to na eisai gynaika

Για το αφήγημα της Μέλι Κίγιακ (Mely Kiyak) «Το να είσαι γυναίκα» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Κριτική). Κεντρική εικόνα ©  David de las Heras.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Τι είναι αυτό που καθορίζει τη ζωή και τις επιλογές ενός ανθρώπου; Η καταγωγή, η θρησκεία, το φύλο, η οικονομική κατάσταση, ή οι βαθύτερες ανάγκες και επιθυμίες του; Ποιες συμπεριφορές συνεπάγεται το να είσαι γυναίκα; Η ιδιότητα αυτή έχει διαφορετική σημασία και συνδέεται κάθε φορά με τους αντίστοιχους χωροχρονικούς, κοινωνικούς και θρησκευτικούς παράγοντες. Είναι εντελώς διαφορετικό να είσαι γυναίκα σε ένα αυστηρό ισλαμικό κράτος, ή σε κάποιο κράτος της αφρικανικής ηπείρου και άλλο το να είσαι γυναίκα σε μια ευρωπαϊκή χώρα. Όμως δεν είναι αυτό το κεντρικό θέμα του βιβλίου.

Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα η συγγραφέας θα αφηγηθεί την ιστορία μιας γυναίκας που πάσχει από μια ασθένεια των ματιών, και επειδή την αγνόησε πολύ καιρό, τώρα κινδυνεύει να τυφλωθεί. Θα χρειαστεί φάρμακα και επεμβάσεις για να μπορέσει να εξισορροπήσει κάπως την κατάσταση. Όμως ούτε και αυτό είναι το κεντρικό θέμα του βιβλίου. Το κεντρικό θέμα είναι η ιστορία μιας νέας κοπέλας που ψάχνει να βρει τον εαυτό της και τον ρόλο της μέσα στον κόσμο.

Η νέα γυναίκα είναι κόρη Κούρδων μεταναστών στη Γερμανία. Η μητέρα της είναι καθαρίστρια και ο πατέρας της εργάτης σε εργοστάσιο. Ως μετανάστρια, δεν έχει τις ίδιες ευκαιρίες με τα υπόλοιπα παιδιά της ηλικίας της, και μεγαλώνει σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο κανόνων κοινωνικής συμπεριφοράς:

«Με έμαθαν να συμμορφώνομαι. Να σιωπώ, να μην διαμαρτύρομαι. Να μη δημιουργώ προβλήματα. Να μην τραβάω την προσοχή των γύρω με τις ευαισθησίες μου, αλλά με τις επιδόσεις μου. […] Στον κόσμο απ’ όπου προερχόμουν θεωρούσαμε αυτομάτως ότι οι υποσχέσεις της ζωής προορίζονται για τους άλλους. Η ματαίωση ήταν ο κανόνας».

Όταν είσαι ξένος σε μια χώρα, διατηρείς χαμηλούς τόνους, δεν προκαλείς, δεν θέτεις όρους, ακολουθείς τους ήδη υπάρχοντες κανόνες, για να μπορέσεις να ενσωματωθείς, στο μέτρο του δυνατού.

Όταν είσαι ξένος σε μια χώρα, διατηρείς χαμηλούς τόνους, δεν προκαλείς, δεν θέτεις όρους, ακολουθείς τους ήδη υπάρχοντες κανόνες, για να μπορέσεις να ενσωματωθείς, στο μέτρο του δυνατού.

Μεγαλώνει λοιπόν σε μια οικογένεια, η οποία καλλιεργεί όνειρα και έχει προσδοκίες από εκείνη. Οι γονείς της, οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται στα στερεότυπα της καταγωγής τους, προσπαθούν να της προσφέρουν όσο το δυνατόν περισσότερες ευκαιρίες για να έχει εκείνη μια καλύτερη ζωή σε σχέση με τη δική τους. Δεν θέλουν να τη δουν καθαρίστρια ή εργάτρια. Της τονίζουν ότι είναι δυνατή και μπορεί να πετύχει τα πάντα. Εκείνη, αρχικά ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τους. Είναι άριστη μαθήτρια, άλλωστε είναι από τα πρώτα παιδιά εργατών που φοιτά σε ένα κανονικό γερμανικό σχολείο, είναι η πρώτη που σπουδάζει από την οικογένειά της. Την ωθούν στις σπουδές γιατί «ο άνθρωπος που κερδίζει τα προς το ζην με το μολύβι του δεν παραμερίζεται. Δεν τον αγνοούν. Τον σέβονται». 

«Είναι εύκολο να λες ότι πρέπει να πραγματοποιείς τα όνειρά σου. Είναι όμως δύσκολο να κάνεις όνειρα αφηρημένα».

Καθοριστικό ρόλο στη ζωή της παίζουν οι ξαδέλφες της, οι οποίες της προσφέρουν τις γνώσεις τους σε σχέση με το πέρασμα από την κοριτσίστικη φάση στη γυναικεία, και τις εμπειρίες τους για τη σεξουαλική επαφή. Εκείνη δεν έχει αναρωτηθεί ποτέ για το σώμα της και τις λειτουργίες του, δεν έχει πειραματιστεί σε τίποτε. Δεν βρήκε ποτέ το θάρρος να παρατηρήσει τον εαυτό της και να ακούσει τις ανάγκες του. Υπακούει στους γονείς, υπομένει και εφαρμόζει τις επιθυμίες των άλλων μέχρι που φτάνει σε ένα σημείο κι αναρωτιέται τι είδους γυναικεία ζωή θα ήθελε κατά βάθος να έχει.

«Στην ειλικρινή ερώτηση που θέτω στον εαυτό μου, με τι είμαι πιο ευτυχισμένη και γαλήνια, η απάντηση είναι η εξής: μ’ εμένα. Απλώς και μόνο μ’ εμένα». 

Και τότε αποφασίζει να δραπετεύσει. Όχι από τις συνθήκες, αλλά από τις προσδοκίες των άλλων και από τα στερεότυπα των σχέσεων. Για εκείνη, βρίσκεται σε πρώτο πλάνο η ανάγνωση και η γραφή, και όλα τα άλλα ακολουθούν. Ποθεί να είναι αυτόνομη κι ελεύθερη χωρίς κανέναν περιορισμό. Ελεύθερη ως συγγραφέας, ως γυναίκα, ως άνθρωπος. Δεν θέλει να κάνει λίγο απ’ όλα και να γράφει. Θέλει μόνο να γράφει. Όμως, πόσο εύκολο είναι να αποχαιρετήσει τους γονείς, να αποκοπεί από τον κύκλο της, να φύγει από μια σχέση; «Πώς εγκαταλείπεις κάποιον δίχως εύλογη αιτία; Μπορείς να επικαλεστείς έναν ασαφή λόγο», όπως το να θες απλά την ελευθερία σου; Καταφέρνει να κάνει το άλμα της στη ζωή, και τώρα πλέον διαθέτει το θάρρος να σταθεί απέναντι στον εαυτό της και στα θέλω της, να τα ορίσει και να τα διεκδικήσει. Κι εκείνο που θέλει πάνω απ’ όλα, είναι να είναι μόνη και να αφιερωθεί στη γραφή, γιατί για εκείνη «το γράψιμο είναι προσπάθεια σύνδεσης με τον κόσμο», όσες αντοχές κι αν απαιτεί αυτό, όσες δυσκολίες κι αν παρουσιάζει.

Mely Kiyak

H Μέλι Κίγιακ (Mely Kiyak) γεννήθηκε το 1976 στη Γερμανία από Κούρδους μετανάστες. Είναι συγγραφέας και μαχητική δημοσιογράφος. Αρθρογραφεί και σχολιάζει στις εφημερίδες «Frankfurter Allgemeine Zeitung», «Frankfurter Rundschau» και «Die Zeit». Ζει και εργάζεται στο Βερολίνο. Το 2021 διακρίθηκε με τα λογοτεχνικά βραβεία Kurt Tucholsky και Bücher Frauen για το βιβλίο Το να είσαι γυναίκα, το πρώτο έργο της που κυκλοφορεί στα ελληνικά.

Οι σχέσεις με το άλλο φύλο

Το βιβλίο δεν μπαίνει στην υπηρεσία φεμινιστικών καταγγελιών. Η ηρωίδα δεν είναι θύμα του φύλου των ανδρών. Παρά το γεγονός ότι βρίσκεται στη θέση του θύματος για ξυλοδαρμό, από κάποιον άγνωστο σε έναν τηλεφωνικό θάλαμο, και μόνο μια γυναίκα βρίσκεται να την βοηθήσει, δεν θεωρεί ότι οι άνδρες βρίσκονται σε αντίπαλο στρατόπεδο. Ίσα ίσα, τονίζει ότι έχει δεχτεί από αυτούς τρία σημαντικά δώρα: από τον πατέρα της, την ανατροφή που της έδωσε, από τον πρώτο της έρωτα, τη μύηση στη σεξουαλική ζωή, και από τον έρωτα της ζωής της, το ότι της χάρισε την ελευθερία της. Κι αν επικεντρώνεται στην επίτευξη των προσωπικών στόχων από την πλευρά μιας γυναίκας, είναι γιατί για τους άνδρες ήταν δεδομένη η επιτυχία, σε όποιον τομέα κι αν επιθυμούσαν εκείνοι να κατευθυνθούν. Κάτι που δεν ίσχυε βέβαια για τις γυναίκες.

Η συγγραφέας Μέλι Κίγιακ διαθέτει το χάρισμα να λέει μια ιστορία με τρόπο που να εξασφαλίζει την προσοχή του αναγνώστη. Αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, εξομολόγηση με λόγο ζωντανό και παραστατικό, με μια καθαρότητα στη γλώσσα εκπληκτική. Ταχύτητα στην εξέλιξη της πλοκής χωρίς περιττά στοιχεία, όπου τονίζεται μόνο την ουσία. Η συγγραφέας περιπλέκει με μεγάλη δεξιοτεχνία μυθοπλαστικά και αυτοβιογραφικά στοιχεία, και το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικό. Ο λόγος της γίνεται ιδιαίτερα ποιητικός στα σημεία που με τα λόγια της ξαδέλφης της, περιγράφεται η ερωτική πράξη, με πλούσιες μεταφορές και παρομοιώσεις.

Αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, εξομολόγηση με λόγο ζωντανό και παραστατικό, με μια καθαρότητα στη γλώσσα εκπληκτική. Ταχύτητα στην εξέλιξη της πλοκής χωρίς περιττά στοιχεία, όπου τονίζεται μόνο την ουσία.

Στις σελίδες του βιβλίου βλέπουμε τη γυναίκα που την αγνοούν, την ξεχνάνε, τη χτυπούν, την εκμεταλλεύονται, την αγαπούν, τη βοηθούν, τη θαυμάζουν, τη χρειάζονται. Η ηρωίδα του βιβλίου παλεύει να γίνει κυρίαρχος της ζωής της και να ζήσει πέρα από τις συμβάσεις και τους καθιερωμένους κανόνες, να ζει απολύτως ελεύθερα. Ο αγώνας της αυτός παρατίθεται αναλυτικά και διεξοδικά στο κείμενο. Αφηγούμενη την προσωπική της ιστορία, καταφέρνει να της δώσει χαρακτηριστικά που αφορούν έναν μεγάλο αριθμό γυναικών. Στοχεύει σε κάθε άτομο που θέλει να ζει με ελευθερία, αξιοπρέπεια και με συνέπεια προς τις επιθυμίες του.

kritiki kiyak to na eisai gynaikaΓια να το πετύχει κανείς αυτό είναι απαραίτητο να γνωρίζει τον εαυτό του και τις ανάγκες του, να έχει άποψη, να ξέρει τη δύναμή του, να αναλαμβάνει ρόλους που του ταιριάζουν, να σπάει τα στερεότυπα που δεν τον εκφράζουν, να αφαιρεί τις ταμπέλες, να υποστηρίζει τις επιλογές του και να είναι περήφανος γι’ αυτές, να τολμά, να μπορεί να ορίζει τον εαυτό του, να αγαπά, να προσφέρει, να απολαμβάνει, να δημιουργεί, να αφήνει το στίγμα του, να ψάχνει εμπειρίες άγνωστες και συναρπαστικές, και, κυρίως, να διεκδικεί τον σεβασμό.

Ένα βιβλίο για την επανάκτηση του γυναικείου εαυτού και του εαυτού γενικότερα, για την κοινωνική, σωματική, συναισθηματική μορφή της γυναικείας φύσης, για τη φιλία μεταξύ γυναικών, για την αγάπη προς τον πατέρα, για τον αγώνα των μεταναστών, αλλά και ένα βιβλίο για τη γραφή, για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ευδοκιμεί, για τη μοναξιά, που συνήθως είναι προαπαιτούμενο αυτής της ενασχόλησης. Ένα βιβλίο για την ιδιαίτερη γραμμή που έχει την ικανότητα να χαράξει ο καθένας, ακολουθώντας τα θέλω του, για τη δύναμη, την επιμονή και τη γενναιότητα που πρέπει να διαθέτει κάποιος ο οποίος κοπιάζει για την ανεξαρτησία του.

Η μετάφραση του Απόστολου Στραγαληνού μεταφέρει τη δύναμη του κειμένου και την εσωτερική δύναμη της ηρωίδας, που προσπαθεί να ανακαλύψει τον εαυτό της και τον δρόμο της.


 Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Άρχισα να αναρωτιέμαι τι είδους γυναικεία ζωή ήθελα κατά βάθος να έχω. Κοίταξα πάλι τις γυναίκες του περιβάλλοντός μου. Γυναίκες που είχαν πετύχει. Αυτό που είδα, το βρήκα ανησυχητικό.

Θλιμμένες γυναίκες παντού. Γυναίκες καλυμμένες από θλίψη, γυναίκες που ταξιδεύουν με τους άντρες τους εδώ κι εκεί, φορτωμένες με έγνοιες, γυναίκες που το μόνο χαρακτηριστικό της συντροφικότητάς τους με τους άντρες τους είναι ότι μοιράζονται μαζί τους μια κατοικία, ένα αυτοκίνητο, έναν τραπεζικό λογαριασμό, την ανατροφή των παιδιών τους και το κύπελλο με τις οδοντόβουρτσες. Γυναίκες με τη θλίψη χαραγμένη στην ψυχή και στο πρόσωπο. Αυτές οι γυναίκες ξέρουν ότι αυτό δεν θα διορθωθεί ποτέ πια, ούτε με διακοπές ούτε με αγορές. Γυναίκες που υπομένουν τη θλίψη τους, επειδή τους είναι οικεία από τις μητέρες τους. Επειδή τα ανεκπλήρωτα όνειρα μεταφέρονται στην επόμενη γενιά».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

«Stella Maris» του Κόρμακ ΜακΚάρθι (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Κόρμακ ΜακΚάρθι [Cormac McCarthy] «Stella Maris» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Μου είναι αδύνατον να κρίνω όπως θα ήθελα αυτό το βιβλίο για συγκεκριμένους λόγους. Ο πλέον προφανής είναι ότι...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Πέρα από τη θάλασσα: Ο Παύλος Παυλίδης συναντά τον Γιάννη Μαρκόπουλο στη Στέγη

Ο Παύλος Παυλίδης δίνει νέα πνοή σε 16 από τα σημαντικότερα έργα του μεγάλου συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλου, από τις 3 έως τις 5 Φεβρουαρίου 2023, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Επιμέλεια: Book Press

...
Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Ματίνα Αποστόλου (Intellectual thighs): «Οτιδήποτε διαβάζουμε μας διαμορφώνει»

Συνέντευξη της πρωτοεμφανιζόμενης Ματίνας Αποστόλου, η οποία διαχειρίζεται τον γνωστό βιβλιοφιλικό λογαριασμό του Instagram με το όνομα Intellectual thighs. Τα «Σωματίδια», το πρώτο της βιβλίο, κυκλοφόρησε προσφάτως από τις εκδόσεις Ποταμός.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ