alt

Για το μυθιστόρημα του Richard Powers Ο ποταμός της μνήμης (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Βέη

«Το εγώ είναι ένα πρόχειρο προσχέδιο φτιαγμένο κόψε ράψε από μια επιτροπή που θέλει να ξεγελάσει έναν άπειρο εκδότη να το δημοσιεύσει». (Από το βιβλίο, σελ. 532).

Τόπος: κάπου στην αχανή αμερικανική Δύση. Μια ασήμαντη πόλη, σχεδόν φασματική. Απρόσωπη, όπως ένας ξεβαμμένος τοίχος. Στις όχθες του ήρεμου Πλατ, του ποταμού της, ο οποίος βρίσκεται στα πρόθυρα του ανέκκλητου αφανισμού του, σταθμεύουν περιοδικά πολλά σμήνη καναδικών γερανών, κατευθυνόμενα προς την Αλάσκα. Εκεί θα γεννήσουν και θα επωάσουν τα αυγά τους, εκεί θα μεγαλώσουν τα παιδιά τους, εκεί θα τα μυήσουν πρωτίστως στην τέχνη της ξεκούραστης και ασφαλούς αεροπλοΐας. Συμμετέχοντας στις διαχρονικές διαδικασίες, οι οποίες απαιτούνται για την παραμονή τους στη σκηνή του σύμπαντος κόσμου, οι γερανοί αποκαλύπτουν τη μεγαλοπρέπεια της  αφθαρσίας τους.

Πρόκειται για ποιητική γραφή, καθαρά βουκολικής απόκλισης, η οποία κατ΄ ουσίαν προσφέρεται και ως αγωγός αυτογνωσίας.

Οι περιγραφές των συγκεκριμένων στιγμιοτύπων από τον βίο και την πολιτεία τους μαρτυρούν εξειδικευμένες γνώσεις ζωολογίας, αφοσίωση στην παραγωγή ανόθευτου αισθητικού προϊόντος, αλλά και εξαιρετικά ασκημένη, μικροσκοπική εξέταση της κάθε κρίσιμης, ζωτικής λεπτομέρειας. Πρόκειται εν ολίγοις για ποιητική γραφή, καθαρά βουκολικής απόκλισης, η οποία κατ΄ ουσίαν προσφέρεται και ως αγωγός αυτογνωσίας. Η οργανική συνοχή, η αρμονική συμβίωση του ανθρώπου με το περιβάλλον που τον γέννησε, προβάλλεται άλλωστε ως η απαραίτητη συνθήκη για την περαιτέρω διατήρηση του ίδιου μας του είδους. Μπορεί να είναι αυτονόητον για τους πολλούς, όχι όμως για όσους θέλουν να βιάσουν την δεδομένη χωροταξία, αποκομίζοντας κέρδη από την παρατήρηση των πουλιών του Πλατ εκ του σύνεγγυς.

Η οικολογική συνείδηση εν ολίγοις υπαγορεύει Παράδεισο. Το δε δίδαγμα του Αναξίμανδρου, όπως ακριβώς ακούστηκε τον 6ο π. Χ. αιώνα, περί της άμεσης δηλαδή συνάφειας ανθρώπων και ζώων, εμμέσως πλην σαφώς ανακαλείται σε όλα τα κεφάλαια του βιβλίου. Εννοώ τον περίφημο ορισμό: «Έτι φησίν, ότι κατ' αρχάς εξ αλλοειδών ζώων ο άνθρωπος εγεννήθη, εκ του τα μέν άλλα δι' εαυτών ταχύ νέμεσθαι, μόνον δε τον άνθρωπον πολυχρονίου δείσθαι τιθηνήσεως∙ διό και κατ' αρχάς ουκ άν ποτε τοιούτον όντα διασωθήναι». (Βλ. Πλούταρχος, Στρωματείς 2 (D 579, εκ του Θεοφράστου).

Χρόνος: η περίοδος της διείσδυσης των Η.Π.Α. στο Ιράκ. Ένα τυπικό αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην άσφαλτο των συγκοινωνιακών παθών της Νεμπράσκα δίνει την ευκαιρία στον πολυβραβευμένο συγγραφέα από το Έβανσον του Ιλινόις να διερμηνεύσει πλείστα αίτια και αιτιατά κρισίμων συμπεριφορών των χαρακτήρων του.

Λογική, μνήμη, συναίσθημα

Ο έμπειρος, αλλά άτυχος οδηγός πάσχει από το σύνδρομο Κάπγκρας, σύμφωνα με το οποίο «το άτομο πιστεύει ότι οι αγαπημένοι του έχουν αντικατασταθεί με ρομπότ, σωσίες ή εξωγήινους. Tο αγαπημένο πρόσωπο διεγείρει μεν τη μνήμη, αλλά όχι το συναίσθημα.

Ο Μαρκ στην αρχή της θεραπείας του, μετά την παρ΄ολίγον θανατηφόρο ανατροπή του θηριώδους οχήματός του, που συνέβη κάτω από συνθήκες ανεξιχνίαστες, έως την πυρακτωμένη 561η σελίδα του μυθιστορήματος, δεν μπορεί, παρά τις επίμονες, άκρως βασανιστικές προσπάθειές που καταβάλλει καθημερινά, να αναγνωρίσει, την Κάριν, την αδελφή του. Στη θέση της βλέπει ένα μάλλον θλιβερό αντίγραφο, το οποίο μιμείται ή προσπαθεί να μιμηθεί την αδελφή του. Ο έμπειρος, αλλά άτυχος οδηγός πάσχει από το σύνδρομο Κάπγκρας, σύμφωνα με το οποίο «το άτομο πιστεύει ότι οι αγαπημένοι του έχουν αντικατασταθεί με ρομπότ, σωσίες ή εξωγήινους. Όλους τους άλλους τους αναγνωρίζει. Ενώ το αγαπημένο πρόσωπο διεγείρει μεν τη μνήμη, αλλά όχι το συναίσθημα. Η απουσία συναισθηματικής επιβεβαίωσης υπερτερεί αυτού που λέει η λογική της μνήμης [...] η διάνοια επινοεί περίπλοκα λεπτομερείς μεν, αλλά παράλογες εξηγήσεις για να δικαιολογήσει μια ανεπάρκεια στο συναίσθημα. Η λογική εξαρτάται από το συναίσθημα». Ο Τζέραλντ Βέμπερ, διακεκριμένος νευρολόγος και συγγραφέας βιβλίων εκλαϊκευμένης επιστήμης, καλείται να συνδράμει. Οι γνώσεις περί των μορφών π.χ. της αναδιπλασιαστικής παραμνησίας, της παλίνδρομης αμνησίας ή των τραγικών επιπτώσεων του περιώνυμου συνδρόμου Φρεγκόλι στην ατομική πορεία των μοιραίων ασθενών, τον έχουν ανεβάσει στο βάθρο της ακαταμάχητης αυθεντίας. Ώσπου ν΄ αρχίσει βέβαια και η δική του αυτοαποδόμηση στα μέσα της έκτης δεκαετίας του. Ερχόμενος από την άλλη άκρη των Η.Π.Α., τη πολύβουη, πολυεπίπεδη Νέα Υόρκη, επιχειρεί να αναστυλώσει το κατακερματισμένο εγώ του Μαρκ.

Βεβαίως το μυθικό στοιχείο συνυπάρχει με το καθαρά ψυχιατρικό υλικό. Οι εξομολογήσεις είναι φορτισμένες από πλάνες που ίσως συνιστούν κρυσταλλώματα δημιουργικού μη-ψεύδους. Οι αλληλουχίες αυτές προσδίδουν την ξεχωριστή κειμενική γοητεία. Αυτό που θεωρείται παραμυθένιο δεν αποκλείεται να είναι η πιστότερη αποτύπωση της εξ αντικειμένου πραγματικότητας. Έστω για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής το εξής απόσπασμα: «Για να πραγματοποιηθεί μια ευχή, οι Ιάπωνες πρέπει να διπλώσουν χίλιους γερανούς… Οι γερανοί είναι ψυχές που κάποτε ήταν άνθρωποι και μπορεί να ξαναγίνουν σε πολλές ζωές από τώρα. Ή οι άνθρωποι είναι ψυχές που κάποτε ήταν γερανοί και θα γίνουν πάλι, όταν το σμήνος ξανασμίξει. Κάτι στο γερανό είναι μετέωρο, ανάμεσα στο τώρα και το κάποτε». Ο εαυτός ξέρει στο μεταξύ ότι είναι θρυμματισμένος. Ίσως δια βίου. Ο τρόμος τον καθηλώνει. Αναζητώντας τη χαμένη του ενότητα, αρχίζει να μαθαίνει τι περίπου συμβαίνει στην ενδοχώρα των τμημάτων, τα οποία συναπαρτίζουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο, τον γριφώδη χάρτη.

alt
    Ο Richard Powers
 

Η διηγητική σαφήνεια είναι υποδειγματική. Η επιστημονική ακριβολογία συναγωνίζεται φέρ΄ ειπείν την εικαστική διατύπωση των μεγάλων δασκάλων της φλαμανδικής σχολής. Παραθέτω ενδεικτικά από την άψογη, ευρηματική μετάφραση: «Η συνείδηση λειτουργεί λέγοντας μια ιστορία που είναι πλήρης, συνεχής και σταθερή. Όταν αυτή η ιστορία θραύεται, η συνείδηση την ξαναγράφει. Κάθε αναθεωρημένο κείμενο ισχυρίζεται ότι είναι το πρωτότυπο. Κι έτσι, όταν η αρρώστια ή ένα ατύχημα μας δημιουργούν ένα χάσμα, συχνά είμαστε οι τελευταίοι που το καταλαβαίνουμε». Ο χαρτογραφημένος εγκέφαλος είναι ο χάρτης των ορατών και των αοράτων. Τα διαμερίσματα της αντίληψης, οι βαθμίδες της νόησης, η μεθοδολογία της πρόσληψης συνιστούν για τον πολύπειρο γιατρό, αλλά και οριακά αμήχανο σε κάποια στροφή της ζωής του συγγραφέα Τζέραλντ Βέμπερ, κεφάλαια διερμηνείας της ίδιας του της λαβυρινθώδους ατομικότητας. Ο πανικός παραμονεύει την ψυχή εκεί ακριβώς που όλα φαίνονται στην κυριολεξία του όρου ρόδινα. Λαμβάνοντας κατ΄ εξοχήν υπόψιν τα τελευταία πορίσματα της νευροεπιστήμης, ο καταξιωμένος Ρίτσαρντ Πάουερς διδάσκει μυθοπλασία υψηλών αποστάξεων. Η αφήγηση αποσκοπεί δηλαδή στην ηδονική καλλιέργεια μιας στοχαστικής ανάγνωσης. Ένα ικανό μέρος του σοπενχαουερικού  κόσμου ως Βούλησης και ως Παράστασης εκτίθεται πολλαχώς. Το φάντασμα του εγώ είναι το φάντασμα που καταδιώκει τον ειδικό της νόησης, τον επιστήμονα των ένδον αδιεξόδων, ο οποίος σπεύδει παρ΄ όλα αυτά να βοηθήσει συνειδητά τον πάσχοντα, τον αξιοθρήνητο Μαρκ. Από την άποψη αυτή ο έκδηλος ανθρωπισμός του αυτοελεγχόμενου, αλλά και αυτοτιμωρούμενου Τζέραλντ Βέμπερ αποτελεί ίσως τον μόνο άριστο οιωνό της περαιτέρω λυσιτελούς, δηλαδή ηθικότερης εν προκειμένω διαχείρισης του ανθρώπινου βίου.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ είναι ποιητής. 

altΟ ποταμός της μνήμης
Richard Powers
Μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος
Εστία 2014
Σελ. 580, τιμή € 25,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD POWERS

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ