«Ο παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος» του Νίκου Κατσαλίδα

Έτσι συμβαίνει σε κάθε εποχή. Μέσα από το χρηματιστήριο των εκδοτικών πεπραγμένων, οι περισσότερες μετοχές, ειδικά της ποιήσεως, είναι από τη φύση τους προορισμένες να βουλιάξουν απνευστί και άλλες να αποδώσουν βραχυπρόθεσμα κέρδη και  να εξαργυρωθούν από επιτηδείους παίκτες της αγοράς του βιβλίου. Αυτοί γνωρίζουν πώς πρέπει να συναλλάσσονται στη σημερινή αγορά, τη χειμαζόμενη από τις πληθωριστικές τάσεις και την οικονομική  απροθυμία των αγοραστών να επενδύουν σε «χαρτιά μηδενικής ανταπόδοσης».

Κι όμως. Είναι κάποια ποιητικά βιβλία που επιμένουν, σε πείσμα των όσων συμβαίνουν σήμερα στο χώρο της εκδοτικής αγοράς, της αγοραστικής απραξίας και του ιδιωνύμου της αδιαφορίας της πολιτείας όσον αφορά την πολιτική του βιβλίου, να ορθώνουν το ανάστημά τους και να δηλώνουν εξ’ ονόματος και επ’ ονόματι του πνευματικού κόσμου, «παρόν». Και αυτό είναι μια ελπίδα, που μόνο μία εν εγρηγόρσει για τα πνευματικά πράγματα κοινωνία μπορεί να αντιληφθεί. Άμποτε.

Το πιο πρόσφατο ποιητικό έργο του Έλληνα Βορειοηπειρώτη Νίκου Κατσαλίδα Παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος (Φοίνικας, 2014), ήρθε να ξαφνιάσει και να ανασυστήσει, πάλι, τις αναγνωστικές μας συντεταγμένες για την ποίηση. Ευτυχώς. Γιατί πρέπει κατά καιρούς να αναθεωρούμε τους κανόνες, τα μέτρα και τα ποιητικά σταθμά, εννοώ να ευρύνουμε την κλίμακα των αξιολογικών μας κριτηρίων με ανοιχτοσύνη πνεύματος και ψυχής.

Η λαλέουσα φωνή της ποιητικής του Νίκου Κατσαλίδα αντλεί από αρχέγονες ρίζες και διεκδικεί να βαστάζει ένα βάρος δυσανάλογο προς εκείνο που ανιχνεύει κανείς στα έργα πολλών μαζί σύγχρονων ποιητών.

Η λαλέουσα φωνή της ποιητικής του Νίκου Κατσαλίδα αντλεί από αρχέγονες ρίζες και διεκδικεί να βαστάζει ένα βάρος δυσανάλογο προς εκείνο που ανιχνεύει κανείς στα έργα πολλών μαζί σύγχρονων ποιητών. Δεν μιλώ για εκείνους που εκφράζουν «στιχάδην» προσωπικές ή παραλλαγμένες δάνειες σκέψεις και στοχασμούς και επιμένουν να διεκδικούν κάτι από την ποίηση. Μιλώ για όσους έχουν ταλέντο αδιαμφισβήτητο, αλλά συγχέουν το μοντέρνο και βρίσκουν το παλαιό αδιάφορο. Δηλαδή, μιλώ για τους ποιητές που για συγκεκριμένους λόγους δεν μελετούν, αλλά απλώς γράφουν και αγωνιωδώς διεκδικούν.

Στον Παρακλητικό του Νίκου Κατσαλίδα ανιχνεύονται αποξεχασμένες λέξεις διαμάντια και εικόνες ενός απίστευτου στην έκταση, τη δομή και την αισθητική φυσικού και ανθρώπινου σύμπαντος. Αποδέκτης της ομιλούσας παρακλητικής φωνής, η μάνα. Ο ποιητής, φορέας και αμετανόητος εραστής των πατρογονικών αξιών, όπως άλλωστε διαπιστώσαμε σε προηγούμενο κριτικό σημείωμα για τη σημαντική συλλογή Όφις Οικουρός (Φοίνικας, 2012), συνομιλεί με οδηγό την εγκαθιδρυμένη στη μνήμη του παράδοση, όπου προεξάρχει ο  χώρος και τα πρόσωπα της παιδικής και της νεανικής βιωματικής εμπειρίας.

Ο παρακλητικός λόγος του ποιητή προς το πρόσωπο της μητέρας του, ορίζεται από το πένθος μιας απώλειας και την αγωνία για τις πιθανές συνέπειες από αυτήν. Από μια πολύ προσωπική συνομιλία με τον ποιητή συνειδητοποίησα ότι εκείνο που σηματοδοτεί τη διάχυτη σε όλη την έκταση του Παρακλητικού αγωνία, είναι ο θάνατος του πατέρα του ποιητή και ο φόβος ότι αυτό το γεγονός προεξαγγέλλει τη διάρρηξη των ακατάλυτων δεσμών που συνέχουν τα πρόσωπα της οικογένειας. Ο σημερινός αποδέκτης της πληροφορίας αυτής ενδέχεται να την προσπεράσει με τη συμπάθεια εκείνη που κατά κανόνα επιδεικνύουν οι ευαίσθητοι άνθρωποι. Για τους ανθρώπους, όμως, που εβίωσαν την περιπέτεια της προσφυγιάς και του εξαναγκαστικού χωρισμού, γι’ αυτούς που είδαν την αλυσίδα της ζωής να θρυμματίζεται, η απώλεια δεν είναι απλώς ένα μέρος λυπηρό της ανθρώπινης περιπέτειας. Είναι η κατάρρευση ενός συμπαντικού κόσμου, που η αξία του υπερβαίνει το βάρος και την αξία των προσώπων. Γιατί στο σύμπαν αυτό, ζωτικό μέρος είναι ο χρόνος και η ανάσα των προγόνων και της παράδοσης από όπου οι επίγονοι αντλούν, υπάρχουν και δημιουργούν.

Ο φόβος και η αγωνία του ποιητή, λοιπόν, μήπως αλλαξοδρομήσει και  χαθεί ο τελευταίος κρίκος του κύκλου που κρατεί όρθια ακόμη τη ζωή, μέρος της οποίας είναι και ο ίδιος, τον συγκλονίζουν. Γι’ αυτό και ο παρακλητικός του λόγος είναι ένα συναξάρι επικλήσεων προς την αγιότητα της μητέρας, να κρατηθεί όρθια. Να μην αποκάμει και παραδοθεί τη στιγμή που κατέρρευσε το αγκωνάρι του σπιτιού, γιατί μαζί της θα χαθεί ένας ολόκληρος κόσμος.

Μάνα, μη φύγετε, κρατάτε/τις σκαλισμένες οροφές μας/με τον σταυραετό στη μέση,/και αναμμένη τη φωτιά μας,/τις πατρογονικές μας φλόγες/τα θεμέλια του σπιτικού μας.

Τον κόσμο αυτόν ο ποιητής τον αποδίδει με μία εξαιρετική στη σύλληψή της εικονοποιία που αναπαράγει ατέλειωτους ειρμούς συναισθησίας.

Τον κόσμο αυτόν ο ποιητής τον αποδίδει με μία εξαιρετική στη σύλληψή της εικονοποιία που αναπαράγει ατέλειωτους ειρμούς συναισθησίας, όπου μία εικόνα, φερ’ ειπείν οπτική, διεγείρει ευρηματικά και άλλες εικόνες διαφορετικής αισθητικής τάξεως.

Άκου την παρακλητική μου/με το γλωσσάριο της αιθρίας/από το θρόνο των ανθών μας/μες στα θροΐσματα της αύρας/(…)Κυρά αρχόντισσα της ρούγας/λύσε το μαύρο σου τσεμπέρι/μη στέκεις μαντιλοδεμένη/και φοβηθούνε τα πουλάκια/(…)

Ο Παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος είναι μια ποιητική σύνθεση λυρικής έξαρσης, που η έκτυπη της μορφή εκτείνεται σε 56 σελίδες, η καθεμιά από τις οποίες φιλοξενεί δύο δίστηλα, που το καθένα περιέχει 30 εννεασύλλαβους ιαμβικούς προπαροξύτονους και ανομοιοκατάληκτους  στίχους. Γι’ αυτή την εκτυπωτική μορφή και όχι μόνο, ο Φοίνικας διεκδικεί τα εύσημα μιας εξαιρετικής εκδοτικής φροντίδας, με τη συνέργεια της οποίας ο αναγνώστης, έχει την αίσθηση ότι βρίσκεται μπροστά σε ένα παλαιικό κείμενο. Το κυριότερο, όμως, είναι ότι εξαρχής αφήνεται μέσα στα όρια ενός ελεγχόμενου αισθητισμού, που τον προκαλεί ένα σύστημα εικόνων που δικαιωματικά διεκδικούν, ως σύστημα εννοώ, διακριτή θέση στη νεοελληνική μας ποίηση.

Και παρ’ ότι ο τίτλος της συλλογής παραπέμπει στον Παρακλητικό Κανόνα της καθ’ ημάς ορθόδοξης πίστεως, φρονώ ότι η φθεγγόμενη φωνή είναι φωνή ασκημένη στα μέτρα και το ύφος ενός λαϊκού Συναξαριστή, που ακολουθεί κατά πόδας τον Αντρέα Κορδοπάτη στα δύο γνωστά και ανυπέρβλητα Συναξάρια του Θανάση Βαλτινού. 

* Ο ΜΑΡΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

Ο παρακλητικός του ηλιοβασιλέματος
Νίκος Κατσαλίδας
Εκδόσεις του Φοίνικα 2014
Σελ. 56, τιμή εκδότη € 10,00

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΤΣΑΛΙΔΑ