alt

Ο Γκράχαμ Σουίφτ ανατέμνει την μέση βρετανική οικογένεια που βιώνει την κατάθλιψη στο μυθιστόρημα Μακάρι να ήσουν εδώ. 

Του Γιώργου Βέη

Η ασθένεια των τρελών αγελάδων και ο πόλεμος στο Ιράκ συνιστούν τις κύριες εστίες των αναφορών. Ο πολύπειρος αφηγητής, ο Γκράχαμ Σουίφτ, δαφνοστεφής βετεράνος στο χώρο της απαιτητικής μυθοπλασίας, προβάλλει τις περιπέτειες των Λάξτον και Μέρικ, οι οποίοι αποτελούν τον κορμό δύο φίλεργων, τυπικά στενοκέφαλων, αυταρχικών οικογενειών, μέτριας ή και χαμηλής παιδείας, από το μάλλον καταθλιπτικό Ντέβον της πρώην θαλασσοκράτειρας Αγγλίας.

Ο κοινός παρονομαστής της συμπεριφοράς των Λάξτον και Μέρικ υποδηλώνει σταθερά, αν μη τι άλλο, έναν ανίατο, παρατεταμένο διχασμό του εγώ ανάμεσα στην επιθυμία, περιττό να τονίσω: ανικανοποίητη κατά το μάλλον ή ήττον, και στους αλυσιδωτούς συμβιβασμούς, τους οποίους παρέχει ο ανιαρός βίος των ζωοτρόφων ή των ιδιοκτητών τροχοφόρων προς ενοικίαση από τακτικούς ή έκτακτους θερινούς παραθεριστές. Η αναχώρηση του Τομ Λάξτον, στα δεκαοκτώ του, από τον περίκλειστο αυτόν κόσμο τον οδηγεί μαθηματικά στα πεδία μαχών του Ιράκ. Εκεί, ως διακεκριμένο στέλεχος των βρετανικών δυνάμεων εισβολής, βρίσκει τον (πιθανότατα λυτρωτικό) θάνατο, μαζί με δύο υπ΄ αυτόν οπλίτες, στις 4 Νοεμβρίου του 2006, σε μια μοιραία φάση των αιματηρών επιχειρήσεων στη Μπάσρα.

Η απροσδόκητη συνάφεια και συναισθηματική συνύπαρξη ζώντων και τεθνεώτων παράγει μια από τις καλύτερες σελίδες του βιβλίου και ίσως από τις πιο αντιπροσωπευτικές της θεματολογικής πρότασης του συγγραφέα

Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Τζακ ή Τζάκο, θα υποδεχθεί τη σορό του στην πατρίδα τους. Η απροσδόκητη συνάφεια και συναισθηματική συνύπαρξη ζώντων και τεθνεώτων παράγει μια από τις καλύτερες σελίδες του βιβλίου και ίσως από τις αντιπροσωπευτικότερες της θεματολογικής πρότασης του συγγραφέα. Διακρίνω, μεταξύ άλλων, τα εξής ενδεικτικά, τα οποία εμμέσως πλην σαφώς παραπέμπουν στο κλίμα του εμβληματικού μυθιστορήματος του Γουίλιαμ Φόκνερ Καθώς ψυχορραγώ, όπου οι κατ΄ εξοχήν συνεκτικοί διηγητικοί κρίκοι είναι, ως γνωστόν, οι διάφορες φάσεις της πορείας ενός φέρετρου: «Ήταν η πρώτη φορά που βρίσκονταν έτσι, οι δυο τους, και δεν επρόκειτο να ξανασυμβεί. Για μια στιγμή ένιωσε ότι βρισκόταν κι ο ίδιος κλεισμένος σε κιβούρι. Του φάνηκε σαν να έπρεπε να διαπεράσει τον αέρινο τοίχο που περιέβαλλε το φέρετρο προτού μπορέσει ν' ακουμπήσει (ξανά) πάνω του τα χέρια του, μετά το μάγουλο, μετά το μέτωπο και τέλος τα χείλη. Δεν είχε προσχεδιάσει ούτε προβλέψει αυτές τις κινήσεις, αλλά του τις είχε επιβάλει απλώς το σώμα του. Είπε: "Είμαι εδώ, Τομ. Είμαι εδώ, μαζί σου". Έπειτα, σαν να είχε αφήσει κάτι αδιευκρίνιστο, είπε: "Είμαστε και οι δύο εδώ"». (Βλ. σ. 318)

altΗ σύζυγος του Τζακ, ο υπέροχος, ιδανικός έρωτας της εφηβείας του, η Έλλη, δεν παρίσταται ούτε στην τελετή άφιξης του τεθνεώτος ούτε στην ταφή του. Τα αίτια, σκοτεινά και ανεκλάλητα, αιωρούνται στην ατμόσφαιρα ως αρχετυπικές Ερινύες. Οι διευκρινίσεις, οι οποίες παρέχονται στον αναγνώστη από τον θεό της αφήγησης αφορούν άλλωστε περισσότερο τον Τζακ από ό,τι την Έλλη. Παραθέτω τα εξής για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής: «Για κείνη ο θάνατος του Τομ σήμαινε πολύ απλά ότι ο Τομ είχε χαθεί πια για πάντα και δεν επρόκειτο να γυρίσει ποτέ. Αντιλαμβανόταν ότι αυτή η αντιμετώπιση ήταν απόλυτα εύλογη. Για τον ίδιο όμως κι εξίσου απλά, σήμαινε ότι ο Τομ είχε όντως ξαναγυρίσει – κι ας ήταν πολύ δυσκολότερο να επιχειρηματολογήσει υπέρ αυτής της άποψης. Τώρα το καταλάβαινε πραγματικά. Η επιστροφή του ήταν τόσο βέβαιη, όσο και το αν, αντί για κείνη την επιστολή που ανάγγελλε τον θάνατό του, είχε χτυπήσει ο ίδιος ο Τομ την εξώπορτα: να περάσω; Ήταν λες και τώρα που ο Τομ ήταν νεκρός εκείνος δεν μπορούσε πια να ζήσει χωρίς αυτόν, κι ας είχε ζήσει χωρίς αυτόν δεκατρία ολόκληρα χρόνια. Τόσην ώρα που οδηγούσε προσπαθούσε να ξεφύγει από αυτό το παράλογο αλλά αληθινό γεγονός που τον καταδίωκε». (Βλ. σ. 256).

Ο κεκοιμημένος Τομ, ο οποίος οίκοθεν νοείται έδειξε υποδειγματικό σεβασμό στα στρατιωτικά του καθήκοντα, όπως ακριβώς έπραξαν και συγγενικά του πρόσωπα στο εγγύς παρελθόν, είχε προλάβει να εκτελέσει συμβολικά τον πατέρα του, διακόπτοντας με την κατάταξή του στο στράτευμα κάθε επαφή μαζί του. Η αναχώρηση του Τομ και η αναπόφευκτη πατροκτονία συνιστά έξοδο από τη δυναστεία του Υπερεγώ. Ο ελεύθερος σκοπευτής, έχοντας εξολοθρεύσει πρώτα στο εσωτερικό της ατομικής του ενδοχώρας τον Πατέρα, στρέφεται στη συνέχεια εναντίον του τρομοκράτη Άλλου στη χώρα του Ευφράτη και του Τίγρη. Η ανταρσία του Τομ αποτελεί την απεξάρτηση από τα είδωλα της οικογένειας. Η παρεπόμενη υποταγή του στα είδωλα της Τάξης συνεπάγεται το βιολογικό του τέλος.

Ο νευρωτικός πατέρας τον αποκληρώνει βεβαίως, δρώντας σπασμωδικά. Αρκετά χρόνια μετά αυτοκτονεί, βλέποντας τις αγελάδες του να πάσχουν από αυτό που πλησιάζει απειλητικά και τον ίδιο, δηλαδή την τρέλα. Η Νέμεσις, εν ολίγοις, έχει αποδοθεί στο ακέραιο. Ο Τζακ, ένα αναμενόμενο ράκος, νοιώθει το φάντασμα του αφηγηματικά διαρκώς απόντος – παρόντος αδελφού του να περιφέρεται στα τροχόσπιτα, να εισβάλει στον αμιγώς δικό του χώρο, εκεί όπου το εγώ αισθάνεται επιτέλους ασφαλές. Η παράκρουση αγγίζει τη διάσταση του τραγικού. «Μέσα από τον θόρυβο της βροχής ακούει το αυτοκίνητο που πλησιάσει κι αποφασίζει –ξαφνική παρορμητική αλλαγή σχεδίων– να βγει από το σημείο όπου είναι κρυμμένος στη βάση της σκάλας, έχοντας το όπλο υψωμένο. Τότε όμως αντικρίζει τον Τομ να στέκεται με την πλάτη κολλημένη στο μέσα μέρος της εξώπορτας, απ' όπου πρέπει να μπει η Έλλη, σε μια απαγορευτική στάση που του είναι αμυδρά γνωστή. Είναι ντυμένος με πλήρη στρατιωτική αμφίεση, από την κορφή ως τα νύχια, φοράει τα ρούχα με τα οποία σκοτώθηκε και το ύφος και το βλέμμα του είναι κι αυτά στρατιωτικά. Αυτήν τη φορά όμως του μιλάει, αν και δεν είναι απαραίτητο. Του λέει: "Σκότωσε πρώτα εμένα, Τζακ, εμένα πρώτα. Μην κάνεις μαλακίες. Πάνω από το πτώμα μου θα περάσεις"» (σ.404).

Πρόκειται για ένα μυθιστορηματικό επίτευγμα, όπου οι υφολογικές ισορροπίες τηρούνται με προσοχή. Ένα οικογενειακό ρομάντζο μεταμορφώνεται σε κατατοπιστική διερεύνηση των παθών και κριμάτων του σύγχρονου ανθρώπου

Ο Τζακ θα βρει ανακούφιση (;) στην αγκαλιά της γυναίκας του. Είναι άλλωστε η μόνη που δεν ακυρώνει, που δεν εγκαταλείπει επ’ ουδενί τη βάση της, την οικογενειακή δηλαδή εστία. Αυτή τουλάχιστον δεν υποκύπτει στο σολοικισμό της Φυγής. Εάν δεν ανακάμψει ηθικά και πνευματικά, ξέρουμε ότι τον περιμένει μια εντατικότατη ψυχοθεραπεία. Για τη μητέρα των δύο αδελφών, η οποία αποσύρεται νωρίς από την κειμενική σκηνή, μαθαίνουμε λίγα πράγματα. Τόσα όσα χρειάζονται για ένα λειτουργικό πορτραίτο της. Ο θάνατός της απλώς μεγαλώνει χάσματα και ρήγματα ψυχής. Συνήθως αναδεικνύεται μέσα από ένα αίσθημα στέρησης, το οποίο κατ΄ εξακολούθηση βιώνουν οι γιοι της. Έστω παράδειγμα το εξής: «Δεν ήξερε τότε πόσο θα του έλειπαν κάποια μέρα οι ζάρες στον καρπό της μάνας του έτσι όπως κρατούσε την τσαγιέρα, με το ένα χέρι να συγκρατεί το καπάκι, και του γέμιζε το φλιτζάνι, αποκλειστικά γι' αυτόν, όπως δεν ήξερε και πόσο δύσκολο θα του ήταν να μιλήσει γι' αυτόν όταν θα ερχόταν εκείνη η ώρα». (Βλ. σελ. 36).

Κοντολογίς πρόκειται για ένα μυθιστορηματικό επίτευγμα, όπου οι υφολογικές ισορροπίες τηρούνται με ιδιαίτερη προσοχή. Ένα οικογενειακό ρομάντζο αντί να εκφυλιστεί σε υπέρ-συγκινησιακό εξάμβλωμα, όπως συνήθως συμβαίνει, μεταμορφώνεται σε κατατοπιστική διερεύνηση των παθών και κριμάτων του σύγχρονου ανθρώπου. Η μετάφραση αντιμετώπισε με επάρκεια και σύνεση όλες τις γλωσσικές ιδιαιτερότητες του πρωτοτύπου, όπου αφθονούν, ως εικός, τα δίσημα αποτυπώματα του καθημερινού λόγου.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ

altΜακάρι να ήσουν εδώ
Γκράχαμ Σούιφτ
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εστία, 2013
Σελ. 416, τιμή € 21,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM SWIFT

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Στην Αλίς Ζενιτέρ και την «Τέχνη της απώλειας» το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου

Η Γαλλίδα Αλίς Ζενιτέρ (Alice Zeniter) και ο μεταφραστής της στα αγγλικά Φρανκ Γουίν (Frank Wynne) τιμήθηκαν με το Διεθνές Βραβείο Λογοτεχνίας του Δουβλίνου, για το μυθιστόρημα «Η τέχνη της απώλειας». Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις, σε μετάφραση Έφης Κορομηλά. Σημειωτέον, το συγκεκριμένο βρ...

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

«Οδός Μακεδονομάχων» της Αντωνίας Γουναροπούλου (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων της Αντωνίας Γουναροπούλου «Οδός Μακεδονομάχων» (εκδ. Petites Maisons). Κεντρική εικόνα: Πίνακας της © Christine Cousineau.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η παιδική ηλικία είναι κατά τον Piaget η περίοδος κατά την οποία...

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Ντέιβιντ Μίτσελ: «Οι περισσότεροι συγγραφείς φθονούμε τους μουσικούς»

Σε συνέντευξή του, ο Βρετανός συγγραφέας David Mitchell, δύο φορές υποψήφιος για το Βραβείο Μπούκερ, μίλησε για το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Utopia Avenue».

Επιμέλεια: Book Press

Το ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ