ypervasi tis varititas

Για το μυθιστόρημα του Χάιντς Χέλε [Heinz Helle] «Η υπέρβαση της βαρύτητας» (μτφρ. Λένια Μαζαράκη, εκδ. Gutenberg). Μυθιστόρημα όχι πλοκής, αλλά ψυχολογικής διεργασίας. Ένας ασθματικός μονόλογος για τη μάχη του Καλού με το Κακό. Κεντρική εικόνα: Πίνακας του Zach Hoskin.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Από το βάθος των λέξεων του Χάιντς Χέλε, σαν χτύπος, σαν υπόκρουση, σαν εν παρόδω σάουντρακ, θα μπορούσε να ακούγεται ο «αδελφικός ύμνος» του Νικ Κέιβ στο τραγούδι του “Brother, my cup is empty” από τον δίσκο Henry’s Dream. Κι αν για τον Κέιβ η έννοια του «brother» προσιδιάζει σε εκείνη του αδελφοποιητού, του συμπότη που ακούει τις αλκοολικές διαχύσεις του φίλου, στο εμπρηστικό μυθιστόρημα του Χέλε διατηρεί την ακριβή σημασία: ο μικρός αδελφός ακολουθεί τον μεγάλο στις νυχτερινές περιπλανήσεις του από μπαρ σε μπαρ, ακούει με προσοχή τις εκμυστηρεύσεις, τα αλύτρωτα πάθη, τις μύχιες φοβίες και τα φιλοσοφικά ερωτήματα που θέτει για τον εαυτό του και τον κόσμο.

Μια κατάβαση στη θάλασσα της μπίρας και της ύπαρξης είναι η Υπέρβαση της βαρύτητας που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση της Λένιας Μαζαράκη. Κάθε γουλιά αποδιώχνει από τα στοιχεία της ζωής τον «αφρό» που σπαταλάει την ουσία και τη γεύση της και προσεγγίζει, ταυτόχρονα, τη φθορά έως το σημείο του θανάτου.

Καμία προσπάθεια να κρύψει τι ακριβώς συνέβη ή θα συμβεί: ο Χέλε από την εναρκτήρια κιόλας φράση μας ενημερώνει, μέσω του νεαρού αδελφού που είναι και ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής, ότι ο μεγάλος πέθανε, πάει, μας άφησε χρόνους. Καμία ψευδαίσθηση ότι η ζωή μπορεί να τερματιστεί με ήπιο τρόπο. Ο θάνατος υπερίπταται επάνω από το βιβλίο και την αφήγηση του μικρού αδελφού. Εισχωρεί σε κάθε εγκοπή του κειμένου. Κάθε φράση φέρει το εννοιολογικό και υπαρξιακό του βάθος. Κάθε γουλιά δίνει ενέργεια στη γλώσσα να λυθεί, αλλά και δένει τον ομιλούντα ολοένα και πιο σφιχτά στο κατάρτι του θανάτου.

Ο θάνατος υπερίπταται επάνω από το βιβλίο και την αφήγηση του μικρού αδελφού. Εισχωρεί σε κάθε εγκοπή του κειμένου. Κάθε φράση φέρει το εννοιολογικό και υπαρξιακό του βάθος. Κάθε γουλιά δίνει ενέργεια στη γλώσσα να λυθεί, αλλά και δένει τον ομιλούντα ολοένα και πιο σφιχτά στο κατάρτι του θανάτου.

Ο μεγάλος αδελφός είναι ένας πότης ολκής. Μια αλκοολική φιγούρα που όμως δεν περιορίζεται στο να καταναλώνει ποτάμια μπίρας μόνο και μόνο για να ποτίσει την έξη του. Αν το φουκαριάρικο συκώτι του δείχνει να αντέχει (για να θυμηθούμε και τον Νίκο Καρούζο), το μυαλό του κυκλοδρομεί (sic) αενάως γύρω από τα ίδια ζητήματα που έχουν καθορίσει τη ζωή του και τον έχουν οδηγήσει σ’ αυτό το σημείο κατάπτωσης.

Πρόκειται για μαχόμενο ιδεαλιστή, από εκείνους που αψηφούν όλες τις απαγορεύσεις και τα «μη» αυτού του κόσμου και αναζητεί συνεχώς και αδιαλείπτως τις αιτίες των πραγμάτων, τα κρυφά τους νοήματα και κυρίως την ελπίδα πως όλα δεν έχουν υποταχθεί στη βία και το σκότος. Μέσα στο ατέρμονο μεθοκόπι του σκέφτεται άλλοτε άγρια κι άλλοτε μπερδεμένα τους λάθος δρόμους που ακολουθούν συχνά οι άνθρωποι. Τι φτιάχνουν, άραγε, μέσα από πραγματικές ή δήθεν καλές προθέσεις; Αποκτήνωση, πολέμους, βία, τέρατα σαν τον παιδεραστή Ντιτρού, ο οποίος αναφέρεται επί μακρόν στο μυθιστόρημα, ολετήρες σαν τον Χίτλερ (για να σημειωθεί καταλλήλως και το διαρκές ιστορικό τραύμα που κουβαλάει η νεότερη Γερμανία έναντι της ανθρωπότητας) και ένα συθέμελο χάος που γεννιέται από τη μήτρα του ατομικισμού.

Heinz Helle

Ο Χάιντς Χέλε (Μόναχο 1978) σπούδασε φιλοσοφία στο Μόναχο και τη Νέα Υόρκη. Έχει γράψει τρία μυθιστορήματα, όλα υποψήφια για βραβεία.

Για τον μεγάλο αδελφό όλα ξεκινούν, ενδεχομένως, από τη στιγμή που ο Ιησούς, ως Υιός του θεού, αποφασίζει να χρησιμοποιήσει το καταλυτικό «εγώ ειμί» στις προσευχές του προς τον επουράνιο Πατέρα. Αυτός ο ριζοσπαστικός ατομικισμός είναι που οδήγησε τον άνθρωπο στον δρόμο της επιβολής και της κατίσχυσης που δηλητηριάζει καθημερινά το ωραιότερο δώρο που του δόθηκε: η ζωή. Μα, κι ο ίδιος παραδέχεται πως η αχαλίνωτη ροπή του προς το αλκοόλ, τίποτα περισσότερο δεν είναι από άμεση συνέπεια του ναρκισσιστικού ατομικισμού του.

Ο μικρός αδελφός είναι συνεργός στο πιόμα, ακούει τον αδελφό του, καταγράφει μέσα τους τα λόγια του και μόνο αφού έχει πεθάνει, με τη μορφή ενός ακατάπαυστου εσωτερικού μονολόγου, ανασυνθέτει τις λέξεις και ουσιαστικά ξαναβρίσκει τον αδελφό του αναβαπτισμένο μέσα του, τον ξαναζεί ή, μάλλον, τον γνωρίζει για πρώτη φορά μέσα από την ουσιαστική διαδικασία της βαθιάς κατανόησης. Είναι ετεροθαλή αδέλφια, δεν έχουν πολλά κοινά στον χαρακτήρα τους, κι όμως με κάποιο τρόπο αυτό το δέσιμο έρχεται να απαλύνει τις αιχμηρές γωνίες που φέρνει η ζωή και τις μαύρες τρύπες που ανοίγει η απώλεια.

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το ύστατο μπαρκάρισμα των δύο αδελφών από μπαρ σε μπαρ. Πού να ήξεραν πως αυτή θα είναι η τελευταία φορά που θα βρεθούν μαζί;

Το μυθιστόρημα ξεκινάει με το ύστατο μπαρκάρισμα των δύο αδελφών από μπαρ σε μπαρ. Πού να ήξεραν πως αυτή θα είναι η τελευταία φορά που θα βρεθούν μαζί; Ο μεγάλος αδελφός θα καταπέσει τόσο πολύ που ουσιαστικά θα πεθάνει μόνος και αβοήθητος, συνεπεία του αλκοόλ.

Αλήθεια, γιατί συμβαίνουν τόσο άσχημα πράγματα στον κόσμο; Γιατί το ισοζύγιο κλείνει πάντα προς την πλευρά του Κακού; Να ένα από τα βασικά ερωτήματα του μεγάλου αδελφού. Γιατί να συμβεί το Ολοκαύτωμα, το Στάλινγκραντ και η Δρέσδη; Γιατί να υπάρξουν άνθρωποι σαν τον Ντιτρού; Αξίζει να φέρνουμε παιδιά σε έναν τέτοιο ανάλγητο κόσμο; Τι νόημα έχει η ζωή και η επαφή μας με τον θάνατο;

Συνήθως σε τέτοια ερωτήματα η αλήθεια έχει υδραργυρικό χαρακτήρα. Δύσκολα καταφέρνεις να την πιάσεις. Ο μεγάλος αδελφός πίνει από λύπη, θυμό και από τη βεβαιότητα πως νηφάλιος δεν θα μπορέσει να βρει ποτέ την άκρη του νήματος. Με τον αδόκητο θάνατό του όχι μόνο δεν διαρρηγνύεται η σχέση ανάμεσα στα δύο αδέλφια, αλλά μέσω του μικρού στήνεται ξανά στα πόδια της η σχέση τους, βγαίνουν στην επιφάνεια οι ενοχές που τους κύκλωναν (όταν ο πατέρας τους άφησε την πρώτη γυναίκα του, βρήκε μια δεύτερη κι έτσι προέκυψε στην οικογενειακή εξίσωση ο μικρός).

Gutenberg ALDINA HELLE ypervasi tis varititasΤο γεγονός ότι μαθαίνουμε την ιστορία μέσω της προσωπικής του μαρτυρίας δίνει στο βιβλίο μιας μορφή λύτρωσης, μαρτυρίας και αποκάλυψης. Άλλωστε, δεν έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα πλοκής, αλλά ψυχολογικής διεργασίας. Προφανώς γι’ αυτόν το λόγο ο Χέλε επέλεξε να το μεταφέρει στο σώμα ενός ασθματικού μονολόγου.

Έχουμε να κάνουμε με ένα πυκνογραμμένο κείμενο όπου τα σημεία στίξης και οι παράγραφοι χάνονται μέσα στον ορυμαγδό των σκέψεων και των ενθυμήσεων του μικρού αδελφού. Κάπως έτσι εξηγείται πώς ο Χέλε καταφέρνει να χωρέσει τόσα κεφαλαιώδη ζητήματα, με αρκούντως φιλοσοφική διάθεση γραμμένα, σε ένα βιβλίο μόλις 200 σελίδων.

Η απώλεια, ο φόβος, ο πόνος, η μάχη του Καλού με το Κακό είναι ζητήματα που διαπερνούν το ζωτικό χώρο του βιβλίου, αλλά και τη ζωή κάθε νοήματος πλάσματος. Οι απαντήσεις είναι το τελευταίο που μπορεί κανείς να βρει. Ίσως μόνο να αγγίξει τις άκρες τους έπειτα από επίμοχθη αναζήτηση. Το βιβλίο τελειώνει με τον ήχο των θραυσμάτων: μπουκάλια που πέφτουν μέσα σε κάδους ανακύκλωσης. Το λες και συμβολικό. Κάπως έτσι πρέπει να είναι και ο ήχος της ζωής όταν φτάνει στο τέρμα της για να έρθει μια άλλη, καινούργια, να αντικαταστήσει το κενό. Η φύση, ως γνωστόν, δεν αγαπάει τα κενά.

Σε ένα τέτοιο κείμενο που πρέπει να αναμετρηθείς ως αναγνώστης από πρόταση σε πρόταση και από σελίδα σε σελίδα, η μετάφραση της Λένιας Μαζαράκη έρχεται να σταθεί αρωγός. Το κείμενο του Χέλε έχει μια παράξενη μουσικότητα, την οποία ο ίδιος επιδίωξε, δεν του προέκυψε. Όπως έχει πει σε συνέντευξή του, μέντοράς του σε τούτο το εγχείρημα ήταν ο Ντον Ντελίλλο. Το 2018 το βιβλίο περιλήφθηκε στη βραχεία λίστα του Schweizer Buchpreis, ενώ το 2019 κέρδισε το βραβείο Literaturpreis der Stadt Bremen.


 Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο). 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Πλησιάζω στην ηλικία που ήταν ο αδελφός μου όταν πέθανε. Ίσως γι’ αυτό τον τελευταίο καιρό τον σκέφτομαι ξανά συχνότερα, σκέφτομαι τα χρόνια που η ασθένειά του έκανε ολοένα πιο αισθητή την παρουσία της, τότε που αρχικά ήρθαμε πιο κοντά μέχρι που άξαφνα χαθήκαμε. Δεν μου είναι και τόσο εύκολο να αντιληφθώ τι συνέβη εκείνη την εποχή μεταξύ μας και γιατί, παρά την οικειότητα που ένιωθα όταν ήμασταν μαζί, δυσκολευόμουν τόσο πολύ να του φέρω αντίρρηση. Ακόμα και σήμερα, που πλέον έχουν περάσει πάνω από εφτά χρόνια, ο θάνατός του μου φαίνεται αδιανότητα εξωπραγματικός και, ενώ από τη μια ο αδελφός μου ουσιαστικά απουσιάζει από την καθημερινότητά μου –τόσο, που κάποιες φορές είναι σχεδόν σαν να ξεχνάω ότι όντως κάποτε είχα αδελφό–, από την άλλη, όταν κοιτάζω τη φωτογραφία του, αισθάνομαι ακριβώς όπως παλιότερα, όπως όταν ήταν ζωντανός».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μέλις Φρίντενταλ [Meelis Friedenthal] «Μέλισσες» (μτφρ. Απόστολος Θηβαίος, εκδ. Βακχικόν).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Πώς είναι άραγε το μέσα του ανθρώπου; Από πού κρατά και για πού τραβά η ψυχή του; Πού στέκουν τα εξω...

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

Για το μυθιστόρημα της Χάνια Γιαναγκιχάρα [Hanya Yanagihara] «Προς τον παράδεισο» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Την 48χρονη σήμερα Χάνια Γιαναγκιχάρα τη γνωρίσαμε από το δεύτερο βιβλίο της, το Λίγη ζωή, ένα ο...

«Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (κριτική)

«Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (κριτική)

Για το βραβευμένο –με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης– μυθιστόρημα του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς [J. K. Huysmans] «Ανάστροφα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο Νίκος Μπακουνάκης, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Auguste Leroux (1871-1954) για το βιβλίο του Joris-Karl Huysmans, το 1920....

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Παρουσίαση του βιβλίου «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη» του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

Παρουσίαση του βιβλίου «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη» του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη

Το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη, παρουσιάζει την Πέμπτη 15 Δεκεμβρίου 2022 και ώρα 19.00, την τελευταία του έκδοση «Πολεμικό Ναυτικό – Ιστορία & Τέχνη». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στον χώρο του Μεγάρου της Παλιάς Βουλής, Σταδίου 13. Στην κεντρική εικόνα, το Θωρηκτό Αβέρωφ, ζωγ...

Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Ψηφίστηκε από τη Βουλή ο νέος νόμος για τα πνευματικά δικαιώματα

Θετική εξέλιξη για τον κλάδο του βιβλίου και για τα πνευματικά δικαιώματα στη χώρα μας. 

Επιμέλεια: Book Press

Στις 22 Νοεμβρίου ψηφίσθηκε από τη Βουλή ο νόμος 4996/2022 για τα πνευματικά δικαιώματα, ο οποίος ενσωματώνει τις Οδηγίες (ΕΕ) 789/...

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων δίνει βραβεία και υποδέχεται τα νέα μέλη της στο Μέγαρο Μουσικής

Η Εταιρεία Συγγραφέων διοργανώνει την Τετάρτη, 7 Δεκεμβρίου 2022, στον Πολυχώρο του Συλλόγου Οι Φίλοι της Μουσικής (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) την τελετή απονομής των Βραβείων 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην ίδια εκδήλωση η Εταιρεία θα καλωσορίσει τα νέα μέλη της και θα παρουσιάσει το Ημερολόγιό της για το 2023 με ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ