the queens gambit 2

Για το μυθιστόρημα του Walter Tevis «Το γκαμπί της Βασίλισσας» (μτφρ. Αριάδνη Μοσχονά, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, η Anya Taylor-Joy στον ρόλο της Beth Harmon στην εξαιρετικά επιτυχημένη σειρά που βασίστηκε στο βιβλίο. 

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η οκτάχρονη Μπεθ, ορφανή από πατέρα, χάνει και τη μητέρα της σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Η Πρόνοια αναθέτει τη φροντίδα της στο Ίδρυμα Μεθούεν. Το πρόγραμμα του ιδρύματος περιλαμβάνει καθημερινά μαθήματα και μελέτη, κάθε Κυριακή εκκλησιασμό, και συχνή λήψη χαπιών, τα οποία ονομάζονται βιταμίνες, αλλά στην ουσία είναι ηρεμιστικά που έχουν ως στόχο να καταπραΰνουν τις αντιδραστικές συμπεριφορές των ορφανών.

Δεν γνωρίζουμε πώς ήταν η Μπεθ, πριν μείνει ορφανή. Αν ήταν χαρούμενη, γελαστή, εξωστρεφής. Από τον θάνατο της μητέρας της και μετά, τα συναισθήματά της παγώνουν. Είναι ανέκφραστη, μοναχική και ακοινώνητη. Μια μέρα, κατεβαίνοντας στο υπόγειο του ιδρύματος για κάποια δουλειά που της ανέθεσαν, η Μπεθ βλέπει τον επιστάτη του ιδρύματος να παίζει σκάκι. Δεν έχει ιδέα τι παιχνίδι είναι αυτό, ούτε ξέρει πώς παίζεται. Όμως μαγνητίζεται από την εικόνα των εξήντα τεσσάρων ασπρόμαυρων τετραγώνων, από τις άπειρες επιλογές κινήσεων και από τους κινδύνους που κρύβει κάθε κίνηση. Τη συνεπαίρνει το πώς λειτουργεί το μυαλό της την ώρα που παίζει. Πάει στο υπόγειο ξανά και ξανά, μαθαίνει να παίζει σκάκι και ανακαλύπτει έναν καινούργιο κόσμο, έναν κόσμο στον οποίο νιώθει πολύ καλά. Παίζει με τον επιστάτη, αλλά, ξαναπαίζει το παιχνίδι από μνήμης, όταν πάει να κοιμηθεί. Με κλειστά μάτια, αναπαριστά τις παρτίδες, θυμάται τις κινήσεις, ελέγχει λάθη και παραλείψεις. Και, πάντα, εκτός από τις λίγες πρώτες φορές, ξέρει ποιες κινήσεις μπορούν να φέρουν τη νίκη.

Μαγεμένη από τις περίτεχνες γεωμετρικές κινήσεις

Χωρίς να παραμελεί τα μαθήματά της –εξακολουθεί να είναι άριστη μαθήτρια– δίνεται ψυχή τε και σώματι στο σκάκι, και αποδεικνύει την εξαιρετική ευφυΐα της. Το παιχνίδι αυτό γίνεται το αντίδοτό της στα ηρεμιστικά. Μόνο εκεί νιώθει πλήρης, σίγουρη γι’ αυτό που κάνει. Μόνο εκεί έχει τον έλεγχο. Οι ικανότητές της γίνονται γνωστές και παίρνει μέρος σε παιχνίδια εκτός ιδρύματος. Πάντα επιστρέφει νικήτρια. Σε ηλικία δεκατριών ετών την υιοθετεί ένα άτεκνο ζευγάρι, ο κύριος και η κυρία Ουίτλεϊ. Ο κύριος Ουίτλεϊ όμως τις εγκαταλείπει και μένουν μόνο οι δυο γυναίκες, οι οποίες συγκατοικούν, κρατώντας τις απαραίτητες αποστάσεις. Στη σχέση τους υπάρχει σεβασμός αλλά λείπει η οικειότητα. Δεν καταφέρνουν ποτέ να έρθουν πολύ κοντά, παρά το γεγονός ότι με τον καιρό γίνεται απαραίτητη η μία στην άλλη.

Κάποιες φορές η μοναξιά την ενοχλεί, προσπαθεί να μπει σε παρέες, αλλά δεν βρίσκει τίποτε το ενδιαφέρον στις συζητήσεις των συνομηλίκων της.

Τώρα το σκάκι αποτελεί την κύρια ενασχόληση της Μπεθ. Παίρνει μέρος σε τουρνουά και σε αγώνες, διαβάζει σκακιστικά βιβλία, μελετά στρατηγικές και παρτίδες άλλων παικτών. Συμμετέχει σε όλο και πιο μεγάλες διοργανώσεις, κερδίζει χρήματα από τις νίκες της. Κάνει ταξίδια, αποκτά δόξα και δημοσιότητα. Όμως είναι πολύ μικρή η αλληλεπίδραση με τους γύρω της. Κάποιες φορές η μοναξιά την ενοχλεί, προσπαθεί να μπει σε παρέες, αλλά δεν βρίσκει τίποτε το ενδιαφέρον στις συζητήσεις των συνομηλίκων της. Ερωτεύεται αλλά δεν δημιουργεί ουσιαστικές σχέσεις, δεν έχει πραγματική επαφή με κανέναν. Συχνά καταλήγει στα ηρεμιστικά για να καταλαγιάσει την ένταση μέσα της. Για ένα διάστημα εθίζεται στο ποτό. Νιώθει πιεσμένη, απομονωμένη ξανά, θέλει να αποδράσει, να χαλαρώσει. Παρά τα όσα έχει καταφέρει, δεν παύει να είναι το μοναχικό κορίτσι που προσπαθεί να πιαστεί από κάπου για να μην βουλιάξει. Μέχρι που φτάνει σε ένα σημείο στο οποίο πρέπει να διαλέξει. Ή θα αξιοποιήσει το ταλέντο της, ή θα βουλιάξει στο ποτό και στα χάπια και θα αφήσει το χάρισμά της να πάει χαμένο. Ετοιμάζεται να παίξει με τους Ρώσους πρωταθλητές, και είναι η ώρα να θέσει τις προτεραιότητές της.

walter tavis

Ο Γουόλτερ Τέβις γεννήθηκε το 1928 στον Σαν Φρανσίσκο. Έγινε γνωστός για τα έργα του The Hustler (1959) και The color of money (1984), τα οποία μεταφέρθηκαν με μεγάλη επιτυχία στον κινηματογράφο με πρωταγωνιστή, και στα δύο, τον Πολ Νιούμαν. Έγραψε επίσης τα έργα: The Man Who Fell to Earth (1963) και Mockingbird (1980), που θεωρούνται αριστουργήματα στο χώρο της επιστημονικής φαντασίας. Πέθανε στη Νέα Υόρκη το 1984, ένα χρόνο από την κυκλοφορία του βιβλίου Το γκαμπί της Βασίλισσας.

Η στρατηγική, προϋπόθεση της νίκης

Ο τίτλος του βιβλίου παραπέμπει σε άνοιγμα παρτίδας, είναι μια κίνηση κατά την οποία τα λευκά θυσιάζουν ένα πιόνι από την πλευρά της βασίλισσας, για να αποκτήσουν στρατηγικό πλεονέκτημα. Οι υψηλοί στόχοι απαιτούν θυσίες. Αντίστοιχης βαρύτητας. Οι απαιτήσεις που συνοδεύουν τη συμμετοχή της Μπεθ σε κορυφαίους αγώνες, έχουν υψηλό τίμημα. Όμως όλα είναι θέμα στόχων και στρατηγικής. Και στα δύσκολα φαίνεται αυτός που τη διαθέτει.

Απλότητα λόγου, ψυχογραφική ικανότητα, ρεαλιστικές περιγραφές και κλιμάκωση της αγωνίας, είναι τα στοιχεία με τα οποία το βιβλίο κερδίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη.

Το βιβλίο γυρίστηκε σε σειρά και προβλήθηκε από το Netflix, σε σκηνοθεσία του Σκοτ Φρανκ, σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία. Έπειτα από την προβολή της σειράς, παρατηρήθηκε σκακιστική έκρηξη. Εκτοξεύτηκαν οι αναζητήσεις που αφορούν το σκάκι και αυξήθηκαν πολύ οι φίλοι του συγκεκριμένου παιχνιδιού. Του παιχνιδιού που σχετίζεται με τον υψηλό δείκτη ευφυΐας και στη συγκεκριμένη σειρά –όπως σημειώνει ο Θοδωρής Κουτσογιαννόπουλος στο εκτενές επίμετρο στο τέλος του βιβλίου–, «κατάφερε να αποτυπώσει στην οθόνη τη μαγική ιδιότητα του σκακιού: να φέρει τον θεατή, ως εν δυνάμει παίκτη, αντιμέτωπο με τον εαυτό του και τον καθρέφτη της ψυχής του και των μυστικών δυνάμεών του ώστε ως σύμμαχος και αντίπαλος ταυτόχρονα να κινείται από τετράγωνο σε τετράγωνο, νοερά και ρεαλιστικά, υπολογίζοντας ενδελεχώς τα βήματά του προς τον ουσιαστικό θρόνο, με τα μάτια και το μυαλό στραμμένα σε ένα έπαθλο που είναι μοναδικό και διαφορετικό για τον καθένα».

Αυτοαναφορικότητα

psichogios tivis to gkabi tis vasilissasΤο βιβλίο περιλαμβάνει πληθώρα αυτοβιογραφικών στοιχείων. Ο συγγραφέας καταφέρνει να μπει βαθιά στον ψυχισμό της Μπεθ, γιατί η Μπεθ Χάρμον είναι το alter ego του. Η Μπεθ υπήρξε τρόφιμος ορφανοτροφείου, εκείνος νοσηλεύτηκε για έναν χρόνο σε παιδιατρικό νοσοκομείο, μακριά από τους γονείς του, εξαιτίας μιας καρδιολογικής πάθησης. Και οι δύο λάμβαναν ειδική φαρμακευτική αγωγή. Και οι δύο απέφευγαν τις κοινωνικές επαφές και ζούσαν απομονωμένοι. Και οι δύο γνώρισαν την απόρριψη και γύρεψαν στο σκάκι μια σανίδα σωτηρίας.

Η αφήγηση γίνεται σε τρίτο πρόσωπο και έχει σταθερή και μόνιμη εστίαση στη Μπεθ. Στο πανέξυπνο κορίτσι που δεν διαθέτει ιδιαίτερες κοινωνικές δεξιότητες και προχωρά προς την ενηλικίωση, επικεντρωμένη μόνο στο σκάκι. Μέσα από αυτό αναζητά μια θέση στην κοινωνία και στη ζωή, ένα σημείο σύνδεσης με τους ανθρώπους. Απλότητα λόγου, ψυχογραφική ικανότητα, ρεαλιστικές περιγραφές και κλιμάκωση της αγωνίας, είναι τα στοιχεία με τα οποία το βιβλίο κερδίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Όσοι αγαπούν το σκάκι, το συγκεκριμένο βιβλίο θα το λατρέψουν. Εκείνοι που δεν έχουν καμιά επαφή με το συγκεκριμένο παιχνίδι, ίσως κουραστούν λίγο στην ανάγνωση των σελίδων όπου περιγράφονται οι παρτίδες της Μπεθ και οι κινήσεις των δύο αντιπάλων. Το πιθανότερο όμως είναι ότι πολλοί θα παρακινηθούν να γνωρίσουν το ζατρίκιον και να εξασκήσουν τις στρατηγικές τους ικανότητες.


* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Τον προηγούμενο χρόνο είχαν υπάρξει κάποιες φορές που είχε ξανανιώσει έτσι, με το μυαλό όχι μόνο ζαλισμένο αλλά σχεδόν και τρομοκρατημένο από την απεραντοσύνη του σκακιού. Η Μπεθ έμεινε καθισμένη στην πράσινη πολυθρόνα για ώρες, με την αίσθηση πως θα μπορούσε να πέσει από έναν γκρεμό, πως έτσι καθισμένη μπροστά στη σκακιέρα που είχε αγοράσει από το Πέρσελ στο Κεντάκι βρισκόταν στην πραγματικότητα μετέωρη πάνω από μια άβυσσο, και πως το μόνο που τη συγκρατούσε ήταν αυτά τα αλλόκοτα πνευματικά εφόδια που την είχαν καταστήσει κατάλληλη για τούτο το κομψό και θανάσιμο παιχνίδι. Πάνω στη σκακιέρα υπήρχε παντού κίνδυνος. Δεν μπορούσες να χαλαρώσεις ούτε στιγμή».

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

«Η Ολλανδή παρθένος» της Μαρέντε ντε Μόορ (κριτική) – Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014

Για το μυθιστόρημα της Μαρέντε ντε Μόορ [Marente de Moor] «Η Ολλανδή παρθένος» (μτφρ. Γιάννης Ιωαννίδης), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. Το μυθιστόρημα έχει βραβευτεί στην Ολλανδία με το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2014.

Της Χριστίνας Μο...

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

«Το άλλο όνομα» του Γιόν Φόσε (κριτική) – Στα σκοτάδια και στο φως της αγάπης

Για το μυθιστόρημα του Γιόν Φόσε [Jon Fosse] «Το άλλο όνομα – Επταλογία I-II» (μτφρ. Σωτήρης Σουλιώτης, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Υπήρξα από εκείνους τους τυχερούς που είδαν το έργο του Γιόν Φόσε «Κάποιος θα έρθει» που ανέβηκε τον Σεπτέμβριο...

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας  – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

«Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας – λογοτεχνικό επίτευγμα μακριά από μόδες και ταμπέλες

Σκέψεις, ερωτήματα και διαπιστώσεις με αφορμή το μυθιστόρημα «Το τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (William H. Gass), που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Γιώργου Κυριαζή. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Fredric Jameson στο βιβλίο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

«Κλίμακα Μπόγκαρτ» της Μαρίας Φακίνου (κριτική) – Το κακό ως γόρδιος δεσμός

Για τη νουβέλα της Μαρίας Φακίνου «Κλίμακα Μπόγκαρτ» (εκδ. Αντίποδες).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ενοχή των απογόνων, και ειδικότερα της ακριβώς επόμενης γενιάς, είναι ένα ψυχολογικό ζήτημα που εμφανίζεται σε κάθε περίοδο της ιστορίας, όταν μεγάλα εγ...

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Στην Ανί Ερνό (Annie Ernaux) το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2022 θα απονεμηθεί, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγο από τη Στοκχόλμη η Σουηδική Ακαδημία, στη Γαλλίδα συγγραφέα Annie Ernaux. Τα βιβλία της Ερνό κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ρίτας Κολαΐτη.

Ένα χρόνο μετά τη βρά...

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

«Ανδρωμάχη» του Κώστα Ακρίβου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Κώστα Ακρίβου «Ανδρωμάχη» που θα κυκλοφορήσει στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν υπάρχει, λέω, τίποτα πιο σκληρό και άδικο από το να πρέπει να αγαπάς κάπο...

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ