημερίδας.

Της Σοφίας Μεσσήνη

...
5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Πυθαγόρας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το μυθιστόρημά σας; Θυμάστε το αρχικό ερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ