alt

Για την ποιητική συλλογή του Νίκου Κατσαλίδα Ο παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος (Εκδόσεις του Φοίνικα).

Του Μάριου Μιχαηλίδη

Έτσι συμβαίνει σε κάθε εποχή. Μέσα από το χρηματιστήριο των εκδοτικών πεπραγμένων, οι περισσότερες μετοχές, ειδικά της ποιήσεως, είναι από τη φύση τους προορισμένες να βουλιάξουν απνευστί και άλλες να αποδώσουν βραχυπρόθεσμα κέρδη και  να εξαργυρωθούν από επιτηδείους παίκτες της αγοράς του βιβλίου. Αυτοί γνωρίζουν πώς πρέπει να συναλλάσσονται στη σημερινή αγορά, τη χειμαζόμενη από τις πληθωριστικές τάσεις και την οικονομική  απροθυμία των αγοραστών να επενδύουν σε «χαρτιά μηδενικής ανταπόδοσης».

Κι όμως. Είναι κάποια ποιητικά βιβλία που επιμένουν, σε πείσμα των όσων συμβαίνουν σήμερα στο χώρο της εκδοτικής αγοράς, της αγοραστικής απραξίας και του ιδιωνύμου της αδιαφορίας της πολιτείας όσον αφορά την πολιτική του βιβλίου, να ορθώνουν το ανάστημά τους και να δηλώνουν εξ’ ονόματος και επ’ ονόματι του πνευματικού κόσμου, «παρόν». Και αυτό είναι μια ελπίδα, που μόνο μία εν εγρηγόρσει για τα πνευματικά πράγματα κοινωνία μπορεί να αντιληφθεί. Άμποτε.

Το πιο πρόσφατο ποιητικό έργο του Έλληνα Βορειοηπειρώτη Νίκου Κατσαλίδα Παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος (Φοίνικας, 2014), ήρθε να ξαφνιάσει και να ανασυστήσει, πάλι, τις αναγνωστικές μας συντεταγμένες για την ποίηση. Ευτυχώς. Γιατί πρέπει κατά καιρούς να αναθεωρούμε τους κανόνες, τα μέτρα και τα ποιητικά σταθμά, εννοώ να ευρύνουμε την κλίμακα των αξιολογικών μας κριτηρίων με ανοιχτοσύνη πνεύματος και ψυχής.

Η λαλέουσα φωνή της ποιητικής του Νίκου Κατσαλίδα αντλεί από αρχέγονες ρίζες και διεκδικεί να βαστάζει ένα βάρος δυσανάλογο προς εκείνο που ανιχνεύει κανείς στα έργα πολλών μαζί σύγχρονων ποιητών.

Η λαλέουσα φωνή της ποιητικής του Νίκου Κατσαλίδα αντλεί από αρχέγονες ρίζες και διεκδικεί να βαστάζει ένα βάρος δυσανάλογο προς εκείνο που ανιχνεύει κανείς στα έργα πολλών μαζί σύγχρονων ποιητών. Δεν μιλώ για εκείνους που εκφράζουν «στιχάδην» προσωπικές ή παραλλαγμένες δάνειες σκέψεις και στοχασμούς και επιμένουν να διεκδικούν κάτι από την ποίηση. Μιλώ για όσους έχουν ταλέντο αδιαμφισβήτητο, αλλά συγχέουν το μοντέρνο και βρίσκουν το παλαιό αδιάφορο. Δηλαδή, μιλώ για τους ποιητές που για συγκεκριμένους λόγους δεν μελετούν, αλλά απλώς γράφουν και αγωνιωδώς διεκδικούν.

Στον Παρακλητικό του Νίκου Κατσαλίδα ανιχνεύονται αποξεχασμένες λέξεις διαμάντια και εικόνες ενός απίστευτου στην έκταση, τη δομή και την αισθητική φυσικού και ανθρώπινου σύμπαντος. Αποδέκτης της ομιλούσας παρακλητικής φωνής, η μάνα. Ο ποιητής, φορέας και αμετανόητος εραστής των πατρογονικών αξιών, όπως άλλωστε διαπιστώσαμε σε προηγούμενο κριτικό σημείωμα για τη σημαντική συλλογή Όφις Οικουρός (Φοίνικας, 2012), συνομιλεί με οδηγό την εγκαθιδρυμένη στη μνήμη του παράδοση, όπου προεξάρχει ο  χώρος και τα πρόσωπα της παιδικής και της νεανικής βιωματικής εμπειρίας.

Ο παρακλητικός λόγος του ποιητή προς το πρόσωπο της μητέρας του, ορίζεται από το πένθος μιας απώλειας και την αγωνία για τις πιθανές συνέπειες από αυτήν. Από μια πολύ προσωπική συνομιλία με τον ποιητή συνειδητοποίησα ότι εκείνο που σηματοδοτεί τη διάχυτη σε όλη την έκταση του Παρακλητικού αγωνία, είναι ο θάνατος του πατέρα του ποιητή και ο φόβος ότι αυτό το γεγονός προεξαγγέλλει τη διάρρηξη των ακατάλυτων δεσμών που συνέχουν τα πρόσωπα της οικογένειας. Ο σημερινός αποδέκτης της πληροφορίας αυτής ενδέχεται να την προσπεράσει με τη συμπάθεια εκείνη που κατά κανόνα επιδεικνύουν οι ευαίσθητοι άνθρωποι. Για τους ανθρώπους, όμως, που εβίωσαν την περιπέτεια της προσφυγιάς και του εξαναγκαστικού χωρισμού, γι’ αυτούς που είδαν την αλυσίδα της ζωής να θρυμματίζεται, η απώλεια δεν είναι απλώς ένα μέρος λυπηρό της ανθρώπινης περιπέτειας. Είναι η κατάρρευση ενός συμπαντικού κόσμου, που η αξία του υπερβαίνει το βάρος και την αξία των προσώπων. Γιατί στο σύμπαν αυτό, ζωτικό μέρος είναι ο χρόνος και η ανάσα των προγόνων και της παράδοσης από όπου οι επίγονοι αντλούν, υπάρχουν και δημιουργούν.

Ο φόβος και η αγωνία του ποιητή, λοιπόν, μήπως αλλαξοδρομήσει και  χαθεί ο τελευταίος κρίκος του κύκλου που κρατεί όρθια ακόμη τη ζωή, μέρος της οποίας είναι και ο ίδιος, τον συγκλονίζουν. Γι’ αυτό και ο παρακλητικός του λόγος είναι ένα συναξάρι επικλήσεων προς την αγιότητα της μητέρας, να κρατηθεί όρθια. Να μην αποκάμει και παραδοθεί τη στιγμή που κατέρρευσε το αγκωνάρι του σπιτιού, γιατί μαζί της θα χαθεί ένας ολόκληρος κόσμος.

Μάνα, μη φύγετε, κρατάτε/τις σκαλισμένες οροφές μας/με τον σταυραετό στη μέση,/και αναμμένη τη φωτιά μας,/τις πατρογονικές μας φλόγες/τα θεμέλια του σπιτικού μας.

Τον κόσμο αυτόν ο ποιητής τον αποδίδει με μία εξαιρετική στη σύλληψή της εικονοποιία που αναπαράγει ατέλειωτους ειρμούς συναισθησίας.

Τον κόσμο αυτόν ο ποιητής τον αποδίδει με μία εξαιρετική στη σύλληψή της εικονοποιία που αναπαράγει ατέλειωτους ειρμούς συναισθησίας, όπου μία εικόνα, φερ’ ειπείν οπτική, διεγείρει ευρηματικά και άλλες εικόνες διαφορετικής αισθητικής τάξεως.

Άκου την παρακλητική μου/με το γλωσσάριο της αιθρίας/από το θρόνο των ανθών μας/μες στα θροΐσματα της αύρας/(…)Κυρά αρχόντισσα της ρούγας/λύσε το μαύρο σου τσεμπέρι/μη στέκεις μαντιλοδεμένη/και φοβηθούνε τα πουλάκια/(…)

Ο Παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος είναι μια ποιητική σύνθεση λυρικής έξαρσης, που η έκτυπη της μορφή εκτείνεται σε 56 σελίδες, η καθεμιά από τις οποίες φιλοξενεί δύο δίστηλα, που το καθένα περιέχει 30 εννεασύλλαβους ιαμβικούς προπαροξύτονους και ανομοιοκατάληκτους  στίχους. Γι’ αυτή την εκτυπωτική μορφή και όχι μόνο, ο Φοίνικας διεκδικεί τα εύσημα μιας εξαιρετικής εκδοτικής φροντίδας, με τη συνέργεια της οποίας ο αναγνώστης, έχει την αίσθηση ότι βρίσκεται μπροστά σε ένα παλαιικό κείμενο. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι εξαρχής αφήνεται μέσα στα όρια ενός ελεγχόμενου αισθητισμού, που τον προκαλεί ένα σύστημα εικόνων που δικαιωματικά διεκδικούν, ως σύστημα εννοώ, διακριτή θέση στη νεοελληνική μας ποίηση.

Και παρ’ ότι ο τίτλος της συλλογής παραπέμπει στον Παρακλητικό Κανόνα της καθ’ ημάς ορθόδοξης πίστεως, φρονώ ότι η φθεγγόμενη φωνή είναι φωνή ασκημένη στα μέτρα και το ύφος ενός λαϊκού Συναξαριστή, που ακολουθεί κατά πόδας τον Αντρέα Κορδοπάτη στα δύο γνωστά και ανυπέρβλητα Συναξάρια του Θανάση Βαλτινού. 

* Ο ΜΑΡΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΟ παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος
Νίκος Κατσαλίδας
Εκδόσεις του Φοίνικα 2014
Σελ. 56, τιμή εκδότη € 10,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΤΣΑΛΙΔΑ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Βράχια, του Γιώργου Βέη – ποίηση πυκνή και πολύσημη

Βράχια, του Γιώργου Βέη – ποίηση πυκνή και πολύσημη

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέη «Βράχια» (εκδ. Ύψιλον).

Της Ζωής Σαμαρά

Κρατώ στα χέρια μου ένα ποιητικό βιβλίο με φαντασιακά βράχια στο εξώφυλλο, τα χρώματα να παίζουν με το φως και το σκότος, να μας παραπέμπουν σε απεικόνιση πραγματικών βράχ...

Αινειάδα, του Βιργιλίου – ένα θεμελιακό έργο

Αινειάδα, του Βιργιλίου – ένα θεμελιακό έργο

Για την «Αινειάδα» του Βιργιλίου, με πρόλογο και σε μετάφραση του Θεόδωρου Παπαγγελή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του Μ.Ι.Ε.Τ.

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Η γενεαλογία, η αναζήτηση της προέλευσης, όπως μας δίδαξε ο Φουκώ, δεν είναι απαραίτητο να νοείται ω...

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Άπαντα τα ποιήματα, της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με ποιήματα της Ίνγκεμποργκ Μπάχμαν «Άπαντα τα ποιήματα» (μτφρ. Χριστίνα Παναγιώτα Γραμματικοπούλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Διώνης Δημητριάδου

«H Μπάχμαν πάλευε με την ανεπάρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

Η Κορίνα Καλούδη με την πρώτη της ποιητική συλλογή «Και βέβαια τους φοβάμαι» (εκδ. Περισπωμένη) ξεχωρίζει για την ισορροπία που κρατάει ανάμεσα στην ενδοσκόπιση και τον κοινωνικό προβληματισμό. Χαμηλόφωνη, ευθύβολη και αληθινή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τι απαντάτε σε όσ...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της πανδημίας του COVID-19, η διοργάνωση επικεντρώνεται σε ένα εξ ολοκλήρου διαδικτυακό πρόγραμμα διάρκειας έντεκα ημερών (19-29 Νοεμβρίου) με αιχμή τη συμμετοχή σημαντικών συγγραφέων και την ψηφιακή διοργάνωση των προγραμματιζόμενων φεστιβάλ, εκδηλώσεων και δράσεων, καθώς και των επαγγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ