canada680

Για το μυθιστόρημα-ποταμός του Richard Ford «Καναδάς» (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Η εφηβεία είναι εφαλτήριο, μεταίχμιο, κατώφλι. Ξέρουμε πόσο ανεξίτηλα είναι όσα ζούμε στην εφηβεία. Και ξέρουμε πόσο έχει απασχολήσει η εφηβεία σχεδόν όλους τους μεγάλους συγγραφείς. Συνήθως, ο έφηβος είναι έξαλλος, είναι άθυρμα —συναρπαστικό μεν, άθυρμα δε— ορμών και παρορμήσεων, ανεξέλεγκτων διαθέσεων, αναπάντεχων συγκινήσεων, εξεγερμένος διαρκώς, με αιτία ή άνευ, πολέμιος κάθε γκριζαρισμένου κρόταφου, κάθε γκριζαρισμένης νουθεσίας, ένας σπασμωδικός αντάρτης.

Στον Καναδά, ένα μεγάλο σε έκταση και σε σύλληψη μυθιστόρημα, ο Richard Ford καταπιάνεται με την εφηβεία, ανατρέποντας σχεδόν όλα όσα έχουμε συνηθίσει να ακούμε και να διαβάζουμε για την εφηβεία.

Στον Καναδά, ένα μεγάλο σε έκταση και σε σύλληψη μυθιστόρημα, ο Richard Ford καταπιάνεται με την εφηβεία, ανατρέποντας σχεδόν όλα όσα έχουμε συνηθίσει να ακούμε και να διαβάζουμε για την εφηβεία. Δύο λέξεις-κλειδιά βρίσκουμε διάσπαρτες, ή μάλλον στρατηγικά τοποθετημένες, στο corpus του βιβλίου: σκάκι και ουρανός.

Μια απονενοημένη ληστεία

Έχουμε να κάνουμε με καμιά δεκαριά εβδομάδες του κρίσιμου έτους 1960 και με ένα χρονικό άλμα πέντε δεκαετιών για να φτάσουμε στο 2010, στο σήμερα. Έχουμε να κάνουμε με μια περιπέτεια που τινάζει στον αέρα μια οικογένεια, που αφήνει σημάδια βαθιά στα δίδυμα παιδιά ενός αντρόγυνου, το οποίο, κυριευμένο από τον πανικό μιας απειλημένης ευμάρειας αποφασίζει να διαπράξει ληστεία τραπέζης — ένα απονενοημένο, στα όρια του γελοίου, του κωμικοτραγικού, εγχείρημα.

Αλλά όλα είναι απονενοημένα σ᾽ αυτό το μυθιστόρημα. Όλα όσα κάνουν οι "μεγάλοι". Ο Richard Ford βγάζει το καπέλο και κλείνει το μάτι στον λεγόμενο συγγραφέα των συγγραφέων, τον Henry James και στο περίφημο μυθιστόρημά του What Maisie Knew. Οι "μεγάλοι" είτε είναι γελοίοι, τραγικά γελοίοι, στον Καναδά, είτε αποτυχημένοι, είτε και τα δύο. Πρόκειται για υπάρξεις που παραπαίουν, ακόμα κι όταν είναι σίγουρες για ό,τι κάνουν. Φτάνουν στο έγκλημα, στη ληστεία, στο φόνο, όχι από έξη ή από προδιάθεση, ή έστω από κάποια αντικοινωνική ή εκδικητική μανία, αλλά από λάθος εκτίμηση των καταστάσεων, λάθος υπολογισμούς, λάθος timing. Ακόμα και η προϊστορία του εκάστοτε εγκλήματος, της ληστείας και του διπλού φονικού, είναι μια παρεξήγηση κι ένα πλέγμα λαθών.

Ζευγάρι κατά λάθος

Ο Μπεβ και η σύζυγός του, η Νίβα, είναι λάθος ζεύγος. Συναντήθηκαν από λάθος, παντρεύτηκαν από λάθος, έκαναν παιδιά (δίδυμα, την Μπέρνερ και τον Ντελ) από λάθος, έμειναν μαζί από λάθος, όλα τους τα επαγγελματικά σχέδια μιαίνονταν από σωρεία λαθών, διέπραξαν λάθος ληστεία σε λάθος τράπεζα με λάθος τρόπο, και φρόντισαν, όταν αντιμετώπισαν τη σύλληψη και την καταδίκη, για το μέλλον των παιδιών τους με λάθος τρόπο: τα ανέθεσαν σε λάθος άνθρωπο, σε μια νοσοκόμα που έχει τον λάθος αδελφό στο λάθος μέρος.

Μέσα από το σκάκι, ο Ντελ οργανώνει τα σκόρπια συμβάντα σε μία σύνθεση, τακτοποιεί τις ανάκατες δυνάμεις, μαθαίνει να αξιολογεί τι είναι πρωτεύον και τι δευτερεύον.

Ο Άρθουρ Ρέμλινγκερ, είναι ο αδελφός της νοσοκόμας, ο οποίος αναλαμβάνει τον μικρό Ντελ Πάρσονς. Τον βάζει και δουλεύει. Τον νουθετεί ενίοτε. Του λέει ιστορίες. Η Μπέρνερ, η δίδυμη αδελφή, στο μεταξύ την έχει κοπανήσει, έχει χαθεί στο χάος της Αμερικής των sixties. Ο Ντελ, στον Καναδά και στη δούλεψη του εκκεντρικού τυχοδιώκτη Ρέμλινγκερ, κοιτάζει και ακούει και καταγράφει ενδομύχως τα πάντα: αντικείμενα, μορφασμούς, χροιά των φωνών, ένταση των βλεμμάτων, ποιότητες των χρωμάτων, όλα καταγράφονται. Το σκάκι τον συνοδεύει παντού, όχι ιδεοληπτικά όπως, φέρ᾽ ειπείν, σ᾽ εκείνον τον ήρωα του Στέφαν Τσβάιχ στη Σκακιστική Νουβέλα ή στον Λούζιν της Άμυνας του Ναμπόκοφ, αλλά σαν αποκούμπι και όργανον (με την αριστοτελική έννοια). Μέσα από το σκάκι, ο Ντελ οργανώνει τα σκόρπια συμβάντα σε μία σύνθεση, τακτοποιεί τις ανάκατες δυνάμεις, μαθαίνει να αξιολογεί τι είναι πρωτεύον και τι δευτερεύον.  Και μέσα από τις συνεχείς περιγραφές του ουρανού, μέσα από τις αδιάκοπες ρεαλιστικές, αλλά πάντα ποιητικές, μνείες στην ανοιχτότητα και στην απλωσιά που προσφέρει η θέα του ουρανού, ο Ντελ δείχνει/δηλώνει ότι μ᾽ όλες τις αναποδιές και τις κακουχίες, αποφάσισε να βλέπει συστηματικά το ποτήρι μισογεμάτο και να προχωρεί στη ζωή μέσα από την ψύχραιμη προσπάθεια και την έλλογη αποτίμηση.

Δεν είναι καλλιτέχνης ο αφηγητής, ο Ντελ, στον Καναδά. Ένας εκπαιδευτικός είναι, που αποφασίζει, στα εξήντα πέντε του, να μιλήσει για όσα συνέβησαν στα δεκαπέντε του. Παλεύει, και καταφέρνει, χάρη στη γενναιοδωρία του Richard Ford, που έπλασε έναν τέτοιο βαθιά ανθρώπινο χαρακτήρα, να συνθέσει τα κομμάτια που αλλιώς θα παρέμεναν ανεξέλεγκτα, ασύνθετα, εκκρεμή, τρελά. Παλεύει, και καταφέρνει, να αντλήσει σημασίες και νοήματα. Παλεύει, και καταφέρνει, να μείνει στη φωτεινή μεριά των πραγμάτων παρά το βεβαρημένο απόθεμα της ληστείας, της αυτοκτονίας, της διασάλευσης, της παράνοιας, και του φόνου —  και είναι άμεσος μάρτυρας σε όλα αυτά. Τον σώζει η σκακιστική μεθοδικότητα, η ψύχραιμη ενατένιση, η διάθεση να κατανοήσει —  και, συνεπώς, να υπερβεί και να προχωρήσει.

Διευθέτηση ανόμοιων πραγμάτων

richard-ford
    Ο Richard Ford
 

Ιδού τι συναντάμε στις αρχικές σελίδες του μυθιστορἠματος: «Χρόνια αργότερα, στο πανεπιστήμιο, διάβασα ότι ο σπουδαίος κριτικός Ράσκιν έγραψε κάποτε ότι η σύνθεση είναι η διευθέτηση ανόμοιων πραγμάτων. Πράγμα που σημαίνει ότι ο δημιουργός έχει την ευθύνη να καθορίσει τι είναι ισάξιο με τι, τι έχει μεγαλύτερη σημασία και τι μπορεί να αφεθεί στην άκρη, καθώς η ζωή καλπάζει προς τα εμπρός». (σ. 35).

Και αφού μεσολαβήσουν τόσα και τόσα —μεταξύ άλλων πολλές και αριστοτεχνικές αφηγήσεις για την καθημερινή ζωἠ του μέσου Αμερικανού στη μεταπολεμική εποχή—, αφού μεσολαβήσουν πεντακόσιες και βάλε σελίδες υψηλής και, ας το επαναλάβω, βαθύτατα ανθρώπινης και πεισματικά προσηλωμένης στον άνθρωπο, μυθιστοριογραφίας (που την τιμά με τον καλύτερο τρόπο η αξιέπαινη μεταφραστική δεινότητα του συγγραφέα Θωμά Σκάσση), ιδού τι συναντάμε στο τέλος του Καναδά: «Κι αυτό που ξέρω είναι ότι έχεις περισσότερες πιθανότητες στη ζωή —να επιβιώσεις —, αν αντέχεις τις απώλειες, αν καταφέρνεις να μη σε κάνουν κυνικό και αν υποτάσσεσαι, με τον τρόπο που τον εννοούσε ο Ράσκιν, αν δεν χάνεις το μέτρο, αν συνθέτεις τα ανόμοια πράγματα σε ένα όλο που περισώζει το καλό, όσο κι αν το καλό δεν βρίσκεται, ομολογουμένως, εύκολα. Προσπαθούμε, όπως είπε και η αδελφή μου. Προσπαθούμε. Όλοι μας. Προσπαθούμε». (σ. 553). 

ΥΓ1. Γεωγράφοι, πολιτικοί, σκακιστές, συγγραφείς, σταρ, ληστές, μουσουργοί και άλλες προσωπικότητες ενισχύουν, οργανικά, τα λεγόμενα του Ντελ και την αφηγηματική αρτιότητα που διέπει τον Καναδά: Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ, Λούις & Κλαρκ, Ρόυ Ρότζερς, Μιχαήλ Ταλ, Αλεξάντερ Αλιέχιν, Πατρίς Λουμπούμπα, Λένιν, Κάρυλ Τσέσμαν, Σταντάλ, Φλωμπερ, Τζούλιους & Έθελ Ρόζενμπεργκ, Χίτλερ, Βάγκνερ, Έλβις Πρίσλει, Στάλιν, Ντεμπυσύ, Μπόνυ Πάρκερ & Κλάυντ Μπάροου.

ΥΓ2. Κάτι τρέχει με την αιμομιξία! Ύστερα από τον Αόρατο (2009) του Paul Auster, και ο Καναδάς (2012) θίγει το ζήτημα. Από ψηλά εκεί πάνω, ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ μειδιά κρατώντας στα χέρια του την πρώτη έκδοση της Ada, του 1969!

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΚαναδάς
Richard Ford
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 560, τιμή εκδότη € 19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD FORD

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ