houellebecq

Για το μυθιστόρημα του Michel Houellebecq «Εκμηδένιση» (μτφρ. Γιώργος Θ. Καράμπελας, εκδ. Εστία).

Του Ηλία Καφάογλου

Με το βλέμμα στραμμένο σταθερά σε ένα κοντινό μέλλον και αναλόγως ρυθμισμένο το συγγραφικό σκόπευτρο, ο Μισέλ Ουελμπέκ, του οποίου κάθε βιβλίο –θα τολμούσα να πω, κάθε παρέμβαση– συνιστά γεγονός για τη δημόσια σφαίρα στη χώρα του και διεθνώς, τοποθετεί το ογκωδέστερο μέχρι σήμερα νέο του μυθιστόρημα Εκμηδένιση σε μια Γαλλία σε φάση ανάπτυξης, πέμπτη οικονομική δύναμη στον κόσμο, συναγωνιζόμενη με τη Γερμανία για την τέταρτη θέση, με έλλειμμα μικρότερο από 1% του ΑΕΠ και το χρέος της διαρκώς να μειώνεται. Η συμβολή του Μπρυνό Σερζ, υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, δεν κρινόταν διόλου αμελητέα σε αυτή την ευοίωνη προοπτική ανάπτυξης.

Ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος –άθλος η μετάφραση σε κρουστή γλώσσα από τον Γιώργο Καράμπελα, εξοικειωμένο με το έργο του Ουελμπέκ–, Πωλ Ραιζόν, ακριβώς ως σύμβουλος του επιτυχημένου υπουργού υπηρετεί. Ζουν με τη συμβία του σε δωμάτια ξεχωριστά, αποξενωμένοι. Ένα ξαφνικό εγκεφαλικό που υφίσταται ο πατέρας του τον οδηγεί στην πατρική εστία, στο Μποζολαί. Ο γάμος του ως φιλέταιρη ένωση εκφυλίζεται, άλλωστε, «κάθε παντρεμένο ζευγάρι είναι σχεδόν υποχρεωτικά ένα ζευγάρι σε διαδικασία διαζυγίου», η τρωτότητα του ανθρώπου ελαύνει και επελαύνει, η θνητότητα χορδίζει τη συγγραφική πένα –τα συγγραφικά… πλήκτρα, σωστότερα–, χωρίς, πάντως, να διαβάζουμε μια θανατογραφία. Το μέλλον, σε μια Γαλλία ευημερούσα, φαντάζει στομωμένο, το παρελθόν δεν μπορεί στον πρωταγωνιστή να παράσχει παραμυθία.

Με τα λόγια του Ουελμπέκ:

«Η ανθρώπινη ζωή αποτελείται από μια αλληλουχία διοικητικών και τεχνικών δυσκολιών, την οποία διακόπτουν ιατρικά προβλήματα· με την πάροδο οι ιατρικές πτυχές παίρνουν τα ηνία. Η ζωή αλλάζει τότε χαρακτήρα, αρχίζει να μοιάζει με δρόμο μετ΄ εμποδίων: ολοένα πιο συχνές κι ετερόκλητες ιατρικές εξετάσεις περνούν από κόσκινο την κατάσταση των οργάνων σου. Καταλήγουν ότι η κατάσταση είναι φυσιολογική, ή έστω αποδεκτή, μέχρι που μια εξ αυτών βγάζει διαφορετική ετυμηγορία. Η ζωή αλλάζει τότε χαρακτήρα για δεύτερη φορά, και γίνεται μια λιγότερο ή περισσότερο μακρά κι επώδυνη διαδρομή προς τον θάνατο».

Ο πατέρας καθηλώνεται σε αναπηρικό καροτσάκι, η κρίση του συζυγικού θεσμού εντείνεται –από τις βασικές θεματικές προκρίσεις του συγγραφέα της Σεροτονίνης–, η αίσθηση του παραγκωνισμένου εγκαθίσταται αναπαυτικά στον ασθενή γέροντα, ο φόβος του παραμελημένου από κοντά –έτερη συγγραφική διαπίστευση, σχεδόν σε όλα τα μυθιστορήματα του Ουελμπέκ–, η ασυλοποίηση της τρίτης ηλικίας, αυτή του πατέρα, όλα αυτά παραπέμπουν τον αναγνώστη σε έναν τυπικό Ουελμπέκ, όσο τυπικός μπορεί να χαρακτηριστεί ένας τόσο δεξιοτέχνης γραφιάς, με τις ψιλοϋφασμένες συναρπαστικές καταστάσεις να δίνουν τον τόνο και την πλοκή να ελίσσεται και να εξελίσσεται συνήθως σε επίπεδο τεχνουργημένου αστυνομικού θρίλερ. Γνωστά και τα γεγονότα και συμβάντα στο αναπεπταμένο πεδίο που συνιστά και συστήνει η κοινωνικοοικονομική και πολιτισμική πραγματικότητα σε τούτη τη Γαλλία του Ουελμπέκ.

Ο πατέρας καθηλώνεται σε αναπηρικό καροτσάκι, η κρίση του συζυγικού θεσμού εντείνεται, η αίσθηση του παραγκωνισμένου εγκαθίσταται αναπαυτικά στον ασθενή γέροντα, ο φόβος του παραμελημένου από κοντά, η ασυλοποίηση της τρίτης ηλικίας, αυτή του πατέρα, όλα αυτά παραπέμπουν τον αναγνώστη σε έναν τυπικό Ουελμπέκ...

«Μεταδημοκρατία», κατά τον τρόπο του Κόλιν Κράουτς, και ο Ουελμπέκ, με την πολιτική πράξη να έχει καταστεί αυτοαναφορική και τους θεσμούς να εδραιώνουν πρωτίστως τους μηχανισμούς αναπαραγωγής τους, ενώ η ιδιωτία υποκαθιστά το συλλογικό και το τελευταίο εκφυλίζεται σε ιδιώτευση, την ώρα που η ζωή σμικρύνεται σε βιωτή, ανεργία και πτωχοποίηση· βεβαίως, κυριαρχία των μίντια, της ψηφιακής πραγματικότητας, τρομοκρατία φυσική –ένας από τους φίλους του Πωλ είναι θύμα της επίθεσης στο Charlie Hebdo και θυμόμαστε, θαρρώ, την επίθεση στο εμβληματικό περιοδικό στις 7 Ιανουαρίου 2015, οπότε μεταξύ των νεκρών γελοιογράφων ήταν και ο φίλος του συγγραφέα της Υποταγής Μπερνάρ Μαρίς–, τρομοκρατία ψηφιακή. Συγχρόνως, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αρχίζει να προετοιμάζει την εκλογή του στο ύπατο αξίωμα στη Γαλλία, αυτό του Προέδρου – το δίδυμο υπουργού-προέδρου εμφανώς παραπέμπει στη σημερινή γαλλική πραγματικότητα.

Σαν να μην φτάνουν αυτά, μια σειρά τρομοκρατικών χτυπημάτων δημοσιεύονται στο διαδίκτυο, συνοδεία κωδικοποιημένων μηνυμάτων. Ο Πωλ, προσπαθεί, κλονισμένος από την του πατρός συνθήκη και του γάμου τα βάσανα, να κρατηθεί μακριά από το όζον, βορβορώδες περιβάλλον. Ασχολείται, δεξί χέρι του υπουργού, με την αποκωδικοποίηση των κρυπτογραφημένων μηνυμάτων και νιώθει, στα πενήντα του, όλο και περισσότερο αποπροσανατολισμένος, αποξενωμένος, να βυθίζεται στο κενό.

Πολύ περισσότερο που την περίοδο πριν τα ψηφιακά χτυπήματα που πλήττουν όλο τον πλανήτη, βρίσκεται σε πορεία αναθέρμανσης της σχέσης με τη γυναίκα του. Αυτή και η αδελφή του, μια εκκοσμικευμένη χριστιανή, ανοίγουν την αγκαλιά τους, άμβωνας αγάπης. Εδώ, ο Ουελμπέκ, που έχει κατηγορηθεί για «ισλαμοφοβία» –η Υποταγή, θυμίζω, κυκλοφόρησε την ίδια μέρα οπότε έγινε η επίθεση στο Charlie Hebdo, ενώ στις αφίσες αναγγελίας του βιβλίου συναριθμείτο και μια που ρωτούσε: «Θα γίνει η Γαλλία ισλαμική;» και το περιοδικό τις επόμενες μέρες απάντησε με εξώφυλλο που τιτλοδοτείτο «Ο Ουελμπέκ το 2022 θα τηρήσει το Ραμαζάνι»–, έχει καταγγελθεί ως νοσταλγός του «παλαιού καθεστώτος», επιμένοντας ο ίδιος να γίνεται τρόπον τινά απόστολος της παρακμής της Δύσης, του «δυτικού μηδενισμού», κατά τον τρόπο και τόπο του Νίτσε, προφήτης δυσοίωνων εξελίξεων –θυμίζω, λόγου χάριν, ότι στην Υποταγή προέβλεπε μια Γαλλία όπου στον δεύτερο γύρο των Προεδρικών Εκλογών του 2022 οριακά μάχονται η Μαρίν Λεπέν και το Ισλαμικό Μέτωπο–, υπήρξε ο Ουελμπέκ υποστηρικτής του Τραμπ, ενώ υπερθεμάτισε υπέρ μιας ανδροκρατούμενης κοινωνίας και επέμεινε, συγγραφικώ τω τρόπω, για τους κώδικες της ανδροπρέπειας, στο πλαίσιο και των σεξουαλικών, εντέλει, ανάπηρων, σχέσεων.

estia houellebecq ekmidenisiΠαρότι στην Εκμηδένιση διαβάζουμε ότι «το προπατορικό αμάρτημα του χριστιανισμού είναι η ελπίδα» και ότι «η απαξίωση του παρελθόντος και του παρόντος για χάρη του γίγνεσθαι, η απαξίωση του πραγματικού για χάρη μιας δυνατότητας που τοποθετείται στο αόριστο μέλλον, είναι συμπτώματα του ευρωπαïκού μηδενισμού πολύ πιο κρίσιμα από εκείνα που εντόπισε ο Νίτσε», το χάος μέσα στο οποίο στροβιλίζεται ο Πωλ, χάος της κρατικής γραφειοκρατίας, χαώδες πλανητικό σκηνικό, έξαρση μέχρι παροξυσμού της φυσικής και ψηφιακής τρομοκρατίας, λεκτική αφωνία που δεν γυρίζει καν σε λαλέουσες σιωπές, ανθρώπινα (συν)αισθήματα εγκλωβισμένα σε έκτακτες καταστάσεις ανάγκης, αν όχι ακυρωμένα και ακυρωθέντα, η ελπίδα, η φιλέταιρη αγάπη, η ανοχή και η αλληλεγγύη, η δυνατότητα του ονείρου, ιδιαίτερα όσο ο Πωλ προς το τέλος πλησιάζει, με τον καρκίνο να τον σπαράσσει και να μας σπαράσσει σε σελίδες γεμάτες τρυφερότητα, λυρισμό, θα τολμούσα να πω, και χιούμορ, προς το τέλος της Εκμηδένισης αρχίζουν να διαστίζουν τις σελίδες, όπως, άλλωστε, και στη Σεροτονίνη είχε συμβεί. Ακόμα και πολιτικοί υπάρχουν εδώ που πιστεύουν στον ορθολογισμό και πορεύονται αναλόγως, όταν την εποχή της Υποταγής, ο Ουελμπέκ είχε δηλώσει σε συνέντευξή του: «Ο Διαφωτισμός πέθανε. Αιωνία του η μνήμη!».

...χαώδες πλανητικό σκηνικό, έξαρση μέχρι παροξυσμού της φυσικής και ψηφιακής τρομοκρατίας, λεκτική αφωνία που δεν γυρίζει καν σε λαλέουσες σιωπές, ανθρώπινα (συν)αισθήματα εγκλωβισμένα σε έκτακτες καταστάσεις ανάγκης, αν όχι ακυρωμένα και ακυρωθέντα...

Γνωστό είναι, βέβαια, ότι η πορεία προς τη θανή, ο ίδιος ο θάνατος, αυτός, κυρίως, μας εξανθρωπίζει, ανθρώπους μας ονομάζει. Γνωστό είναι, παράλληλα και συγχρόνως, ότι κάθε αγκαλιά ένας μικρός θάνατος είναι, μας σμίγει, χωρίζοντάς μας, μας ενώνει, θραύοντάς μας. Λοιπόν, οι λέξεις, θυμίζω: μαύρες κηλίδες σε λευκό χαρτί, αίμα γίνεται που κυλά στις φλέβες της ζωής μας, ώστε με αυτές να υπογράφουμε τα πρωτόκολλα των συγκινήσεών μας. Ακριβώς όπως ο Ουελμπέκ μάς μαθαίνει σε τούτο το μυθιστόρημα μαθητείας στη ζωή και στη θανή, κείμενο σπαραχτικό για την κατάδικη ελπίδα, και, από αυτή την άποψη, εντελές κείμενο-εγκώμιο του ανθρωπισμού. Κείμενο, ακόμα, ερωτογενές, γραμμένο με το σώμα σε πλήρη εγρήγορση, όπως, άλλωστε όλη η μεγάλη λογοτεχνία γράφεται, κείμενο σαν κεράκι αναμμένο, Μεγάλη Παρασκευή, μπροστά στο πρόσωπο γυναίκας με πρόσωπο θλιμμένο και το πάθος να την κεραυνοβολεί. Αυτού του πάθους της γραφής αλεξικέραυνο του Ουελμπέκ τούτο το μυθιστόρημα είναι. Αλλιώς: Διά της εκμηδενίσεως η αναναστάσιμος χαρμολύπη, και λογοτεχνικώς, τελείται.


* Ο ΗΛΙΑΣ ΚΑΦΑΟΓΛΟΥ είναι συγγραφέας και αρθρογράφος. Τελευταίο του βιβλίο, «Η “Γυφτοπούλα” μια γυναίκα ερωτευμένη και η εποχή της» (Εκδόσεις του Φοίνικα).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

«Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ – Ταξίδι στην πιο εκπληκτική χώρα: την παιδική ηλικία

Για το μυθιστόρημα «Το σιντριβάνι ξεχειλίζει» της Ρεμπέκα Γουέστ (μτφρ. Κλαίρη Παπαμιχαήλ, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πώς φαντάζει η ζωή και ο κόσμος μας μέσα από τα μάτια ενός παιδιού; Τι κερδίζεις και τι χάνεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το «Μυθιστόρημα» του Γιώργου Χειμωνά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού

Το διήγημα του σπουδαίου Έλληνα λογοτέχνη Γιώργου Χειμωνά, «Μυθιστόρημα», μεταφέρεται στη σκηνή, από την Τρίτη 11 Οκτωβρίου και κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00, στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού.

Επιμέλεια: Book Press

Ό,τι αξίζε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ