alt

Ο Γκράχαμ Σουίφτ ανατέμνει την μέση βρετανική οικογένεια που βιώνει την κατάθλιψη στο μυθιστόρημα Μακάρι να ήσουν εδώ. 

Του Γιώργου Βέη

Η ασθένεια των τρελών αγελάδων και ο πόλεμος στο Ιράκ συνιστούν τις κύριες εστίες των αναφορών. Ο πολύπειρος αφηγητής, ο Γκράχαμ Σουίφτ, δαφνοστεφής βετεράνος στο χώρο της απαιτητικής μυθοπλασίας, προβάλλει τις περιπέτειες των Λάξτον και Μέρικ, οι οποίοι αποτελούν τον κορμό δύο φίλεργων, τυπικά στενοκέφαλων, αυταρχικών οικογενειών, μέτριας ή και χαμηλής παιδείας, από το μάλλον καταθλιπτικό Ντέβον της πρώην θαλασσοκράτειρας Αγγλίας.

Ο κοινός παρονομαστής της συμπεριφοράς των Λάξτον και Μέρικ υποδηλώνει σταθερά, αν μη τι άλλο, έναν ανίατο, παρατεταμένο διχασμό του εγώ ανάμεσα στην επιθυμία, περιττό να τονίσω: ανικανοποίητη κατά το μάλλον ή ήττον, και στους αλυσιδωτούς συμβιβασμούς, τους οποίους παρέχει ο ανιαρός βίος των ζωοτρόφων ή των ιδιοκτητών τροχοφόρων προς ενοικίαση από τακτικούς ή έκτακτους θερινούς παραθεριστές. Η αναχώρηση του Τομ Λάξτον, στα δεκαοκτώ του, από τον περίκλειστο αυτόν κόσμο τον οδηγεί μαθηματικά στα πεδία μαχών του Ιράκ. Εκεί, ως διακεκριμένο στέλεχος των βρετανικών δυνάμεων εισβολής, βρίσκει τον (πιθανότατα λυτρωτικό) θάνατο, μαζί με δύο υπ΄ αυτόν οπλίτες, στις 4 Νοεμβρίου του 2006, σε μια μοιραία φάση των αιματηρών επιχειρήσεων στη Μπάσρα.

Η απροσδόκητη συνάφεια και συναισθηματική συνύπαρξη ζώντων και τεθνεώτων παράγει μια από τις καλύτερες σελίδες του βιβλίου και ίσως από τις πιο αντιπροσωπευτικές της θεματολογικής πρότασης του συγγραφέα

Ο μεγαλύτερος αδελφός του, ο Τζακ ή Τζάκο, θα υποδεχθεί τη σορό του στην πατρίδα τους. Η απροσδόκητη συνάφεια και συναισθηματική συνύπαρξη ζώντων και τεθνεώτων παράγει μια από τις καλύτερες σελίδες του βιβλίου και ίσως από τις αντιπροσωπευτικότερες της θεματολογικής πρότασης του συγγραφέα. Διακρίνω, μεταξύ άλλων, τα εξής ενδεικτικά, τα οποία εμμέσως πλην σαφώς παραπέμπουν στο κλίμα του εμβληματικού μυθιστορήματος του Γουίλιαμ Φόκνερ Καθώς ψυχορραγώ, όπου οι κατ΄ εξοχήν συνεκτικοί διηγητικοί κρίκοι είναι, ως γνωστόν, οι διάφορες φάσεις της πορείας ενός φέρετρου: «Ήταν η πρώτη φορά που βρίσκονταν έτσι, οι δυο τους, και δεν επρόκειτο να ξανασυμβεί. Για μια στιγμή ένιωσε ότι βρισκόταν κι ο ίδιος κλεισμένος σε κιβούρι. Του φάνηκε σαν να έπρεπε να διαπεράσει τον αέρινο τοίχο που περιέβαλλε το φέρετρο προτού μπορέσει ν' ακουμπήσει (ξανά) πάνω του τα χέρια του, μετά το μάγουλο, μετά το μέτωπο και τέλος τα χείλη. Δεν είχε προσχεδιάσει ούτε προβλέψει αυτές τις κινήσεις, αλλά του τις είχε επιβάλει απλώς το σώμα του. Είπε: "Είμαι εδώ, Τομ. Είμαι εδώ, μαζί σου". Έπειτα, σαν να είχε αφήσει κάτι αδιευκρίνιστο, είπε: "Είμαστε και οι δύο εδώ"». (Βλ. σ. 318)

altΗ σύζυγος του Τζακ, ο υπέροχος, ιδανικός έρωτας της εφηβείας του, η Έλλη, δεν παρίσταται ούτε στην τελετή άφιξης του τεθνεώτος ούτε στην ταφή του. Τα αίτια, σκοτεινά και ανεκλάλητα, αιωρούνται στην ατμόσφαιρα ως αρχετυπικές Ερινύες. Οι διευκρινίσεις, οι οποίες παρέχονται στον αναγνώστη από τον θεό της αφήγησης αφορούν άλλωστε περισσότερο τον Τζακ από ό,τι την Έλλη. Παραθέτω τα εξής για τις ανάγκες της εποπτικής στιγμής: «Για κείνη ο θάνατος του Τομ σήμαινε πολύ απλά ότι ο Τομ είχε χαθεί πια για πάντα και δεν επρόκειτο να γυρίσει ποτέ. Αντιλαμβανόταν ότι αυτή η αντιμετώπιση ήταν απόλυτα εύλογη. Για τον ίδιο όμως κι εξίσου απλά, σήμαινε ότι ο Τομ είχε όντως ξαναγυρίσει – κι ας ήταν πολύ δυσκολότερο να επιχειρηματολογήσει υπέρ αυτής της άποψης. Τώρα το καταλάβαινε πραγματικά. Η επιστροφή του ήταν τόσο βέβαιη, όσο και το αν, αντί για κείνη την επιστολή που ανάγγελλε τον θάνατό του, είχε χτυπήσει ο ίδιος ο Τομ την εξώπορτα: να περάσω; Ήταν λες και τώρα που ο Τομ ήταν νεκρός εκείνος δεν μπορούσε πια να ζήσει χωρίς αυτόν, κι ας είχε ζήσει χωρίς αυτόν δεκατρία ολόκληρα χρόνια. Τόσην ώρα που οδηγούσε προσπαθούσε να ξεφύγει από αυτό το παράλογο αλλά αληθινό γεγονός που τον καταδίωκε». (Βλ. σ. 256).

Ο κεκοιμημένος Τομ, ο οποίος οίκοθεν νοείται έδειξε υποδειγματικό σεβασμό στα στρατιωτικά του καθήκοντα, όπως ακριβώς έπραξαν και συγγενικά του πρόσωπα στο εγγύς παρελθόν, είχε προλάβει να εκτελέσει συμβολικά τον πατέρα του, διακόπτοντας με την κατάταξή του στο στράτευμα κάθε επαφή μαζί του. Η αναχώρηση του Τομ και η αναπόφευκτη πατροκτονία συνιστά έξοδο από τη δυναστεία του Υπερεγώ. Ο ελεύθερος σκοπευτής, έχοντας εξολοθρεύσει πρώτα στο εσωτερικό της ατομικής του ενδοχώρας τον Πατέρα, στρέφεται στη συνέχεια εναντίον του τρομοκράτη Άλλου στη χώρα του Ευφράτη και του Τίγρη. Η ανταρσία του Τομ αποτελεί την απεξάρτηση από τα είδωλα της οικογένειας. Η παρεπόμενη υποταγή του στα είδωλα της Τάξης συνεπάγεται το βιολογικό του τέλος.

Ο νευρωτικός πατέρας τον αποκληρώνει βεβαίως, δρώντας σπασμωδικά. Αρκετά χρόνια μετά αυτοκτονεί, βλέποντας τις αγελάδες του να πάσχουν από αυτό που πλησιάζει απειλητικά και τον ίδιο, δηλαδή την τρέλα. Η Νέμεσις, εν ολίγοις, έχει αποδοθεί στο ακέραιο. Ο Τζακ, ένα αναμενόμενο ράκος, νοιώθει το φάντασμα του αφηγηματικά διαρκώς απόντος – παρόντος αδελφού του να περιφέρεται στα τροχόσπιτα, να εισβάλει στον αμιγώς δικό του χώρο, εκεί όπου το εγώ αισθάνεται επιτέλους ασφαλές. Η παράκρουση αγγίζει τη διάσταση του τραγικού. «Μέσα από τον θόρυβο της βροχής ακούει το αυτοκίνητο που πλησιάσει κι αποφασίζει –ξαφνική παρορμητική αλλαγή σχεδίων– να βγει από το σημείο όπου είναι κρυμμένος στη βάση της σκάλας, έχοντας το όπλο υψωμένο. Τότε όμως αντικρίζει τον Τομ να στέκεται με την πλάτη κολλημένη στο μέσα μέρος της εξώπορτας, απ' όπου πρέπει να μπει η Έλλη, σε μια απαγορευτική στάση που του είναι αμυδρά γνωστή. Είναι ντυμένος με πλήρη στρατιωτική αμφίεση, από την κορφή ως τα νύχια, φοράει τα ρούχα με τα οποία σκοτώθηκε και το ύφος και το βλέμμα του είναι κι αυτά στρατιωτικά. Αυτήν τη φορά όμως του μιλάει, αν και δεν είναι απαραίτητο. Του λέει: "Σκότωσε πρώτα εμένα, Τζακ, εμένα πρώτα. Μην κάνεις μαλακίες. Πάνω από το πτώμα μου θα περάσεις"» (σ.404).

Πρόκειται για ένα μυθιστορηματικό επίτευγμα, όπου οι υφολογικές ισορροπίες τηρούνται με προσοχή. Ένα οικογενειακό ρομάντζο μεταμορφώνεται σε κατατοπιστική διερεύνηση των παθών και κριμάτων του σύγχρονου ανθρώπου

Ο Τζακ θα βρει ανακούφιση (;) στην αγκαλιά της γυναίκας του. Είναι άλλωστε η μόνη που δεν ακυρώνει, που δεν εγκαταλείπει επ’ ουδενί τη βάση της, την οικογενειακή δηλαδή εστία. Αυτή τουλάχιστον δεν υποκύπτει στο σολοικισμό της Φυγής. Εάν δεν ανακάμψει ηθικά και πνευματικά, ξέρουμε ότι τον περιμένει μια εντατικότατη ψυχοθεραπεία. Για τη μητέρα των δύο αδελφών, η οποία αποσύρεται νωρίς από την κειμενική σκηνή, μαθαίνουμε λίγα πράγματα. Τόσα όσα χρειάζονται για ένα λειτουργικό πορτραίτο της. Ο θάνατός της απλώς μεγαλώνει χάσματα και ρήγματα ψυχής. Συνήθως αναδεικνύεται μέσα από ένα αίσθημα στέρησης, το οποίο κατ΄ εξακολούθηση βιώνουν οι γιοι της. Έστω παράδειγμα το εξής: «Δεν ήξερε τότε πόσο θα του έλειπαν κάποια μέρα οι ζάρες στον καρπό της μάνας του έτσι όπως κρατούσε την τσαγιέρα, με το ένα χέρι να συγκρατεί το καπάκι, και του γέμιζε το φλιτζάνι, αποκλειστικά γι' αυτόν, όπως δεν ήξερε και πόσο δύσκολο θα του ήταν να μιλήσει γι' αυτόν όταν θα ερχόταν εκείνη η ώρα». (Βλ. σελ. 36).

Κοντολογίς πρόκειται για ένα μυθιστορηματικό επίτευγμα, όπου οι υφολογικές ισορροπίες τηρούνται με ιδιαίτερη προσοχή. Ένα οικογενειακό ρομάντζο αντί να εκφυλιστεί σε υπέρ-συγκινησιακό εξάμβλωμα, όπως συνήθως συμβαίνει, μεταμορφώνεται σε κατατοπιστική διερεύνηση των παθών και κριμάτων του σύγχρονου ανθρώπου. Η μετάφραση αντιμετώπισε με επάρκεια και σύνεση όλες τις γλωσσικές ιδιαιτερότητες του πρωτοτύπου, όπου αφθονούν, ως εικός, τα δίσημα αποτυπώματα του καθημερινού λόγου.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΗΣ

altΜακάρι να ήσουν εδώ
Γκράχαμ Σούιφτ
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εστία, 2013
Σελ. 416, τιμή € 21,00

alt

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GRAHAM SWIFT

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα μάτια τους κοιτούσαν τον θεό» της Ζόρα Νιλ Χέρστον (κριτική) – Ένα «τραγουδιστό» μυθιστόρημα για την ιστορία της μαύρης κοινότητας

«Τα μάτια τους κοιτούσαν τον θεό» της Ζόρα Νιλ Χέρστον (κριτική) – Ένα «τραγουδιστό» μυθιστόρημα για την ιστορία της μαύρης κοινότητας

Για το μυθιστόρημα της Ζόρα Νιλ Χέρστον [Zora Neale Hurston] «Τα μάτια τους κοιτούσαν τον θεό» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Αίολος). Κεντρική εικόνα: © Jessica Felicio (Unsplash).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Εμφα...

«Το τενεκεδένιο ταμπούρλο» του Γκύντερ Γκρας (κριτική) – Ο ναζισμός και ο νάνος

«Το τενεκεδένιο ταμπούρλο» του Γκύντερ Γκρας (κριτική) – Ο ναζισμός και ο νάνος

Για το μυθιστόρημα του Γκύντερ Γκρας [Günter Grass 1927-2015] «Το τενεκεδένιο ταμπούρλο» [μτφρ. Τούλα Σιέτη, εκδ. Πατάκη].

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Οι «κακές» γλώσσες λένε ότι ο Γερμανός συγγραφέας πήρε το Βραβείο Νόμπελ το 1999 μόνο και μ...

«Β.» του Στηβ Σεμ-Σάντμπεργκ (κριτική) – Η προέλευση του κακού

«Β.» του Στηβ Σεμ-Σάντμπεργκ (κριτική) – Η προέλευση του κακού

Για το μυθιστόρημα του Στηβ Σεμ-Σάντμπεργκ (Steve Sem-Sandberg) «Β.» (μτφρ. Γιώργος Μαθόπουλος, εκδ. Αλεξάνδρεια). Στην κεντρική εικόνα, σκηνή από τη βασισμένη στο θεατρικό έργο του Γκέοργκ Μπύχνερ ταινία «Woyzeck» (1979).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Αυτή είναι η βραχεία λίστα για το Βραβείο Μπούκερ 2023

Οι έξι συγγραφείς που επιλεχτήκαν από την κριτική επιτροπή «παρουσιάζουν έργα εντυπωσιακής δομής». Ανάμεσά τους βρίσκονται δύο πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι. Στη φωτογραφία, η υποψήφια Σάρα Μπερνστάιν [Sarah Bernstein].

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

«Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα» του Βαγγέλη Μαργιωρή (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Βαγγέλη Μαργιωρή «Το σπίτι με την κόκκινη πόρτα», το οποίο κυκλοφορεί στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Ήρωες, μίξερ, μανταλάκια, σερβιέτες…» Μέσα στο ...

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

«Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» της Τζορντάνα Λεβίν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Τζορντάνα Λεβίν [Jordanna Levin] «Manifest – Υλοποίησε τη ζωή των ονείρων σου» (μτφρ. Νοέλα Ελιασά), που θα κυκλοφορήσει στις 25 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μίνωας. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

«Ηλίας Πετρόπουλος: Σκληρός από τρυφερότητα» του Τζον Τέιλορ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του προλόγου του μεταφραστή Γιώργου Ι. Αλλαμανή, στο βιβλίο του Τζον Τέιλορ [John Taylor] «Σκληρός από τρυφερότητα – Ο Έλληνας ποιητής και λαογράφος του άστεως Ηλίας Πετρόπουλος», το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Δίχτυ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου 2023: Τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογές από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, θεάτρου, δοκιμίων, μελετών και γκράφικ νόβελ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Επιλέξαμε και φέτος όχι την εξαντλητική παρουσίαση των νέων εκδόσεων αλλά την στ...

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

22 σημαντικοί συγγραφείς που έγραψαν μόνο ένα μυθιστόρημα

Τι κοινό θα μπορούσε να έχει η Έμιλι Μπροντέ [Emily Brontë] με τον Χουάν Ρούλφο [Juan Rulfo] και τον εικονιζόμενο Άρη Αλεξάνδρου; Και οι τρεις τους, όπως και πολλοί ακόμα σημαντικοί συγγραφείς, έγραψαν και εξέδωσαν ένα μόνο μυθιστόρημα στη διάρκεια της ζωής τους, που ωστόσο αρκούσε για να τους καθιερώσει στο λογοτεχ...

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

4 σημαντικές εκδόσεις για την Αθήνα – Όψεις μιας πόλης σε διαρκή κίνηση

Τέσσερις εκδόσεις για τη μελέτη, το σήμερα και το άλλοτε της Αθήνας. Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία της Διονυσίας Αλεξιάδου, από το λεύκωμα των εκδόσεων Καπόν «Η Αθήνα στον καιρό της πανδημίας».

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

03 Σεπτεμβρίου 2023 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

23 σημαντικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως

Πρόγραμα σημαντικών εκδηλώσεων στην Κεντρική Σκηνή «Μελίνα Μερκούρη» στη διάρκεια όλων των ημερών του 51ου Φεστιβάλ Βιβλίου στο Πεδίον του Άρεως. Επιμέλεια: Book Press

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ