canada680

Για το μυθιστόρημα-ποταμός του Richard Ford Καναδάς (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Η εφηβεία είναι εφαλτήριο, μεταίχμιο, κατώφλι. Ξέρουμε πόσο ανεξίτηλα είναι όσα ζούμε στην εφηβεία. Και ξέρουμε πόσο έχει απασχολήσει η εφηβεία σχεδόν όλους τους μεγάλους συγγραφείς. Συνήθως, ο έφηβος είναι έξαλλος, είναι άθυρμα —συναρπαστικό μεν, άθυρμα δε— ορμών και παρορμήσεων, ανεξέλεγκτων διαθέσεων, αναπάντεχων συγκινήσεων, εξεγερμένος διαρκώς, με αιτία ή άνευ, πολέμιος κάθε γκριζαρισμένου κρόταφου, κάθε γκριζαρισμένης νουθεσίας, ένας σπασμωδικός αντάρτης.

Στον Καναδά, ένα μεγάλο σε έκταση και σε σύλληψη μυθιστόρημα, ο Richard Ford καταπιάνεται με την εφηβεία, ανατρέποντας σχεδόν όλα όσα έχουμε συνηθίσει να ακούμε και να διαβάζουμε για την εφηβεία.

Στον Καναδά, ένα μεγάλο σε έκταση και σε σύλληψη μυθιστόρημα, ο Richard Ford καταπιάνεται με την εφηβεία, ανατρέποντας σχεδόν όλα όσα έχουμε συνηθίσει να ακούμε και να διαβάζουμε για την εφηβεία. Δύο λέξεις-κλειδιά βρίσκουμε διάσπαρτες, ή μάλλον στρατηγικά τοποθετημένες, στο corpus του βιβλίου: σκάκι και ουρανός.

Μια απονενοημένη ληστεία

Έχουμε να κάνουμε με καμιά δεκαριά εβδομάδες του κρίσιμου έτους 1960 και με ένα χρονικό άλμα πέντε δεκαετιών για να φτάσουμε στο 2010, στο σήμερα. Έχουμε να κάνουμε με μια περιπέτεια που τινάζει στον αέρα μια οικογένεια, που αφήνει σημάδια βαθιά στα δίδυμα παιδιά ενός αντρόγυνου, το οποίο, κυριευμένο από τον πανικό μιας απειλημένης ευμάρειας αποφασίζει να διαπράξει ληστεία τραπέζης — ένα απονενοημένο, στα όρια του γελοίου, του κωμικοτραγικού, εγχείρημα.

Αλλά όλα είναι απονενοημένα σ᾽ αυτό το μυθιστόρημα. Όλα όσα κάνουν οι "μεγάλοι". Ο Richard Ford βγάζει το καπέλο και κλείνει το μάτι στον λεγόμενο συγγραφέα των συγγραφέων, τον Henry James και στο περίφημο μυθιστόρημά του What Maisie Knew. Οι "μεγάλοι" είτε είναι γελοίοι, τραγικά γελοίοι, στον Καναδά, είτε αποτυχημένοι, είτε και τα δύο. Πρόκειται για υπάρξεις που παραπαίουν, ακόμα κι όταν είναι σίγουρες για ό,τι κάνουν. Φτάνουν στο έγκλημα, στη ληστεία, στο φόνο, όχι από έξη ή από προδιάθεση, ή έστω από κάποια αντικοινωνική ή εκδικητική μανία, αλλά από λάθος εκτίμηση των καταστάσεων, λάθος υπολογισμούς, λάθος timing. Ακόμα και η προϊστορία του εκάστοτε εγκλήματος, της ληστείας και του διπλού φονικού, είναι μια παρεξήγηση κι ένα πλέγμα λαθών.

Ζευγάρι κατά λάθος

Ο Μπεβ και η σύζυγός του, η Νίβα, είναι λάθος ζεύγος. Συναντήθηκαν από λάθος, παντρεύτηκαν από λάθος, έκαναν παιδιά (δίδυμα, την Μπέρνερ και τον Ντελ) από λάθος, έμειναν μαζί από λάθος, όλα τους τα επαγγελματικά σχέδια μιαίνονταν από σωρεία λαθών, διέπραξαν λάθος ληστεία σε λάθος τράπεζα με λάθος τρόπο, και φρόντισαν, όταν αντιμετώπισαν τη σύλληψη και την καταδίκη, για το μέλλον των παιδιών τους με λάθος τρόπο: τα ανέθεσαν σε λάθος άνθρωπο, σε μια νοσοκόμα που έχει τον λάθος αδελφό στο λάθος μέρος.

Μέσα από το σκάκι, ο Ντελ οργανώνει τα σκόρπια συμβάντα σε μία σύνθεση, τακτοποιεί τις ανάκατες δυνάμεις, μαθαίνει να αξιολογεί τι είναι πρωτεύον και τι δευτερεύον.

Ο Άρθουρ Ρέμλινγκερ, είναι ο αδελφός της νοσοκόμας, ο οποίος αναλαμβάνει τον μικρό Ντελ Πάρσονς. Τον βάζει και δουλεύει. Τον νουθετεί ενίοτε. Του λέει ιστορίες. Η Μπέρνερ, η δίδυμη αδελφή, στο μεταξύ την έχει κοπανήσει, έχει χαθεί στο χάος της Αμερικής των sixties. Ο Ντελ, στον Καναδά και στη δούλεψη του εκκεντρικού τυχοδιώκτη Ρέμλινγκερ, κοιτάζει και ακούει και καταγράφει ενδομύχως τα πάντα: αντικείμενα, μορφασμούς, χροιά των φωνών, ένταση των βλεμμάτων, ποιότητες των χρωμάτων, όλα καταγράφονται. Το σκάκι τον συνοδεύει παντού, όχι ιδεοληπτικά όπως, φέρ᾽ ειπείν, σ᾽ εκείνον τον ήρωα του Στέφαν Τσβάιχ στη Σκακιστική Νουβέλα ή στον Λούζιν της Άμυνας του Ναμπόκοφ, αλλά σαν αποκούμπι και όργανον (με την αριστοτελική έννοια). Μέσα από το σκάκι, ο Ντελ οργανώνει τα σκόρπια συμβάντα σε μία σύνθεση, τακτοποιεί τις ανάκατες δυνάμεις, μαθαίνει να αξιολογεί τι είναι πρωτεύον και τι δευτερεύον.  Και μέσα από τις συνεχείς περιγραφές του ουρανού, μέσα από τις αδιάκοπες ρεαλιστικές, αλλά πάντα ποιητικές, μνείες στην ανοιχτότητα και στην απλωσιά που προσφέρει η θέα του ουρανού, ο Ντελ δείχνει/δηλώνει ότι μ᾽ όλες τις αναποδιές και τις κακουχίες, αποφάσισε να βλέπει συστηματικά το ποτήρι μισογεμάτο και να προχωρεί στη ζωή μέσα από την ψύχραιμη προσπάθεια και την έλλογη αποτίμηση.

Δεν είναι καλλιτέχνης ο αφηγητής, ο Ντελ, στον Καναδά. Ένας εκπαιδευτικός είναι, που αποφασίζει, στα εξήντα πέντε του, να μιλήσει για όσα συνέβησαν στα δεκαπέντε του. Παλεύει, και καταφέρνει, χάρη στη γενναιοδωρία του Richard Ford, που έπλασε έναν τέτοιο βαθιά ανθρώπινο χαρακτήρα, να συνθέσει τα κομμάτια που αλλιώς θα παρέμεναν ανεξέλεγκτα, ασύνθετα, εκκρεμή, τρελά. Παλεύει, και καταφέρνει, να αντλήσει σημασίες και νοήματα. Παλεύει, και καταφέρνει, να μείνει στη φωτεινή μεριά των πραγμάτων παρά το βεβαρημένο απόθεμα της ληστείας, της αυτοκτονίας, της διασάλευσης, της παράνοιας, και του φόνου —  και είναι άμεσος μάρτυρας σε όλα αυτά. Τον σώζει η σκακιστική μεθοδικότητα, η ψύχραιμη ενατένιση, η διάθεση να κατανοήσει —  και, συνεπώς, να υπερβεί και να προχωρήσει.

Διευθέτηση ανόμοιων πραγμάτων

richard-ford
    Ο Richard Ford
 

Ιδού τι συναντάμε στις αρχικές σελίδες του μυθιστορἠματος: «Χρόνια αργότερα, στο πανεπιστήμιο, διάβασα ότι ο σπουδαίος κριτικός Ράσκιν έγραψε κάποτε ότι η σύνθεση είναι η διευθέτηση ανόμοιων πραγμάτων. Πράγμα που σημαίνει ότι ο δημιουργός έχει την ευθύνη να καθορίσει τι είναι ισάξιο με τι, τι έχει μεγαλύτερη σημασία και τι μπορεί να αφεθεί στην άκρη, καθώς η ζωή καλπάζει προς τα εμπρός». (σ. 35).

Και αφού μεσολαβήσουν τόσα και τόσα —μεταξύ άλλων πολλές και αριστοτεχνικές αφηγήσεις για την καθημερινή ζωἠ του μέσου Αμερικανού στη μεταπολεμική εποχή—, αφού μεσολαβήσουν πεντακόσιες και βάλε σελίδες υψηλής και, ας το επαναλάβω, βαθύτατα ανθρώπινης και πεισματικά προσηλωμένης στον άνθρωπο, μυθιστοριογραφίας (που την τιμά με τον καλύτερο τρόπο η αξιέπαινη μεταφραστική δεινότητα του συγγραφέα Θωμά Σκάσση), ιδού τι συναντάμε στο τέλος του Καναδά: «Κι αυτό που ξέρω είναι ότι έχεις περισσότερες πιθανότητες στη ζωή —να επιβιώσεις —, αν αντέχεις τις απώλειες, αν καταφέρνεις να μη σε κάνουν κυνικό και αν υποτάσσεσαι, με τον τρόπο που τον εννοούσε ο Ράσκιν, αν δεν χάνεις το μέτρο, αν συνθέτεις τα ανόμοια πράγματα σε ένα όλο που περισώζει το καλό, όσο κι αν το καλό δεν βρίσκεται, ομολογουμένως, εύκολα. Προσπαθούμε, όπως είπε και η αδελφή μου. Προσπαθούμε. Όλοι μας. Προσπαθούμε». (σ. 553). 

ΥΓ1. Γεωγράφοι, πολιτικοί, σκακιστές, συγγραφείς, σταρ, ληστές, μουσουργοί και άλλες προσωπικότητες ενισχύουν, οργανικά, τα λεγόμενα του Ντελ και την αφηγηματική αρτιότητα που διέπει τον Καναδά: Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ, Λούις & Κλαρκ, Ρόυ Ρότζερς, Μιχαήλ Ταλ, Αλεξάντερ Αλιέχιν, Πατρίς Λουμπούμπα, Λένιν, Κάρυλ Τσέσμαν, Σταντάλ, Φλωμπερ, Τζούλιους & Έθελ Ρόζενμπεργκ, Χίτλερ, Βάγκνερ, Έλβις Πρίσλει, Στάλιν, Ντεμπυσύ, Μπόνυ Πάρκερ & Κλάυντ Μπάροου.

ΥΓ2. Κάτι τρέχει με την αιμομιξία! Ύστερα από τον Αόρατο (2009) του Paul Auster, και ο Καναδάς (2012) θίγει το ζήτημα. Από ψηλά εκεί πάνω, ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ μειδιά κρατώντας στα χέρια του την πρώτη έκδοση της Ada, του 1969!

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΚαναδάς
Richard Ford
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 560, τιμή εκδότη € 19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD FORD


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ