alt

Για το μυθιστόρημα του Richard Powers Ο ποταμός της μνήμης (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Βέη

«Το εγώ είναι ένα πρόχειρο προσχέδιο φτιαγμένο κόψε ράψε από μια επιτροπή που θέλει να ξεγελάσει έναν άπειρο εκδότη να το δημοσιεύσει». (Από το βιβλίο, σελ. 532).

Τόπος: κάπου στην αχανή αμερικανική Δύση. Μια ασήμαντη πόλη, σχεδόν φασματική. Απρόσωπη, όπως ένας ξεβαμμένος τοίχος. Στις όχθες του ήρεμου Πλατ, του ποταμού της, ο οποίος βρίσκεται στα πρόθυρα του ανέκκλητου αφανισμού του, σταθμεύουν περιοδικά πολλά σμήνη καναδικών γερανών, κατευθυνόμενα προς την Αλάσκα. Εκεί θα γεννήσουν και θα επωάσουν τα αυγά τους, εκεί θα μεγαλώσουν τα παιδιά τους, εκεί θα τα μυήσουν πρωτίστως στην τέχνη της ξεκούραστης και ασφαλούς αεροπλοΐας. Συμμετέχοντας στις διαχρονικές διαδικασίες, οι οποίες απαιτούνται για την παραμονή τους στη σκηνή του σύμπαντος κόσμου, οι γερανοί αποκαλύπτουν τη μεγαλοπρέπεια της  αφθαρσίας τους.

Πρόκειται για ποιητική γραφή, καθαρά βουκολικής απόκλισης, η οποία κατ΄ ουσίαν προσφέρεται και ως αγωγός αυτογνωσίας.

Οι περιγραφές των συγκεκριμένων στιγμιοτύπων από τον βίο και την πολιτεία τους μαρτυρούν εξειδικευμένες γνώσεις ζωολογίας, αφοσίωση στην παραγωγή ανόθευτου αισθητικού προϊόντος, αλλά και εξαιρετικά ασκημένη, μικροσκοπική εξέταση της κάθε κρίσιμης, ζωτικής λεπτομέρειας. Πρόκειται εν ολίγοις για ποιητική γραφή, καθαρά βουκολικής απόκλισης, η οποία κατ΄ ουσίαν προσφέρεται και ως αγωγός αυτογνωσίας. Η οργανική συνοχή, η αρμονική συμβίωση του ανθρώπου με το περιβάλλον που τον γέννησε, προβάλλεται άλλωστε ως η απαραίτητη συνθήκη για την περαιτέρω διατήρηση του ίδιου μας του είδους. Μπορεί να είναι αυτονόητον για τους πολλούς, όχι όμως για όσους θέλουν να βιάσουν την δεδομένη χωροταξία, αποκομίζοντας κέρδη από την παρατήρηση των πουλιών του Πλατ εκ του σύνεγγυς.

Η οικολογική συνείδηση εν ολίγοις υπαγορεύει Παράδεισο. Το δε δίδαγμα του Αναξίμανδρου, όπως ακριβώς ακούστηκε τον 6ο π. Χ. αιώνα, περί της άμεσης δηλαδή συνάφειας ανθρώπων και ζώων, εμμέσως πλην σαφώς ανακαλείται σε όλα τα κεφάλαια του βιβλίου. Εννοώ τον περίφημο ορισμό: «Έτι φησίν, ότι κατ' αρχάς εξ αλλοειδών ζώων ο άνθρωπος εγεννήθη, εκ του τα μέν άλλα δι' εαυτών ταχύ νέμεσθαι, μόνον δε τον άνθρωπον πολυχρονίου δείσθαι τιθηνήσεως∙ διό και κατ' αρχάς ουκ άν ποτε τοιούτον όντα διασωθήναι». (Βλ. Πλούταρχος, Στρωματείς 2 (D 579, εκ του Θεοφράστου).

Χρόνος: η περίοδος της διείσδυσης των Η.Π.Α. στο Ιράκ. Ένα τυπικό αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην άσφαλτο των συγκοινωνιακών παθών της Νεμπράσκα δίνει την ευκαιρία στον πολυβραβευμένο συγγραφέα από το Έβανσον του Ιλινόις να διερμηνεύσει πλείστα αίτια και αιτιατά κρισίμων συμπεριφορών των χαρακτήρων του.

Λογική, μνήμη, συναίσθημα

Ο έμπειρος, αλλά άτυχος οδηγός πάσχει από το σύνδρομο Κάπγκρας, σύμφωνα με το οποίο «το άτομο πιστεύει ότι οι αγαπημένοι του έχουν αντικατασταθεί με ρομπότ, σωσίες ή εξωγήινους. Tο αγαπημένο πρόσωπο διεγείρει μεν τη μνήμη, αλλά όχι το συναίσθημα.

Ο Μαρκ στην αρχή της θεραπείας του, μετά την παρ΄ολίγον θανατηφόρο ανατροπή του θηριώδους οχήματός του, που συνέβη κάτω από συνθήκες ανεξιχνίαστες, έως την πυρακτωμένη 561η σελίδα του μυθιστορήματος, δεν μπορεί, παρά τις επίμονες, άκρως βασανιστικές προσπάθειές που καταβάλλει καθημερινά, να αναγνωρίσει, την Κάριν, την αδελφή του. Στη θέση της βλέπει ένα μάλλον θλιβερό αντίγραφο, το οποίο μιμείται ή προσπαθεί να μιμηθεί την αδελφή του. Ο έμπειρος, αλλά άτυχος οδηγός πάσχει από το σύνδρομο Κάπγκρας, σύμφωνα με το οποίο «το άτομο πιστεύει ότι οι αγαπημένοι του έχουν αντικατασταθεί με ρομπότ, σωσίες ή εξωγήινους. Όλους τους άλλους τους αναγνωρίζει. Ενώ το αγαπημένο πρόσωπο διεγείρει μεν τη μνήμη, αλλά όχι το συναίσθημα. Η απουσία συναισθηματικής επιβεβαίωσης υπερτερεί αυτού που λέει η λογική της μνήμης [...] η διάνοια επινοεί περίπλοκα λεπτομερείς μεν, αλλά παράλογες εξηγήσεις για να δικαιολογήσει μια ανεπάρκεια στο συναίσθημα. Η λογική εξαρτάται από το συναίσθημα». Ο Τζέραλντ Βέμπερ, διακεκριμένος νευρολόγος και συγγραφέας βιβλίων εκλαϊκευμένης επιστήμης, καλείται να συνδράμει. Οι γνώσεις περί των μορφών π.χ. της αναδιπλασιαστικής παραμνησίας, της παλίνδρομης αμνησίας ή των τραγικών επιπτώσεων του περιώνυμου συνδρόμου Φρεγκόλι στην ατομική πορεία των μοιραίων ασθενών, τον έχουν ανεβάσει στο βάθρο της ακαταμάχητης αυθεντίας. Ώσπου ν΄ αρχίσει βέβαια και η δική του αυτοαποδόμηση στα μέσα της έκτης δεκαετίας του. Ερχόμενος από την άλλη άκρη των Η.Π.Α., τη πολύβουη, πολυεπίπεδη Νέα Υόρκη, επιχειρεί να αναστυλώσει το κατακερματισμένο εγώ του Μαρκ.

Βεβαίως το μυθικό στοιχείο συνυπάρχει με το καθαρά ψυχιατρικό υλικό. Οι εξομολογήσεις είναι φορτισμένες από πλάνες που ίσως συνιστούν κρυσταλλώματα δημιουργικού μη-ψεύδους. Οι αλληλουχίες αυτές προσδίδουν την ξεχωριστή κειμενική γοητεία. Αυτό που θεωρείται παραμυθένιο δεν αποκλείεται να είναι η πιστότερη αποτύπωση της εξ αντικειμένου πραγματικότητας. Έστω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής το εξής απόσπασμα: «Για να πραγματοποιηθεί μια ευχή, οι Ιάπωνες πρέπει να διπλώσουν χίλιους γερανούς… Οι γερανοί είναι ψυχές που κάποτε ήταν άνθρωποι και μπορεί να ξαναγίνουν σε πολλές ζωές από τώρα. Ή οι άνθρωποι είναι ψυχές που κάποτε ήταν γερανοί και θα γίνουν πάλι, όταν το σμήνος ξανασμίξει. Κάτι στο γερανό είναι μετέωρο, ανάμεσα στο τώρα και το κάποτε». Ο εαυτός ξέρει στο μεταξύ ότι είναι θρυμματισμένος. Ίσως δια βίου. Ο τρόμος τον καθηλώνει. Αναζητώντας τη χαμένη του ενότητα, αρχίζει να μαθαίνει τι περίπου συμβαίνει στην ενδοχώρα των τμημάτων, τα οποία συναπαρτίζουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο, τον γριφώδη χάρτη.

alt
    Ο Richard Powers
 

Η διηγητική σαφήνεια είναι υποδειγματική. Η επιστημονική ακριβολογία συναγωνίζεται φέρ΄ ειπείν την εικαστική διατύπωση των μεγάλων δασκάλων της φλαμανδικής σχολής. Παραθέτω ενδεικτικά από την άψογη, ευρηματική μετάφραση: «Η συνείδηση λειτουργεί λέγοντας μια ιστορία που είναι πλήρης, συνεχής και σταθερή. Όταν αυτή η ιστορία θραύεται, η συνείδηση την ξαναγράφει. Κάθε αναθεωρημένο κείμενο ισχυρίζεται ότι είναι το πρωτότυπο. Κι έτσι, όταν η αρρώστια ή ένα ατύχημα μας δημιουργούν ένα χάσμα, συχνά είμαστε οι τελευταίοι που το καταλαβαίνουμε». Ο χαρτογραφημένος εγκέφαλος είναι ο χάρτης των ορατών και των αοράτων. Τα διαμερίσματα της αντίληψης, οι βαθμίδες της νόησης, η μεθοδολογία της πρόσληψης συνιστούν για τον πολύπειρο γιατρό, αλλά και οριακά αμήχανο σε κάποια στροφή της ζωής του συγγραφέα Τζέραλντ Βέμπερ, κεφάλαια διερμηνείας της ίδιας του της λαβυρινθώδους ατομικότητας. Ο πανικός παραμονεύει την ψυχή εκεί ακριβώς που όλα φαίνονται στην κυριολεξία του όρου ρόδινα. Λαμβάνοντας κατ΄ εξοχήν υπόψιν τα τελευταία πορίσματα της νευροεπιστήμης, ο καταξιωμένος Ρίτσαρντ Πάουερς διδάσκει μυθοπλασία υψηλών αποστάξεων. Η αφήγηση αποσκοπεί δηλαδή στην ηδονική καλλιέργεια μιας στοχαστικής ανάγνωσης. Ένα ικανό μέρος του σοπενχαουερικού  κόσμου ως Βούλησης και ως Παράστασης εκτίθεται πολλαχώς. Το φάντασμα του εγώ είναι το φάντασμα που καταδιώκει τον ειδικό της νόησης, τον επιστήμονα των ένδον αδιεξόδων, ο οποίος σπεύδει παρ΄ όλα αυτά να βοηθήσει συνειδητά τον πάσχοντα, τον αξιοθρήνητο Μαρκ. Από την άποψη αυτή ο έκδηλος ανθρωπισμός του αυτοελεγχόμενου, αλλά και αυτοτιμωρούμενου Τζέραλντ Βέμπερ αποτελεί ίσως τον μόνο άριστο οιωνό της περαιτέρω λυσιτελούς, δηλαδή ηθικότερης εν προκειμένω διαχείρισης του ανθρώπινου βίου.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής. 

altΟ ποταμός της μνήμης
Richard Powers
Μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος
Εστία 2014
Σελ. 580, τιμή € 25,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD POWERS

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

«Το σπίτι των ονείρων» της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο (κριτική) – Ένα μανιφέστο ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα

Για το βιβλίο της Κάρμεν Μαρία Ματσάδο [Carmen–Maria Machado] «Το σπίτι των ονείρων» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Αντίποδες). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από την αγγλική έκδοση του βιβλίου. 

Γράφει η Αντωνία Κώστα-Φώτη

...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (κριτική) – Ο Μάρκες συναντά τον Χουάν Ρούλφο σε χωριό της Χιλής

Για το βιβλίο του Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Τhe Settlers». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Νότια της Χ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: Το φετινό πρόγραμμα, οι προοπτικές και τα σχέδια για το μέλλον

Δόθηκε σήμερα (28/5) η Συνέντευξη Τύπου για το 3ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30 Ιουνίου 2024). Σπουδαίοι Έλληνες και ξένοι συγγραφείς αναμένονται στην Κρήτη, ενώ το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι πιο φιλόδοξο σε σχέση με τα προηγούμενα δύο χρόνια. Στην κεντρική εικόνα, εκδήλωση από το περσινό φεστιβάλ στα σκαλιά πί...

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Έρχεται η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά

Η 36η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί από τις 14 μέχρι και τις 30 Ιουνίου στο Πασαλιμάνι.

Επιμέλεια: Book Press

Ακόμη μια χρονιά η έκθεση βιβλίου Πειραιά θα πραγματοποιηθεί σε ένα αγαπημένο σημείο συνάντησης των πειραιωτών, στο Πασαλιμάν...

 «Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

«Σ’ εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη (κριτική) – Το πανηγύρι της εξέγερσης των καταφρονεμένων

Για την παράσταση «Σ' εσάς που με ακούτε» της Λούλας Αναγνωστάκη που ανεβαίνει στο Αμφιθέατρο Σπύρου Ευαγγελάτου σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη. Κεντρική εικόνα: © Mike Rafail.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Πέντε ελληνικά μυθιστορήματα, πέντε εντυπωσιακές ηρωίδες

Γυναίκες άλλων εποχών, αλλά και σύγχρονες. Βασίλισσες, αλλά και γυναίκες της διπλανής πόρτας. Επιλέγουμε πέντε πρόσφατα βιβλία Ελλήνων συγγραφέων που μας προσφέρουν, αντίστοιχα, πέντε εντυπωτικές και καλοσχηματισμένες ηρωίδες. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος  ...

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ