alt

Για το μυθιστόρημα του Frank Norris «ΜακΤιγκ» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Gutenberg).

Του Νίκου Ξένιου

Το ΜακΤιγκ - Μια ιστορία από το Σαν Φρανσίσκο είναι ένα συγκλονιστικό μυθιστόρημα του Φρανκ Νόρις (1870-1902) που πρωτοδημοσιεύθηκε το 1899. Θέμα του είναι η κατρακύλα ενός ζευγαριού στη φτώχεια, τη βία και το φόνο, ως απόρροια της ζήλειας και της απληστίας. Ο συγγραφέας, με ψυχρή πέννα καταγραφής, υποτάσσει τους ήρωες στην εξωτερική αναγκαιότητα, στιγματίζοντάς τους με βαρύ φορτίο ηθικών κανόνων, συμπεριφορών αλλά και μειονεκτικών γνωρισμάτων που απορρέουν από το κοινωνικό πλαίσιο που τους εξέθρεψε.

Μεταβατική εποχή, αμοραλιστές ήρωες

Ο κεντρικός ήρωας, ο ΜακΤιγκ, φοβούμενος διαρκώς την αποτυχία και τη γελοιοποίηση, προβαίνει σε ενέργειες καταστροφικές, μετατρεπόμενος σε τραγικό παράδειγμα του ανθρώπου που αδυνατεί να υπερβεί τον ταξικό του προσδιορισμό.

Στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, σ’ ένα είδος πολυκατοικίας στην οδό Πολκ του Σαν Φρανσίσκο, κατοικούν άνθρωποι με διαφορετικές καταβολές αλλά κοινή μοίρα. Ο κεντρικός ήρωας, ο ΜακΤιγκ, φοβούμενος διαρκώς την αποτυχία και τη γελοιοποίηση, προβαίνει σε ενέργειες καταστροφικές, μετατρεπόμενος σε τραγικό παράδειγμα του ανθρώπου που αδυνατεί να υπερβεί τον ταξικό του προσδιορισμό. Η κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητάς του ανακλά τη σύγκρουση των παραδοσιακών αντιλήψεων με το πνεύμα της νέας εποχής που έρχεται καλπάζοντας. Καταγόμενος από φτωχή οικογένεια ανθρακωρύχων, ο ΜακΤιγκ είναι ένας περιορισμένης ευφυΐας πρακτικός οδοντίατρος που ασκεί το επάγγελμα χωρίς πτυχίο.

Ο καλύτερός του φίλος, ο Μάρκους Σούλερ, του φέρνει την εξαδέλφη του, Τρίνα Σίπε, την οποία και φλερτάρει ο ίδιος, για να φτιάξει τα δόντια της. Το ειδύλλιο οδοντιάτρου και ασθενούς οδηγεί σε έρωτα και γάμο. Η Τίνα ενσαρκώνει τον τύπο γυναίκας που υποτάσσεται στον παραδοσιακό της ρόλο, όμως παράλληλα κυοφορεί και τα γνωρίσματα χειραφέτησης μιας γυναίκας του μέλλοντος. Ο Μάρκους ζηλεύει παθολογικά τον ΜακΤιγκ. Η οικογένεια της Τρίνα μετακομίζει αφήνοντας το νιόπαντρο ζευγάρι στο Σαν Φρανσίσκο, όμως η νεαρή σύζυγος αρνείται να αγγίξει τα πέντε χιλιάδες δολάρια που έχει κερδίσει στο λαχείο και βιοπορίζεται από το ιατρείο του ΜακΤιγκ και από λίγα λεφτά που κερδίζει πουλώντας μινιατούρες των ζώων της Κιβωτού του Νώε που φιλοτεχνεί η ίδια.

Η Τρίνα συνιστά το αντικείμενο πόθου των δυο ανδρών, ενώ αρχικά τείνει να μεταμορφωθεί σε υπάκουη σύζυγο και νοικοκυρά, γρήγορα υποκύπτει στον πειρασμό να δημιουργήσει κεφάλαιο με απρόσμενα κέρδη, που της γίνονται έμμονη ιδέα, της αλλάζουν τον χαρακτήρα, ή μάλλον αναδεικνύουν την απληστία της (που γλαφυρά αποδίδεται στην ταινία «Απληστία» του Έρικ φον Στρόχαϊμ, που είναι βασισμένη στο μυθιστόρημα). Ομοίως, η απόδοση του χαρακτήρα του φιλοχρήματου εβραίου δολοφόνου Ζέρκο, καθώς και μερικοί άλλοι χαρακτήρες του βιβλίου οδήγησαν κάποιους κριτικούς στο να κατηγορήσουν τον Φρανκ Νόρις για αντισημιτισμό, εφόσον τα χαρακτηριστικά που τους αποδίδει είναι αυτά του διαφθορέα του αγγλοσαξονικού ήθους και του διαιωνιστή των στερεοτύπων του Σάιλοκ και του «δολοφόνου του Ιησού».

«Ο δρόμος κοιμόταν»

Με χαρακτηριστικά κλασικού μυθιστορήματος που κορυφώνεται σε δραματικότητα, οικοδομεί σταδιακά τις εξωτερικές συνθήκες εξαθλίωσης που θα καθορίσουν τη σταδιακή έκπτωση ήθους των προσώπων του βιβλίου του μέχρι το έσχατο στάδιο του κανιβαλισμού.

Στο βιβλίο, η οδός που περνά μπροστά από το κτίριο όπου διαδραματίζεται το μεγαλύτερο μέρος της υπόθεσης μεταμορφώνεται παράλληλα με τις αλλαγές ήθους των κατοίκων. Η πόλη πρωταγωνιστεί, απλώς οι χαρακτήρες αναπνέουν τους ρυθμούς της, συνέχουν την εικόνα της, οργανώνουν τον πίνακα με τις δραστηριότητές της. Η πόλη αυτή είναι που στεγάζει τους ενδόμυχους πόθους τους για κοινωνική ανέλιξη, όπως ο συγγραφέας ζωγραφίζει με μαεστρία και κινηματογραφική ακρίβεια, περιγράφοντας ένα ένα τα αντικείμενα που συνθέτουν τον μικρόκοσμο κι ανακλούν τους πόθους και τις ψυχικές επενδύσεις τους.

Χαρακτηριστικό του νατουραλισμού στο έργο είναι πως κανένας δεν ξεφεύγει από τον ταξικό και κοινωνικό του προσδιορισμό. Όλοι είναι κατά βάθος ευτελείς, με χαλαρό αξιακό σύστημα, έτοιμοι να παραδοθούν στην αποκτήνωση της φτώχειας και στην απανθρωποποίηση που επιφέρει η πλεονεξία. Με θρησκευτική προσήλωση στη διάσταση αμαρτήματος που προσλαμβάνει η φιλαργυρία, ο Νόρις τονίζει τα χαρακτηριστικά των ηρώων του σε σημείο υπερβολής. Με χαρακτηριστικά κλασικού μυθιστορήματος που κορυφώνεται σε δραματικότητα, οικοδομεί σταδιακά τις εξωτερικές συνθήκες εξαθλίωσης που θα καθορίσουν τη σταδιακή έκπτωση ήθους των προσώπων του βιβλίου του μέχρι το έσχατο στάδιο του κανιβαλισμού.

alt
Ο Frank Norris
 

Υποσκάπτοντας το αμερικανικό όνειρο

Ο Μπέντζαμιν Φράνκλιν Νόρις (5 Μαρτίου 1870 – 25 Οκτωβρίου 1902) ανήκει στους νατουραλιστές μυθιστοριογράφους. Γεννήθηκε στο Σικάγο του Ιλλινόις και σπούδασε ζωγραφική στο Παρίσι, όπου επηρεάστηκε από τα μυθιστορήματα του Εμίλ Ζολά και του Αλφόνς Ντωντέ. Συνέχισε τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια, όπου διδάχθηκε την εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου και του Σπένσερ και δημοσίευσε τις πρώτες του ιστορίες. Εργάστηκε στη Νότιο Αφρική ως ανταποκριτής της εφημερίδας «San Francisco Chronicle» και ως πολεμικός ανταποκριτής στην Κούβα, στη διάρκεια του ισπανοαμερικανικού πολέμου του 1898. Στα μυθιστορήματά του είναι φανεροί οι κοινωνικοί του προβληματισμοί σχετικά με την εξαθλίωση της εργατικής τάξης στα πλαίσια του ανερχόμενου μονοπωλιακού καπιταλισμού στην Αμερική. Ο ρόλος του χρήματος στο ΜακΤιγκ είναι τόσο διαβρωτικός, που μπορεί κανείς να διαγνώσει ενοχικά σύνδρομα στον συγγραφέα, χωρίς να αποκλείεται και η ισχυρή ταξική του συνειδητοποίηση. Το έργο του συγκρίνεται συχνά με αυτό του Στίβεν Κρέιν και της Ήντιθ Ουώρτον. Πέθανε από οξεία περιτονίτιδα δυο χρόνια μετά, στο Σαν Φρανσίσκο, αφήνοντας κάποια έργα του ημιτελή, στην ηλικία των 32 ετών.

Το πρότυπο του νατουραλισμού και το σινεμά

Στο νατουραλιστικό μυθιστόρημα, ή σε αυτό του αισθητικού ρεαλισμού, οι ήρωες έχουν συνήθως κάποια έμφυτα ελαττώματα και ζουν μέσα σε αντίξοες συνθήκες που, σε συνδυασμό με πάσης φύσεως ατυχίες, πυροδοτούν μια καταστροφική μοίρα. Ο τρόπος που αντιδρούν σε μια απρόβλεπτη αναποδιά καθορίζεται αποφασιστικά από τις ιδιότητες που έχουν κληρονομήσει και από την πολύπτυχη επίδραση που έχει, στο μεταξύ, ασκήσει πάνω τους το περιβάλλον. Φαίνεται πως το λογοτεχνικό αυτό ρεύμα είναι ο αντίποδας της κλασικής χολιγουντιανής αφήγησης, αυτής που προβλέπει πρωταγωνιστή με συγκεκριμένους στόχους, ανοδική καμπύλη δράσης και υπολογισμένη δόμηση του σασπένς. Στα τέλη της δεκαετίας του ’20 ο Έρικ φον Στρόκχαϊμ ανακοινώνει, σε συνέντευξή του στους «New York Times», το τέλος της «εποχής της υπόθεσης» στον κινηματογράφο, που κατά τη γνώμη του θα ’πρεπε να ανακλά την καθημερινή ζωή, όπως τα πεζογραφικά έργα του Ντίκενς, του Ζολά, του Μωπασάν και του Φρανκ Νόρις. Από την αρχική κόπια εννιάμιση ωρών της «Απληστίας» απέμεινε μια βωβή ταινία 133 λεπτών που συνιστά χαρακτηριστικό δείγμα νατουραλιστικής μεταφοράς του μυθιστορήματος στον κινηματογράφο. Ο μελοδραματικός τόνος της κλασικής αυτής ταινίας και ο χρυσός επιχρωματισμός κάποιων λεπτομερειών ή σκηνών δίνει εξπρεσιονιστικό τόνο στο έργο αυτό, που θυμίζει τα Docks of New York του Φον Στέρνμπεργκ (1928) και τις πρώτες αμερικανικές ταινίες του Φριτς Λανγκ.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

altΜακΤιγκ
Μια ιστορία από το Σαν Φρανσίσκο
Frank Norris
Μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος
Gutenberg 2014
Σελ. 484, τιμή € 22,00

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ [Elif Şafak] «Το νησί των χαμένων δέντρων» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Το παρελθόν είναι ένας σκοτεινός, παραμορφωτικός καθρέφτης. Το κοιτάζεις και το μόνο που βλέπεις είνα...

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαριάννα Ενρίκες [Mariana Enriquez] «Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Φανή Χατζή

Πέντε χρόνια μετά τη σαγηνευτική συλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ