almodovar

Για τη νουβέλα του Μιγέλ δε Ουναμούνο [Miguel de Unamuno] «Δύο μάνες» (μτφρ. Δήμητρα Παπαβασιλείου, εκδ. Μάγμα). Κεντρική εικόνα: Aπό την ταινία «Πόνος και δόξα» του Pedro Almodovar. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Υπάρχει κάτι το τραγικά καταστροφικό στο βάθος του έρωτα. Ο έρωτας είναι μία πάλη. Ένας αμοιβαίος εγωισμός», τονίζει ο Μιγέλ δε Ουναμούνο, ποιητής, μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας και δοκιμιογράφος, στο Τραγικό αίσθημα της ζωής. Ο καθένας από τους δύο, συμπληρώνει ο πολύπλευρος και ανήσυχος αυτός πνευματικός δημιουργός, προσπαθεί να κατακτήσει τον άλλον, καθιστώντας τον όργανο ηδονής αλλά και ιδίας διαιώνισης. Και στη νουβέλα του Δύο μάνες, παρατηρούμε ακριβώς αυτό.

«Γιατί μου έκλεψες το σώμα και την ψυχή;», ρωτάει ο δον Χουάν τη Ρακέλ, τη σύντροφό του, τη χήρα, που δεν απέκτησε ποτέ παιδιά. Ο δον Χουάν, που πόρρω απέχει από τον διάσημο συνονόματό του, ή μάλλον αποτελεί το ακριβώς αντίθετό του. Η σχέση του με τη Ρακέλ τον βαραίνει, όμως του είναι αδύνατον να φύγει μακριά της. Εκείνη κρατάει αιχμάλωτη την ψυχή και το σώμα του. Η Ρακέλ ελέγχει τις σκέψεις και τις πράξεις του. Ο έρωτάς της έχει γεύση θανάτου, τον σέρνει βαθιά μέσα στη γη. Εκείνος δεν έχει πια επιθυμίες, δεν έχει βούληση.

magma unamuno dyo manes

Μαριονέτα

Η Ρακέλ έχει ρουφήξει όλη του την ενέργεια, όπως και όλη την περιουσία του, καθιστώντας τον μια μαριονέτα στα χέρια της. Εκείνος θέλει να την παντρευτεί, όμως για τη Ρακέλ, ένας ακόμα γάμος στο ιστορικό της, είναι άνευ ουσίας. Το θέμα είναι να αποκτήσει ένα παιδί. Εφόσον όμως η ίδια δεν μπορεί να γεννήσει, παροτρύνει τον δον Χουάν να παντρευτεί μιαν άλλη, να αποκτήσει μαζί της ένα παιδί, και να της το δώσει. Ακόμα κι αν η σύζυγός του δεν συμφωνεί. Του έχει βρει και την κατάλληλη γυναίκα, τη νεαρή κι αθώα Μπέρτα, με την οικογένεια της οποίας ο δον Χουάν διατηρεί φιλικές σχέσεις. Το σχέδιο είναι καλά οργανωμένο, και αποδίδει.

Οι γονείς της Μπέρτα συναινούν, θεωρώντας τη Ρακέλ προστάτιδα του Χουάν, τον καιρό που ήταν μόνος, φτάνουν μάλιστα να νιώθουν κι ένα είδος ευγνωμοσύνης προς το πρόσωπό της. Γίνεται ο γάμος, οι νεόνυμφοι αποκτούν μια κόρη, και η Ρακέλ γίνεται η νονά της μικρής, δίνοντάς της το δικό της όνομα. Αργότερα, θα βρει τρόπο να την κάνει εντελώς δική της.

Αρχετυπικοί χαρακτήρες

Η Ρακέλ είναι μια γυναίκα σαγηνευτική, κτητική και επιβλητική, που γοητεύει τους πάντες, άντρες και γυναίκες, και απολαμβάνει τη δύναμη που ασκεί στους άλλους. Σταθερή στις απόψεις της, μεθοδεύει τις ενέργειές της και πετυχαίνει ό,τι στόχο βάλει στο μυαλό της. Κι αφού η φύση δεν την προίκισε με τη δυνατότητα να γεννήσει ένα παιδί, εκείνη βρίσκει άλλο τρόπο να το αποκτήσει.

Η επιτυχία του στόχου της βασίζεται κυρίως στη δύναμη της θέλησής της. «Το θέλω εγώ και φτάνει!», αναφωνεί. Και όλοι υποτάσσονται σ’ αυτό που θέλει. Είναι μια γυναίκα που θέλει να ελέγχει τη μοίρα της, αινιγματική και μυστηριώδης. Ισχυρή και αδίστακτη.Η επιτυχής έκβαση των προσπαθειών της ξεπερνά τα στερεότυπα περί φύλου, και σχετίζεται με τη δύναμη της επιθυμίας της, με το πείσμα και την επιμονή της, και με όλα τα χαρακτηριστικά που συνθέτουν τον ιδιαίτερο ψυχισμό της.

Miguel de Unamuno

Ο Μιγκέλ ντε Ουναμούνο (Μπιλμπάο, 1864 - Σαλαμάνκα, 1936) υπήρξε Ισπανός μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας και ουμανιστής φιλόσοφος. Το 1923 το δικτατορικό καθεστώς του Πρίμο ντε Ριβέρα τον εξόρισε στις Κανάριες Νήσους, απ' όπου διέφυγε στη Γαλλία, όπου έμεινε μέχρι την πτώση της δικτατορίας του Ριβέρα, το 1930, για να επιστρέψει μετά στο Πανεπιστήμιο. Μοντερνιστής, μέλος της λεγόμενης "Γενιάς του 1898" (μαζί με τους Αντόνιο Ματσάδο, Αζορίν, Πίο Μπαρόχα, Ραμόν δελ Βάλλιε-Ινκλάν, κ.ά.), ο Ουναμούνο θεωρείται από τους σημαντικότερους Ισπανούς συγγραφείς του 20ου αιώνα. 

Υπάρχει και η νεαρή Μπέρτα, που αγαπάει τον Χουάν, θέλει να τον κάνει ευτυχισμένο, όμως σταδιακά μεταλλάσσεται, σαγηνεύεται κι εκείνη από τη Ρακέλ, δέχεται ό,τι κι αν της ζητήσει, και προσπαθεί να της μοιάσει. Όταν θα συνειδητοποιήσει τι έχει συμβεί, θα είναι πλέον πολύ αργά.

Από τη νουβέλα απουσιάζουν οι γενικές πληροφορίες ως προς τον τόπο, τον χρόνο και τον πρότερο βίο των ηρώων. Ο συγγραφέας εστιάζει στις ψυχικές διεργασίες των πρωταγωνιστών.

Στον αντίποδα της Ρακέλ με τον δυνατό χαρακτήρα, στέκεται ο δον Χουάν, ο οποίος στην πορεία γίνεται σκέτο Χουάν, και είναι ένας άβουλος, αδύναμος και εύθραυστος άντρας, ο οποίος έχει ανάγκη από μια βούληση που να αναπληρώνει εκείνη που του λείπει. Αφήνεται έρμαιο στα χέρια της Ρακέλ, επιτρέποντάς της να τον χειραγωγεί με εξαιρετικά ακραίο τρόπο, ενώ μετά τον γάμο του με τη Μπέρτα, βρίσκεται ανάμεσα στις δύο γυναίκες, με την κάθε μία να τον τραβάει προς το μέρος της, γνωρίζοντας ότι και οι δυο μαζί τον σπρώχνουν στον χαμό του. Παραπαίει και μετεωρίζεται ανάμεσα σε δυο υπάρξεις που τον αντιμετωπίζουν σαν τον μεγάλο τους γιο, και θα είναι χαμένος, όποιας το μέρος κι αν διαλέξει.

Η μητρότητα ως μέσο συνέχισης της ύπαρξης

Ποιο είναι το νόημα της ζωής; «Τα πάντα παρέρχονται», γράφει επίσης ο Ουναμούνο στο Τραγικό αίσθημα της ζωής. Η ανθρώπινη φύση λαχταρά τη διαιώνιση της ατομικότητάς της, την αθανασία. Η ανθρώπινη φύση διψά για παραπάνω ύπαρξη. Κι αυτή η διακαής επιθυμία για αιωνιότητα, βρίσκει την έκφρασή της μέσω του έρωτα. Η Ρακέλ εύχεται να μπορούσε να αποκτήσει ένα παιδί, κι ας πέθαινε στη γέννα. Το παιδί του Χουάν όμως, θα είναι σαν δικό της, αφού ο ίδιος ο Χουάν, και κάθε τι που τον αφορά, έχει επέλθει στην κατοχή της. Και η μικρή Ρακέλ, το δικό της πια παιδί, θα εκπαιδευτεί στα δικά της βήματα, θα είναι η συνέχειά της στον κόσμο.

Από τη νουβέλα απουσιάζουν οι γενικές πληροφορίες ως προς τον τόπο, τον χρόνο και τον πρότερο βίο των ηρώων. Ο συγγραφέας εστιάζει στις ψυχικές διεργασίες των πρωταγωνιστών, στα πάθη που τους διαπερνούν, στη δύναμη της αποφασιστικότητάς τους, στο πείσμα και την επιμονή τους.

Μια ιστορία γεμάτη ζωντάνια, ένταση και δραματικότητα, αλλά ταυτόχρονα και με πολλούς φιλοσοφικούς προβληματισμούς.

Χωρίς περιττές λεπτομέρειες και εισαγωγές, μας βάζει εξαρχής στο θέμα του κειμένου και με απλά λόγια, με εκτενείς διαλόγους και ταχύτητα στην εξέλιξη της πλοκής, μας παραδίδει μια ιδιαίτερη και πρωτότυπη ιστορία, κάνοντάς μας κοινωνούς των όσων βιώνουν και αισθάνονται οι ήρωές της. Μια ιστορία γεμάτη ζωντάνια, ένταση και δραματικότητα, αλλά ταυτόχρονα και με πολλούς φιλοσοφικούς προβληματισμούς.

Πολύ λειτουργική η μετάφραση της Δήμητρας Παπαβασιλείου, η οποία υπογράφει και το εκτενές επίμετρο, στο οποίο πραγματοποιεί συνοπτική αλλά στοχευμένη και ουσιαστική ανάλυση τόσο στη συγκεκριμένη νουβέλα, όσο και στο έργο του Ουναμούνο γενικότερα, τονίζοντας τους βασικούς άξονες των γραπτών του, που είναι η αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης και το πάθος για την αθανασία.

Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Ο φτωχός Χουάν, χωρίς το «δον» πλέον, έτρεμε ανάμεσα στις δύο γυναίκες, ανάμεσα στον άγγελο-λυτρωτή και τον δαίμονά του. Πίσω του είχε τη Ρακέλ, και μπροστά του την Μπέρτα, και τον έσπρωχναν και οι δύο. Προς τα πού; Εκείνος διαισθανόταν ότι τον έσπρωχναν στον χαμό του. Θα χανόταν μέσα τους και εξαιτίας τους. Τραβώντας τον κάθε μία προς το μέρος της, τον έσκιζαν σιγά σιγά στα δύο. Ένιωθε σαν εκείνο το παιδί που διεκδικούσαν οι δύο μάνες ενώπιον του Σολομώντα, μόνο που δεν ήξερε ποια απ’ τις δύο, η Ρακέλ ή η Μπέρτα, τον ήθελε ακέραιο προς χάριν της άλλης και ποια ήθελε να τον μοιράσουν κι ας πέθαινε.»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

«Ιούδας» του Άμος Οζ (κριτική) – Η Ιστορία, η προδοσία και οι αποδιοπομπαίοι τράγοι

Για το βιβλίο του Άμος Οζ «Ιούδας» (μτφρ. Μάγκι Κοέν, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: o Μπεν Γκουριόν, ιδρυτής και πρώτος πρωθυπουργός του Ισραήλ, επιθεωρεί στρατεύματα το 1957. 

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός 

Η παρ...

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

«Μια ιστορία με κοκαΐνη» του Μ. Αγκέεφ (κριτική) – Μυθιστόρημα των αισθήσεων και των παραισθήσεων

Για το μυθιστόρημα του Μ. Αγκέεφ [Μ. Αgueev] «Μια ιστορία με κοκαΐνη» (μτφρ. Σοφία Κορνάρου, εκδ. Ροές). Kεντρική εικόνα: πίνακας του Ηans Βaluschek (1870-1935).

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Κάποιους συγγραφείς τους καλύπτει ο...

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

«Η λευκή καλύβα» του Τούρβαλντ Στεν (κριτική) – Η συγκάλυψη του παρελθόντος και το ένστικτο της επιβίωσης

Για το μυθιστόρημα του Τούρβαλντ Στεν [Thorvald Steen] «Η λευκή καλύβα» (μτφρ. Βίκυ Πορφυρίδου, εκδ. Βακχικόν). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Tusk». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Ζούμε μονάχα λίγο. Ξέρουμε μόνο κάτ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ