canada680

Για το μυθιστόρημα-ποταμός του Richard Ford «Καναδάς» (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Η εφηβεία είναι εφαλτήριο, μεταίχμιο, κατώφλι. Ξέρουμε πόσο ανεξίτηλα είναι όσα ζούμε στην εφηβεία. Και ξέρουμε πόσο έχει απασχολήσει η εφηβεία σχεδόν όλους τους μεγάλους συγγραφείς. Συνήθως, ο έφηβος είναι έξαλλος, είναι άθυρμα —συναρπαστικό μεν, άθυρμα δε— ορμών και παρορμήσεων, ανεξέλεγκτων διαθέσεων, αναπάντεχων συγκινήσεων, εξεγερμένος διαρκώς, με αιτία ή άνευ, πολέμιος κάθε γκριζαρισμένου κρόταφου, κάθε γκριζαρισμένης νουθεσίας, ένας σπασμωδικός αντάρτης.

Στον Καναδά, ένα μεγάλο σε έκταση και σε σύλληψη μυθιστόρημα, ο Richard Ford καταπιάνεται με την εφηβεία, ανατρέποντας σχεδόν όλα όσα έχουμε συνηθίσει να ακούμε και να διαβάζουμε για την εφηβεία.

Στον Καναδά, ένα μεγάλο σε έκταση και σε σύλληψη μυθιστόρημα, ο Richard Ford καταπιάνεται με την εφηβεία, ανατρέποντας σχεδόν όλα όσα έχουμε συνηθίσει να ακούμε και να διαβάζουμε για την εφηβεία. Δύο λέξεις-κλειδιά βρίσκουμε διάσπαρτες, ή μάλλον στρατηγικά τοποθετημένες, στο corpus του βιβλίου: σκάκι και ουρανός.

Μια απονενοημένη ληστεία

Έχουμε να κάνουμε με καμιά δεκαριά εβδομάδες του κρίσιμου έτους 1960 και με ένα χρονικό άλμα πέντε δεκαετιών για να φτάσουμε στο 2010, στο σήμερα. Έχουμε να κάνουμε με μια περιπέτεια που τινάζει στον αέρα μια οικογένεια, που αφήνει σημάδια βαθιά στα δίδυμα παιδιά ενός αντρόγυνου, το οποίο, κυριευμένο από τον πανικό μιας απειλημένης ευμάρειας αποφασίζει να διαπράξει ληστεία τραπέζης — ένα απονενοημένο, στα όρια του γελοίου, του κωμικοτραγικού, εγχείρημα.

Αλλά όλα είναι απονενοημένα σ᾽ αυτό το μυθιστόρημα. Όλα όσα κάνουν οι "μεγάλοι". Ο Richard Ford βγάζει το καπέλο και κλείνει το μάτι στον λεγόμενο συγγραφέα των συγγραφέων, τον Henry James και στο περίφημο μυθιστόρημά του What Maisie Knew. Οι "μεγάλοι" είτε είναι γελοίοι, τραγικά γελοίοι, στον Καναδά, είτε αποτυχημένοι, είτε και τα δύο. Πρόκειται για υπάρξεις που παραπαίουν, ακόμα κι όταν είναι σίγουρες για ό,τι κάνουν. Φτάνουν στο έγκλημα, στη ληστεία, στο φόνο, όχι από έξη ή από προδιάθεση, ή έστω από κάποια αντικοινωνική ή εκδικητική μανία, αλλά από λάθος εκτίμηση των καταστάσεων, λάθος υπολογισμούς, λάθος timing. Ακόμα και η προϊστορία του εκάστοτε εγκλήματος, της ληστείας και του διπλού φονικού, είναι μια παρεξήγηση κι ένα πλέγμα λαθών.

Ζευγάρι κατά λάθος

Ο Μπεβ και η σύζυγός του, η Νίβα, είναι λάθος ζεύγος. Συναντήθηκαν από λάθος, παντρεύτηκαν από λάθος, έκαναν παιδιά (δίδυμα, την Μπέρνερ και τον Ντελ) από λάθος, έμειναν μαζί από λάθος, όλα τους τα επαγγελματικά σχέδια μιαίνονταν από σωρεία λαθών, διέπραξαν λάθος ληστεία σε λάθος τράπεζα με λάθος τρόπο, και φρόντισαν, όταν αντιμετώπισαν τη σύλληψη και την καταδίκη, για το μέλλον των παιδιών τους με λάθος τρόπο: τα ανέθεσαν σε λάθος άνθρωπο, σε μια νοσοκόμα που έχει τον λάθος αδελφό στο λάθος μέρος.

Μέσα από το σκάκι, ο Ντελ οργανώνει τα σκόρπια συμβάντα σε μία σύνθεση, τακτοποιεί τις ανάκατες δυνάμεις, μαθαίνει να αξιολογεί τι είναι πρωτεύον και τι δευτερεύον.

Ο Άρθουρ Ρέμλινγκερ, είναι ο αδελφός της νοσοκόμας, ο οποίος αναλαμβάνει τον μικρό Ντελ Πάρσονς. Τον βάζει και δουλεύει. Τον νουθετεί ενίοτε. Του λέει ιστορίες. Η Μπέρνερ, η δίδυμη αδελφή, στο μεταξύ την έχει κοπανήσει, έχει χαθεί στο χάος της Αμερικής των sixties. Ο Ντελ, στον Καναδά και στη δούλεψη του εκκεντρικού τυχοδιώκτη Ρέμλινγκερ, κοιτάζει και ακούει και καταγράφει ενδομύχως τα πάντα: αντικείμενα, μορφασμούς, χροιά των φωνών, ένταση των βλεμμάτων, ποιότητες των χρωμάτων, όλα καταγράφονται. Το σκάκι τον συνοδεύει παντού, όχι ιδεοληπτικά όπως, φέρ᾽ ειπείν, σ᾽ εκείνον τον ήρωα του Στέφαν Τσβάιχ στη Σκακιστική Νουβέλα ή στον Λούζιν της Άμυνας του Ναμπόκοφ, αλλά σαν αποκούμπι και όργανον (με την αριστοτελική έννοια). Μέσα από το σκάκι, ο Ντελ οργανώνει τα σκόρπια συμβάντα σε μία σύνθεση, τακτοποιεί τις ανάκατες δυνάμεις, μαθαίνει να αξιολογεί τι είναι πρωτεύον και τι δευτερεύον.  Και μέσα από τις συνεχείς περιγραφές του ουρανού, μέσα από τις αδιάκοπες ρεαλιστικές, αλλά πάντα ποιητικές, μνείες στην ανοιχτότητα και στην απλωσιά που προσφέρει η θέα του ουρανού, ο Ντελ δείχνει/δηλώνει ότι μ᾽ όλες τις αναποδιές και τις κακουχίες, αποφάσισε να βλέπει συστηματικά το ποτήρι μισογεμάτο και να προχωρεί στη ζωή μέσα από την ψύχραιμη προσπάθεια και την έλλογη αποτίμηση.

Δεν είναι καλλιτέχνης ο αφηγητής, ο Ντελ, στον Καναδά. Ένας εκπαιδευτικός είναι, που αποφασίζει, στα εξήντα πέντε του, να μιλήσει για όσα συνέβησαν στα δεκαπέντε του. Παλεύει, και καταφέρνει, χάρη στη γενναιοδωρία του Richard Ford, που έπλασε έναν τέτοιο βαθιά ανθρώπινο χαρακτήρα, να συνθέσει τα κομμάτια που αλλιώς θα παρέμεναν ανεξέλεγκτα, ασύνθετα, εκκρεμή, τρελά. Παλεύει, και καταφέρνει, να αντλήσει σημασίες και νοήματα. Παλεύει, και καταφέρνει, να μείνει στη φωτεινή μεριά των πραγμάτων παρά το βεβαρημένο απόθεμα της ληστείας, της αυτοκτονίας, της διασάλευσης, της παράνοιας, και του φόνου —  και είναι άμεσος μάρτυρας σε όλα αυτά. Τον σώζει η σκακιστική μεθοδικότητα, η ψύχραιμη ενατένιση, η διάθεση να κατανοήσει —  και, συνεπώς, να υπερβεί και να προχωρήσει.

Διευθέτηση ανόμοιων πραγμάτων

richard-ford
    Ο Richard Ford
 

Ιδού τι συναντάμε στις αρχικές σελίδες του μυθιστορἠματος: «Χρόνια αργότερα, στο πανεπιστήμιο, διάβασα ότι ο σπουδαίος κριτικός Ράσκιν έγραψε κάποτε ότι η σύνθεση είναι η διευθέτηση ανόμοιων πραγμάτων. Πράγμα που σημαίνει ότι ο δημιουργός έχει την ευθύνη να καθορίσει τι είναι ισάξιο με τι, τι έχει μεγαλύτερη σημασία και τι μπορεί να αφεθεί στην άκρη, καθώς η ζωή καλπάζει προς τα εμπρός». (σ. 35).

Και αφού μεσολαβήσουν τόσα και τόσα —μεταξύ άλλων πολλές και αριστοτεχνικές αφηγήσεις για την καθημερινή ζωἠ του μέσου Αμερικανού στη μεταπολεμική εποχή—, αφού μεσολαβήσουν πεντακόσιες και βάλε σελίδες υψηλής και, ας το επαναλάβω, βαθύτατα ανθρώπινης και πεισματικά προσηλωμένης στον άνθρωπο, μυθιστοριογραφίας (που την τιμά με τον καλύτερο τρόπο η αξιέπαινη μεταφραστική δεινότητα του συγγραφέα Θωμά Σκάσση), ιδού τι συναντάμε στο τέλος του Καναδά: «Κι αυτό που ξέρω είναι ότι έχεις περισσότερες πιθανότητες στη ζωή —να επιβιώσεις —, αν αντέχεις τις απώλειες, αν καταφέρνεις να μη σε κάνουν κυνικό και αν υποτάσσεσαι, με τον τρόπο που τον εννοούσε ο Ράσκιν, αν δεν χάνεις το μέτρο, αν συνθέτεις τα ανόμοια πράγματα σε ένα όλο που περισώζει το καλό, όσο κι αν το καλό δεν βρίσκεται, ομολογουμένως, εύκολα. Προσπαθούμε, όπως είπε και η αδελφή μου. Προσπαθούμε. Όλοι μας. Προσπαθούμε». (σ. 553). 

ΥΓ1. Γεωγράφοι, πολιτικοί, σκακιστές, συγγραφείς, σταρ, ληστές, μουσουργοί και άλλες προσωπικότητες ενισχύουν, οργανικά, τα λεγόμενα του Ντελ και την αφηγηματική αρτιότητα που διέπει τον Καναδά: Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ, Λούις & Κλαρκ, Ρόυ Ρότζερς, Μιχαήλ Ταλ, Αλεξάντερ Αλιέχιν, Πατρίς Λουμπούμπα, Λένιν, Κάρυλ Τσέσμαν, Σταντάλ, Φλωμπερ, Τζούλιους & Έθελ Ρόζενμπεργκ, Χίτλερ, Βάγκνερ, Έλβις Πρίσλει, Στάλιν, Ντεμπυσύ, Μπόνυ Πάρκερ & Κλάυντ Μπάροου.

ΥΓ2. Κάτι τρέχει με την αιμομιξία! Ύστερα από τον Αόρατο (2009) του Paul Auster, και ο Καναδάς (2012) θίγει το ζήτημα. Από ψηλά εκεί πάνω, ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ μειδιά κρατώντας στα χέρια του την πρώτη έκδοση της Ada, του 1969!

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.

altΚαναδάς
Richard Ford
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εκδ. Πατάκη 2014
Σελ. 560, τιμή εκδότη € 19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD FORD

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

«Το πράσινο μίλι» του Στίβεν Κινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Στίβεν Κινγκ [Stephen King] «Το πράσινο μίλι» (μτφρ. Πητ Κωνσταντέας), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 9 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπήρχε καθόλου ζέστη, κα...

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ