Για το μυθιστόρημα του Τζόναθαν Κόου [Jonathan Coe] «Η απόδειξη της αθωότητάς μου» (μτφρ. Άλκηστις Τριμπέρη, εκδ. Πόλις).
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Διαβάζοντας κανείς το τελευταίο έργο του Βρετανού συγγραφέα, μαθαίνει πώς χτίζεται με μαεστρικό τρόπο το (μεταμοντέρνο) μυθιστόρημα. Κι αυτό γιατί ο Τζόναθαν Κόου αναμιγνύει δεξιοτεχνικά τη διακειμενικότητα με την παρωδία και το αστυνομικό μυστήριο με το campus novel.
Ας ξεκινήσουμε όμως από την αρχή.
Η Φιλ δουλεύει σε ένα γιαπωνέζικο εστιατόριο και θέλει να γράψει λογοτεχνία, ακούγοντας τους γονείς της και τον φίλο της μητέρα της Κρίστοφερ να μιλάνε για τους γνωστούς τους από την εποχή των φοιτητικών τους χρόνων στο Κέιμπριτζ. Γράφει, λοιπόν, ένα ανάλαφρο αστυνομικό μυθιστόρημα με τίτλο «Φόνος στο Γουέδερμπι Ποντ», το οποίο διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια ενός συνεδρίου των Συντηρητικών στην ομώνυμη έπαυλη, όπου ο Αριστερός ιστολόγος Κρίστοφερ Σουάν καταφέρνει να διεισδύσει αλλά στο τέλος δολοφονείται. Εγκιβωτισμένη σε όλα αυτά είναι «Η σκιώδης αίθουσα», ένα είδος απομνημονευμάτων του Μπράιαν Κόλιερ που αναπλάθουν τη ζωή των εμπλεκομένων στο Κέιμπριτζ και το «Ένα σκοινί από την Κόλαση» του Πήτερ Κόκεριλ που αισθητοποιεί τη συντηρητική ιδεολογία.
Η υπόθεση αυτή με τις εγκιβωτισμένες αφηγήσεις και τη σκυταλοδρομία των γεγονότων είναι ο κυλιομένος διάδρομος, που αναδεικνύει το παρωδιακό χιούμορ του Τζόναθαν Κόου. Ο συγγραφέας βάζει στο μπλέντερ τής σάτιράς του πολιτικές και λογοτεχνικές συμβάσεις: από τον κυνικό κόσμο των Συντηρητικών μέχρι την αχώνευτη φύση ενός Αριστερού κι από τα κλασικά αστυνομικά έργα αλά Άγκαθα Κρίστι και Ντόνα Ταρτ έως τα πανεπιστημιακά μυθιστορήματα. Κρατά σκόπιμα το κέλυφος καθενός από αυτά και με παρωδιακές τεχνικές ναρκοθετεί τη λογική κάθε είδους και συνάμα ανατρέπει όλες τις αναγνωστικές προσδοκίες σε ένα διαρκές διασκεδαστικό παιχνίδι.
Ο συγγραφέας βάζει στο μπλέντερ τής σάτιράς του πολιτικές και λογοτεχνικές συμβάσεις: από τον κυνικό κόσμο των Συντηρητικών μέχρι την αχώνευτη φύση ενός Αριστερού κι από τα κλασικά αστυνομικά έργα αλά Άγκαθα Κρίστι και Ντόνα Ταρτ έως τα πανεπιστημιακά μυθιστορήματα.
Βασικός στόχος είναι η Συντηρητική πλευρά που σκέφτεται με ωμό τρόπο και θέλει να εφαρμόσει τις αντιλαϊκές της πολιτικές, πάνω ακριβώς στην βραχύβια άνοδο στην εξουσία της Λιζ Τρας το 2022. Οι εκπρόσωποι του δεξιού think tank, πανεπιστημιακοί και συγγραφείς αλλά και αναλυτές, οραματίζονται ένα σκληρά ταξικό κοινωνικό σύστημα, ενώ κι οι ίδιοι δεν έχουν μία στιβαρή ιδιωτική ζωή, που θα λειτουργούσε ως πρότυπο.
Ο δεύτερος εξίσου σημαντικός στόχος του βιβλίου είναι η λογοτεχνική υστεροφημία, με αφορμή τη δολοφονία του Κρίστοφερ αλλά και την αυτοκτονία του Κόκεριλ. Η εξέλιξη της δράσης, της μυθοπλασίας δηλαδή μέσα στη μυθοπλασία, αποκαλύπτει σατανικά σχέδια, ώστε ένας ασήμαντος και δη παραμελημένος συγγραφέας να κερδίσει την προσοχή και την αναγνώριση της φιλολογικής κοινότητας, ώστε μετά θάνατον να καταξιωθεί. Η επιδίωξη αυτού του είδους αθανασίας δεν ορρωδεί μπροστά σε τίποτα, κάνοντας τους φιλόδοξους κάθε είδους να φτάσουν ακόμα και στη δολοφονία.
Όλα αυτά δίνονται με έναν μαγευτικό τρόπο. Η μία ιστορία μέσα στην άλλη, το ένα κείμενο να εγκιβωτίζεται μέσα στο άλλο, το ένα είδος να χαμαιλεοντίζει από αστυνομικό σε πανεπιστημιακό και μέσα εκεί τρυπώνει η αυτομυθοπλασία, που ποτέ δεν λέει την ακριβή αλήθεια. Η πραγματικότητα χάνεται σε μια άβυσσο επινοήσεων και σεναρίων και γι’ αυτό ποτέ δεν είναι σίγουρος κανείς –του αναγνώστη συμπεριλαμβανομένου– ότι η πορεία της ιστορίας είναι αληθινή ή απλώς αληθοφανής. Η αλληλεμπλοκή των αφηγηματικών επιπέδων μοιάζει με τις εικόνες οπτικής απάτης, όπου λ.χ. η σκάλα που ανεβαίνει από τον πρώτο όροφο οδηγεί στο ισόγειο!
* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Πρόσφατα κυκλοφόρησε –σε δική του επιμέλεια– ο πρώτος τόμος της σειράς «Ιστορίες του 21ου αιώνα», μια συλλογή 12 διηγημάτων με τίτλο «Από το τοπικό στο παγκόσμιο» (εκδ. Διόπτρα).
