blue movie

Για το βιβλίο της Μάγκι Νέλσον [Maggie Nelson] «Σπουδή στο Μπλε» (μτφρ. Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη, εκδ. Αντίποδες). Κεντρική εικόνα: από την «Μπλε ταινία» του Κριστόφ Κισλόφσκι. 

Γράφει η Φανή Χατζή

Ήταν Νοέμβριος του 2020 όταν οι εκδόσεις Αντίποδες εξέδωσαν στα ελληνικά το διασημότερο έργο της Μάγκι Νέλσον, τους Αργοναύτες (μτφρ: Μαρία Φακίνου). Η υβριδική του μορφή, μια μίξη αυτοβιογραφίας και θεωρίας της λογοτεχνίας, η αφοπλιστική του ειλικρίνεια και πρωτοτυπία ήταν κάποια από τα χαρακτηριστικά που γοήτευσαν το αναγνωστικό κοινό. Πέρασαν ακριβώς τρία χρόνια για να δούμε στα ράφια των βιβλιοπωλείων ακόμα ένα έργο της, τη Σπουδή στο Μπλε (Bluets), σε μετάφραση της Κρυστάλλης Γλυνιαδάκη.

«κι έτσι λοιπόν ερωτεύτηκα ένα χρώμα–συγκεκριμένα το χρώμα μπλε-λες και μου είχαν κάνει μάγια»

Η Σπουδή στο μπλε, που προηγείται χρονικά των Αργοναυτών, γράφτηκε στην περίοδο 2003-2006 και συνιστά μια θραυσματική καταγραφή παρατηρήσεων, θέσεων και στοχασμών πάνω στο μπλε χρώμα και σε διάφορα βιώματα που προσιδιάζουν στο μπλε, όπως η ερωτική απογοήτευση, ο σωματικός και ψυχικός πόνος, η απώλεια. Η κατακερματισμένη αφήγηση εκκινεί από την παραδοχή της συγγραφέως ότι ερωτεύτηκε το δημοφιλές χρώμα και καταλήγει σε μια πνευματική περιδιάβαση ανάμεσα σε αναμνήσεις, ονειροπολήσεις αλλά και φιλοσοφικές αναζητήσεις.

Η αυτοθεωρία της Νέλσον

Με τη μετάφραση των Αργοναυτών οι εκδόσεις Αντίποδες μας εισήγαγαν στο λογοτεχνικό είδος της αυτοθεωρίας (Autotheory), συστήνοντας μια αφηγηματική φωνή που αφορμάται από την υπάρχουσα κριτική θεωρία για να στοχαστεί, εμπλέκοντας το προσωπικό βίωμα. Η πιο άγουρη αφηγηματική φωνή της Σπουδής στο μπλε, όπως διαφαίνεται στο εν λόγω, δεν ασχολείται ακόμα με τη θεωρία του φύλου, αλλά στηρίζεται σε φιλοσόφους και λογοτέχνες που ανέπτυξαν τη θεωρία των χρωμάτων όπως ο Γκαίτε ή ο Βιτγκενστάιν, ο οποίος έγραψε πριν το τέλος της ζωή του τις Παρατηρήσεις πάνω στα χρώματα (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, μτφρ: Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου) και ενέπνευσε σε τέτοιο βαθμό την Νέλσον, ώστε να τον ευχαριστεί στο παρόν.

Η συγγραφέας μιλά με τόλμη και ειλικρίνεια για έναν επίπονο χωρισμό, για τη φροντίδα της τετραπληγικής φίλης της, για την συγγραφική εμπειρία, αλλά και το αίσθημα του πόνου.

Στα αριθμημένα αποσπάσματα που η ίδια ονομάζει «προτάσεις», η Νέλσον δεν περιορίζεται σε έναν και μοναδικό θεματικό άξονα. Η συγγραφέας μιλά με τόλμη και ειλικρίνεια για έναν επίπονο χωρισμό, για τη φροντίδα της τετραπληγικής φίλης της, για την συγγραφική εμπειρία, αλλά και το αίσθημα του πόνου. Το μπλε όμως φαίνεται να είναι η συγκολλητική ουσία των διακοσίων σαράντα αφορισμών, ο λόγος για τον οποίο ενώ δεν υπάρχει ομοιογένεια στους συλλογισμούς, το σύνολο του έργου έχει μεγάλη συνεκτικότητα. Οι αναγνώστες της Νέλσον δεν αναμένουν ένα αρμονικό νοηματικό δέσιμο, αλλά ακολουθούν τη σκέψη της συγγραφέως, γοητευμένοι συνήθως από τα μονοπάτια στα οποία τους οδηγεί η ροή της συνείδησής της.

Ο πολλαπλός ρόλος του μπλε

Τα χρώματα μπορούν να λειτουργήσουν σαν λογοτεχνικό υποκατάστατο των ανθρωπίνων συναισθημάτων γιατί όλα τους υποκρύπτουν μια μεγάλη παλέτα αποχρώσεων. Πέρα από το φάσμα αυτό, τα χρώματα συνυφαίνονται συνήθως με συγκεκριμένες εμπειρίες. Ποιος άνθρωπος, εμβαπτισμένος τουλάχιστον στη Δυτική κουλτούρα, δε θα αντιστοιχούσε τον έρωτα με το κόκκινο, το πένθος με το μαύρο και τη μελαγχολία με το μπλε; Η πρωτοτυπία της Νέλσον δεν έγκειται, ωστόσο, στην ενασχόληση με τα χρώματα ή την εξερεύνηση ενός από αυτά.

Η λογοτεχνία, εξάλλου, έχει γνωρίσει δημιουργήματα που πειραματίζονται με το συμβολισμό ενός χρώματος όπως το Autobiography of red της Αν Κάρσον ή το πιο πρόσφατο The white book της Χαν Γκανγκ, παρόλο που αυτά δεν έχουν τύχει ακόμα μετάφρασης.

«Προσπαθώ να μιλήσω για το τι σημαίνει μπλε ή τι σημαίνει για μένα το μπλε, πέραν της σημασίας του».

maggie nelson

Η Μάγκι Νέλσον γεννήθηκε το 1973 στο Σαν Φρανσίσκο. Είναι πεζογράφος, ποιήτρια και δοκιμιογράφος, και το έργο της περιστρέφεται γύρω από τα ζητήματα του φύλου, της βίας και της σεξουαλικής ταυτότητας. Ζει στο Λος Άντζελες. Σημαντικότερα έργα της: The Red Parts: A Memoir (2007), Bluets (2009), The Art of Cruelty: A Reckoning (2011), καθώς και τα ποιητικά βιβλία Holes (2007) και Jane: A Murder (2005). Το πολύ σημαντικό αυτοβιογραφικό της δοκίμιο Οι Αργοναύτες κυκλοφορεί σε μετάφραση Μαρίας Φακίνου από τους Αντίποδες.

Η καινοτομία και ταυτόχρονα γοητεία της Νέλσον έγκειται μάλλον στην απόδοση λογοτεχνικότητας στην καταγραφή αυτοματοποιημένων και συνειρμικών για όλους λειτουργιών. Η Νέλσον καθιστά το μπλε ένα αντικείμενο έρευνας και ταυτόχρονα ένα μετωνυμικό σύμβολο. Ο δημιουργικός τίτλος εσωκλείει αυτή την μετωνυμική παρέλκυση, καθώς υπονοεί ότι το εν λόγω δεν είναι απλά μια σπουδή στο μπλε αλλά μια σπουδή στην μοναξιά, την απώλεια, την τέχνη.

«Δεν θέλω να νοσταλγώ μπλε πράγματα, ούτε-Θεός φυλάξοι-την ιδιότητα του μπλε. Πάνω απ’ όλα, θέλω να πάψεις να μου λείπεις.»

Μετενσάρκωση 

Το μπλε συνιστά και κατά κάποιο τρόπο μετενσάρκωση του πρώην ερωτικού συντρόφου της Νέλσον, του «πρίγκιπα του μπλε», αυτού στον οποίο απευθύνεται σε μεγάλο μέρος του έργου σε β΄ πρόσωπο. Η πλήρης σκιαγράφηση του συντρόφου έτσι όπως εκτελείται στους Αργοναύτες εδώ απουσιάζει. Ο πρώην σύντροφος εδώ είναι μια φιγούρα, μια μπλε σκιά, η οποία αποκτά σαρκική υπόσταση μόνο στις ερωτικές σκηνές. Όσο για τις τελευταίες, είναι πλέον ξεκάθαρο από τον συνδυασμό των δύο πονημάτων ότι οι περιγραφές αυτές είναι ένας τρόπος για τη Νέλσον να σπάσει τα ταμπού γύρω από τη γυναικεία σεξουαλικότητα και την απούσα στη λογοτεχνία γυναικεία ματιά.

«Ίσως είναι ο τρόπος μου να νιώθω ότι η ζωή μου «εξελίσσεται» αντί να είναι στάχτη που πέφτει από αναμμένο τσιγάρο».

Το μπλε, ακόμα, είναι αφενός μια μετενσάρκωση του πόνου που νιώθει, αλλά είναι και ο τρόπος να ξεχαστεί, να βγει από την παθητικότητα και να βρει ασχολία. Είναι το φάρμακον και φαρμάκιον, όπως τονίζει και η ετυμολογική ανάλυση της ελληνικής λέξης που της τραβά την προσοχή. Γράφοντας για το μπλε, η Νέλσον επιτρέπει στα αρνητικά συναισθήματα να «κατακαθίσουν» και να τη στιγματίσουν.

«Ό,τι κι αν συμβεί στα σώματά μας εν ζωή, ασχέτως αν γίνουν σαν ''βότσαλα στη λίμνη'', παραμένουν δικά μας».

Το μπλε παραμένει στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου μια άυλη ουσία, αλλά γίνεται ήχος, στίχος, πίνακας, σκόνη, ανάλογα με τη μετατόπιση της προσοχής της συγγραφέως. Αποκτά όμως και υλική υπόσταση όταν η συγγραφέας εστιάζει στα μπλε πόδια της ασθενούς της φίλης. Σε αυτά τα σημεία διαφαίνεται και ένα πρώιμο πάθος για το σώμα και τις μεταμορφώσεις του, αρχίζουν να διαφαίνονται κάποια ψήγματα της γραφής που μας εντυπωσίασε στους Αργοναύτες.

antipodes nelson spudh sto mpleΟι θεωρητικοί και οι μπλε φιγούρες

Συνοδοιπόροι και σύμμαχοι στην εμμονή της Νέλσον με το μπλε είναι διάφορα πλάσματα που «υπηρέτησαν» ανά τα χρόνια το μπλε, μουσικοί, καλλιτέχνες, αλλά και… πτηνά. Από την Μπίλι Χόλιντει και τον Λέοναρντ Κοέν μέχρι τον ιόχους πτιλονόρυγχος, δημιουργείται μια λίστα που επιβάλει μια πολυμεσική ανάγνωση, με πολλά διαλείμματα για αναζήτηση.

Απαιτούνται τεράστια αποθέματα αυτοσυγκράτησης για να μην αναζητήσει ο αναγνώστης στο διαδίκτυο την μπλε φωλιά που στήνει το παραπάνω πουλί ή να μην ακούσει ξανά το River της Μίτσελ, να μην κατακλειστεί από την επιθυμία να θαυμάσει από κοντά το μπλε του Yves Klein.

Μια χαρισματική συγγραφέας

Ακροβατώντας ανάμεσα στο ποιητικό, το εγκυκλοπαιδικό, την υψηλή διανόηση και το συναίσθημα, η Νέλσον πειραματίζεται με τα είδη, διατηρώντας ατόφιο το συγγραφικό της στυλ. Η ειλικρίνεια του βιώματος και ο ανθρωπισμός που πάντα υπάρχει στον πυρήνα των γραπτών της κερδίζει ακόμα και όσους ενοχλούνται με το στιλιζάρισμα και το εξεζητημένο ύφος.

Λυρικό, καλειδοσκοπικό, οξυδερκές και επιδέξιο, το Σπουδή στο μπλε αποδεικνύει ή μάλλον υπενθυμίζει το πόσο χαρισματική είναι η Αμερικανίδα συγγραφέας και στοχάστρια.


* Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι μεταφράστρια, απόφοιτος του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Αγγλικών και Αμερικανικών Σπουδών.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

«Αγαπητέ μαλάκα» της Βιρζινί Ντεπάντ (κριτική) – Ασεβές και δυνατό σαν χαστούκι

Για το μυθιστόρημα της Βιρζινί Ντεπάντ [Virginie Despentes] «Αγαπητέ μαλάκα» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: © Mehrnegar Dolatmand/Unsplash.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Έπρεπε να το περιμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ