alt

Ο Γκράχαμ Σουίφτ ανατέμνει την μέση βρετανική οικογένεια που βιώνει την κατάθλιψη στο μυθιστόρημα Μακάρι να ήσουν εδώ. 

Του Γιώργου Βέη

Η ασθένεια των τρελών αγελάδων και ο πόλεμος στο Ιράκ συνιστούν τις κύριες εστίες των αναφορών. Ο πολύπειρος αφηγητής, ο Γκράχαμ Σουίφτ, δαφνοστεφής βετεράνος στο χώρο της απαιτητικής μυθοπλασίας, προβάλλει τις περιπέτειες των Λάξτον και Μέρικ, οι οποίοι αποτελούν τον κορμό δύο φίλεργων, τυπικά στενοκέφαλων, αυταρχικών οικογενειών, μέτριας ή και χαμηλής παιδείας, από το μάλλον καταθλιπτικό Ντέβον της πρώην θαλασσοκράτειρας Αγγλίας.

Ο κοινός παρονομαστής της συμπεριφοράς των Λάξτον και Μέρικ υποδηλώνει σταθερά, αν μη τι άλλο, έναν ανίατο, παρατεταμένο διχασμό του εγώ ανάμεσα στην επιθυμία, περιττό να τονίσω: ανικανοποίητη κατά το μάλλον ή ήττον, και στους αλυσιδωτούς συμβιβασμούς, τους οποίους παρέχει ο ανιαρός βίος των ζωοτρόφων ή των ιδιοκτητών τροχοφόρων προς ενοικίαση από τακτικούς ή έκτακτους θερινούς παραθεριστές. Η αναχώρηση του Τομ Λάξτον, στα δεκαοκτώ του, από τον περίκλειστο αυτόν κόσμο τον οδηγεί μαθηματικά στα πεδία μαχών του Ιράκ. Εκεί, ως διακεκριμένο στέλεχος των βρετανικών δυνάμεων εισβολής, βρίσκει τον (πιθανότατα λυτρωτικό) θάνατο, μαζί με δύο υπ΄ αυτόν οπλίτες, στις 4 Νοεμβρίου του 2006, σε μια μοιραία φάση των αιματηρών επιχειρήσεων στη Μπάσρα.

Η απροσδόκητη συνάφεια και συναισθηματική συνύπαρξη ζώντων και τεθνεώτων παράγει μια από τις καλύτερες σελίδες του βιβλίου και ίσως από τις πιο αντιπροσωπευτικές της θεματολογικής πρότασης του συγγραφέα

Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Τζακ ή Τζάκο, θα υποδεχθεί τη σορό του στην πατρίδα τους. Η απροσδόκητη συνάφεια και συναισθηματική συνύπαρξη ζώντων και τεθνεώτων παράγει μια από τις καλύτερες σελίδες του βιβλίου και ίσως από τις αντιπροσωπευτικότερες της θεματολογικής πρότασης του συγγραφέα. Διακρίνω, μεταξύ άλλων, τα εξής ενδεικτικά, τα οποία εμμέσως πλην σαφώς παραπέμπουν στο κλίμα του εμβληματικού μυθιστορήματος του Γουίλιαμ Φόκνερ Καθώς ψυχορραγώ, όπου οι κατ΄ εξοχήν συνεκτικοί διηγητικοί κρίκοι είναι, ως γνωστόν, οι διάφορες φάσεις της πορείας ενός φέρετρου: «Ήταν η πρώτη φορά που βρίσκονταν έτσι, οι δυο τους, και δεν επρόκειτο να ξανασυμβεί. Για μια στιγμή ένιωσε ότι βρισκόταν κι ο ίδιος κλεισμένος σε κιβούρι. Του φάνηκε σαν να έπρεπε να διαπεράσει τον αέρινο τοίχο που περιέβαλλε το φέρετρο προτού μπορέσει ν' ακουμπήσει (ξανά) πάνω του τα χέρια του, μετά το μάγουλο, μετά το μέτωπο και τέλος τα χείλη. Δεν είχε προσχεδιάσει ούτε προβλέψει αυτές τις κινήσεις, αλλά του τις είχε επιβάλει απλώς το σώμα του. Είπε: "Είμαι εδώ, Τομ. Είμαι εδώ, μαζί σου". Έπειτα, σαν να είχε αφήσει κάτι αδιευκρίνιστο, είπε: "Είμαστε και οι δύο εδώ"». (Βλ. σ. 318)

altΗ σύζυγος του Τζακ, ο υπέροχος, ιδανικός έρωτας της εφηβείας του, η Έλλη, δεν παρίσταται ούτε στην τελετή άφιξης του τεθνεώτος ούτε στην ταφή του. Τα αίτια, σκοτεινά και ανεκλάλητα, αιωρούνται στην ατμόσφαιρα ως αρχετυπικές Ερινύες. Οι διευκρινίσεις, οι οποίες παρέχονται στον αναγνώστη από τον θεό της αφήγησης αφορούν άλλωστε περισσότερο τον Τζακ από ό,τι την Έλλη. Παραθέτω τα εξής για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής: «Για κείνη ο θάνατος του Τομ σήμαινε πολύ απλά ότι ο Τομ είχε χαθεί πια για πάντα και δεν επρόκειτο να γυρίσει ποτέ. Αντιλαμβανόταν ότι αυτή η αντιμετώπιση ήταν απόλυτα εύλογη. Για τον ίδιο όμως κι εξίσου απλά, σήμαινε ότι ο Τομ είχε όντως ξαναγυρίσει – κι ας ήταν πολύ δυσκολότερο να επιχειρηματολογήσει υπέρ αυτής της άποψης. Τώρα το καταλάβαινε πραγματικά. Η επιστροφή του ήταν τόσο βέβαιη, όσο και το αν, αντί για κείνη την επιστολή που ανάγγελλε τον θάνατό του, είχε χτυπήσει ο ίδιος ο Τομ την εξώπορτα: να περάσω; Ήταν λες και τώρα που ο Τομ ήταν νεκρός εκείνος δεν μπορούσε πια να ζήσει χωρίς αυτόν, κι ας είχε ζήσει χωρίς αυτόν δεκατρία ολόκληρα χρόνια. Τόσην ώρα που οδηγούσε προσπαθούσε να ξεφύγει από αυτό το παράλογο αλλά αληθινό γεγονός που τον καταδίωκε». (Βλ. σ. 256).

Ο κεκοιμημένος Τομ, ο οποίος οίκοθεν νοείται έδειξε υποδειγματικό σεβασμό στα στρατιωτικά του καθήκοντα, όπως ακριβώς έπραξαν και συγγενικά του πρόσωπα στο εγγύς παρελθόν, είχε προλάβει να εκτελέσει συμβολικά τον πατέρα του, διακόπτοντας με την κατάταξή του στο στράτευμα κάθε επαφή μαζί του. Η αναχώρηση του Τομ και η αναπόφευκτη πατροκτονία συνιστά έξοδο από τη δυναστεία του Υπερεγώ. Ο ελεύθερος σκοπευτής, έχοντας εξολοθρεύσει πρώτα στο εσωτερικό της ατομικής του ενδοχώρας τον Πατέρα, στρέφεται στη συνέχεια εναντίον του τρομοκράτη Άλλου στη χώρα του Ευφράτη και του Τίγρη. Η ανταρσία του Τομ αποτελεί την απεξάρτηση από τα είδωλα της οικογένειας. Η παρεπόμενη υποταγή του στα είδωλα της Τάξης συνεπάγεται το βιολογικό του τέλος.

Ο νευρωτικός πατέρας τον αποκληρώνει βεβαίως, δρώντας σπασμωδικά. Αρκετά χρόνια μετά αυτοκτονεί, βλέποντας τις αγελάδες του να πάσχουν από αυτό που πλησιάζει απειλητικά και τον ίδιο, δηλαδή την τρέλα. Η Νέμεσις, εν ολίγοις, έχει αποδοθεί στο ακέραιο. Ο Τζακ, ένα αναμενόμενο ράκος, νοιώθει το φάντασμα του αφηγηματικά διαρκώς απόντος – παρόντος αδελφού του να περιφέρεται στα τροχόσπιτα, να εισβάλει στον αμιγώς δικό του χώρο, εκεί όπου το εγώ αισθάνεται επιτέλους ασφαλές. Η παράκρουση αγγίζει τη διάσταση του τραγικού. «Μέσα από τον θόρυβο της βροχής ακούει το αυτοκίνητο που πλησιάσει κι αποφασίζει –ξαφνική παρορμητική αλλαγή σχεδίων– να βγει από το σημείο όπου είναι κρυμμένος στη βάση της σκάλας, έχοντας το όπλο υψωμένο. Τότε όμως αντικρίζει τον Τομ να στέκεται με την πλάτη κολλημένη στο μέσα μέρος της εξώπορτας, απ' όπου πρέπει να μπει η Έλλη, σε μια απαγορευτική στάση που του είναι αμυδρά γνωστή. Είναι ντυμένος με πλήρη στρατιωτική αμφίεση, από την κορφή ως τα νύχια, φοράει τα ρούχα με τα οποία σκοτώθηκε και το ύφος και το βλέμμα του είναι κι αυτά στρατιωτικά. Αυτήν τη φορά όμως του μιλάει, αν και δεν είναι απαραίτητο. Του λέει: "Σκότωσε πρώτα εμένα, Τζακ, εμένα πρώτα. Μην κάνεις μαλακίες. Πάνω από το πτώμα μου θα περάσεις"» (σ.404).

Πρόκειται για ένα μυθιστορηματικό επίτευγμα, όπου οι υφολογικές ισορροπίες τηρούνται με προσοχή. Ένα οικογενειακό ρομάντζο μεταμορφώνεται σε κατατοπιστική διερεύνηση των παθών και κριμάτων του σύγχρονου ανθρώπου

Ο Τζακ θα βρει ανακούφιση (;) στην αγκαλιά της γυναίκας του. Είναι άλλωστε η μόνη που δεν ακυρώνει, που δεν εγκαταλείπει επ’ ουδενί τη βάση της, την οικογενειακή δηλαδή εστία. Αυτή τουλάχιστον δεν υποκύπτει στο σολοικισμό της Φυγής. Εάν δεν ανακάμψει ηθικά και πνευματικά, ξέρουμε ότι τον περιμένει μια εντατικότατη ψυχοθεραπεία. Για τη μητέρα των δύο αδελφών, η οποία αποσύρεται νωρίς από την κειμενική σκηνή, μαθαίνουμε λίγα πράγματα. Τόσα όσα χρειάζονται για ένα λειτουργικό πορτραίτο της. Ο θάνατός της απλώς μεγαλώνει χάσματα και ρήγματα ψυχής. Συνήθως αναδεικνύεται μέσα από ένα αίσθημα στέρησης, το οποίο κατ΄ εξακολούθηση βιώνουν οι γιοι της. Έστω παράδειγμα το εξής: «Δεν ήξερε τότε πόσο θα του έλειπαν κάποια μέρα οι ζάρες στον καρπό της μάνας του έτσι όπως κρατούσε την τσαγιέρα, με το ένα χέρι να συγκρατεί το καπάκι, και του γέμιζε το φλιτζάνι, αποκλειστικά γι' αυτόν, όπως δεν ήξερε και πόσο δύσκολο θα του ήταν να μιλήσει γι' αυτόν όταν θα ερχόταν εκείνη η ώρα». (Βλ. σελ. 36).

Κοντολογίς πρόκειται για ένα μυθιστορηματικό επίτευγμα, όπου οι υφολογικές ισορροπίες τηρούνται με ιδιαίτερη προσοχή. Ένα οικογενειακό ρομάντζο αντί να εκφυλιστεί σε υπέρ-συγκινησιακό εξάμβλωμα, όπως συνήθως συμβαίνει, μεταμορφώνεται σε κατατοπιστική διερεύνηση των παθών και κριμάτων του σύγχρονου ανθρώπου. Η μετάφραση αντιμετώπισε με επάρκεια και σύνεση όλες τις γλωσσικές ιδιαιτερότητες του πρωτοτύπου, όπου αφθονούν, ως εικός, τα δίσημα αποτυπώματα του καθημερινού λόγου.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ

altΜακάρι να ήσουν εδώ
Γκράχαμ Σούιφτ
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εστία, 2013
Σελ. 416, τιμή € 21,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM SWIFT

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ (Marente de Moor) «Η Ολλανδή παρθένος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν σε μετάφραση του Γιάννη Ιωαννίδη. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας ...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Εσπερίδα για τον ποιητή και φιλόλογο Δημήτρη Δασκαλόπουλο στο Σπίτι της Κύπρου

Το Σπίτι της Κύπρου με τη στήριξη του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, τιμά τον ποιητή, βιβλιογράφο, μελετητή της λογοτεχνίας, Δημήτρη Δασκαλόπουλο σε εσπερίδα που θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022, ώρα 17:00, στο Σπίτι της Κύπρου (Ξενοφώντος 2Α, Σύνταγμα). Φωτογραφία © Ειρήνη Σαββ...

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ