ypervasi tis varititas

Για το μυθιστόρημα του Χάιντς Χέλε [Heinz Helle] «Η υπέρβαση της βαρύτητας» (μτφρ. Λένια Μαζαράκη, εκδ. Gutenberg). Μυθιστόρημα όχι πλοκής, αλλά ψυχολογικής διεργασίας. Ένας ασθματικός μονόλογος για τη μάχη του Καλού με το Κακό. Κεντρική εικόνα: Πίνακας του Zach Hoskin.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Από το βάθος των λέξεων του Χάιντς Χέλε, σαν χτύπος, σαν υπόκρουση, σαν εν παρόδω σάουντρακ, θα μπορούσε να ακούγεται ο «αδελφικός ύμνος» του Νικ Κέιβ στο τραγούδι του “Brother, my cup is empty” από τον δίσκο Henry’s Dream. Κι αν για τον Κέιβ η έννοια του «brother» προσιδιάζει σε εκείνη του αδελφοποιητού, του συμπότη που ακούει τις αλκοολικές διαχύσεις του φίλου, στο εμπρηστικό μυθιστόρημα του Χέλε διατηρεί την ακριβή σημασία: ο μικρός αδελφός ακολουθεί τον μεγάλο στις νυχτερινές περιπλανήσεις του από μπαρ σε μπαρ, ακούει με προσοχή τις εκμυστηρεύσεις, τα αλύτρωτα πάθη, τις μύχιες φοβίες και τα φιλοσοφικά ερωτήματα που θέτει για τον εαυτό του και τον κόσμο.

Μια κατάβαση στη θάλασσα της μπίρας και της ύπαρξης είναι η Υπέρβαση της βαρύτητας που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση της Λένιας Μαζαράκη. Κάθε γουλιά αποδιώχνει από τα στοιχεία της ζωής τον «αφρό» που σπαταλάει την ουσία και τη γεύση της και προσεγγίζει, ταυτόχρονα, τη φθορά έως το σημείο του θανάτου.

Καμία προσπάθεια να κρύψει τι ακριβώς συνέβη ή θα συμβεί: ο Χέλε από την εναρκτήρια κιόλας φράση μας ενημερώνει, μέσω του νεαρού αδελφού που είναι και ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής, ότι ο μεγάλος πέθανε, πάει, μας άφησε χρόνους. Καμία ψευδαίσθηση ότι η ζωή μπορεί να τερματιστεί με ήπιο τρόπο. Ο θάνατος υπερίπταται επάνω από το βιβλίο και την αφήγηση του μικρού αδελφού. Εισχωρεί σε κάθε εγκοπή του κειμένου. Κάθε φράση φέρει το εννοιολογικό και υπαρξιακό του βάθος. Κάθε γουλιά δίνει ενέργεια στη γλώσσα να λυθεί, αλλά και δένει τον ομιλούντα ολοένα και πιο σφιχτά στο κατάρτι του θανάτου.

Ο θάνατος υπερίπταται επάνω από το βιβλίο και την αφήγηση του μικρού αδελφού. Εισχωρεί σε κάθε εγκοπή του κειμένου. Κάθε φράση φέρει το εννοιολογικό και υπαρξιακό του βάθος. Κάθε γουλιά δίνει ενέργεια στη γλώσσα να λυθεί, αλλά και δένει τον ομιλούντα ολοένα και πιο σφιχτά στο κατάρτι του θανάτου.

Ο μεγάλος αδελφός είναι ένας πότης ολκής. Μια αλκοολική φιγούρα που όμως δεν περιορίζεται στο να καταναλώνει ποτάμια μπίρας μόνο και μόνο για να ποτίσει την έξη του. Αν το φουκαριάρικο συκώτι του δείχνει να αντέχει (για να θυμηθούμε και τον Νίκο Καρούζο), το μυαλό του κυκλοδρομεί (sic) αενάως γύρω από τα ίδια ζητήματα που έχουν καθορίσει τη ζωή του και τον έχουν οδηγήσει σ’ αυτό το σημείο κατάπτωσης.

Πρόκειται για μαχόμενο ιδεαλιστή, από εκείνους που αψηφούν όλες τις απαγορεύσεις και τα «μη» αυτού του κόσμου και αναζητεί συνεχώς και αδιαλείπτως τις αιτίες των πραγμάτων, τα κρυφά τους νοήματα και κυρίως την ελπίδα πως όλα δεν έχουν υποταχθεί στη βία και το σκότος. Μέσα στο ατέρμονο μεθοκόπι του σκέφτεται άλλοτε άγρια κι άλλοτε μπερδεμένα τους λάθος δρόμους που ακολουθούν συχνά οι άνθρωποι. Τι φτιάχνουν, άραγε, μέσα από πραγματικές ή δήθεν καλές προθέσεις; Αποκτήνωση, πολέμους, βία, τέρατα σαν τον παιδεραστή Ντιτρού, ο οποίος αναφέρεται επί μακρόν στο μυθιστόρημα, ολετήρες σαν τον Χίτλερ (για να σημειωθεί καταλλήλως και το διαρκές ιστορικό τραύμα που κουβαλάει η νεότερη Γερμανία έναντι της ανθρωπότητας) και ένα συθέμελο χάος που γεννιέται από τη μήτρα του ατομικισμού.

Heinz Helle

Ο Χάιντς Χέλε (Μόναχο 1978) σπούδασε φιλοσοφία στο Μόναχο και τη Νέα Υόρκη. Έχει γράψει τρία μυθιστορήματα, όλα υποψήφια για βραβεία.

Για τον μεγάλο αδελφό όλα ξεκινούν, ενδεχομένως, από τη στιγμή που ο Ιησούς, ως Υιός του θεού, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει το καταλυτικό «εγώ ειμί» στις προσευχές του προς τον επουράνιο Πατέρα. Αυτός ο ριζοσπαστικός ατομικισμός είναι που οδήγησε τον άνθρωπο στον δρόμο της επιβολής και της κατίσχυσης που δηλητηριάζει καθημερινά το ωραιότερο δώρο που του δόθηκε: η ζωή. Μα, κι ο ίδιος παραδέχεται πως η αχαλίνωτη ροπή του προς το αλκοόλ, τίποτα περισσότερο δεν είναι από άμεση συνέπεια του ναρκισσιστικού ατομικισμού του.

Ο μικρός αδελφός είναι συνεργός στο πιόμα, ακούει τον αδελφό του, καταγράφει μέσα τους τα λόγια του και μόνο αφού έχει πεθάνει, με τη μορφή ενός ακατάπαυστου εσωτερικού μονολόγου, ανασυνθέτει τις λέξεις και ουσιαστικά ξαναβρίσκει τον αδελφό του αναβαπτισμένο μέσα του, τον ξαναζεί ή, μάλλον, τον γνωρίζει για πρώτη φορά μέσα από την ουσιαστική διαδικασία της βαθιάς κατανόησης. Είναι ετεροθαλή αδέλφια, δεν έχουν πολλά κοινά στον χαρακτήρα τους, κι όμως με κάποιο τρόπο αυτό το δέσιμο έρχεται να απαλύνει τις αιχμηρές γωνίες που φέρνει η ζωή και τις μαύρες τρύπες που ανοίγει η απώλεια.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το ύστατο μπαρκάρισμα των δύο αδελφών από μπαρ σε μπαρ. Πού να ήξεραν πως αυτή θα είναι η τελευταία φορά που θα βρεθούν μαζί;

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το ύστατο μπαρκάρισμα των δύο αδελφών από μπαρ σε μπαρ. Πού να ήξεραν πως αυτή θα είναι η τελευταία φορά που θα βρεθούν μαζί; Ο μεγάλος αδελφός θα καταπέσει τόσο πολύ που ουσιαστικά θα πεθάνει μόνος και αβοήθητος, συνεπεία του αλκοόλ.

Αλήθεια, γιατί συμβαίνουν τόσο άσχημα πράγματα στον κόσμο; Γιατί το ισοζύγιο κλείνει πάντα προς την πλευρά του Κακού; Να ένα από τα βασικά ερωτήματα του μεγάλου αδελφού. Γιατί να συμβεί το Ολοκαύτωμα, το Στάλινγκραντ και η Δρέσδη; Γιατί να υπάρξουν άνθρωποι σαν τον Ντιτρού; Αξίζει να φέρνουμε παιδιά σε έναν τέτοιο ανάλγητο κόσμο; Τι νόημα έχει η ζωή και η επαφή μας με τον θάνατο;

Συνήθως σε τέτοια ερωτήματα η αλήθεια έχει υδραργυρικό χαρακτήρα. Δύσκολα καταφέρνεις να την πιάσεις. Ο μεγάλος αδελφός πίνει από λύπη, θυμό και από τη βεβαιότητα πως νηφάλιος δεν θα μπορέσει να βρει ποτέ την άκρη του νήματος. Με τον αδόκητο θάνατό του όχι μόνο δεν διαρρηγνύεται η σχέση ανάμεσα στα δύο αδέλφια, αλλά μέσω του μικρού στήνεται ξανά στα πόδια της η σχέση τους, βγαίνουν στην επιφάνεια οι ενοχές που τους κύκλωναν (όταν ο πατέρας τους άφησε την πρώτη γυναίκα του, βρήκε μια δεύτερη κι έτσι προέκυψε στην οικογενειακή εξίσωση ο μικρός).

Gutenberg ALDINA HELLE ypervasi tis varititasΤο γεγονός ότι μαθαίνουμε την ιστορία μέσω της προσωπικής του μαρτυρίας δίνει στο βιβλίο μιας μορφή λύτρωσης, μαρτυρίας και αποκάλυψης. Άλλωστε, δεν έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα πλοκής, αλλά ψυχολογικής διεργασίας. Προφανώς γι’ αυτόν το λόγο ο Χέλε επέλεξε να το μεταφέρει στο σώμα ενός ασθματικού μονολόγου.

Έχουμε να κάνουμε με ένα πυκνογραμμένο κείμενο όπου τα σημεία στίξης και οι παράγραφοι χάνονται μέσα στον ορυμαγδό των σκέψεων και των ενθυμήσεων του μικρού αδελφού. Κάπως έτσι εξηγείται πώς ο Χέλε καταφέρνει να χωρέσει τόσα κεφαλαιώδη ζητήματα, με αρκούντως φιλοσοφική διάθεση γραμμένα, σε ένα βιβλίο μόλις 200 σελίδων.

Η απώλεια, ο φόβος, ο πόνος, η μάχη του Καλού με το Κακό είναι ζητήματα που διαπερνούν το ζωτικό χώρο του βιβλίου, αλλά και τη ζωή κάθε νοήματος πλάσματος. Οι απαντήσεις είναι το τελευταίο που μπορεί κανείς να βρει. Ίσως μόνο να αγγίξει τις άκρες τους έπειτα από επίμοχθη αναζήτηση. Το βιβλίο τελειώνει με τον ήχο των θραυσμάτων: μπουκάλια που πέφτουν μέσα σε κάδους ανακύκλωσης. Το λες και συμβολικό. Κάπως έτσι πρέπει να είναι και ο ήχος της ζωής όταν φτάνει στο τέρμα της για να έρθει μια άλλη, καινούργια, να αντικαταστήσει το κενό. Η φύση, ως γνωστόν, δεν αγαπάει τα κενά.

Σε ένα τέτοιο κείμενο που πρέπει να αναμετρηθείς ως αναγνώστης από πρόταση σε πρόταση και από σελίδα σε σελίδα, η μετάφραση της Λένιας Μαζαράκη έρχεται να σταθεί αρωγός. Το κείμενο του Χέλε έχει μια παράξενη μουσικότητα, την οποία ο ίδιος επιδίωξε, δεν του προέκυψε. Όπως έχει πει σε συνέντευξή του, μέντοράς του σε τούτο το εγχείρημα ήταν ο Ντον Ντελίλλο. Το 2018 το βιβλίο περιλήφθηκε στη βραχεία λίστα του Schweizer Buchpreis, ενώ το 2019 κέρδισε το βραβείο Literaturpreis der Stadt Bremen.


 Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πλησιάζω στην ηλικία που ήταν ο αδελφός μου όταν πέθανε. Ίσως γι’ αυτό τον τελευταίο καιρό τον σκέφτομαι ξανά συχνότερα, σκέφτομαι τα χρόνια που η ασθένειά του έκανε ολοένα πιο αισθητή την παρουσία της, τότε που αρχικά ήρθαμε πιο κοντά μέχρι που άξαφνα χαθήκαμε. Δεν μου είναι και τόσο εύκολο να αντιληφθώ τι συνέβη εκείνη την εποχή μεταξύ μας και γιατί, παρά την οικειότητα που ένιωθα όταν ήμασταν μαζί, δυσκολευόμουν τόσο πολύ να του φέρω αντίρρηση. Ακόμα και σήμερα, που πλέον έχουν περάσει πάνω από εφτά χρόνια, ο θάνατός του μου φαίνεται αδιανότητα εξωπραγματικός και, ενώ από τη μια ο αδελφός μου ουσιαστικά απουσιάζει από την καθημερινότητά μου –τόσο, που κάποιες φορές είναι σχεδόν σαν να ξεχνάω ότι όντως κάποτε είχα αδελφό–, από την άλλη, όταν κοιτάζω τη φωτογραφία του, αισθάνομαι ακριβώς όπως παλιότερα, όπως όταν ήταν ζωντανός».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τομ Λέικ» της Αν Πάτσετ (κριτική) – Μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη και τη φύση, φόρος τιμής στον Θόρντον Ουάιλντερ

«Τομ Λέικ» της Αν Πάτσετ (κριτική) – Μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη και τη φύση, φόρος τιμής στον Θόρντον Ουάιλντερ

Για το μυθιστόρημα της Αν Πάτσετ [Ann Patchett] «Τομ Λέικ» (μτφρ. Δέσποινα Κανελλοπούλου, εκδ. Δώμα), μια ιστορία για την οικογένεια, την αγάπη, τη φύση και το θέατρο, φόρος τιμής στη «Μικρή μας πόλη» του Θόρντον Ουάιλντερ [Thornton Wilder]. Κεντρική εικόνα: Οι Frank Craven (δεξιά), Martha Scott και John Craven...

«Οι νεκροί ρομαντικοί» της Άσλεϊ Πόστον (κριτική) – Ένα ευρηματικό «παιχνίδι» στα ενδότερα της σύγχρονης αγοράς βιβλίου

«Οι νεκροί ρομαντικοί» της Άσλεϊ Πόστον (κριτική) – Ένα ευρηματικό «παιχνίδι» στα ενδότερα της σύγχρονης αγοράς βιβλίου

Για το μυθιστόρημα της Άσλεϊ Πόστον [Ashley Poston] «Οι νεκροί ρομαντικοί» (μτφρ. Έλενα Γιαννακούλα, εκδ. Ψυχογιός). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «The Romantics». 

Γράφει ο Αντώνης Γουλιανός 

Όταν η Τζώρτζ Έλιο...

«Μέρα απελευθέρωσης» του Τζορτζ Σόντερς (κριτική) – Σαρκάζοντας τις μυθολογίες του Make America Great Again

«Μέρα απελευθέρωσης» του Τζορτζ Σόντερς (κριτική) – Σαρκάζοντας τις μυθολογίες του Make America Great Again

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζορτζ Σόντερς [George Saunders] «Μέρα απελευθέρωσης» (μτφρ. Γιώργος–Ίκαρος Μπαμπασάκης. εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: © Willi White (Oglala Lakota).

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Με πληρότη...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

Ο Nick Cave στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead

1, 2 και 3 Ιουνίου ο Nick Cave θα βρεθεί στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, μαζί με τον Colin Greenwood των Radiohead.

Επιμέλεια: Book Press

Η Στέγη ανοίγει για πρώτη φορά την αγκαλιά της στον αξεπέραστο Nick Cave, ο οποίος επιστρέφει...

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

«Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ, στο θέατρο «Ελ Ερ» (κριτική) – Μια πολύ δυνατή παράσταση για τις ψυχικές «κουνελότρυπες»

Για την παράσταση «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ Λίντσεϊ-Αμπέρ σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Λυμπερόπουλου που ανέβηκε στο θέατρο Ελ Ερ. Κεντρική εικόνα: © Σπύρος Περδίου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Rabbit Hole» του Ντέιβιντ ...

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

16ο Φεστιβάλ ΛΕΑ: από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους σε Αθήνα, Χαλκίδα, Λευκάδα, Χανιά

Υπό την αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, θα πραγματοποιηθεί η 16η έκδοση του Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις), στο πλαίσιο του οποίου θα υλοποιηθούν διάφορα πρότζεκτ από τον Μάρτιο ως το τέλος του έτους, λειτουργώντας έτσι ως Πολιτιστική και Λογοτεχνική Γέφυρα μετ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

«Κάτι σαν αγάπη» του Πολυχρόνη Κουτσάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το νέο αστυνομικό μυθιστόρημα του Πολυχρόνη Κουτσάκη «Κάτι σαν αγάπη – Μια υπόθεση για τον Γιώργο Δάντη», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ιφιγένει...

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

«Επίνοια» του Κωνσταντίνου Γεωργάτου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Γεωργάτου «Επίνοια – Φιλοσοφικοί στοχασμοί», η οποία κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Αν Έχεις

Αν έχεις υγεία, ζεις σε ε...

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

«Πίσω από τις κλειστές πόρτες» της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο της Ελένης Χέλμη-Μαρκεζίνη «Πίσω από τις κλειστές πόρτες – Αστέρες, ηγέτες, γαλαζοαίματοι και καθημερινοί άνθρωποι», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δύο ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...
Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Πέντε αριστουργήματα κλασικής πεζογραφίας που αναμένονται τις επόμενες μέρες

Και τα πέντε έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα τόσο στην εποχή τους και στις συνθήκες που γράφτηκαν όσο και με σημερινά κριτήρια. Θα βρίσκονται στα ράφια των βιβλιοπωλείων τις επόμενες μέρες.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Marquis De Sade «Οι Εκα...

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Τρία μυθιστορήματα με άρωμα εποχής και μυστηρίου από τα Ελληνικά Γράμματα

Για τα μυθιστορήματα «Strangers in the Night» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά) της Χέδερ Γουέμπ [Heather Webb], «Τα Μυστήρια της Μις Μόρτον Μόρτον» (μτφρ. Χρήστος Μπαρουξής) της Κάθριν Λόιντ [Catherine Lloyd] και «Κωδικός Coco» (μτφρ. Γιάννης Σπανδωνής) της Τζιόια Ντιλιμπέρτο [Gioia Diliberto]. Τρία μυθιστορήματα που μας μεταφ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ