houellebecq

Για το μυθιστόρημα του Michel Houellebecq «Εκμηδένιση» (μτφρ. Γιώργος Θ. Καράμπελας, εκδ. Εστία).

Του Ηλία Καφάογλου

Με το βλέμμα στραμμένο σταθερά σε ένα κοντινό μέλλον και αναλόγως ρυθμισμένο το συγγραφικό σκόπευτρο, ο Μισέλ Ουελμπέκ, του οποίου κάθε βιβλίο –θα τολμούσα να πω, κάθε παρέμβαση– συνιστά γεγονός για τη δημόσια σφαίρα στη χώρα του και διεθνώς, τοποθετεί το ογκωδέστερο μέχρι σήμερα νέο του μυθιστόρημα Εκμηδένιση σε μια Γαλλία σε φάση ανάπτυξης, πέμπτη οικονομική δύναμη στον κόσμο, συναγωνιζόμενη με τη Γερμανία για την τέταρτη θέση, με έλλειμμα μικρότερο από 1% του ΑΕΠ και το χρέος της διαρκώς να μειώνεται. Η συμβολή του Μπρυνό Σερζ, υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, δεν κρινόταν διόλου αμελητέα σε αυτή την ευοίωνη προοπτική ανάπτυξης.

Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος –άθλος η μετάφραση σε κρουστή γλώσσα από τον Γιώργο Καράμπελα, εξοικειωμένο με το έργο του Ουελμπέκ–, Πωλ Ραιζόν, ακριβώς ως σύμβουλος του επιτυχημένου υπουργού υπηρετεί. Ζουν με τη συμβία του σε δωμάτια ξεχωριστά, αποξενωμένοι. Ένα ξαφνικό εγκεφαλικό που υφίσταται ο πατέρας του τον οδηγεί στην πατρική εστία, στο Μποζολαί. Ο γάμος του ως φιλέταιρη ένωση εκφυλίζεται, άλλωστε, «κάθε παντρεμένο ζευγάρι είναι σχεδόν υποχρεωτικά ένα ζευγάρι σε διαδικασία διαζυγίου», η τρωτότητα του ανθρώπου ελαύνει και επελαύνει, η θνητότητα χορδίζει τη συγγραφική πένα –τα συγγραφικά… πλήκτρα, σωστότερα–, χωρίς, πάντως, να διαβάζουμε μια θανατογραφία. Το μέλλον, σε μια Γαλλία ευημερούσα, φαντάζει στομωμένο, το παρελθόν δεν μπορεί στον πρωταγωνιστή να παράσχει παραμυθία.

Με τα λόγια του Ουελμπέκ:

«Η ανθρώπινη ζωή αποτελείται από μια αλληλουχία διοικητικών και τεχνικών δυσκολιών, την οποία διακόπτουν ιατρικά προβλήματα· με την πάροδο οι ιατρικές πτυχές παίρνουν τα ηνία. Η ζωή αλλάζει τότε χαρακτήρα, αρχίζει να μοιάζει με δρόμο μετ΄ εμποδίων: ολοένα πιο συχνές κι ετερόκλητες ιατρικές εξετάσεις περνούν από κόσκινο την κατάσταση των οργάνων σου. Καταλήγουν ότι η κατάσταση είναι φυσιολογική, ή έστω αποδεκτή, μέχρι που μια εξ αυτών βγάζει διαφορετική ετυμηγορία. Η ζωή αλλάζει τότε χαρακτήρα για δεύτερη φορά, και γίνεται μια λιγότερο ή περισσότερο μακρά κι επώδυνη διαδρομή προς τον θάνατο».

Ο πατέρας καθηλώνεται σε αναπηρικό καροτσάκι, η κρίση του συζυγικού θεσμού εντείνεται –από τις βασικές θεματικές προκρίσεις του συγγραφέα της Σεροτονίνης–, η αίσθηση του παραγκωνισμένου εγκαθίσταται αναπαυτικά στον ασθενή γέροντα, ο φόβος του παραμελημένου από κοντά –έτερη συγγραφική διαπίστευση, σχεδόν σε όλα τα μυθιστορήματα του Ουελμπέκ–, η ασυλοποίηση της τρίτης ηλικίας, αυτή του πατέρα, όλα αυτά παραπέμπουν τον αναγνώστη σε έναν τυπικό Ουελμπέκ, όσο τυπικός μπορεί να χαρακτηριστεί ένας τόσο δεξιοτέχνης γραφιάς, με τις ψιλοϋφασμένες συναρπαστικές καταστάσεις να δίνουν τον τόνο και την πλοκή να ελίσσεται και να εξελίσσεται συνήθως σε επίπεδο τεχνουργημένου αστυνομικού θρίλερ. Γνωστά και τα γεγονότα και συμβάντα στο αναπεπταμένο πεδίο που συνιστά και συστήνει η κοινωνικοοικονομική και πολιτισμική πραγματικότητα σε τούτη τη Γαλλία του Ουελμπέκ.

Ο πατέρας καθηλώνεται σε αναπηρικό καροτσάκι, η κρίση του συζυγικού θεσμού εντείνεται, η αίσθηση του παραγκωνισμένου εγκαθίσταται αναπαυτικά στον ασθενή γέροντα, ο φόβος του παραμελημένου από κοντά, η ασυλοποίηση της τρίτης ηλικίας, αυτή του πατέρα, όλα αυτά παραπέμπουν τον αναγνώστη σε έναν τυπικό Ουελμπέκ...

«Μεταδημοκρατία», κατά τον τρόπο του Κόλιν Κράουτς, και ο Ουελμπέκ, με την πολιτική πράξη να έχει καταστεί αυτοαναφορική και τους θεσμούς να εδραιώνουν πρωτίστως τους μηχανισμούς αναπαραγωγής τους, ενώ η ιδιωτία υποκαθιστά το συλλογικό και το τελευταίο εκφυλίζεται σε ιδιώτευση, την ώρα που η ζωή σμικρύνεται σε βιωτή, ανεργία και πτωχοποίηση· βεβαίως, κυριαρχία των μίντια, της ψηφιακής πραγματικότητας, τρομοκρατία φυσική –ένας από τους φίλους του Πωλ είναι θύμα της επίθεσης στο Charlie Hebdo και θυμόμαστε, θαρρώ, την επίθεση στο εμβληματικό περιοδικό στις 7 Ιανουαρίου 2015, οπότε μεταξύ των νεκρών γελοιογράφων ήταν και ο φίλος του συγγραφέα της Υποταγής Μπερνάρ Μαρίς–, τρομοκρατία ψηφιακή. Συγχρόνως, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αρχίζει να προετοιμάζει την εκλογή του στο ύπατο αξίωμα στη Γαλλία, αυτό του Προέδρου – το δίδυμο υπουργού-προέδρου εμφανώς παραπέμπει στη σημερινή γαλλική πραγματικότητα.

Σαν να μην φτάνουν αυτά, μια σειρά τρομοκρατικών χτυπημάτων δημοσιεύονται στο διαδίκτυο, συνοδεία κωδικοποιημένων μηνυμάτων. Ο Πωλ, προσπαθεί, κλονισμένος από την του πατρός συνθήκη και του γάμου τα βάσανα, να κρατηθεί μακριά από το όζον, βορβορώδες περιβάλλον. Ασχολείται, δεξί χέρι του υπουργού, με την αποκωδικοποίηση των κρυπτογραφημένων μηνυμάτων και νιώθει, στα πενήντα του, όλο και περισσότερο αποπροσανατολισμένος, αποξενωμένος, να βυθίζεται στο κενό.

Πολύ περισσότερο που την περίοδο πριν τα ψηφιακά χτυπήματα που πλήττουν όλο τον πλανήτη, βρίσκεται σε πορεία αναθέρμανσης της σχέσης με τη γυναίκα του. Αυτή και η αδελφή του, μια εκκοσμικευμένη χριστιανή, ανοίγουν την αγκαλιά τους, άμβωνας αγάπης. Εδώ, ο Ουελμπέκ, που έχει κατηγορηθεί για «ισλαμοφοβία» –η Υποταγή, θυμίζω, κυκλοφόρησε την ίδια μέρα οπότε έγινε η επίθεση στο Charlie Hebdo, ενώ στις αφίσες αναγγελίας του βιβλίου συναριθμείτο και μια που ρωτούσε: «Θα γίνει η Γαλλία ισλαμική;» και το περιοδικό τις επόμενες μέρες απάντησε με εξώφυλλο που τιτλοδοτείτο «Ο Ουελμπέκ το 2022 θα τηρήσει το Ραμαζάνι»–, έχει καταγγελθεί ως νοσταλγός του «παλαιού καθεστώτος», επιμένοντας ο ίδιος να γίνεται τρόπον τινά απόστολος της παρακμής της Δύσης, του «δυτικού μηδενισμού», κατά τον τρόπο και τόπο του Νίτσε, προφήτης δυσοίωνων εξελίξεων –θυμίζω, λόγου χάριν, ότι στην Υποταγή προέβλεπε μια Γαλλία όπου στον δεύτερο γύρο των Προεδρικών Εκλογών του 2022 οριακά μάχονται η Μαρίν Λεπέν και το Ισλαμικό Μέτωπο–, υπήρξε ο Ουελμπέκ υποστηρικτής του Τραμπ, ενώ υπερθεμάτισε υπέρ μιας ανδροκρατούμενης κοινωνίας και επέμεινε, συγγραφικώ τω τρόπω, για τους κώδικες της ανδροπρέπειας, στο πλαίσιο και των σεξουαλικών, εντέλει, ανάπηρων, σχέσεων.

estia houellebecq ekmidenisiΠαρότι στην Εκμηδένιση διαβάζουμε ότι «το προπατορικό αμάρτημα του χριστιανισμού είναι η ελπίδα» και ότι «η απαξίωση του παρελθόντος και του παρόντος για χάρη του γίγνεσθαι, η απαξίωση του πραγματικού για χάρη μιας δυνατότητας που τοποθετείται στο αόριστο μέλλον, είναι συμπτώματα του ευρωπαïκού μηδενισμού πολύ πιο κρίσιμα από εκείνα που εντόπισε ο Νίτσε», το χάος μέσα στο οποίο στροβιλίζεται ο Πωλ, χάος της κρατικής γραφειοκρατίας, χαώδες πλανητικό σκηνικό, έξαρση μέχρι παροξυσμού της φυσικής και ψηφιακής τρομοκρατίας, λεκτική αφωνία που δεν γυρίζει καν σε λαλέουσες σιωπές, ανθρώπινα (συν)αισθήματα εγκλωβισμένα σε έκτακτες καταστάσεις ανάγκης, αν όχι ακυρωμένα και ακυρωθέντα, η ελπίδα, η φιλέταιρη αγάπη, η ανοχή και η αλληλεγγύη, η δυνατότητα του ονείρου, ιδιαίτερα όσο ο Πωλ προς το τέλος πλησιάζει, με τον καρκίνο να τον σπαράσσει και να μας σπαράσσει σε σελίδες γεμάτες τρυφερότητα, λυρισμό, θα τολμούσα να πω, και χιούμορ, προς το τέλος της Εκμηδένισης αρχίζουν να διαστίζουν τις σελίδες, όπως, άλλωστε, και στη Σεροτονίνη είχε συμβεί. Ακόμα και πολιτικοί υπάρχουν εδώ που πιστεύουν στον ορθολογισμό και πορεύονται αναλόγως, όταν την εποχή της Υποταγής, ο Ουελμπέκ είχε δηλώσει σε συνέντευξή του: «Ο Διαφωτισμός πέθανε. Αιωνία του η μνήμη!».

...χαώδες πλανητικό σκηνικό, έξαρση μέχρι παροξυσμού της φυσικής και ψηφιακής τρομοκρατίας, λεκτική αφωνία που δεν γυρίζει καν σε λαλέουσες σιωπές, ανθρώπινα (συν)αισθήματα εγκλωβισμένα σε έκτακτες καταστάσεις ανάγκης, αν όχι ακυρωμένα και ακυρωθέντα...

Γνωστό είναι, βέβαια, ότι η πορεία προς τη θανή, ο ίδιος ο θάνατος, αυτός, κυρίως, μας εξανθρωπίζει, ανθρώπους μας ονομάζει. Γνωστό είναι, παράλληλα και συγχρόνως, ότι κάθε αγκαλιά ένας μικρός θάνατος είναι, μας σμίγει, χωρίζοντάς μας, μας ενώνει, θραύοντάς μας. Λοιπόν, οι λέξεις, θυμίζω: μαύρες κηλίδες σε λευκό χαρτί, αίμα γίνεται που κυλά στις φλέβες της ζωής μας, ώστε με αυτές να υπογράφουμε τα πρωτόκολλα των συγκινήσεών μας. Ακριβώς όπως ο Ουελμπέκ μάς μαθαίνει σε τούτο το μυθιστόρημα μαθητείας στη ζωή και στη θανή, κείμενο σπαραχτικό για την κατάδικη ελπίδα, και, από αυτή την άποψη, εντελές κείμενο-εγκώμιο του ανθρωπισμού. Κείμενο, ακόμα, ερωτογενές, γραμμένο με το σώμα σε πλήρη εγρήγορση, όπως, άλλωστε όλη η μεγάλη λογοτεχνία γράφεται, κείμενο σαν κεράκι αναμμένο, Μεγάλη Παρασκευή, μπροστά στο πρόσωπο γυναίκας με πρόσωπο θλιμμένο και το πάθος να την κεραυνοβολεί. Αυτού του πάθους της γραφής αλεξικέραυνο του Ουελμπέκ τούτο το μυθιστόρημα είναι. Αλλιώς: Διά της εκμηδενίσεως η αναναστάσιμος χαρμολύπη, και λογοτεχνικώς, τελείται.


* Ο ΗΛΙΑΣ ΚΑΦΑΟΓΛΟΥ είναι συγγραφέας και αρθρογράφος. Τελευταίο του βιβλίο, «Η “Γυφτοπούλα” μια γυναίκα ερωτευμένη και η εποχή της» (Εκδόσεις του Φοίνικα).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

«Κισότ όπως Κιχώτης» του Σαλμάν Ρούσντι (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που δεν φοβάται το γέλιο

Για το μυθιστόρημα του Salman Rushdie «Κισότ όπως Κιχώτης» (μτφρ. Γιώργος Μπλάνας, εκδ. Ψυχογιός).

Του Διονύση Μαρίνου

Ερώτηση απ’ αυτές που δεν χρειάζεται –και δεν μπορείς– να απαντήσεις, καθώς είναι γνωστό πως «το ρόδο είναι ρόδο είναι ρόδο είνα...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (κριτική) – Από το Άουσβιτς στο Βυζάντιο

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (κριτική) – Από το Άουσβιτς στο Βυζάντιο

Για το μυθιστόρημα του William Howard Gass «Το τούνελ» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Καστανιώτη).

Του Νίκου Στρατηγάκη

Το Τούνελ, του Γουίλιαμ Χ. Γκας, είναι ένα φιλόδοξο τεχνούργημα ιδεών και γλώσσας το οποίο φαντάζει αμφίρροπο – μια χοά...

«Τα χρόνια» της Ανί Ερνό (κριτική) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία

«Τα χρόνια» της Ανί Ερνό (κριτική) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία

Για το βιβλίο της Annie Ernaux «Τα χρόνια» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Μεταίχμιο) – Μια συλλογική αυτοβιογραφία της Γαλλίας και της Ευρώπης, από τα μεταπολεμικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας, στα τέλη της δεκαετίας του 60.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Χάνα Κεντ: «Με γοήτευσε η ιδέα μιας αγάπης που ήταν πέρα από τον χρόνο»

Η Αυστραλή Χάνα Κέντ (Hannah Kent), συγγραφέας του εξαιρετικού «Έθιμα ταφής», μιλάει για το νέο της μυθιστόρημα με τίτλο «Λατρεία» (εκδ. Ίκαρος), το οποίο περιγράφει τη βαθιά αγάπη μεταξύ δυο νεαρών μεταναστριών τον 19ο αιώνα.

Επιμέλεια: Book Press

...
Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Τριάντα χρόνια Καφέ Φίλιον – Το μεγάλο χωνευτήρι της Αθήνας

Το Καφέ Φίλιον, το στέκι πολιτικών, καλλιτεχνών, διανοούμενων, ηθοποιών, αλλά και κάθε λογής αθηναίων, κλείνει φέτος 30 χρόνια παρουσίας στην πόλη μας, και το γιορτάζει. Ακολουθεί το Δελτίο Τύπου που εξέδωσαν οι ιδιοκτήτριες του καφενείου ενόψει της επετείου, καθώς και απόσπασμα από το διήγημα του Κ.Β. Κατσουλάρη «Φ...

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Σε μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τον πατέρα του Νετανιάχου το Πούλιτζερ λογοτεχνίας για το 2021

Ο συγγραφέας Τζόσουα Κοέν (Joshua Cohen) τιμήθηκε με το φετινό Βραβείο Pulitzer στην κατηγορία της μυθοπλασίας, για το μυθιστόρημά του με τίτλο «The Netanyahus», ένα σατιρικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο από τη ζωή του πατέρα του πρώην Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Δείτε επίσης τα υπόλοιπα βραβεία Pulitze...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Antonio Skármeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μεγαλωμένος ανάμε...

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

«Μια τελευταία επιστολή αγάπης» της Ελιάνας Χουρμουζιάδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελιάνας Χουρμουζιάδου «Μια τελευταία επιστολή αγάπης», που θα κυκλοφορήσει στις 11 Μαΐου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Θα σου πω τι θυμάμαι από τη συνέχεια. Περπατήσαμε αργά στην ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ