
Για το μυθιστόρημα του Τζον Φάντε (John Fante) «Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα). Εικόνα: Από την ομότιτλη κινηματογραφική διασκευή του Dominique Deruddere (1989).
Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου
Κανένας χειμώνας δεν διαρκεί για πάντα και όταν καταφθάνει η άνοιξη και το κρύο υποχωρεί και η φύση πρασινίζει, ο άνθρωπος συχνά γεμίζει με αισιοδοξία – λίγες αχτίδες της αναζητούν οι πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος του Τζον Φάντε Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, εκδ. Δώμα), πρώτο μέρος μιας τετραλογίας με επίκεντρο τη ζωή της οικογένειας που αναφέρεται και στον γενικό τίτλο «Το κουαρτέτο του Μπαντίνι». Τούτο το πρώτο μέρος κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 1938.
Γνωρίστε τους Μπαντίνι
«Τα μάτια του [Σβέβο Μπαντίνι] ήταν τρυφερά, μάτια γυναικεία. Τα είχε κλέψει, όταν γεννήθηκε, απ’ τη μάνα του – γιατί, αφότου γέννησε τον Σβέβο Μπαντίνι, η μάνα του δεν συνήλθε ποτέ: ήταν μονίμως άρρωστη, πάντα με μια κακουχία στα μάτια, κι ύστερα πέθανε κι ήταν σειρά του Σβέβο να φορτωθεί τα τρυφερά καστανά μάτια».
Διαβάζοντας μια τόσο δυνατή «εισαγωγή» (αλιευμένο από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου), πώς μπορεί κανείς να μην ακολουθήσει τον ήρωα που πλάθει ο Φάντε; Η επιδραστικότητα του μυθιστορήματος οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη ζωηρή, τριτοπρόσωπη αφήγηση, μέσω της οποίας ο συγγραφέας σκύβει πάνω από τους ήρωές του, τους δύσκολους αυτούς ανθρώπους: ο πάτερ φαμίλιας, ο Σβέβο, Αμερικανός χτίστης με ιταλική καταγωγή, δυσκολεύεται να βρει δουλειά – δεν φτάνει που ολόκληρη η χώρα διανύει τη Μεγάλη Ύφεση, έχουν και χειμώνα, βαρύ μάλιστα, και οι δουλειές έχουν παγώσει. Φταίει και το ότι ο ίδιος είναι χαρτόμουτρο και στραβόξυλο, μια δύσκολη περίπτωση ανθρώπου, που όμως ξέρει να επιβάλλεται στην υπάκουη σύζυγό του, τη Μαρία, που δεν αφήνει από τα χέρια της το ροζάριο, και ο θεός δεν φεύγει από το μυαλό της. Ούτε από το μυαλό των υπόλοιπων Μπαντίνι φεύγει, βέβαια, και ας μην είναι πάντα τόσο προφανές: ακόμα και από το μυαλό του Σβέβο, που λαμβάνει το όνομά Του επί ματαίω, συνήθως βωμολοχώντας: «Dio Cane!» («Θεέ σκύλε!»).
Οι Μπαντίνι έχουν τρία αγόρια τα οποία πάνε σχολείο στο Σαιντ Κάθριν και βρίσκονται υπό την επίβλεψη της Αδερφής Μαίρη Σήλια, που έχει ένα γυάλινο μάτι – ένας από τους ζωντανούς δεύτερους ρόλους του βιβλίου. Ο Φεντερίκο είναι το πιο μικρό παιδί και ο μεσαίος, ο Ώγκουστ, θέλει να γίνει ιερέας όταν μεγαλώσει. Τον Αρτούρο, όμως, εξετάζει κατά κύριο λόγο η αφήγηση, καθώς προσπαθεί να κερδίσει την καρδιά της συμμαθήτριάς του, της Ρόζα, ακολουθώντας το παράδειγμα του πατέρα του σε μεγάλο βαθμό.
Το πρώτο σημαντικό γεγονός, που θέτει σε κίνηση την πλοκή, είναι η επίσκεψη της επικριτικής πεθεράς του Μπαντίνι, ο οποίος το σκάει από το σπίτι για να αποφύγει να τη συναντήσει. Το θέμα είναι πως αργεί να ξαναγυρίσει και όταν εντέλει το κάνει, τα χρήματα στην τσέπη του έχουν αυξηθεί μυστηριωδώς και οι φήμες πως περνούσε πολύ, μα πάρα πολύ καιρό στο σπίτι της Χήρας Χίλντεγκαρντ έχουν ήδη διαδοθεί. Η σταγόνα αυτή ξεχειλίζει το ποτήρι και η Μαρία αφήνει το ροζάριο – για να του χιμήξει...
- Διαβάστε επίσης: Τζον Φάντε: «Λος Άντζελες, Χάρισέ μου κάτι δικό σου!»
Ήρωες βγαλμένοι από έναν κόσμο «βρώμικου ρεαλισμού»
Όταν αναφερόμαστε στο είδος του «βρώμικου ρεαλισμού», συνήθως μιλάμε για έργα με ήρωες που είναι μέλη της εργατικής τάξης, φτωχούς και παγιδευμένους σε αδιέξοδα, που παλεύουν με το αλκοόλ και με τους άλλους δαίμονές τους και αναζητούν τη λύτρωση σαν έκπτωτοι άγγελοι – να ακόμα μία σύνδεση με τον καθολικισμό. Χρησιμοποιούμε τον όρο για να περιγράψουμε συχνά τα διηγήματα του Ρέιμοντ Κάρβερ, και παρότι η πρόζα του Φάντε γίνεται πιο «πλούσια» από αυτή του Κάρβερ, που είχε ακονίσει όσο δεν πάει τη λιτότητα, η οικογένεια των Μπαντίνι θυμίζει πράγματι κάποια από τα πορτραίτα που είχε ζωγραφίσει ο «Αμερικανός Τσέχωφ» και οι υπόλοιποι συγγραφείς του «βρώμικου ρεαλισμού».
Και ποιος ξέρει, εάν πράγματι ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για να ζει με τους άλλους, ίσως, όταν έρθει η άνοιξη, τα πράγματα να κυλήσουν προς το καλύτερο για τους Μπαντίνι.
Σε κάθε περίπτωση, ο αναγνώστης δεν θα συναντήσει πολύ συμπαθητικούς ήρωες, ούτε αγίους. Μάλλον, το αντίθετο, ανθρώπους βίαιους και ενοχικούς, που πληγώνουν ο ένας τον άλλον. Ούτε στρογγυλεμένες περιγραφές έχουμε, ούτε κάποια κραυγαλέα καταδίκη της βίας και ούτε κάποια μεταστροφή εκατόν ογδόντα μοιρών. Οι Μπαντίνι παραμένουν ενωμένοι στο τέλος, επειδή, απλούστατα, μαζί δεν κάνουνε και χώρια δεν μπορούνε – με ό,τι και να συνεπάγεται αυτό.
Κυρίως, σημασία έχει η «παρατήρηση» σε τούτο το μυθιστόρημα, του τρόπου που αυτές οι προβληματικές, μα ανθρώπινες φιγούρες εξακολουθούν να υπάρχουν, όπως οι εποχές συνεχίζουν να διαδέχονται η μια την άλλη. Και ποιος ξέρει, εάν πράγματι ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για να ζει με τους άλλους, ίσως, όταν έρθει η άνοιξη, τα πράγματα να κυλήσουν προς το καλύτερο για τους Μπαντίνι. Μέχρι να φτάσει, όμως, ας διαβάσουμε τι τους συνέβη τον χειμώνα – ακόμα και μέσα στην παγωνιά, στο βάθος κρύβεται ένα κήπος.
* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Τζον Φάντε (1909–1983), γιος Ιταλών μεταναστών, γεννήθηκε στο Ντένβερ του Κολοράντο και έζησε στην Καλιφόρνια. Σ’ όλα του τα λογοτεχνικά έργα, δεν κάνει άλλο παρά να αφηγείται την ιστορία της ζωής του και της οικογένειάς του. Πολύ νέος γνώρισε τη δόξα, ιδίως με το μυθιστόρημα Ρώτα τη σκόνη, αλλά πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο ημίφως, χαμένος στο Χόλυγουντ ως σεναριογράφος. Μετά το θάνατό του, αναγνωρίστηκε ως γίγαντας της αμερικανικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα, πλάι στον Χέμινγουεϊ, τον Φώκνερ και τον Στάινμπεκ.
![]() |
|
© John Fante Festival |
Από τις εκδόσεις Δώμα κυκλοφορούν τα βιβλία του: Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος: μια πατρική νουβέλα (2020)· Το όργιο: μια παιδική νουβέλα (2021) και Γεμάτη ζωή: μια συζυγική νουβέλα (2022).

























