alt

Για την ανθολογία διηγημάτων του Stefan Zweig Ο ονειροπόλος κύριος Τσβάιχ (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Νίκου Ξένιου

Ήθη που προσβάλλουν την καθεστηκυία αντίληψη, συνιστούν αντίστιξη προς τον καλοαρμοσμένο, αισθητικά απαρτιωμένο κόσμο κάποιου ειδυλλιακού θερέτρου της νότιας Ευρώπης, ένα έγκλημα που υφέρπει και η ανθρώπινη σάρκα που πάλλεται, αυτά συνθέτουν τον αιρετικό αφηγηματικό κόσμο του ψυχογράφου Στέφαν Τσβάιχ. Πολύ ενδιαφέρουσα η ανθολόγηση και διευκρινιστική η εισαγωγή της Γιώτας Λαδουγάκου[1] στη συλλογή Ο ονειροπόλος κύριος Τσβάιχ, των εκδόσεων «Μεταίχμιο». Η μετάφραση της κυρίας Λαγουδάκου είναι λειτουργική, πρωτότυπη και καθιερώνει ένα ιδιόλεκτο αναγνωρίσιμο που προάγει την απόλαυση του κειμένου.

Κοινό σημείο των διηγημάτων που επελέγησαν: μια απονενοημένη, μοιραία επιλογή καθορίζει τον ψυχισμό και επικράτησε στο ακύμαντο τοπίο των αστικών, ανώδυνων επιλογών ενός ηλικιωμένου κυρίου, μιας ηλικιωμένης κυρίας, ενός απωθημένου εραστή.

Σειρά εξομολογήσεων στον –ή από τον– αφηγητή επικαιροποιεί στιγμές του παρελθόντος: για την ακρίβεια, μιαν άδηλη στιγμή, ένα εικοσιτετράωρο στη διάρκεια του οποίου η ανθρώπινη αντίσταση κάμπτεται, το πάθος επικρατεί, μια εικόνα που ανασύρεται από την ταραγμένη συνείδηση καταλύει τα δεδομένα του ψυχικού κόσμου του αφηγητή. Από στόμα σε στόμα, υπό μορφήν διηγήσεων κυρίως, ως μνήμη που διέλαθε του χρόνου και ανασύρεται ακραιφνής και ακίβδηλη, ώστε, εν μέσω μιας κρίσης ειλικρινείας, να μετατραπεί σε σύντομη αφήγηση. Κοινό σημείο των διηγημάτων που επελέγησαν: μια απονενοημένη, μοιραία επιλογή καθορίζει τον ψυχισμό και επικράτησε στο ακύμαντο τοπίο των αστικών, ανώδυνων επιλογών ενός ηλικιωμένου κυρίου, μιας ηλικιωμένης κυρίας, ενός απωθημένου εραστή.

«Ενδημική εν Μαλαισία νόσος»

Ένας γερμανός γιατρός τρέφει την ψευδαίσθηση πως θα φέρει τα μηνύματα του ανθρωπισμού στη Μαλαισία, στους κύκλους των αποικιοκρατών, αλλά βυθίζεται στη λήθη των τροπικών και στους πυρετούς της Ασίας. Τότε, έχοντας χάσει επαφή με το λευκό γυναικείο δέρμα, καλείται αίφνης να διασώσει μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής από το όνειδος: η γυναίκα πρέπει επειγόντως να κάνει έκτρωση, όμως στη συνείδηση του αφηγητή/πρωταγωνιστή παλεύει η επαγγελματική ευσυνειδησία με τη λαγνεία του έρωτα και με ένα ιδιότυπο παιχνίδι πάλης ανάμεσα στο αρσενικό και το θηλυκό. Αυτό τιτλοφορείται με τον γενικευτικό όρο «αμόκ»[2], που στα χρόνια του Μεσοπολέμου περιγραφόταν ως «είδος λύσσης και παραφροσύνης που οδηγεί σε ανατριχιαστικά εγκλήματα, δι' ερωτικούς λόγους». Η ιδιότυπης υφής, ξαφνική, ανεξήγητη μανία ενός ανθρώπου εναντίον οποιουδήποτε βρεθεί μπροστά του στην κουλτούρα της Μαλαισίας συνδέεται με την πεποίθηση ότι ένας κακός δαίμων τρελαίνει και τον πιο εχέφρονα άνθρωπο, όταν χάνει τον εαυτό του. Το κοινωνικό περιβάλλον παρίσταται ως ολέθριο για την ανθρώπινη συνείδηση και η ελευθερία είναι φάσμα που κανείς δεν αγγίζει, ενώ μια σειρά συμβάσεων καθωσπρεπισμού και διατήρησης της κοινωνικής «εικόνας» συνθλίβει τη γυναίκα του διηγήματος και την οδηγεί στον θάνατο. Ο καταθλιπτικός Τσβάιχ καταγράφει την ορμή αυτής της σφοδρής ψυχικής απόδρασης και προοιωνίζεται τη δική του, προσωπική απόδραση μέσω της αυτοκτονίας[3].

Συνομιλώντας με την ψυχανάλυση

Στο διήγημα «Λεπορέλα», μεταξύ άλλων, κυριαρχεί μια υπαρξιστική αναζήτηση ανάλογη με εκείνην των ταινιών του Ίνγκμαρ Μπέργκμαν: η αποστεωμένη, στεγνωμένη, ερωτικά στερημένη φυσιογνωμία της τυρολέζας επαρχιώτισσας πρωταγωνίστριας διαμορφώνεται, με το έναυσμα της επαφής με τον εργοδότη της στην πόλη, σε γυναίκα με ζωτικούς χυμούς και με ερωτισμό. Οι άλλες γυναίκες είναι ανταγωνίστριες, οι συνθήκες δεν την ευνοούν, όμως ευκαιρίας δοθείσης θα μετασχηματιστεί σε αδηφάγο τέρας διεκδίκησης, που θα φτάσει ως τον φόνο. Ο φόνος υποφώσκει ως φάσμα, χωρίς ποτέ να ομολογείται ή να διαπιστούται, πράγμα που προσδίδει στη νουβέλα ατμόσφαιρα θρίλερ. Η «Λεπορέλα» μετατρέπεται σε έμπιστη, άδηλη συνεργό, συνυπογράφοντας στον ματσισμό του αφεντικού της. Τηρεί όμως πάντα τις αποστάσεις ασφαλείας επιδεικνύοντας χριστιανική αυταπάρνηση, που θα φτάσει στην αυτοακύρωση, στην πεισιθάνατη διάθεση και στην αυτοκτονία.

Mοιάζει σαν ο συγγραφέας να γράφει σχόλιο για την γραφή την ίδια, προεικονίζοντας ένα μοντερνισμό στη γραφή αλλά και κρατώντας νοσταλγικούς συνδέσμους με τις αφηγηματικές τεχνικές του παρελθόντος.

Οι ήρωες και οι ηρωίδες του έχουν οξυμμένη την αίσθηση της αξιοπρεπείας, και είναι σε θέση να ομολογήσουν τις μύχιες επιθυμίες τους μόνο με την προϋπόθεση της εκμυστήρευσης και του εχέμυθου που ο συγγραφέας επιφυλάσσει για τον εαυτό του. Για τον Τσβάιχ «η αίσθηση του καθήκοντος έχει όρια... εκεί όπου κανείς δεν μπορεί πια, δεν έχει τη δύναμη να το εκπληρώσει... εκεί είναι τα όριά του...». Με άλλα λόγια, τα όρια αυτά θραύονται ποιητική αδεία και ο συγγραφέας που γνώρισε τον Σίγκμουντ Φρόιντ κι επηρεάστηκε απ’ αυτόν– παίρνει το ελεύθερο να προσδώσει στους κάπως γηρασμένους αφηγητές του τα χαρακτηριστικά της νεότητας για όσο διαρκεί η ανάμνησή τους. Στην «Καλοκαιρινή νουβέλα», στη γραφική λίμνη του Κόμο, θα διαδραματισθεί μια ιστορία εξαπάτησης μέσω αλληλογραφίας. Η ιστορία θα ξεκινήσει με όλα της τα δυνάμει γνωρίσματα, όμως δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ: μοιάζει σαν ο συγγραφέας να γράφει σχόλιο για την γραφή την ίδια, προεικονίζοντας τον μοντερνισμό αλλά και κρατώντας νοσταλγικούς συνδέσμους με τις αφηγηματικές τεχνικές του παρελθόντος. Είναι πολύ ενδιαφέρον να μελετήσει κανείς το διήγημα αυτό, ώστε να διακρίνει τις πιθανότητες άντλησης ενδιαφέροντος από τα πρόσωπα που εμπλέκονται. Επίσης, είναι αξιοσημείωτη η ευαισθησία με την οποία ο επίδοξος συγγραφέας του κειμένου κρατά αποστάσεις λεπτότητας από τον άμεσα θιγόμενο, τον γέροντα που ακραγγίζει τον έρωτα αλλά δεν είναι σε θέση να τον βιώσει. Οι εικόνες της νεότητας κάνουν χαρακτηριστική αντίστιξη προς την παραίτηση της τρίτης ηλικίας και ο Τσβάιχ εμμένει στη διατήρηση της ψυχικής νεότητας. Παράλληλα διακρίνει, με άκρως πεσιμιστικό τρόπο, την ολέθρια επίπτωση του έρωτα στα γηρατειά.

alt
   Ο Stefan Zweig
 

Συγγραφέας της Mitteleuropa

Στο διήγημα «Τα ξεχασμένα όνειρα» μια γυναίκα κλείνει τους λογαριασμούς της με το παρελθόν, απομυθοποιώντας τη μυθευμένη εικόνα που είχε γι’ αυτήν ένας άντρας. Στη «Γκουβερνάντα» η οπτική γωνία των κοριτσιών αναδεικνύεται σε στυγερό προάγγελο ενός μέλλοντος χωρίς ελπίδα, χωρίς μεταφυσική ή άλλη στέγαση, χωρίς οικογενειακή εστία, ενώ η αδικία κυριαρχεί με απόλυτα πεσιμιστικό τρόπο. Στο «Χρέος που ξεπληρώθηκε αργά» η επιστολή μιας γυναίκας στην καλύτερή της φίλη αποκαθιστά μιαν εκκρεμότητα κοριτσίστικης εξιδανίκευσης του παρελθόντος στις σωστές της διαστάσεις, ενώ ο πανδαμάτωρ χρόνος αναδεικνύεται σε αδιαμφισβήτητο κυρίαρχο. Κυριολεκτικό «αμόκ» καταλαμβάνει τον συγγραφέα, και αυτή είναι η κυρίαρχη διάθεσή του καθώς προβάλλει τα στοιχεία της παρακμής και της κατάρρευσης ως ρομαντικό σκηνικό μέσα στο οποίο θα διεκδραματισθεί η απόφαση του ήρωα –ή της ηρωίδας– να συνεχίσει να ζει, κι ας είναι η ζωή του αφόρητο άχθος. Ο βαθύτερος λόγος είναι η σταδιακή διαπίστωσή του ότι η Ευρώπη «τελειώνει», όπως φαίνεται στο «Χρονικό μιας κατάρρευσης»: «σκοτάδι και ασαφή περιγράμματα» σωματοποιούνται και, σε ένα παρακμιακό σκηνικό «charmant dans les bagatelles»[4], καταγράφονται στα στάδια παιγνιώδους αυτοκαταστροφής της ηρωίδας, θηλυκής εκδοχής του Ντόριαν Γκρέι.

Η λεκτική κοσμιότητα αναδεικνύεται, στον Τσβάιχ, ο καλύτερος πρέσβυς μιας συγκεκαλυμμένης ελευθεριότητας ηθών, που όμως γίνεται αντικείμενο ανθρωποκεντρικής εστίασης και συμπάθειας του συγγραφέα και καθιερώνει «αντιήρωες» της καθημερινότητας στο σκηνικό μιας παρακμάζουσας Ευρώπης. Δεν είναι τυχαίο το αυξανόμενο ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τη λογοτεχνία του, που ποτέ δεν παλιώνει στην ουσία της[5]. Το 1942, λίγο μετά τη δημοσίευση της «Σκακιστικής νουβέλας», ο συγγραφέας αυτοκτονεί: «Χαιρετώ όλους μου τους φίλους. Εύχομαι να δουν και πάλι τις αυγές που θα ξημερώσουν μετά τη μακριά νύχτα! Εγώ, που ήμουν πάντα μου ανυπόμονος, προπορεύομαι», έγραφε το σημείωμα που άφησε πίσω του.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Το τελευταίο βιβλίο του, είναι το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» από τις εκδ. Κριτική.


[1] Η Γιώτα Λαγουδάκου έχει, μεταξύ άλλων, μεταφράσει, για λογαριασμό του «Μεταίχμιου», το Ταξίδι στο παρελθόν, μια από τις νουβέλες του Τσβάιχ που βρέθηκαν το 1942 στα κατάλοιπά του.
[2] Το Αμόκ έχει εκδοθεί ξανά στην Ελλάδα, ενώ έχει μεταφραστεί και από τη Μαρία Αγγελίδου για λογαριασμό των εκδόσεων «Άγρα».
[3] Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του L. Stern για τον Τσβάιχ: «Όπως και για τα πρόσωπά του, έτσι και σ' αυτόν ο θάνατος του έγινε ένα θεραπευτικό μέσο που η ζωή έχει πάντοτε στη διάθεσή της και μία μέρα, κουρασμένος από τα αιώνια γιατροσόφια, θα καταφύγει σ' αυτόν με τον φυσικότερο τρόπο που υπάρχει στον κόσμο».
[4] Voltaire, De prie, A Madame la Marquise.
[5] Ο Τζορτζ Πρόχνικ, με αφορμή τη δημοσίευση της αυτοβιογραφίας του Τσβάιχ Ο κόσμος του χθες, είχε δηλώσει στους «New York Times» πως το ενδιαφέρον για τον συγγραφέα της Mitteleuropa (Κεντρικής Ευρώπης) αυξάνει στον αγγλοσαξονικό χώρο.

altΟ ονειροπόλος κύριος Τσβάιχ
Εννέα ιστορίες
Stefan Zweig
Μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 400, τιμή εκδότη € 16,60

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ STEFAN ZWEIG

INFO: Την Τρίτη, 5 Μαΐου, στις 8 μμ, στον Πολυχώρο Μεταίχμιο, η Book Press και οι εκδόσεις Μεταίχμιο συνδιοργανώνουν βραδιά-αφιέρωμα στον Στέφαν Τσβάιχ. Θα μιλήσουν οι Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, Χρύσα Σπυροπούλου, Γιώτα Λαγουδάκου. Τη συζήτηση θα συντονίζει ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Μπέκος.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πρωινά στα Πριγκηπόνησα, της Ντεφνέ Σουμάν

Πρωινά στα Πριγκηπόνησα, της Ντεφνέ Σουμάν

Για το μυθιστόρημα της Defne Suman «Πρωινά στα Πριγκηπόνησα» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Κλειδάριθμος).

Της Λεύκης Σαραντινού

Ποιος καταλληλότερος να γράψει ένα βιβλίο που η ιστορία του να διαδραματίζεται στα Πριγκηπόνησα, κ...

Δυσφορεί η νύχτα, του/της Μαριέκε Λούκας Ρίνεβελντ

Δυσφορεί η νύχτα, του/της Μαριέκε Λούκας Ρίνεβελντ

Για το βραβευμένο με International Booker μυθιστόρημα του/της Marieke Lucas Rijneveld «Δυσφορεί η νύχτα» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης – Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος).

Του Διονύση Μαρίνου

Μόλις 29 ετών. Με «πληθυντική» σεξουαλική ταυτότητα πο...

Το γυάλινο ξενοδοχείο, της Έμιλι Μάντελ

Το γυάλινο ξενοδοχείο, της Έμιλι Μάντελ

Για το μυθιστόρημα της Emily St. John Mandel «Το γυάλινο ξενοδοχείο» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο εύκολο είναι να αλλάξει κανείς ολοκληρωτικά τη ζωή του; Να μεταπηδήσει από μια οικονομική κατάσταση σε μια άλλη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μαξ Φρις: «Η ζήλια είναι ο φόβος της σύγκρισης»

Μια μέρα σαν σήμερα, 15 Μαΐου 1911, γεννήθηκε στη Ζυρίχη ο Μαξ Φρις, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της μεταπολεμικής γερμανόφωνης λογοτεχνίας. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Ο Μαξ Φρις μεγάλωσε στη Ζυρίχη με τον πατέρα του, Φραντς Μπρούνο Φρις κ...

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία

Για τον συλλογικό τόμο «Πέρα από την Επιστήμη και τη Θρησκεία – Νέες φιλοσοφικές και ιστορικές προσεγγίσεις» (Επιμελητές τόμου: Σωτήρης Μητραλέξης, Paul Tyson, Peter Harrison, επίμετρο: Αθανάσιος Σ. Φωκάς, εκδ. Ροπή). Κεντρική εικόνα: Γαλιλαίος: «Κι όμως γυρίζει».

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Ημέρα της μητέρας, της Νέλε Νόιχαους (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nele Neuhaus «Ημέρα της μητέρας» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κάθε φτυαριά κοσκινιζόταν σχολαστικά, τα αντικε...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία», το οποίο κυκλοφορεί στις 20 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι ...

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας, της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτικ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ