307billyliar250

Σχετικά με το μεταπολεμικό βρετανικό μυθιστόρημα*

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Οι κωμωδίες γεννιούνται στις κώμες αλλά τα μυθιστορήματα γεννιούνται στις πόλεις.

Τα βρετανικά μυθιστορήματα γεννήθηκαν στις πόλεις που βρίσκονταν σε τόπους μαυρισμένους από την κάπνα των εργοστασίων και τη σκόνη των ορυχείων. Μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο, η λογοτεχνική παραγωγή μετατοπίστηκε από το Λονδίνο στη Μεσαγγλία και στο Γιόρκσαϊρ: οι συγγραφείς ήταν γιοι ανθρακωρύχων (Σταν Μπάρστοου, Μπάρρυ Χάινς, Ντέιβιντ Στόρεϋ), μανάβηδων (Κηθ Γουότερχαουζ) και τσαγκάρηδων (Κόλιν Γουίλσον)· βρίσκονταν σε πόλεμο με τον κόσμο· αλλά η ζωή τους διέφερε από τη γιορτή των Αμερικανών συγχρόνων τους[1]. Οι Angry Young Men δεν είναι απόβλητοι, είναι –με δυσφορία- ενταγμένοι· και θέλουν να ενταχθούν περισσότερο και καλύτερα. Ανάμεσά τους υπάρχουν «διανοούμενοι» όπως ο Τζον Γουέιν, ο Κίνγκσλεϋ Έιμις και ο Μάλκομ Μπράντμπερυ – διανοούμενοι αλλά επίσης επαρχιώτες, έκπληκτοι μπροστά στη μεταπολεμική πραγματικότητα, στη μεταμόρφωση της Βρετανίας σε κράτος πρόνοιας και επιτρεπτικότητας.

Από το 1953, όταν εκδόθηκε το «Hurry On Down» (ε.τ. «Απόφοιτος με μέτριο βαθμό») του Τζον Γουέιν, μέχρι το 1959, όταν εκδόθηκε το «Δεν κάνει να τρώμε ανθρώπους» του Μάλκομ Μπράντμπερυ, οι Συντηρητικοί κέρδισαν το χαμένο έδαφος: το 1959 οι Τόρυς ξαναβρέθηκαν στην κυβέρνηση με πλειοψηφία εκατό εδρών. Και παρ’ όλ’ αυτά, η Βρετανία είχε αλλάξει για πάντα: αυτό που παρέμενε αναλλοίωτο ήταν η συλλογική έλλειψη φαντασίας που ανάγκαζε τους συγγραφείς να δραπετεύουν μέσα από τη λογοτεχνία - όπως ο Τζόναθαν Σουίφτ τον 18o αιώνα και ο Λιούις Κάρολ τον 19o, τώρα ο Κηθ Γουότερχαουζ δραπέτευε με τον «Μπίλλυ τον Ψεύτη» από το Στράντοτον του Γιόρκσαϊρ σε φανταστικούς τόπους και καιρούς. Οι τρεις αυτοί «Οργισμένοι» ήταν οι λιγότερο οργισμένοι: είχαν βαρεθεί την απόγνωση της δεκαετίας του ’40, δεν τους ενδιέφεραν τα βάσανα και δεν άντεχαν τη λεγόμενη «ποιητική ευαισθησία» – επρόκειτο για ανθρώπους έτοιμους να βρουν τη μεγαλύτερη δυνατή άνεση μέσα σ’ έναν επισφαλή, εμπορευματικό κόσμο.

51bme5mvigl._ss500_Οι ήρωες των «Οργισμένων» δυσφορούσαν χωρίς σαφή αιτία: στο «Κοίτα πίσω με οργή» ο Τζίμι Πότερ φωνασκεί· στο «Χώρος στην κορυφή» ο Τζο Λάμπτον δεν είναι παρά ένας φτωχός αριβίστας. Οι «Οργισμένοι» περιέγραφαν ένα σκηνικό από βρόμικες κουζίνες, εργοστάσια και μπιραρίες –μια working-class Bρετανία- τη στιγμή ο Χάρολντ Μακμίλλαν δήλωνε περιχαρής ότι «η πάλη των τάξεων είναι αναχρονιστική». Έτσι, παρότι θεωρούσαν τον εαυτό τους φορέα προόδου, τα λογοτεχνικά και ιδεολογικά επιχειρήματα των Οργισμένων δεν άργησαν να ξεπεραστούν: στο «Δεν κάνει να τρώμε ανθρώπους», ο καθηγητής Στιούαρτ Τρης που έχει μεγαλώσει με τις αξίες της δεκαετίας του ’30 και ο Λούι Μπέιτς που έχει μεγαλώσει μέσα στην εργατική τάξη συμφωνούν ότι ο άνθρωπος, με τη μορφή που ήταν γνωστός ώς τότε, «καταρρέει»· ότι οι ηθικές αρχές διαλύονται, ότι όλα αποσυντίθενται. Αναρωτιέται κανείς πότε ο κόσμος δεν κατέρρεε, πότε οι αξίες δεν διαλύονταν: η ιστορία του βρετανικού μυθιστορήματος καταγράφει είτε τον φόβο για την ενδεχόμενη αστάθεια του κοινωνικού συστήματος, είτε τον κατακρημνισμό του. Στην πραγματικότητα, στις αρχές της δεκαετίας του ’50, όταν ανέβηκαν στη σκηνή τα έργα των Οργισμένων, κι όταν γράφτηκαν αυτά τα μυθιστορήματα της «περιφέρειας», μια καινούργια ελισαβετιανή εποχή άρχιζε για τη Βρετανία: τα έθιμα και οι θεσμοί αμφισβητούνταν αν και όχι τόσο θεαματικά όσο περιγράφεται στα μυθιστορήματα· εμφανίζονταν καινούργια γούστα και καινούργια επαγγέλματα, καινούργιες μουσικές (το σκιφλ, το ροκ εντ ρολ), καινούργιοι χοροί και νεανικές υποκουλτούρες. Οι teddy boys αντιδρούσαν με το ντύσιμο, τη μουσική και το γλωσσικό ιδίωμα στην πλήξη του τσαγιού και των οικογενειακο-πατριωτικών ηθών – και άθελά τους έγιναν οι νέοι ήρωες της εργατικής τάξης διευρύνοντας τόσο το ταξικό χάσμα όσο και το χάσμα των γενεών που ήταν τότε ένα αληθινά μεγάλο χάσμα. Επίσης, έγιναν οι μεγαλύτεροι καταναλωτές: οι μεταπολεμικοί μισθοί επέτρεπαν την αγορά πρωτοφανών ποσοτήτων δίσκων, τσιγάρων, τζην, μπουφάν και σουέντ παπουτσιών που αποτελούσαν ένα είδος στολής. Τέλος, όπως παρατηρεί σαστισμένος ο καθηγητής Τρης, έπιναν καφέ εσπρέσο παραμερίζοντας το πατροπαράδοτο αγγλικό τσάι.

Αυτή η στάση ζωής που τέμνεται μ’ εκείνη των Οργισμένων μέσα και έξω από τα μυθιστορήματα (π.χ. του Άρθουρ Σήτον στο «Σάββατο βράδυ, Κυριακή πρωί») δεν συνεπάγεται καμιά επαναστατικότητα υπό την μαρξιστική έννοια. Ο teds και οι Οργισμένοι δεν συμπαθούσαν την πολιτική και τους πολιτικούς ενώ αντιμετώπιζαν με εχθρότητα τους έγχρωμους μετανάστες. Μολονότι τα μέσα ενημέρωσης τους παρομοίαζαν με τους Ρομαντικούς, οι teds δεν είχαν ιδέα ποιος ήταν ο «τρελός Σέλλεϋ» στον οποίον παραπέμπει ο Μάλκομ Μπράντμπερυ· όσο για τους «εξωτικούς ανθρώπους» σαν τον κύριο Εμπολερόζα στο «Δεν κάνει να τρώμε ανθρώπους» μπορούσαν ακόμα να τους αποφεύγουν. Όχι για πολύ: οι φυλετικές συγκρούσεις στο Νότινγκ Χιλ τον Αύγουστο του 1958 ενέπνευσαν τους «Αρχάριους» του Κόλιν Μακ Ίννες, το πιο hip μυθιστόρημα της εποχής εκείνης τόσο από την άποψη του περιεχομένου όσο και του γλωσσικού ύφους. Στο εξής, οι διογκούμενες κοινότητες ανθρώπων «με εθνικές ενδυμασίες» -όπως ο κύριος Εμπολερόζα- θα καταλάβουν όλο και περισσότερο χώρο στο λεγόμενο «μετα-αποικιακό μυθιστόρημα».

307billyliarΤο σίγουρο είναι ότι, παρά τις μεταλλάξεις του σκηνικού –ιδιαίτερα στο Λονδίνο που λίγα χρόνια αργότερα θα γίνει «swinging»- το μεταπολεμικό βρετανικό μυθιστόρημα περιγράφει βροχερές πόλεις όπου γκρινιάρηδες άνθρωποι πλήττουν μέχρι θανάτου. Το Σέφιλντ του Μπράντμπερυ, το Λέστερ του Γουίλλιαμ Κoύπερ, του Γουόρλεϋ του Τζον Μπρέιν εικονογραφούνται ανελέητα: στις μικρές κοινωνίες επικρατούν οι ηλίθιοι – στην «αντιπολίτευση» εμφανίζονται νιτσεϊκοί και σοσιαλιστές (υπό την ευρεία έννοια) που μοιράζονται τον παραδοσιακό μεγαλοϊδεατισμό και τη φιλοδοξία για «χώρο στην κορυφή». Σαν τον καθηγητή Τρης στο «Δεν κάνει να τρώμε ανθρώπους» αυτή η παρδαλή «αντιπολίτευση» εμπνεόταν από έμφυτο συντηρητισμό τον οποίον ονόμαζε αξιοκρατία, καθώς και από μια αυτοσυγκράτηση που δεν ήταν παρά η έρημος των αισθημάτων, η παγερή πραγματικότητα.

Στα μυθιστορήματα των Οργισμένων συναντάμε απλές αλήθειες, αλήθειες συνηθισμένων ανθρώπων: ο Μπίλλυ ο Ψεύτης αποσύρεται σ’ έναν κόσμο ψευδαισθήσεων – είναι ένας δειλός· κι ο Βικ Μπράουν στο «Ένας τρόπος για ν’ αγαπάς» εγκαταλείπεται σ’ έναν βεβιασμένο γάμο –χαρακτηριστικό της εποχής πριν από την αντισύλληψη και την άμβλωση- ενώ ο Τζο Λάμπτον ονειρεύεται «Μια Aston Martin, λινά πουκάμισα των τριών λιρών κι ένα κορίτσι με μαύρισμα τύπου Ριβιέρας». Αυτές ήταν οι φαντασιώσεις των πολιτών μιας χώρας που βρισκόταν στα πρόθυρα της σεξουαλικής επανάστασης. Αλλά η σεξουαλική επανάσταση άργησε – οι ήρωες σαν τον καθηγητή Τρης δεν την πρόλαβαν.

Ο καθηγητής Τρης στο «Δεν κάνει να τρώμε ανθρώπους» νιώθει αμηχανία μπροστά στη μοντέρνα κατάσταση: η μελαγχολία του οφείλεται στο ότι «άργησε». Οι Οργισμένοι Νέοι –οι όχι και τόσο οργισμένοι, οι όχι και τόσο νέοι- είναι αυτοί που απεργάζονται τη μοντέρνα κατάσταση: έτσι, οι συγγραφείς που γεννήθηκαν και έγραψαν μια δεκαετία αργότερα -ο Χάρολντ Πίντερ, ο Έντουαρντ Μποντ- βρέθηκαν σε ευνοϊκή θέση· ήταν ακόμη νέοι όταν ανακαλύφθηκε το σεξ κι όταν κυκλοφόρησε το πρώτο LP των Beatles.


  1. [1] Gene Feldman, Max Gartentberg (ed.),The Beat Generation and the Angry Young Men Panther Books London, 1960

* Διαβάστε εδώ http://www.bookpress.gr/diabasame/xeni-pezografia/ungry-young-men και εδώ http://www.bookpress.gr/diabasame/xeni-pezografia/eating-people τα άλλα δύο κείμενα της Σώτης Τριανταφύλλου για το μεταπολεμικό βρετανικό μυθιστόρημα. 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

Για το μυθιστόρημα «Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς φαντάζει η ζωή και ο κόσμος μας μέσα από τα μάτια ενός παιδιού; Τι κερδίζεις και τι χάνεις ...

«Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» του Φραντς Κάφκα

«Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» του Φραντς Κάφκα

Για τη συλλογή με διηγήσεις του Φραντς Κάφκα «Ένας καλλιτέχνης της πείνας και άλλες δύο αποδιδαχές» (μτφρ. Θοδωρής Τσομίδης, επίμετρο: Θανάσης Τριαρίδης, εκδόσεις Gutenberg)

Του Νίκου Νικολέτου

Είναι αλήθεια ότι οι μεγάλοι ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ