grossman-photo

Της Νέλλης Βουτσινά

Πώς διηγείται κανείς μια ολόκληρη ζωή… χωρίς να σκορπίσει στους χίλιους ανέμους; Πώς κινείται μέσα στις αχανείς εκτάσεις του μνημονικού για να σταματήσει στις στιγμές και να ανασύρει τις χειρονομίες, τα λόγια, τις σιωπές, τα πρόσωπα; Πώς μιλά για μια οικογένεια που ζει σε μια χώρα, και πώς μπορεί να διηγηθεί το φόβο και τη βία, αυτή τη βία που διαπερνά το οικογενειακό και ιδιωτικό άδυτο και ασκεί βία στους εσώτατους πυρήνες;

Και τελικά πώς διηγείται κανείς μια ιστορία, αυτή την ίδια παλιά ιστορία, για μια χώρα, αυτή τη χώρα με τη σιδερένια μπότα… που πάλι προσγείωσε βροντερά το πόδι της σ' ένα μέρος όπου απαγορεύεται σε μια χώρα να βρίσκεται; Πόσο κανείς να φωνάξει πού δεν επιτρέπεται σε μια χώρα να βρίσκεται; 

Ερωτήσεις που επανέρχονται διαρκώς στον προβληματισμό του συγγραφέα δια μέσου των ηρώων του, κυρίως για να μη ξεχνάμε ότι βρίσκονται στον πυρήνα του συγγραφικού εγχειρήματος, γιατί επί της ουσίας και από τις πρώτες σελίδες είναι παραπάνω από εμφανές ότι ο Γκρόσμαν ξέρει ακριβώς τον τρόπο να αιχμαλωτίσει την Ανθρώπινη Φωνή[i], αυτή που θα αρθρώσει το ιδιωτικό άδυτο και θα αγωνιστεί να το διαφυλάξει από την ανεπίτρεπτη "αδιακρισία" της βίας. Στην αναζήτηση γι' αυτή την ανθρώπινη φωνή θα χτίσει δύο αξιομνημόνευτους ήρωες, την Όρα και τον Άβραμ, θα διατρέξει, μέσω της δικής τους ιστορίας, την ιστορία του Ισραήλ από τον Πόλεμο των Έξι Ημερών μέχρι και σήμερα, και ακόμα θα πετύχει μια φορτισμένη και γοητευτική σύζευξη της παντογνωσίας και αμεροληψίας της συγγραφικής φωνής με την υποκειμενικότητα, την ιδιοσυστασία, την προφορικότητα και τον εσωτερικό μονόλογο των ηρώων του. 

Από την αρχή είναι η Όρα και ο Άβραμ, και στο τέλος είναι πάλι αυτοί, μόνο που στο μεταξύ είναι όλη τους σχεδόν η ζωή. Καθώς παρεμβάλλεται ένας πάντα απών ωσεί παρών Ίλαν, επιστήθιος φίλος του Άβραμ και άντρας της Όρα, και ως εκ τούτου παρεμβάλλεται όλη η οικογενειακή ιστορία της Όρα: ο Ίλαν, αυτή και οι δυο τους γιοι, ο Άνταμ και ο Όφερ. Όταν ο Όφερ θα φύγει για μια στρατιωτική επιχείρηση, η Όρα θα επιχειρήσει μια απελπισμένη φυγή από το ενδεχόμενο των κακών μαντάτων, συνειδητοποιώντας πως μπορεί να είναι λίγο τρελή αυτή τη στιγμή, αλλά στη διαμάχη ανάμεσα στους μαντατοφόρους και αυτήν πρέπει να πάει μέχρι τέλους, σώμα με σώμα, για τον Όφερ, για να μην αισθανθεί αργότερα πως παραδόθηκε άνευ όρων, γι΄ αυτό , όταν θα έρθουν να της το πουν δεν θα είναι εδώ, δεν θα είναι… Ξέρει πως δεν έχει καμιά ελπίδα και ξέρει πως η είδηση τελικά θα την βρει, γιατί που θα φτάσουμε αν κι άλλες οικογένειες υιοθετήσουν την ιδέα και αρνηθούν να λάβουν από το στρατό την είδηση του θανάτου των αγαπημένων τους;… τουλάχιστον όμως θα πολεμήσει μερικές μέρες, όχι πολλές, είκοσι οχτώ μέρες, λιγότερο από μήνα, έχει τη δυνατότητα να το κάνει, και στην πραγματικότητα είναι το μόνο που μπορεί να κάνει, μόνο αυτό είναι μέσα στις δυνατότητές της. Στη φυγή της συμπαρασύρει και τον Άβραμ, γιατί μέσα στις δυνατότητές της είναι ακόμα και μια άλλη: να κρατά ζωντανό και ασφαλή τον Όφερ με τις αφηγήσεις της, να αφηγείται τον Όφερ στον Άβραμ, να τα συμπεριλάβει όλα και να μην ξεχάσει τίποτα, τίποτα από την αγάπη που έδωσε και από την αγάπη που πήρε, τίποτα από το φόβο που ματαιοπονώντας προσπαθούσε για χρόνια να κρατά μακριά από το οικογενειακό άβατο. Διασχίζοντας με τον Άβραμ και δυο σακίδια τη γη της Γαλιλαίας, και πάντα μόνο μπροστά, μέχρι το τέλος της γης, αποφεύγοντας πάση θυσία τη συνάντηση με την τρέχουσα ειδησεογραφία, θα επιχειρήσει την ανασύνθεση μιας ζωής, μιας οικογενειακής ιστορίας, όχι μόνο σαν απέλπιδα ματαιοπονία, ούτε μόνο σαν ξόρκι ή πρωθύστερο πένθος, αλλά και σαν προσφορά στον τραυματισμένο και ματαιωμένο Άβραμ, αφού η δική της ιστορία είναι, όπως καταλαβαίνουμε σταδιακά, εν πολλοίς και δική του. 

Της ιστορίας αγάπης που αφηγείται η Όρα, το κέντρο καταλαμβάνει μια ιστορία μοναξιάς: αυτή του δικού της λόγου έναντι της λογικής της σιδερένιας μπότας, έναντι αυτού του είδους της σοφίας, της εκνευριστικής αντρικής σοφίας του αρπακτικού, που έκανε την Όρα να βράζει μέσα της, μια χαρά είχαν φορέσει και οι τρεις τις πανοπλίες τους, και μόνο η Όρα περιφερόταν γυμνή ανάμεσά τους σαν κοριτσάκι. Και δεδομένης της μπότας που έχει ρίξει τη σκιά της στην αρχετυπικότερη και πιο αδιασάλευτη σχέση (αυτή της μάνας και του παιδιού της), η ματαιωμένη εμβέλεια και το τραγικό άτοπο του μητρικού ενωτικού λόγου και κυρίως η συνακόλουθη και αυτονόητη πρόσδεση του αντιπολεμικού λόγου στο λόγο της γυναίκας-μάνας, γίνεται εδώ ο τρόπος του Γκρόσμαν να αιχμαλωτίσει τα μύχια της Ανθρώπινης Φωνής και τα μύχια της ανθρώπινης ανάγκης, τα μύχια του φόβου και τα μύχια της αγάπης. Γίνεται ο τρόπος του να παρακάμψει για λίγο (ακριβώς όπως η Όρα δραπετεύει από την ειδησεογραφία) το ζόφο και το θόρυβο από τις εκκωφαντικές και άτρωτες ιαχές της επικράτειας του εμπόλεμου παρόντος. Και να δικαιώσει έτσι αυτή τη ματαιοπονία, που είναι το άρρητο και τόσο αδύναμο –υπό τις παρούσες συνθήκες- επιχείρημα της ζωής και της αγάπης. Η ενσάρκωση της ζωτικής αυτής ματαιοπονίας στο λόγο της Όρα σαν ψυχολογική καταβύθιση στα άδυτα της γυναικείας ευαισθησίας, είναι ό,τι ακριβώς τροφοδοτεί τον αντιπολεμικό λόγο με αναμμένο, πυρακτωμένο κάρβουνο, απομακρύνοντάς τον από το επίπεδο της όποιας ρητορείας και αποδίδοντάς του όλο το βουβό και σπαρακτικό του περιεχόμενο. 

Ενώ η μορφή της Όρα προκύπτει συγκινητική, σημαίνουσα και εμβληματική, αφού ο λόγος είναι κατά βάση δικός της, όσο κι αν το τρίτο πρόσωπο είναι από την αρχή η σταθερά του αφηγητή. Το τρίτο πρόσωπο και η πανοραμική οπτική γωνία είναι οι συμβάσεις ενός τρυφερού και διακριτικά συμπάσχοντος αφηγητή που έχει άρει την ειρωνική του διάθεση, αφού οι ήρωές του παραείναι τραγικοί για να τους ειρωνευτεί οποιοσδήποτε άλλος εκτός από τους ίδιους. Είναι ο αφηγητής που το ατού της πανοραμικής του γωνίας θα το εκμεταλλευτεί διερχόμενος όλα τα επίπεδα πράξης, λόγου, σκέψης, συνείδησης των ηρώων του, μέχρι ν' αγγίξει τις καλά κρυμμένες, λησμονημένες και από τους ίδιους γωνιές. Είναι ο αφηγητής που προκειμένου να το πράξει θα ενδύεται το λόγο των ηρώων του και θα ενσωματώνει στην καθαρά αφηγηματική του αποστολή τη δική τους φωνή. Είναι η αφηγηματική φωνή που είναι εδώ για να παρακολουθήσει όχι μόνο τι λένε τα λόγια που βιάζονται να εξηγηθούν, ούτε μόνο τι οι παύσεις και οι σιωπές διστάζουν να εκφράσουν, αλλά ακόμα και τι λένε τα μάτια, τι λένε στα παρασκήνια τα εσωτερικά σκιρτήματα ενόσω τα λόγια σε πρώτο πλάνο πάντα λένε, πόσα είναι εκείνα που ανακαλούν τα λόγια και πόσα από αυτά τελικά δεν θα ειπωθούν, πόσα είναι τέλος εκείνα που ενορχηστρώνουν την εσωτερική φωνή. Έτσι πολυμορφικός και χαμαιλεοντικός ο λόγος του αφηγητή, χυμένος σε ένα ρέον κείμενο με ευρύχωρες προτάσεις, ενσωματωμένους διάλογους, εσωτερικούς και αφηγημένους μονολόγους, χωρίς σημεία παράθεσης ή σαφείς ενδείξεις μετάβασης από το δικό του στο λόγο της Όρα ή του Άβραμ, εξασφαλίζει και ενδελεχή θέαση, αλλά κυρίως διατηρεί παντού ενεργό και αμετάπτωτο το συγκινησιακό του φορτίο. 

Μια πορεία στο χώρο και μια πορεία στο χρόνο, ένα πρωθύστερο πένθος και δύο χώροι διακριτοί: αυτός της έξω σκληρής εμπόλεμης συνθήκης και αυτός της μέσα ιδιωτικής, εκείνης της περιοχής όπου απαγορεύεται σε μια χώρα να βρίσκεται… Μια γυναίκα που διασχίζει τη χώρα και μια αφηγηματική κίνηση που ακολουθώντας πιστά τη δραματουργική, θα γυρίσει ακριβώς όπως η ηρωίδα της την πλάτη στην επικαιρότητα για να απομονώσει και να αφουγκραστεί το διαχρονικό, διασφαλίζοντας από τη θέση αυτή την ιδανικότερη θέα του δηλητηριώδους αγγίγματος της εμπόλεμης πραγματικότητας πάνω στην πάλλουσα ύλη της ζωής. Και όλα αυτά που συνθέτουν τη πολύτιμη αυτή ύλη –η οικογένεια, ο έρωτας, η φιλία, η αδελφική αγάπη, η γονεϊκή αγάπη, και ακόμα η σχέση με τον εμπόλεμο Άλλο- δε θα ειδωθούν μόνο υπό το πρίσμα της εγγενούς πολυπλοκότητας και αντιφατικότητάς τους (λεπτολόγος και οξυδερκής ο Γκρόσμαν ως προς την ψυχολογική εξερεύνηση μυθιστορηματικών χαρακτήρων), αλλά και από ένα επιπλέον: υπό το πρίσμα της προδιαγεγραμμένης τους αναμέτρησης με τη περιβάλλουσα απάνθρωπη συνθήκη. Η κίνηση της Όρα, όπως και η κίνηση της αφήγησης, μπορεί εν γνώσει τους να ματαιοπονούν από την αρχή, αλλά αυτό τις κάνει απλώς ακόμα πιο δραστικές. Όπως δραστικός γίνεται και ο στερούμενος πολιτικολογίας λόγος ενός πολιτικού συγγραφέα - στρατευμένου στην εξεύρεση ειρηνευτικής λύσης, αν και θύμα του πολέμου και ο ίδιος[ii], που επιμένει να υπερασπίζεται με την τέχνη του τις αξίες ενός βαθύτατου ανθρωπισμού. Γιατί τελικά αυτή θα είναι η ισχύς μια τέτοιας ιστορίας, οι άνθρωποι να καταφέρνουν με κάθε τρόπο να διαφυλάξουν τα…

Σε εξαιρετική μετάφραση και με τη χροιά του κλασικού, ένα συγκινητικό μεγάλο βιβλίο.

grossmanΝΤΑΒΙΝΤ ΓΚΡΟΣΜΑΝ
ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ
μτφρ: Λουίζα Μιζάν
ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗΣ

 

 

 

 

 

 


[i] Το μονόπρακτο του Κοκτώ πέφτει επανειλημμένα στο τραπέζι της αφήγησης σαν κομβικό δάνειο και ζητούμενο: η συμπύκνωση της εσωτερικότητας που εκβάλλει στη φωνή, η φωνή σαν διάκενο μεταξύ προφορικής έκφρασης και εσωτερικότητας, αυτή που μαρτυρά πάντα πολλά περισσότερα απ' όσα μπορούν τα λόγια. Νομίζω πως θα είναι ένα έργο για φωνές, ένα από τα πρώτα που δηλώνει ο νεαρός Άβραμ στην Όρα, και μαζί και ο συγγραφέας σαν υπόθεση εργασίας. Πάνω απ' όλα αγαπώ τις φωνές των ανθρώπων. Δεν υπάρχει ωραιότερος ήχος στον κόσμο, σωστά; 

[ii] Κατά τη διάρκεια της συγγραφής του παρόντος, τον Αύγουστο του 2006, ο Γκρόσμαν έχασε τον γιο του Ούρι, λοχία τεθωρακισμένων, που σκοτώθηκε από βλήμα της Χεζμπολάχ στο Νότιο Λίβανο. 

http://nellivou.wordpress.com/

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

«Οι ταξιδιώτες» της Ρετζίνα Πόρτερ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Ρετζίνα Πόρτερ [Regina Porter] «Οι ταξιδιώτες» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης, εκδ. Πατάκη).

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ντεμπούτο της Αμερικανίδας Ρετζίνα Πόρτερ (Σαβάνα, Τζόρτζια) με τίτλο ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Καζούο Ισιγκούρο: «Το να είσαι υποψήφιος για Όσκαρ είναι συναρπαστικό»

Τη φετινή χρονιά, ανάμεσα στους υποψηφίους για το Όσκαρ Καλύτερου Διασκευασμένου Σεναρίου βρίσκεται και ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro, για το σενάριο της ταινίας «Αισθάνομαι ζωντανός», μια διασκευή του «Ikiru» του Akira Kurosawa. Ο συγγραφέας μίλησε για την υποψηφιότητά του σε πρόσφατη συνέντευξή του στο The Wrap. Τα...

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Τιμητική διάκριση για την Άννα Πατάκη από το γαλλικό κράτος

Η εκδότρια Άννα Πατάκη τιμήθηκε από το γαλλικό κράτος με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών, για τη δράση της υπέρ της προώθησης των σύγχρονων Γάλλων συγγραφέων.

Επιμέλεια: Book Press

Τη Δευτέρα 23 Ιανουαρί...

Τρεις γάτες (διήγημα)

Τρεις γάτες (διήγημα)

Στα δύο της άρχισε να παχαίνει απότομα, έπαιρνε σχεδόν ένα κιλό τον μήνα· σαν αρνάκι που το τάιζαν για το Πάσχα. Δεν θυσιάστηκε βέβαια, αρρώστησε όμως. Τότε εκδηλώθηκε το αυτοάνοσο που την ταλαιπωρεί. Κεντρική εικόνα: Charles van den Eycken, The Jewel Box.

Της Αθηνάς Βογιατζόγλου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ