alt

Για την ανθολογία διηγημάτων του Stefan Zweig «Ο ονειροπόλος κύριος Τσβάιχ» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Νίκου Ξένιου

Ήθη που προσβάλλουν την καθεστηκυία αντίληψη, συνιστούν αντίστιξη προς τον καλοαρμοσμένο, αισθητικά απαρτιωμένο κόσμο κάποιου ειδυλλιακού θερέτρου της νότιας Ευρώπης, ένα έγκλημα που υφέρπει και η ανθρώπινη σάρκα που πάλλεται, αυτά συνθέτουν τον αιρετικό αφηγηματικό κόσμο του ψυχογράφου Στέφαν Τσβάιχ. Πολύ ενδιαφέρουσα η ανθολόγηση και διευκρινιστική η εισαγωγή της Γιώτας Λαδουγάκου[1] στη συλλογή Ο ονειροπόλος κύριος Τσβάιχ, των εκδόσεων «Μεταίχμιο». Η μετάφραση της κυρίας Λαγουδάκου είναι λειτουργική, πρωτότυπη και καθιερώνει ένα ιδιόλεκτο αναγνωρίσιμο που προάγει την απόλαυση του κειμένου.

Κοινό σημείο των διηγημάτων που επελέγησαν: μια απονενοημένη, μοιραία επιλογή καθορίζει τον ψυχισμό και επικράτησε στο ακύμαντο τοπίο των αστικών, ανώδυνων επιλογών ενός ηλικιωμένου κυρίου, μιας ηλικιωμένης κυρίας, ενός απωθημένου εραστή.

Σειρά εξομολογήσεων στον –ή από τον– αφηγητή επικαιροποιεί στιγμές του παρελθόντος: για την ακρίβεια, μιαν άδηλη στιγμή, ένα εικοσιτετράωρο στη διάρκεια του οποίου η ανθρώπινη αντίσταση κάμπτεται, το πάθος επικρατεί, μια εικόνα που ανασύρεται από την ταραγμένη συνείδηση καταλύει τα δεδομένα του ψυχικού κόσμου του αφηγητή. Από στόμα σε στόμα, υπό μορφήν διηγήσεων κυρίως, ως μνήμη που διέλαθε του χρόνου και ανασύρεται ακραιφνής και ακίβδηλη, ώστε, εν μέσω μιας κρίσης ειλικρινείας, να μετατραπεί σε σύντομη αφήγηση. Κοινό σημείο των διηγημάτων που επελέγησαν: μια απονενοημένη, μοιραία επιλογή καθορίζει τον ψυχισμό και επικράτησε στο ακύμαντο τοπίο των αστικών, ανώδυνων επιλογών ενός ηλικιωμένου κυρίου, μιας ηλικιωμένης κυρίας, ενός απωθημένου εραστή.

«Ενδημική εν Μαλαισία νόσος»

Ένας γερμανός γιατρός τρέφει την ψευδαίσθηση πως θα φέρει τα μηνύματα του ανθρωπισμού στη Μαλαισία, στους κύκλους των αποικιοκρατών, αλλά βυθίζεται στη λήθη των τροπικών και στους πυρετούς της Ασίας. Τότε, έχοντας χάσει επαφή με το λευκό γυναικείο δέρμα, καλείται αίφνης να διασώσει μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής από το όνειδος: η γυναίκα πρέπει επειγόντως να κάνει έκτρωση, όμως στη συνείδηση του αφηγητή/πρωταγωνιστή παλεύει η επαγγελματική ευσυνειδησία με τη λαγνεία του έρωτα και με ένα ιδιότυπο παιχνίδι πάλης ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό. Αυτό τιτλοφορείται με τον γενικευτικό όρο «αμόκ»[2], που στα χρόνια του Μεσοπολέμου περιγραφόταν ως «είδος λύσσης και παραφροσύνης που οδηγεί σε ανατριχιαστικά εγκλήματα, δι' ερωτικούς λόγους». Η ιδιότυπης υφής, ξαφνική, ανεξήγητη μανία ενός ανθρώπου εναντίον οποιουδήποτε βρεθεί μπροστά του στην κουλτούρα της Μαλαισίας συνδέεται με την πεποίθηση ότι ένας κακός δαίμων τρελαίνει και τον πιο εχέφρονα άνθρωπο, όταν χάνει τον εαυτό του. Το κοινωνικό περιβάλλον παρίσταται ως ολέθριο για την ανθρώπινη συνείδηση και η ελευθερία είναι φάσμα που κανείς δεν αγγίζει, ενώ μια σειρά συμβάσεων καθωσπρεπισμού και διατήρησης της κοινωνικής «εικόνας» συνθλίβει τη γυναίκα του διηγήματος και την οδηγεί στον θάνατο. Ο καταθλιπτικός Τσβάιχ καταγράφει την ορμή αυτής της σφοδρής ψυχικής απόδρασης και προοιωνίζεται τη δική του, προσωπική απόδραση μέσω της αυτοκτονίας[3].

Συνομιλώντας με την ψυχανάλυση

Στο διήγημα «Λεπορέλα», μεταξύ άλλων, κυριαρχεί μια υπαρξιστική αναζήτηση ανάλογη με εκείνην των ταινιών του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: η αποστεωμένη, στεγνωμένη, ερωτικά στερημένη φυσιογνωμία της τυρολέζας επαρχιώτισσας πρωταγωνίστριας διαμορφώνεται, με το έναυσμα της επαφής με τον εργοδότη της στην πόλη, σε γυναίκα με ζωτικούς χυμούς και με ερωτισμό. Οι άλλες γυναίκες είναι ανταγωνίστριες, οι συνθήκες δεν την ευνοούν, όμως ευκαιρίας δοθείσης θα μετασχηματιστεί σε αδηφάγο τέρας διεκδίκησης, που θα φτάσει ως τον φόνο. Ο φόνος υποφώσκει ως φάσμα, χωρίς ποτέ να ομολογείται ή να διαπιστούται, πράγμα που προσδίδει στη νουβέλα ατμόσφαιρα θρίλερ. Η «Λεπορέλα» μετατρέπεται σε έμπιστη, άδηλη συνεργό, συνυπογράφοντας στον ματσισμό του αφεντικού της. Τηρεί όμως πάντα τις αποστάσεις ασφαλείας επιδεικνύοντας χριστιανική αυταπάρνηση, που θα φτάσει στην αυτοακύρωση, στην πεισιθάνατη διάθεση και στην αυτοκτονία.

Mοιάζει σαν ο συγγραφέας να γράφει σχόλιο για την γραφή την ίδια, προεικονίζοντας ένα μοντερνισμό στη γραφή αλλά και κρατώντας νοσταλγικούς συνδέσμους με τις αφηγηματικές τεχνικές του παρελθόντος.

Οι ήρωες και οι ηρωίδες του έχουν οξυμμένη την αίσθηση της αξιοπρεπείας, και είναι σε θέση να ομολογήσουν τις μύχιες επιθυμίες τους μόνο με την προϋπόθεση της εκμυστήρευσης και του εχέμυθου που ο συγγραφέας επιφυλάσσει για τον εαυτό του. Για τον Τσβάιχ «η αίσθηση του καθήκοντος έχει όρια... εκεί όπου κανείς δεν μπορεί πια, δεν έχει τη δύναμη να το εκπληρώσει... εκεί είναι τα όριά του...». Με άλλα λόγια, τα όρια αυτά θραύονται ποιητική αδεία και ο συγγραφέας που γνώρισε τον Σίγκμουντ Φρόιντ κι επηρεάστηκε απ’ αυτόν– παίρνει το ελεύθερο να προσδώσει στους κάπως γηρασμένους αφηγητές του τα χαρακτηριστικά της νεότητας για όσο διαρκεί η ανάμνησή τους. Στην «Καλοκαιρινή νουβέλα», στη γραφική λίμνη του Κόμο, θα διαδραματισθεί μια ιστορία εξαπάτησης μέσω αλληλογραφίας. Η ιστορία θα ξεκινήσει με όλα της τα δυνάμει γνωρίσματα, όμως δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ: μοιάζει σαν ο συγγραφέας να γράφει σχόλιο για την γραφή την ίδια, προεικονίζοντας τον μοντερνισμό αλλά και κρατώντας νοσταλγικούς συνδέσμους με τις αφηγηματικές τεχνικές του παρελθόντος. Είναι πολύ ενδιαφέρον να μελετήσει κανείς το διήγημα αυτό, ώστε να διακρίνει τις πιθανότητες άντλησης ενδιαφέροντος από τα πρόσωπα που εμπλέκονται. Επίσης, είναι αξιοσημείωτη η ευαισθησία με την οποία ο επίδοξος συγγραφέας του κειμένου κρατά αποστάσεις λεπτότητας από τον άμεσα θιγόμενο, τον γέροντα που ακραγγίζει τον έρωτα αλλά δεν είναι σε θέση να τον βιώσει. Οι εικόνες της νεότητας κάνουν χαρακτηριστική αντίστιξη προς την παραίτηση της τρίτης ηλικίας και ο Τσβάιχ εμμένει στη διατήρηση της ψυχικής νεότητας. Παράλληλα διακρίνει, με άκρως πεσιμιστικό τρόπο, την ολέθρια επίπτωση του έρωτα στα γηρατειά.

alt
   Ο Stefan Zweig
 

Συγγραφέας της Mitteleuropa

Στο διήγημα «Τα ξεχασμένα όνειρα» μια γυναίκα κλείνει τους λογαριασμούς της με το παρελθόν, απομυθοποιώντας τη μυθευμένη εικόνα που είχε γι’ αυτήν ένας άντρας. Στη «Γκουβερνάντα» η οπτική γωνία των κοριτσιών αναδεικνύεται σε στυγερό προάγγελο ενός μέλλοντος χωρίς ελπίδα, χωρίς μεταφυσική ή άλλη στέγαση, χωρίς οικογενειακή εστία, ενώ η αδικία κυριαρχεί με απόλυτα πεσιμιστικό τρόπο. Στο «Χρέος που ξεπληρώθηκε αργά» η επιστολή μιας γυναίκας στην καλύτερή της φίλη αποκαθιστά μιαν εκκρεμότητα κοριτσίστικης εξιδανίκευσης του παρελθόντος στις σωστές της διαστάσεις, ενώ ο πανδαμάτωρ χρόνος αναδεικνύεται σε αδιαμφισβήτητο κυρίαρχο. Κυριολεκτικό «αμόκ» καταλαμβάνει τον συγγραφέα, και αυτή είναι η κυρίαρχη διάθεσή του καθώς προβάλλει τα στοιχεία της παρακμής και της κατάρρευσης ως ρομαντικό σκηνικό μέσα στο οποίο θα διεκδραματισθεί η απόφαση του ήρωα –ή της ηρωίδας– να συνεχίσει να ζει, κι ας είναι η ζωή του αφόρητο άχθος. Ο βαθύτερος λόγος είναι η σταδιακή διαπίστωσή του ότι η Ευρώπη «τελειώνει», όπως φαίνεται στο «Χρονικό μιας κατάρρευσης»: «σκοτάδι και ασαφή περιγράμματα» σωματοποιούνται και, σε ένα παρακμιακό σκηνικό «charmant dans les bagatelles»[4], καταγράφονται στα στάδια παιγνιώδους αυτοκαταστροφής της ηρωίδας, θηλυκής εκδοχής του Ντόριαν Γκρέι.

Η λεκτική κοσμιότητα αναδεικνύεται, στον Τσβάιχ, ο καλύτερος πρέσβυς μιας συγκεκαλυμμένης ελευθεριότητας ηθών, που όμως γίνεται αντικείμενο ανθρωποκεντρικής εστίασης και συμπάθειας του συγγραφέα και καθιερώνει «αντιήρωες» της καθημερινότητας στο σκηνικό μιας παρακμάζουσας Ευρώπης. Δεν είναι τυχαίο το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τη λογοτεχνία του, που ποτέ δεν παλιώνει στην ουσία της[5]. Το 1942, λίγο μετά τη δημοσίευση της «Σκακιστικής νουβέλας», ο συγγραφέας αυτοκτονεί: «Χαιρετώ όλους μου τους φίλους. Εύχομαι να δουν και πάλι τις αυγές που θα ξημερώσουν μετά τη μακριά νύχτα! Εγώ, που ήμουν πάντα μου ανυπόμονος, προπορεύομαι», έγραφε το σημείωμα που άφησε πίσω του.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Το τελευταίο βιβλίο του, είναι το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» από τις εκδ. Κριτική.


[1] Η Γιώτα Λαγουδάκου έχει, μεταξύ άλλων, μεταφράσει, για λογαριασμό του «Μεταίχμιου», το Ταξίδι στο παρελθόν, μια από τις νουβέλες του Τσβάιχ που βρέθηκαν το 1942 στα κατάλοιπά του.
[2] Το Αμόκ έχει εκδοθεί ξανά στην Ελλάδα, ενώ έχει μεταφραστεί και από τη Μαρία Αγγελίδου για λογαριασμό των εκδόσεων «Άγρα».
[3] Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του L. Stern για τον Τσβάιχ: «Όπως και για τα πρόσωπά του, έτσι και σ' αυτόν ο θάνατος του έγινε ένα θεραπευτικό μέσο που η ζωή έχει πάντοτε στη διάθεσή της και μία μέρα, κουρασμένος από τα αιώνια γιατροσόφια, θα καταφύγει σ' αυτόν με τον φυσικότερο τρόπο που υπάρχει στον κόσμο».
[4] Voltaire, De prie, A Madame la Marquise.
[5] Ο Τζορτζ Πρόχνικ, με αφορμή τη δημοσίευση της αυτοβιογραφίας του Τσβάιχ Ο κόσμος του χθες, είχε δηλώσει στους «New York Times» πως το ενδιαφέρον για τον συγγραφέα της Mitteleuropa (Κεντρικής Ευρώπης) αυξάνει στον αγγλοσαξονικό χώρο.

altΟ ονειροπόλος κύριος Τσβάιχ
Εννέα ιστορίες
Stefan Zweig
Μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 400, τιμή εκδότη € 16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ STEFAN ZWEIG

INFO: Την Τρίτη, 5 Μαΐου, στις 8 μμ, στον Πολυχώρο Μεταίχμιο, η Book Press και οι εκδόσεις Μεταίχμιο συνδιοργανώνουν βραδιά-αφιέρωμα στον Στέφαν Τσβάιχ. Θα μιλήσουν οι Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Χρύσα Σπυροπούλου, Γιώτα Λαγουδάκου. Τη συζήτηση θα συντονίζει ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Μπέκος.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

«Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» του Μάρλον Τζέιμς (κριτική) – επέκταση των ορίων της λογοτεχνίας του φανταστικού

«Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» του Μάρλον Τζέιμς (κριτική) – επέκταση των ορίων της λογοτεχνίας του φανταστικού

Για το μυθιστόρημα του Marlon James «Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» (μτφ. Πάνος Τομαράς, εκδ. Αίολος). Η εικονογράφηση είναι του Golden Cosmos από το New Yorker.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου

Στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήμα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ