«Το πορτρέτο ενός γάμου» της Μάγκι Ο’ Φάρελ (κριτική) – Το χρονικό μιας συζυγοκτονίας την εποχή των Μεδίκων

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο’ Φάρελ: «Το πορτρέτο ενός γάμου» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). 

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Ένα μυθιστόρημα που διαδραματίζεται στην Ιταλία, στα χρόνια των Μεδίκων, και φέρνει στο φως μια αποτρόπαιη, αν και όχι ασυνήθιστη εκείνα τα χρόνια, συζυγοκτονία. Τίτλος του, «Το πορτρέτο ενός γάμου» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός) και συγγραφέας του η βραβευμένη Ιρλανδή, Μάγκι Ο’ Φάρελ.

Συζυγοκτονία; Συνηθισμένη υπόθεση...

Θα προβληματίσει τον σημερινό αναγνώστη, αν και μάλλον δεν θα έπρεπε, η πληροφορία προς το τέλος του βιβλίου, στο σημείωμα που παραθέτει η συγγραφέας Μάγκι Ο’ Φάρελ, ότι ο βίαιος θάνατος από τα χέρια του συζύγου, ή κάποιου δικού του ανθρώπου, δεν ήταν διόλου ασυνήθιστος τα χρόνια εκείνα, στους κύκλους της Ιταλικής αριστοκρατίας – για να περιοριστούμε εκεί. Είναι χαρακτηριστικό, ότι εκτός από τη Λουκρητία ντι Κόζιμο, την ηρωίδα τούτου του μυθιστορήματος, βίαιο θάνατο βρήκε και η μεγαλύτερη αδερφή της, η Ιζαμπέλα, λίγα χρόνια αργότερα, στη διάρκεια μιας κυνηγητικής εξόρμησης με τον σύζυγό της. Και δεν ήταν οι μόνες, όπως προκύπτει από την έρευνα της συγγραφέα. Οι αριστοκράτες της εποχής, που παντρεύονταν συχνά δύο και τρεις φορές, συχνά σε αναζήτηση του αρσενικού απογόνου (όπως ο Δούκας σύζυγος της Λουκρητίας), δεν δίσταζαν να ξεφορτωθούν βιαίως τη σύζυγο, προκειμένου, σε σύντομο χρονικό διάστημα, να περάσουν στην επόμενη.

Η ζωή των γυναικών, είτε ήταν σύζυγοι, είτε ατιμασμένες αδερφές, είτε ανήθικες πόρνες, ήταν φτηνή, και η απώλειά της σπάνια ξεσήκωνε υπερβολικές αντιδράσεις και ερωτηματικά.

Κι επειδή δεν έχουμε λόγο να πιστεύουμε ότι η συζυγοκτονία ήταν προνόμιο μόνο της άρχουσας τάξης, και ό,τι στα κατώτερα και συνήθως εξαθλιωμένα κοινωνικά στρώματα, βασίλευε ο σεβασμός για τις γυναίκες, συζύγους και αδερφές, δεν θα ήταν παράτολμο να υποθέσουμε το εξής: Η ζωή των γυναικών, είτε ήταν σύζυγοι, είτε ατιμασμένες αδερφές, είτε ανήθικες πόρνες, ήταν φτηνή, και η απώλειά της σπάνια ξεσήκωνε υπερβολικές αντιδράσεις και ερωτηματικά. Περισσότερο εκλαμβανόταν ως ένα φυσικό γεγονός, όπως μια ξαφνική νεροποντή. Το γεγονός ότι αυτή η θλιβερή και απάνθρωπη παράδοση, γιατί για παράδοση πρόκειται, συνεχίζεται, με παραλλαγές, μέχρι τις μέρες μας, και βέβαια και στη χώρα μας, θα ήταν υποκριτικό να μας εκπλήσσει.

Ας επιστρέψουμε όμως στην ηρωίδα μας, στη 16χρονη την εποχή του θανάτου της Λουκρητία, και να τη συναντήσουμε τη στιγμή που έχουν αρχίσει να τη ζώνουν τα φίδια.

Πώς έφτασαν ως εκεί τα πράγματα; 

Με αυτή τη φοβερή επίγνωση, ότι ο σύζυγός της σχεδιάζει να την σκοτώσει, ξεκινάει το μυθιστόρημα. Πώς όμως έφτασαν ως εκεί τα πράγματα; Ποιος αδυσώπητος μηχανισμός λειτούργησε;

Όταν ο Αλφόνσο, μελλοντικός Δούκας της Φερράρα εκφράζει την επιθυμία να πάρει για σύζυγό του τη Λουκρητία, κόρη του Δούκα της Φλωρεντίας ντι Κόζιμο, η κοπέλα δεν έχει ακόμη κλείσει τα δεκατρία της, ενώ εκείνος είναι ήδη είκοσι τεσσάρων. Λιγότερο από έναν χρόνο πριν, ήταν όλα συμφωνημένα για να παντρευτεί τη μεγαλύτερή της αδερφή, τη Μαρία, η οποία όμως πέθανε αιφνιδίως, πιθανότατα από πνευμονία, χαλώντας τα σχέδια τα δικά του αλλά και του πατέρα της.

Τώρα όμως έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από τον γάμο τους, και παρά τις προγραμματικά τακτικές, αν και ψυχρές, συνευρέσεις τους, η Λουκρητία δεν έχει ακόμη μείνει έγκυος [...]

Ο Αλφόνσο, δεν έχασε το χρόνο του. Ήθελε οπωσδήποτε μία από τις κόρες του Δούκα της Φλωρεντίας και της Ισπανίδας Ελεωνόρας, την οποία ο λαός αποκαλούσε «Η Γονιμοτάτη», χάρη στα τρία κορίτσια και στα τρία αγόρια, όλα υγιή, που είχε ήδη φέρει στον κόσμο. Για τον Αλφόνσο η στιγμή που θα χριζόταν Δούκας πλησίαζε, μια κι ο πατέρας του ήταν βαριά άρρωστος, κι έτσι η ανάγκη να αποκτήσει το γρηγορότερο έναν διάδοχο, εξασφαλίζοντας μια σαφή γραμμή διαδοχής στο αξίωμα, ήταν επιτακτική.

Τώρα όμως έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από τον γάμο τους, και παρά τις προγραμματικά τακτικές, αν και ψυχρές, συνευρέσεις τους, η Λουκρητία δεν έχει ακόμη μείνει έγκυος, κι ο Δούκας έχει αρχίσει να αντιλαμβάνεται, ότι μια σύζυγος ελαττωματική, που δεν θα φέρει τον πολυπόθητο διάδοχο, του είναι μάλλον άχρηστη.

Η γυναίκα ως σκεύος παραγωγής διαδόχων

Το μεγαλύτερο μέρος του μυθιστορήματος αφορά τη ζωή της Λουκρητίας στο Παλάτσο Βέκιο της Φλωρεντίας, όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε με την οικογένειά της, από το 1545, έως το 1578, όταν παντρεύτηκε τον Αλφόνσο και έφυγε να ζήσει μαζί του στη Φεράρα. Είναι ένα λεπτομερές και ιδιαίτερα παραστατικό φρέσκο της εποχής των Μεδίκων, εστιασμένο στους μέσα χώρους της εξουσίας του Δούκα, στους ανελέητους μηχανισμούς διατήρησης και αναπαραγωγής της εξουσίας, στους οποίους υποτασσόταν κάθε απόφαση. Οι γάμοι και των έξι παιδιών ήταν από τα πριν καθορισμένοι, με λεπτομέρειες, βασισμένοι πλήρως σε πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις. Οι κοπέλες, που δίνονταν κατά κανόνα ανήλικες (με τα σημερινά μέτρα και σταθμά) στους συνήθως κατά πολύ μεγαλύτερους άντρες τους, εκπαιδεύονταν στα οικιακά, στη χειροτεχνία και στο κέντημα, αλλά λάμβαναν και κάποιες εγκυκλοπαιδικές γνώσεις, ώστε να μην ντροπιάσουν τον σύζυγο αν έτυχε να βρεθούν σε μια σοβαρή συζήτηση.

Κάθε της ενέργεια, κάθε της προσπάθεια να αποφύγει τη σφαγή της, την φέρνει όλο και κοντύτερα στο μοιραίο.

Τα αγόρια, από την άλλη, επιδίδονταν από νωρίς στις πολεμικές τέχνες, την ξιφασκία, κατά κόρον, εκείνα τα χρόνια, ενώ παράλληλα μυούνταν από τους πατεράδες τους στις αδυσώπητες πλην συχνά λεπτεπίλεπτες τεχνικές της εξουσίας – κατά προτεραιότητα, οι πρωτότοκοι. Σε αυτόν τον κόσμο, όπου η γυναίκα-σύζυγος χρησίμευε καταρχάς ως σκεύος παραγωγής διαδόχων, μια και για τις απλές χαρές της σάρκας υπήρχαν άλλες γυναίκες, πιο κατάλληλες, σε αυτόν τον κόσμο, η γυναίκα με το στίγμα της στειρότητας, στίγμα αυθαίρετο και χωρίς καμιά επιστημονική βάση προφανώς, ισοδυναμούσε με καταδίκη.

Όλα αυτά τα γνωρίζει βέβαια η Λουκρητία, κι αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι όσο περνάει ο καιρός, ο κλοιός γύρω της σφίγγει. Η αιφνίδια μετακόμισή τους, χωρίς υπηρέτες ή άλλα μάτια, σε ένα ερημικό θέρετρο, στη Φορτέτσα, κοντά στο Μποντένο, δήθεν για να πάρει καθαρό αέρα, είναι η απόφαση που πυροδοτεί την αντίστροφη μέτρηση. Κάθε της ενέργεια, κάθε της προσπάθεια να αποφύγει τη σφαγή της, την φέρνει όλο και κοντύτερα στο μοιραίο. Ή μήπως, την τελευταία στιγμή, θα καταφέρει να διαφύγει, με τη βοήθεια του καλόψυχου Τζάκομο, ενός από τους ζωγράφους που κλήθηκαν να φιλοτεχνήσουν το πορτρέτο της;

Ένας ολοζώντανος χαρακτήρας

Το πορτρέτο ενός γάμουΤην βραβευμένη Ιρλανδή συγγραφέα τη γνωρίσαμε πριν από δύο χρόνια, με το υποβλητικό μυθιστόρημά της Άμνετ, όπου με αφορμή τον πρόωρα χαμένο γιο του Σαίξπηρ, φιλοτέχνησε ένα εκπληκτικά πρωτότυπο και συγκινητικό πορτρέτο της γυναίκας του, Αν Χάθαγουεϊ.

Κι εδώ, την ίδια περίπου εποχή, αλλά στην Ιταλία, παρά τη ζοφερή ατμόσφαιρα που υποβάλλει η σταδιακή επίγνωση ότι η ηρωίδα δεν θα έχει καλό τέλος στα χέρια του αδίστακτου Δούκα συζύγου της, η συγγραφέας δημιουργεί έναν ολοζώντανο χαρακτήρα, μιας κοπέλας χαρισματικής και ιδιαίτερης, που επικοινωνεί βαθιά με τα ζώα, και που σε έναν άλλον κόσμο θα είχε λάμψει με το ταλέντο της στη ζωγραφική.

Η ειρωνεία; Ο Αλφόνσο, που όλα δείχνουν ότι φόνευσε την 16χρονη Λουκρητία και πρώτη Δούκισσα της Φεράρα, παντρεύτηκε δύο ακόμη φορές, αλλά δεν απέκτησε κανέναν απόγονο. Με βάση τα όσα γνωρίζουμε σήμερα, οι πιθανότητες να ήταν στείρος είναι συντριπτικές.


 * Ο Κ.Β. Κατσουλάρης είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, η συλλογή διηγημάτων «Αφαίας και Τελαμώνος» (εκδ. Μεταίχμιο).

politeia link more

 

 

 

 

  

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ