alt

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Οι πληροφοριοδότες» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

Στο πρώτο του βιβλίο, τους Πληροφοριοδότες, ο Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες ανασκάπτει τα υπόγεια ρεύματα παρελθοντικών γεγονότων που σταλάζουν στη συνείδηση των ηρώων και καθορίζουν τις συμπεριφορές τους. Το σκληρό πολιτικό σκηνικό της πρόσφατης ιστορίας της δικής του Κολομβίας ανασυντίθεται στο αφηγηματικό παρόν μέσα από τους διαλόγους, την έρευνα ενός ενδοδιηγητικού αφηγητή, τον αντίλογο και την ενοχή, τις σχέσεις αίματος και τη ροή του χρόνου στην ιδιωτική του εκδοχή, ούτως ώστε το δημόσιο να γίνεται άμεσα ιδιωτικό: έτσι απογειώνεται ένα κείμενο που, στην έξοχη μετάφραση του Αχιλλέα Κυριακίδη, ανασυνθέτει το παρόν μέσα από τις ψηφίδες του παρελθόντος. Το βιβλίο έχει στοιχεία αστυνομικής πλοκής, ουσιαστικά όμως είναι μια ηθικά ευαίσθητη διερεύνηση των κακώς κειμένων του πολέμου και της τρέχουσας έννοιας της δικαιοσύνης.

Η αφήγηση των άλλων: ένας βασανιστικός γρίφος

Το σκληρό πολιτικό σκηνικό της πρόσφατης ιστορίας της Κολομβίας ανασυντίθεται στο αφηγηματικό παρόν μέσα από τους διαλόγους, την έρευνα ενός ενδοδιηγητικού αφηγητή, τον αντίλογο και την ενοχή.

Στα τέλη της δεκαετίας του ενενήντα μια γερμανοεβραία που ζει στην Κολομβία εξομολογείται στον Βάσκες την ιστορία με τις «μαύρες λίστες» των φιλοναζιστών εκείνης της εποχής για λογαριασμό της κολομβιανής κυβέρνησης. Ο διακεκριμένος κολομβιανός συγγραφέας βάζει τον αφηγητή του να γράφει για τους Γερμανούς που είχαν συλληφθεί ως συμπαθούντες του ναζισμού, καθ' υπόδειξιν του State Department στη δεκαετία 1940, όταν η Κολομβία είχε κόψει τις διπλωματικές της σχέσεις με τον Άξονα. Η δυσχερής θέση του γερμανικής καταγωγής μετανάστη τον καθιστούσε ευάλωτο σε κάθε κακόβουλο συκοφάντη: σ’ ένα τέτοιο σώμα «πληροφοριοδοτών» ανήκει ο πατέρας του αφηγητή. Η μυθοπλασία είναι δομημένη γύρω από τέσσερεις ημερομηνίες: το 1988 ο Γκάμπριελ Σαντόρο, δημοσιογράφος της Μπογκοτά, γράφει ένα βιβλίο: η μαρτυρία της εβραϊκής καταγωγής Σάρα Γκούτερμαν δίνει αφόρμηση στη δημιουργία αυτού του, τρόπον τινά, στρατευμένου βιβλίου (novela comprometida) που προκαλεί, σαν αλυσιδωτή αντίδραση, νέες μαρτυρίες για το κλίμα προδοσίας που πρυτάνευε στη χώρα. Ο πατέρας του Γκάμπριελ, καθηγητής ρητορικής κι εχθρός του δημοσιογραφικού λόγου, εναντιώνεται στο βιβλίο του γιου του και το διασύρει δημοσίως. Ο γιος ρωτά για να μάθει τα κίνητρά του και παίρνει τη χαρακτηριστική απάντηση πως «η μνήμη δεν είναι δημόσια». Πατέρας και γιος απομακρύνονται μέχρι την εποχή όπου μια εγχείριση ανοικτής καρδιάς κάνει τον πατέρα να σπάσει τον πάγο: ευκαιρία για μια δεύτερη ζωή -και μιαν δεύτερη χρονική στιγμή αφήγησης- δίνεται στον καθηγητή Σαντόρο μετά την εγχείριση, που τοποθετείται στα μέσα της δεκαετίας του ’90. Όμως πεθαίνει σε τροχαίο και έτσι ο υιός Γκάμπριελ περνά στο στάδιο της έρευνας. Επιχειρεί λοιπόν να άρει το στερεότυπο περί μη δημοσιοποίησης της μνήμης, γράφοντας τους Πληροφοριοδότες. Αυτός είναι ο τρίτος χρόνος της αφήγησης.

alt
   Ο Juan Gabriel Vásquez
 

Τα ιστορικά δεδομένα μιλούν για την εκδίκηση, το μίσος και τη βία που είχαν εμφυτευθεί στο πολιτικοκοινωνικό σκηνικό της Κολομβίας κατά τη δεκαετία του σαράντα. Ο περιορισμός των γερμανών μεταναστών σε ξενοδοχεία ανάμεσα στο 1941 και το 1945 ήταν ο κολομβιανός απόηχος του πολέμου, αποτέλεσμα της παρέμβασης του Ρούσβελτ στην πολιτική των λατινοαμερικανικών κρατών, γεγονός που ταίριαζε στη δημοκρατική αντίδραση προς τη γερμανική επέκταση, όχι όμως και στην ανθρώπινη κατάσταση. Ο Βάσκες υπερβαίνει τα εξιδανικευμένα στερεότυπα που αφορούν τη λογοτεχνία της Λατινικής Αμερικής και υπηρετεί έναν ιδιότυπο ρεαλισμό: στο πρώτο μέρος παραθέτει το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου του Σαντόρο για την Σάρα Γκούντερμαν. Τα υπόλοιπα μέρη είναι σχεδόν αυτούσιες συνεντεύξεις κι ένα άλλο μέρος είναι η μαγνητοφώνηση μιας συνομιλίας του με τη Σάρα όταν ήταν νεώτερος: αυτό είναι το τέταρτο χρονικό σημείο αφήγησης. Κάθε ξεχωριστή πληροφορία καταγράφεται από τον δέκτη του συγγραφέα ως μια ξεχωριστή ζωή, όπως υποδηλώνουν και οι τίτλοι των κεφαλαίων: ζωή καταγεγραμμένη, άρα αυτούσια. Και ένα φροϋδικής υφής κατηγορώ που υψώνεται από ένα γιο προς τον πατέρα του.

Αναδίφηση στα αρχεία του νου

Οι Πληροφοριοδότες είναι ένα μυθιστόρημα «γραμμένο για την ατομική συνείδηση, για το πώς αυτή διαμορφώνεται από τα μεγάλα ιστορικά κινήματα και για τους τρόπους με τους οποίους η γραπτή και προφορική γλώσσα εισβάλλει στην πραγματικότητα και την αναδιαμορφώνει».

Η καταγραφή της ατομικής και της συλλογικής μνήμης διαμορφώνει καλειδοσκοπικά την πραγματικότητα του βιβλίου του Βάσκες. Σχετικά με τους παραλληλισμούς που επιχειρούνται προς το ιστορικό παρόν ο Βάσκες, σε συνεντεύξεις του, υποστηρίζει την άποψη ότι οι Πληροφοριοδότες είναι ένα μυθιστόρημα «γραμμένο για την ατομική συνείδηση, για το πώς αυτή διαμορφώνεται από τα μεγάλα ιστορικά κινήματα και για τους τρόπους με τους οποίους η γραπτή και προφορική γλώσσα εισβάλλει στην πραγματικότητα και την αναδιαμορφώνει». Αυτό μπορεί να αναγνωσθεί ως ηθικός κώδικας ερμηνείας των ανθρώπινων αντιδράσεων ή, απλούστερα, ως σύστημα ηθικών αξιολογήσεων του συγγραφέα. Στο υστερόγραφο του βιβλίου η αυτοαναφορικότητα και η απεύθυνση/αποστροφή προς τον αναγνώστη αφενός σηματοδοτούν το τέλος της αφήγησης κι αφετέρου συνιστούν αφετηρία εκ νέου εκτίμησης του κεντρικού ηθικού διλήμματος που το βιβλίο θέτει: «Θέλουν, όντως, οι άνθρωποι να μάθουν κάτι ή μπορεί και να θέλουν να μην το μάθουν;» Είναι η εξομολόγηση μια νηφάλια, αθώα ενέργεια ή είναι μια ανθρώπινη πράξη με δυναμική ανυπολόγιστη επί των άλλων; Τέλος, η εικόνα της Κολομβίας που αποδομεί κι ανασυνθέτει ο συγγραφέας είναι μια εικόνα κατανοητή; Ή μήπως το βίωμα είναι πάντα ισχυρότερο της συγγραφής και η άφιξη ενός βιβλίου είναι πάντα τόσο καθυστερημένη χρονικά ώστε δεν μπορεί να αλλάξει τα κακώς κείμενα της πραγματικότητας που ήδη έχει συντελεσθεί;

Ο Βάσκες γεννήθηκε στη Μπογκοτά το 1973, είναι ενεργός δημοσιογράφος και λογοτέχνης και στη λογοτεχνία του ασχολείται με τους προσωπικούς και κοινωνικούς εφιάλτες που στοιχειώνουν τον άνθρωπο, με την προδοσία της φιλίας, με την προδοσία του γιου προς τον πατέρα, με την εκποίηση των ιδεωδών εν γένει. Τα βιβλία του: "Los amantes de todos los santos" (2001) "Los informantes" και "Historia secreta de Costaguana", μεταφράστηκαν σε δεκατέσσερεις γλώσσες και του χάρισαν πολλές διακρίσεις, ανάμεσα στις οποίες το βραβείο Simón Bolívar. Αντλεί την έμπνευσή του από τον Τζόις, τον Κόνραντ, τον Φλομπέρ, τον Ντοστογιέφσκι, τον Τρούμαν Καπότε, τον Ντε Λίλο, τον Φίλιπ Ροθ και τον Μπόρχες. Είναι μεταφραστής στα ισπανικά των Φόρστερ, Τζον Ντος Πάσος και Βίκτορ Ουγκό. Το 1996 εγκατέλειψε προσωρινά την Κολομβία για να ζήσει για κάποια χρόνια στη Βαρκελώνη. Η επιστροφή του στην Μπογκοτά του έδωσε αφορμή να διερευνήσει τον βαθμό της πολιτικής διαφθοράς που εξακολουθεί να κατατρύχει τους συμπατριώτες του. Σε δημόσιες ομιλίες του ο συγγραφέας ανατρέχει στον Δον Κιχώτη, για ν’ αναζητήσει τις ρίζες της αυταπάτης που καθορίζει την ανθρώπινη τραγικότητα στη λογοτεχνία όλων των επιγόνων: του Τολστόι, του Φλωμπέρ και όλων των υπολοίπων. Η δική του εκδοχή πολιτικού ρεαλισμού εστιάζει στη σχέση των ηρώων του με τα μυστικά και τις αόρατες, δυσδιάκριτες σκιές που εμφωλεύουν στο παρελθόν. 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

altΟι πληροφοριοδότες
Juan Gabriel Vásquez
Μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης
Ίκαρος 2015
Σελ. 400, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JUAN GABRIEL VASQUEZ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ