Για το μυθιστόρημα του Σον Χιούιτ (Seán Hewitt) «Ανοίξτε, ουρανοί» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα). Εικόνα: Από την ταινία «Call me by your name».
Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος
Γλυκές μυρωδιές της φύσης που μπλέκονται με των σωμάτων τις κρυμμένες ηδονές. Όπως στο Μωρίς του Ε.Μ. Φόρστερ. Όνειρο και πραγματικότητα σε μια σύνδεση που μόνο το εφηβικό σώμα καταφέρνει να δημιουργήσει με τέτοια ενάργεια. Όπως στο Να με φωνάζεις με το όνομά σου του Αντρέ Ασιμάν.
Πολλά από τα μυθιστορήματα που ανήκουν στη λεγόμενη queer λογοτεχνία δεν θαυμάζονται για την καυστικότητα ή τη μαχητικότητά τους. Δεν λειτουργούν υπό το κράτος ενός -ορθού, κατά τα λοιπά- δικαιωματισμού, ο οποίος στις μέρες μας έχει αρκούντως αναζωπυρωθεί. Δίχως αυτό να σημαίνει πως και η μαχητικότητα δεν έχει τη χάρη της.
Ποίηση και queer
Είναι βιβλία που δεν γίνεται να μην τα χαρείς -ακόμη κι αν δεν είσαι ή δεν αισθάνεσαι queer-, καθώς λάμπουν για την ομορφιά τους. Το μυθιστόρημα Ανοίξτε, ουρανοί του πρωτοεμφανιζόμενου στην πεζογραφία Σον Χιούιτ είναι ένα τέτοιο βιβλίο. Έχοντας θητεύσει στην ποίηση (έχει παραδώσει δύο λαμπρές ποιητικές συλλογές) και έπειτα από ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο, ο Χιούιτ αποφάσισε να δοκιμαστεί στην πεζογραφία και το αποτέλεσμα τον δικαιώνει.
Δημιουργεί έναν ήρωα με τον οποίο μπορείς να ταυτιστείς, ανεξάρτητα από τη σεξουαλική σου ταυτότητα. Ο Τζέιμς, ο αφηγητής, είναι ένας ταλαιπωρημένος βιβλιοθηκονόμος που ζητάει να βρει λίγες ημέρες ξεκούρασης, όπως τον έχουν συμβουλέψει οι γιατροί. Είτε γιατί η μοίρα του τον ακολουθεί κατά πόδας είτε διότι οι μνήμες μέσα του παραμένουν άσβεστες, εκείνος επιστρέφει στο οικείο Θορνμίαρ, εκεί που έζησε τα εφηβικά του χρόνια. Πάνω από όλα εκεί που φλόγισε την ψυχή του ο κρυφός έρωτας για πρώτη φορά.
Βουτιά στο παρελθόν
Το μυθιστόρημα από νωρίς κάνει μια βουτιά στο 2000, με τον Τζέιμς να μας αφηγείται πώς γνώρισε τον Λουκ και πώς τα βέλη του έρωτα τον χτύπησαν κατάστηθα. Όντας ένα παιδί κλειστό, αναγκαστικά μοναχικό και με ελάχιστες πιθανότητες να ανοιχτεί συναισθηματικά, βιώνει τη σιωπηρή απαρέσκεια της κλειστής κοινωνίας στην οποία ζει. Πολύ νωρίς αποκαλύπτει στους γονείς τους πως είναι γκέι κι αυτό που ως εκείνη τη στιγμή ήταν μια φήμη ή μια πιθανολόγηση, από στόμα σε στόμα γίνεται είδηση για όλους.
Δεν βιώνει μπούλινγκ, δεν δέχεται επιθέσεις, οι γονείς του δεν τον διώχνουν από το σπίτι. Τίποτα δραματικό δεν θα του συμβεί, όπως θα περιμέναμε. Εντούτοις, πάνω από το κεφάλι του έχει εγκατασταθεί ένα σκούρο σύννεφο που αποδιώχνει τους συνομήλικούς του και αφήνει τους γονείς του σε μια κατάσταση ουδέτερης αποδοχής.
Ο Λουκ
Έως τη στιγμή που θα έρθει στο Θορνμίαρ ο Λιουκ. Ένα παιδί παρατημένο από τους γονείς του, ατίθασο, σκληροτράχηλο και με εμπειρίες που ξεπερνούν την ηλικία του. Έχει παρατήσει προ καιρού το σχολείο και έρχεται να βοηθήσει τον θείο του στις αγροτικές δουλειές. Στον οποίο θείο του εργάζεται κατά καιρούς και ο Τζέιμς, μοιράζοντας πόρτα-πόρτα το γάλα που εκείνος εμπορεύεται. Κάπως έτσι τα δύο παιδιά, εντελώς αταίριαστα εξαρχής, θα έρθουν κοντά. Σωστότερα, ο Τζέιμς θα προσπαθήσει να έρθει κοντά στον Λουκ, που είναι σκέτο αγρίμι, αν και μέσα του κρύβει μια καταπιεσμένη ανάγκη για αγάπη και αποδοχή. Μα μήπως το ίδιο δεν αποζητάει και η καρδιά του Τζέιμς;
Περνάει το φθινόπωρο, ο χειμώνας, η άνοιξη και το καθοριστικό καλοκαίρι και μέσω των τεσσάρων εποχών που διαμορφώνουν και τα τέσσερα βασικά κεφάλαια του βιβλίου, ο Τζέιμς ανδρώνεται, αποκτάει πλήρη συνείδηση της σεξουαλικότητάς του
Τι είναι αυτό που κάνει τόσο όμορφο το μυθιστόρημα του Χιούιτ; Σίγουρα όχι το θέμα, που δεν διαλάμπει για την πρωτοτυπία του. Είναι ο τρόπος, ολότελα ποιητικός, αισθαντικός και ανθρώπινος, με τον οποίο μας παρουσιάζει ο μεγάλος σε ηλικία Τζέιμς τον νεαρό εαυτό του. Είναι το ξύπνημα του σώματος, η αιθάλη του έρωτα, το θάλπος του τυχαίου αγγίγματος, η πυρά των βλεμμάτων και η θέρμη των ονειρώξεων που διαμορφώνουν μέρα-μέρα, εποχή την εποχή τον Τζέιμς. Περνάει το φθινόπωρο, ο χειμώνας, η άνοιξη και το καθοριστικό καλοκαίρι και μέσω των τεσσάρων εποχών που διαμορφώνουν και τα τέσσερα βασικά κεφάλαια του βιβλίου, ο Τζέιμς ανδρώνεται, αποκτάει πλήρη συνείδηση της σεξουαλικότητάς του, βαθαίνει μέσα του το συναίσθημα της αληθινής αγάπης. Ακόμη κι αν ξέρει πως αυτή μπορεί να μην βρει ανταπόκριση ή αποδοχή.
Η φύση και το συναίσθημα
Όλα αυτά τα συναισθήματα απλώνονται σε έναν καμβά πλούσιας φύσης, την οποία ο Χιούιτ περιγράφει με ιμπρεσιονιστικό τρόπο. Μας έχει προετοιμάσει ήδη από τον τίτλο του μυθιστορήματός του, αλλά και από το μότο που επιλέγει. Αμφότερα προέρχονται από τον ποιητή Ουίλιαμ Μπλέικ και υποδηλώνουν το ταυτοχρονικό ξύπνημα, θέριεμα ή πάγωμα της φύσης και του σώματος του Τζέιμς. Η ταύτιση δημιουργεί ποιητικές εικόνες σπάνιας ομορφιάς, τις οποίες ο Χιούιτ υπερτονίζει με τον τρόπο που τις αποτυπώνει. Το Ανοίξτε, ουρανοί είναι ένα μυθιστόρημα ερωτικής μαθητείας, φλογερού πάθους και αγνής αγάπης. Κι όπως συμβαίνει πάντα στους έρωτες, ο ηλεκτρισμός έρχεται αντάμα με το τραύμα.
Το συναίσθημα σε τούτο το μυθιστόρημα είναι πηγαίο. Τίποτα δεν εκβιάζεται και καμία εικόνα ή σκέψη του κεντρικού ήρωα δεν λειτουργεί χειριστικά προς τον αναγνώστη.
Τα πάντα κινούνται γύρω από αυτόν τον έρωτα. Τίποτα δεν μπορεί να τον ξεπεράσει, κανένα εμπόδιο να τον κατανικήσει. Αυτός ο παράξενος έρωτας, ο τόσο αληθινός, του Τζέιμς προς τον Λουκ γίνεται εμμονή (τι έρωτας θα ήταν άλλωστε;). Καταντάει ένας σολιψισμός, από τον οποίο ο Τζέιμς δεν θέλει να ελευθερωθεί. Το γεγονός ότι επιστρέφει στον δικό του παράδεισο, χρόνια μετά, έχοντας πλέον μεγαλώσει και αφήσει τον άντρα με τον οποίο συζούσε, αλλά ποτέ δεν αγάπησε πραγματικά, δείχνει πως το αποτύπωμα του Λουκ μέσα του είναι ανεξίτηλο.
Το συναίσθημα σε τούτο το μυθιστόρημα είναι πηγαίο. Τίποτα δεν εκβιάζεται και καμία εικόνα ή σκέψη του κεντρικού ήρωα δεν λειτουργεί χειριστικά προς τον αναγνώστη. Άλλωστε, έχουμε να κάνουμε με ένα παιδί που μη γνωρίζοντας ακόμη τον ερωτικό του δρόμο (μόνο την κατεύθυνση ξέρει), τείνει να γίνεται φοβικό, αμφίθυμο, βουτηγμένο σε αναρωτήσεις, πιθανολογήσεις και φανταστικά σενάρια που πλέκει στο μυαλό του. Τι πιο ανθρώπινο από αυτό; Εξαιρετικής λεπτότητας είναι και η μετάφραση της Κατερίνας Σχινά.
* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Ο Σον Χιούιτ (Seán Hewitt) γεννήθηκε το 1990. Είναι συγγραφέας δύο ποιητικών συλλογών, (Tongues of fire και Rapture’s road), και ενός απομνημονεύματος (All down darkness wide). Συνεργάστηκε με τον καλλιτέχνη Luke Edward Hall στο έργο 300,000 kisses: Tales of queer love from the ancient world.
Έχει τιμηθεί με το βραβείο Laurel και το βραβείο Rooney για την ιρλανδική λογοτεχνία και έχει συμπεριληφθεί στη βραχεία λίστα για το βραβείο των Sunday Times «Young writer of the year». Διδάσκει στο Trinity College του Δουβλίνου και είναι μέλος της Royal Society of Literature.
