«Υπερβάσεις» της Λουίζ Κένεντι (κριτική) – Μια ερωτική ιστορία με φόντο το ταραγμένο Μπέλφαστ

Οι Υπερβάσεις (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός) είναι ένα μυθιστόρημα που μας μεταφέρει στο ταραγμένο Μπέλφαστ, στη Βόρεια Ιρλανδία, στα μέσα της δεκαετίας του εβδομήντα, για να μας διηγηθεί, πρωτίστως, μια δυνατή ερωτική ιστορία.

Το μίσος για τους εχθρούς

Η Κούσλα, καθολική το θρήσκευμα όπως μαρτυρά και το παραδοσιακό όνομά της, είναι μόλις 24 χρονών, αλλά νιώθει ότι η ζωή της περνάει και χάνεται άδοξα. Ζει με την αλκοολική μητέρα της, λίγο έξω από το Μπέλφαστ, μια πόλη που έχει παραδοθεί στις Ταραχές, όπου βομβιστικές ενέργειες και δολοφονίες συνθέτουν ένα αιματηρό κοκτέιλ βίας.

Τα απογεύματα βοηθάει τον αδερφό της στο οικογενειακό μπαρ, την επιχείρηση που τους άφησε ο πατέρας τους πριν πεθάνει, ενώ τα πρωινά δουλεύει σαν δασκάλα στο τοπικό σχολείο.

Το μίσος για τους εχθρούς, τους προτεστάντες (Ιρλανδούς ή Βρετανούς, δεν φαίνεται να κάνει μεγάλη διαφορά) καλλιεργείται στα παιδιά από τα μικράτα τους, με τους ιερείς να πρωτοστατούν σε μισαλλοδοξία.

Ένα αντίδοτο στην παραφροσύνη

Μέσα στο οικογενειακό μπαρ, όπου είναι αναγκασμένη να ανέχεται τα σεξιστικά σχόλια των Βρετανών στρατιωτών που συμπεριφέρονται σαν δυνάμεις κατοχής, θα γνωρίσει έναν άντρα πολύ μεγαλύτερό της, που τη γοητεύει αμέσως με τους τρόπους του και την εμφάνισή του. Πρόκειται για τον δικηγόρο Μάικλ Αγκνιού, προτεστάντη στο θρήσκευμα και υπερασπιστή των δικαιωμάτων των πολιτικών κρατουμένων, μια σεβάσμια μορφή στην ευρύτερη περιοχή.

Μια τέτοια σχέση, από τη φύση της περιορισμένη και εν μέρει αυτοκαταστροφική, μέσα στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο παίρνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις [...]

Ο Μάικλ είναι παντρεμένος και πατέρας δύο κοριτσιών, ελαφρώς νεότερων από την Κούσλα. Μολαταύτα, μια έντονη ερωτική σχέση ξεκινάει ανάμεσά τους, που εξελίσσεται σε κρυφό δεσμό, με μυστικές συναντήσεις στο σπίτι του.

Μια τέτοια σχέση, από τη φύση της περιορισμένη και εν μέρει αυτοκαταστροφική, μέσα στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο παίρνει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις: γίνεται αντίδοτο στην παραφροσύνη και τον πόλεμο όλων εναντίων όλων που είναι η καθημερινότητα στο Μπέλφαστ της εποχής.

Η Λουίζ Κένεντι, γεννημένη το 1967, μεγάλωσε σε μια μικρή πόλη έξω από το Μπέλφαστ. Οι Υπερβάσεις είναι το πρώτο της μυθιστόρημα, το οποίο διακρίθηκε ως το Ντεμπούτο της Χρονιάς στα British Book Awards, ως το Μυθιστόρημα της Χρονιάς στο πλαίσιο των An Post Irish Book Awards, ενώ συμπεριλαμβανόταν στη βραχεία λίστα για το Women’s Prize for Fiction, για το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα των βιβλιοπωλείων Waterstones και για το αντίστοιχο Βραβείο των βιβλιοπωλείων Barnes and Noble. Είχε προηγηθεί η συλλογή διηγημάτων της The End of the World Is a Cul de Sac, η οποία τιμήθηκε με το John McGahern Prize. Κείμενά της έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα όπως The Guardian, The Irish Times, αλλά και στο BBC Radio 4. Πριν ξεκινήσει τη συγγραφική της καριέρα, πέρασε σχεδόν τριάντα χρόνια δουλεύοντας ως σεφ. Ζει στο Σλάιγκο, στη βορειοδυτική Ιρλανδία.

Η ζωή συνεχίζεται (;)

Κι όμως, ακόμη και κάτω από τέτοιες συνθήκες, η ζωή μοιάζει να συνεχίζεται κανονικά. Τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο, η Κούσλα προσπαθεί να συμπαρασταθεί στα πιο αδύναμα από αυτά, ειδικά στα αδέρφια μιας οικογένειας που ζουν στον κοντινό καταυλισμό, κι είναι άνθρωποι που συχνά μπαίνουν στο στόχαστρο επιθέσεων για θρησκευτικούς ή πολιτικούς λόγους.

Έτσι, όταν ο πατέρας του μαθητή της Ντέιβι δέχεται επίθεση και ξυλοκοπείται πολύ άγρια, η Κούσλα εμπλέκεται ακόμη περισσότερο, και βλέπει τον αντίκτυπο που έχει αυτό το τραυματικό γεγονός στο μεγαλύτερο αγόρι της οικογένειας, στον Τόμι.

Πόσες υπερβάσεις πρέπει να κάνει κανείς για να καταφέρει να έχει μια κανονική ζωή σε ένα παλαβό κοινωνικό πλαίσιο;

Στο μεταξύ, η συνύπαρξη με τη μητέρα στο σπίτι της γίνεται όλο και πιο δύσκολη, όπως και με τον στρατό κατοχής, που χώνει παντού τη μύτη του, στέλνοντας πολλά νέα παιδιά στην αγκαλιά των εξτρεμιστών.

Μια ψύχραιμη καταγραφή της καθημερινότητας

Έγραψα στην αρχή ότι η ιστορία της Κούσλα και του Μάικλ είναι μια ερωτική ιστορία, και σε μεγάλο βαθμό είναι αλήθεια. Οι ερωτικές σκηνές είναι ιδιαίτερα καλογραμμένες και υποβλητικές, χωρίς να γίνονται ηδονοβλεπτικές. Ταυτόχρονα όμως είναι μια ψύχραιμη καταγραφή της καθημερινότητας μέσα σε γενικευμένο εμφύλιο πόλεμο χαμηλής έντασης, όπου ο εχθρός και ο φίλος αλλάζουν πρόσωπο μέρα τη μέρα. Τα περισσότερα κεφάλαια ξεκινούν με την ολιγόλεπτη περιγραφή μιας είδησης, ξερά διατυπωμένης, που συνήθως αφορά έναν φόνο ή μια βομβιστική επίθεση, για να περάσει στη συνέχεια σε κάποια σκηνή της καθημερινότητας, στο σπίτι ή συχνότατα στο σχολείο. Το γράψιμο είναι απλό και στιβαρό, χωρίς πολλές περιγραφές, με προσήλωση στον καλό διάλογο και στους πειστικούς χαρακτήρες.

Πόσες υπερβάσεις πρέπει να κάνει κανείς για να καταφέρει να έχει μια κανονική ζωή σε ένα παλαβό κοινωνικό πλαίσιο; Το τέλος, συγκινητικό και αναπόφευκτο, υπογραμμίζει το στοιχείο του παραλογισμού που, αργά ή γρήγορα, παίρνει το πάνω χέρι σε κάθε εμφύλιο ή θρησκευτικό πόλεμο.

Οι Υπερβάσεις, μόλις το δεύτερο βιβλίο της Λουίζ Κένεντι, δικαίως θεωρήθηκε ένα ώριμο και συγκινητικό μυθιστόρημα, με υποδειγματική πρόζα. Στη χώρα μας κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε καλοδουλεμένη μετάφραση της Δέσποινας Δρακάκη.

 * Ο Κ.Β. ΚΑΤΣΟΥΛΑΡΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η συζήτηση με τον Δημοσθένη Κούρτοβικ με τίτλο «Σκοντάφτοντας σε ανοιχτά σύνορα» (εκδ. Πατάκη).