Για τη σπονδυλωτή μυθογραφία της Ιωάννας Μπουραζοπούλου «Φτερούγες κι οπλές στο αστικό δάσος» (εκδ. Καστανιώτη). Εικόνα: Έργο της Virginia Frances Sterrett από εικονογράφηση αγγλόφωνης έκδοσης παραμυθιών της Κόμισας ντε Σεγκύρ, το 1920.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Έχει ενδιαφέρον να μελετά κανείς τη δημιουργική πορεία ενός συγγραφέα. Κάποιοι δημιουργοί υποστηρίζουν πως στα πρώτα τους έργα βρίσκονται εν σπέρματι όλα τα στοιχεία που θα τους απασχολήσουν στο μέλλον, ενώ άλλοι βιάζονται να κάνουν το πρώτο τους βήμα και στη συνέχεια το αποκηρύσσουν. Σε κάθε περίπτωση, κάθε εργογραφία έχει μάλλον τις κορυφές και τις κοιλάδες της, τις καλύτερες και τις λιγότερο λαμπρές στιγμές, και επιπλέον, καθώς τη διανύουμε, συνειδητοποιούμε πως το ύφος του συγγραφέα συχνά μεταβάλλεται, επειδή ψάχνει την ιδιοφωνία του, επειδή πειραματίζεται, επειδή θέλει να γράψει σε άλλο είδος – πολλοί και διάφοροι οι λόγοι.

Είναι δύσκολο για έναν συγγραφέα να επιστρέψει σε παλαιότερα κείμενά του, κοιτώντας πίσω, όμως η Ιωάννα Μπουραζοπούλου το τόλμησε: το πιο φρέσκο βιβλίο της, Φτερούγες και οπλές στο αστικό δάσος, συγκεντρώνει διηγήματα που δημοσιεύτηκαν από το 2005, το παλαιότερο, έως το 2025, χωρίς να αποτελεί μια απλή συλλογή διηγημάτων – ως σπονδυλωτή μυθογραφία χαρακτηρίζεται η έκδοση.

Η συγγραφέας κινήθηκε με τρόπο ευφυή. Έπλασε μια ηρωίδα, την ερευνήτρια τεράτων Αστροχελώνα των Ινδιών, που αποτελεί στην ουσία μυθοπλαστικό alter ego της. Αυτή δέχεται μια επίσκεψη από τον εκδότη της, τον Ορνιθόρυγχο -όλα τα πλάσματα του χώρου των γραμμάτων είναι ζώα-, ο οποίος δεν της ζητά ακόμα μια «εξερεύνηση» (ένα μυθιστόρημα δηλαδή), αλλά να μαζέψει τις «αποδράσεις» της μέσα στα χρόνια (τα διηγήματά της, μεταφράζουμε). Η χελώνα συμφωνεί διστακτικά να τις αποθησαυρίσει και να τις επιμεληθεί λιγάκι, ώστε να μπουν σε μια συγκεντρωτική έκδοση. Και κάπως έτσι ο αναγνώστης οδηγείται σε μια συνέχεια ιστοριών – πριν από την κάθε μία, όμως, υπάρχει ένα μικρό κομμάτι που περιγράφει τη ζωή της ίδιας της χελώνας την περίοδο που έγραφε το συγκεκριμένο διήγημα.

Μαθαίνουμε έτσι την αφορμή που ενέπνευσε την κάθε ιστορία και θυμόμαστε τις πολλές περιπέτειες που έχουμε περάσει, σημεία των καιρών μας και διαχρονικά προβλήματα: την οικονομική κρίση -κρίση του δάσους, εν προκειμένω-, την προσφυγική, την κλιματική -δεν είναι τυχαίο που κάποιοι διατείνονται πως η εποχή μας θα μείνει στην Ιστορία ως Εποχή των Κρίσεων-, την έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες, τις τεκτονικές αλλαγές που έχει επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη κλπ. Και επειδή το τελευταίο διήγημα, μελλοντολογικό, στο οποίο η ανθρωπότητα έχει εκλείψει, έχει άσχημο τέλος, η χελώνα επιστρατεύει τις δυνάμεις της, επισκέπτεται τις πηγές της έμπνευσής της και πίνει από αυτές, χρησιμοποιώντας ως έναυσμα έναν σημαντικό για εκείνη πίνακα του Πάμπλο Πικάσο, μπας και μπορέσει να φτιάξει, γιατί παρουσιάζεται ως αγώνας, πάλη με τις λέξεις και τη ζοφερή πραγματικότητα, ακόμα μία ιστορία, με αισιόδοξες νότες μέσα.



Οι θεματικές 

Πολλά μπορούν να γραφτούν για αυτό το ιδιαίτερο και πολύ ενδιαφέρον βιβλίο. Οι ιστορίες βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο. Συναντάμε μια ποικιλία, έναν πλούτο ηρώων, αφηγηματικών τεχνικών και θεμάτων που συχνά συνομιλούν μεταξύ τους. Διηγήματα της λογοτεχνίας του φανταστικού, θεατρικά, αστυνομικά, δοκίμια που θυμίζουν διηγήματα… Γράφουμε συχνά πως το στοιχείο του παραλόγου και το αλληγορικό στοιχείο «εισβάλλουν» στις αφηγήσεις, εδώ όμως συχνά θέτουν τις βάσεις πάνω στις οποίες κινούνται οι ιστορίες. Υψηλή είναι επίσης η διακειμενικότητα, η συνομιλία με άλλους δημιουργούς, όπως, ενδεικτικά, με τον Φραντς Κάφκα και τον Τάσο Λειβαδίτη, η οποία δεν υφίσταται μέσω μιας απλής αναφοράς, κάποιου κλεισίματος ματιού, αλλά αποτελεί κεντρικό θέμα το οποίο υπηρετεί η μυθοπλασία.

Ας επιμείνουμε, επίσης, στην παραδοχή πως ο συγγραφέας εκφράζει την κοινωνία στην οποία βρίσκεται, όπως η χελώνα γράφει, ας πούμε, μια ιστορία για ανθρώπους που φοβούνται τους ίσκιους τους, την περίοδο της προσφυγικής κρίσης, ή για το μάταιο ταξίδι προς την Ιθάκη, το μνημονιακό έτος 2012. Ας θυμηθούμε πως δεν γίνεται, στην πραγματικότητα, να υπάρξει συγγραφέας κλεισμένος στον ψηλό του πύργο, πάνω από την κοινωνία – ακόμα και αυτοί που πράγματι απομονώνονται, κάτι εκφράζουν από το σύνολο από το οποίο έχουν απομακρυνθεί.

Έτσι και το βιβλίο της Ιωάννας Μπουραζοπούλου μπορεί να το κοιτάξει κανείς από πολλά σημεία, μοιάζει να συμπυκνώνει ταιριαστά πολλές οπτικές γωνίες -μια πολυφωνία εκδοχών του εαυτού της-

Ένας συγγραφέας αλλάζει, όπως και η Μπουραζοπούλου άλλαξε μέσα στα χρόνια, διαφυλάσσοντας φυσικά κάποιες σταθερές στην εξίσωση. Πάντοτε εκφράζει τα πράγματα από μία θέση, πάντως – όπως μας δείχνει, σατυρικά, και το διήγημα «Η οπτική της νέας, σύγχρονης γυναίκας», η οποία, στην ιστορία, εκφράζεται από έναν γέρο ναυτικό με ξύλινο πόδι.

«Αγαπητή μου, κοιταχτείτε στον καθρέφτη! Κατασκευάσατε τον εαυτό σας με υπολείμματα αντρικών ονείρων. Κι αυτό το ξύλινο πόδι, τι υπερβολή!» φωνάζει αγανακτισμένος ο ηχολήπτης που καταγράφει.

Κλείνοντας, μια αναφορά στο διήγημα «Le Port», στο οποίο ο αστυνόμος Θεοτοκόπουλος καλείται να διαλευκάνει την υπόθεση της εξαφάνισης ενός κυβιστικού πίνακα. Αναφέρει ένας ήρωας: «[Οι κυβιστές] δεν ήθελαν να ζωγραφίσουν το λιμάνι που κοιτούσε εκείνη τη στιγμή ο ζωγράφος, αλλά και το λιμάνι που έβλεπαν όλοι οι υπόλοιποι, από διαφορετικά σημεία του χώρου και του χρόνου, σαν να λέμε το συλλογικό λιμάνι». Έτσι και το βιβλίο της Ιωάννας Μπουραζοπούλου μπορεί να το κοιτάξει κανείς από πολλά σημεία, μοιάζει να συμπυκνώνει ταιριαστά πολλές οπτικές γωνίες -μια πολυφωνία εκδοχών του εαυτού της-, που μεταξύ τους φτιάχνουν ένα σώμα άκρως λειτουργικό.

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.


Λίγα λόγια για τη συγγραφέα

Η Ιωάννα Μπουραζοπούλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε δημόσια διοίκηση και διοίκηση ξενοδοχειακών επιχειρήσεων στην Ελλάδα και την Αγγλία. Έχει γράψει οκτώ μυθιστορήματα και ένα βιβλίο για παιδιά, που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Διηγήματα, θεατρικά έργα και άρθρα της έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα λογοτεχνικά περιοδικά, συλλογικούς τόμους και ανθολογίες.

Το μυθιστόρημά της Τι είδε η γυναίκα του Λωτ; τιμήθηκε με το βραβείο του περιοδικού (δε)κατα Athens Prize for Literature (2008) και κυκλοφορεί στα γαλλικά, αγγλικά και βουλγαρικά. Το 2013 η αγγλική εφημερίδα Guardian το κατέταξε στα καλύτερα βιβλία επιστημονικής φαντασίας της χρονιάς.

Τη δωδεκαετία 2011-2023 έγραψε τη μυθιστορηματική τριλογία «Ο Δράκος της Πρέσπας» και έλαβε καθώς εκδίδονταν οι τόμοι: βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (2015), βραβείο του λογοτεχνικού περιοδικού Κλεψύδρα (2015), καλλιτεχνική υποτροφία από το Υπουργείο Πολιτισμού της Βαυαρίας (2017, με φιλοξενία στη Villa Concordia, όπου γράφτηκε μεγάλο μέρος του δεύτερου τόμου, βραβείο του ηλεκτρονικού περιοδικού Ο Αναγνώστης (2024) και κρατικό βραβείο (2024).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παπαδάκη «Η γραφή των κυμάτων» (εκδ. Εστία). Κεντρική εικόνα: Ziad Antar, Wa © Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Ο Βασίλης Αλεξάκης έλεγε ότι για να φτιάξεις μια στιβαρή μυθιστορηματική δομ...

«Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης» της Λένας Κιτσοπούλου (νουβέλα) – Πότε η μεταμόρφωση φέρνει την απελευθέρωση;

«Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης» της Λένας Κιτσοπούλου (νουβέλα) – Πότε η μεταμόρφωση φέρνει την απελευθέρωση;

Για τη νουβέλα της Λένας Κιτσοπούλου «Ο συμβολισμός της λεοπάρδαλης» (εκδ. Μεταίχμιο). Εικόνα: Από την ταινία «Rūrangi» (2020) του Max Currie.

Γράφει ο Βαγγέλης Μανουβέλος

...
«Παρατηρητής» της Αντιγόνης Ντόκα (νουβέλα) – Το παιχνίδι των πολλαπλών εκδοχών, το παιχνίδι του βλέμματος

«Παρατηρητής» της Αντιγόνης Ντόκα (νουβέλα) – Το παιχνίδι των πολλαπλών εκδοχών, το παιχνίδι του βλέμματος

Για τη νουβέλα της Αντιγόνης Ντόκα «Παρατηρητής» (εκδ. Τόπος). Εικόνα: Το έργο «Κύκλος διαγραφής» των Φρανκ Ζιλέτ και Ίρα Σνάιντερ. © MoMA

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Η παρατήρηση, ως μια συνιστώσα από τις πολλές που οδηγούν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοφαγίες #6: Γεύματα και συζητήσεις, εκθέσεις και επισκέψεις, λουκέτα και πολτοποιήσεις

Βιβλιοφαγίες #6: Γεύματα και συζητήσεις, εκθέσεις και επισκέψεις, λουκέτα και πολτοποιήσεις

Ειδήσεις και ειδησάρια από τον χώρο του βιβλίου, σχόλια, τάσεις και συρμοί και, πού και πού, κάποιες σκέψεις... βιβλιοφαγικές.

Γράφει ο Βιβλιοφάγος

Βικτόρια και Μανώλης

Το νέο βιβλίο της Βικτόρια Χί...

«Τόμας Μαν» του Γκέοργκ Λούκατς (δοκίμιο) – Αντιφάσεις μιας ιστορικής ανάγνωσης που δεν κρύβει το μεγαλείο του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα

«Τόμας Μαν» του Γκέοργκ Λούκατς (δοκίμιο) – Αντιφάσεις μιας ιστορικής ανάγνωσης που δεν κρύβει το μεγαλείο του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα

Για τον τόμο με δοκίμια του Γκέοργκ Λούκατς [György Lukács] «Τόμας Μαν» (μτφρ., σχόλια, επιμέλεια Μαρία Ηώς Δούκα, Νίκος Φούφας, εκδ. Ήτωρ). Κεντρική εικόνα: Ο Γκέοργκ Λούκατς και ο Τόμας Μαν όταν συναντήθηκαν για μια και μοναδική φορά στο Hotel Imperial της Βιέννης, πιθανότατα στις 17 Ιανουαρίου 1922». 

Γρά...

«Οι Δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη από την ομάδα elephas tiliensis – Ωμός ρεαλισμός για να κλείσει το κενό της ιστορικής μνήμης

«Οι Δωσίλογοι» του Μενέλαου Χαραλαμπίδη από την ομάδα elephas tiliensis – Ωμός ρεαλισμός για να κλείσει το κενό της ιστορικής μνήμης

Για την παράσταση «Οι Δωσίλογοι» της θεατρικής ομάδας elephas tiliensis βασισμένης στο ομώνυμο βιβλίο του Μενέλαου Χαραλαμπίδη, που ανεβαίνει στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα, στο Θέατρο «Χώρα», τη δραματοποίηση των e...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Δεν βλέπω όνειρα συνήθως» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Ηλία Μαγκλίνη «Δεν βλέπω όνειρα συνήθως – Γράμματα του Χάρρυ στη Ρετζίνα», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παιδικές σκηνές ...

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

«Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη» της Κωνσταντίνας Κατρακάζου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κωνσταντίνας Κατρακάζου «Από τον πόλεμο βγαίνεις ζωντανός μόνο από τύχη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 10 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Βρέθηκε τεσσεράμισι χρόνια μα...

«Πατρότητα» του Μιχάλη Σπέγγου (προδημοσίευση)

«Πατρότητα» του Μιχάλη Σπέγγου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μιχάλη Σπέγγου «Πατρότητα», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Επίμετρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Είμαι ο Αχιλλέας Χάριγκτον. Γεννήθηκα και ζω στην Κέρκυρα, αλλά έζησα ένα ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Τι διαβάζουμε τώρα; Βιβλία φεμινιστικής και κουίρ θεωρίας

Σημαντικά βιβλία που διευρύνουν τη συζήτηση για τον φεμινισμό, τη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα αλλά και το πόσο [δεν θα έπρεπε να] μας αλλάζει το γήρας.

Επιλογή-παρουσίαση: Φανή Χατζή

...

Από τον μπαμπούλα στον Μεσημερά, από τον Δράκουλα στους βουρκόλακες: Πέντε καλά βιβλία ελληνικού λαογραφικού τρόμου

Από τον μπαμπούλα στον Μεσημερά, από τον Δράκουλα στους βουρκόλακες: Πέντε καλά βιβλία ελληνικού λαογραφικού τρόμου

Φαντάσματα, μπαμπούλες και βρικόλακες της ελληνικής επαρχίας: Πέντε καλά λογοτεχνικά βιβλία λαογραφικού τρόμου που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Εικόνα: Από τη συλλογή «Η χτυπημένη και άλλες ιστορίες με φαντάσματα» (εκδ. Ροές), παραλλαγή της κεντρικής εικόνας.

Επιλογή-παρουσίαση: ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ