meta ti vroxi

Για το μυθιστόρημα του Alan Burns «Η Ευρώπη μετά τη βροχή» (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από τον πίνακα του Μαξ Ερνστ με τον ίδιο τίτλο. 

Της Χριστίνας Μουκούλη

«Η Ευρώπη μετά τη βροχή ΙΙ» είναι ο τίτλος ενός πίνακα του Μαξ Ερνστ, τον οποίο ζωγράφισε ο Ερνστ το 1941, ενώ ο πόλεμος μαινόταν. Παρουσιάζει την Ευρώπη σε πλήρη ερήμωση, όπου δεν μπορεί κανείς να διακρίνει το φυσικό από το ζωικό και όπου η βροχή γίνεται εφιάλτης. Από αυτόν τον πίνακα εμπνεύστηκε ο Άλαν Μπερνς τον τίτλο του μυθιστορήματος, στο οποίο παρουσιάζει την εικόνα της Ευρώπης έπειτα από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βιβλίο γράφτηκε το 1965, και για τη συγγραφή του, σύμφωνα με δήλωση του ίδιου του Μπερνς, είχαν καθοριστική σημασία δύο έγγραφα, τα οποία ο συγγραφέας βρήκε σε παλαιοπωλεία: το «Αναφορά ενός δημοσιογράφου για τη ζωή στην Πολωνία μετά τον πόλεμο» και τα πρακτικά της δίκης της Νυρεμβέργης.

Μυθιστόρημα χωρίς πλοκή

Ένας αφηγητής χωρίς όνομα περιπλανιέται στα ερείπια μιας ανώνυμης κατεστραμμένης χώρας. Στην πορεία του συναντά ανθρώπους, οι οποίοι επίσης δεν έχουν ονόματα, παρά μόνο ιδιότητες: διοικητής, στρατιώτης, γιος, πατέρας, κόρη. Ο αφηγητής ανεβαίνει σκάλες, κατεβαίνει πλαγιές, φτάνει σε ποτάμια, διασχίζει γέφυρες, μπαίνει σε κτήρια, συναντά ανθρώπους. Ψάχνει μια κοπέλα, τη βρίσκει και τη χάνει διαρκώς, συναντά τον πατέρα και τον αδελφό της, όμως δεν ξέρουμε αν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που εμφανίζονται, αν είναι η ίδια πόλη, ακόμα κι αν είναι ο ίδιος αφηγητής. Δεν ξέρουμε αν πάει εκεί από μόνος του ή αν τον έχουν στείλει κάποιοι άλλοι, δεν ξέρουμε ποια είναι η δουλειά του, δεν ξέρουμε σε ποια πλευρά ανήκει.

Παρ’ όλα αυτά, όλοι παρουσιάζουν μια απόκοσμη ηρεμία, προσπαθούν να διατηρήσουν έστω για λίγο, κάτι από την προηγούμενη ζωής τους, να πείσουν τον εαυτό τους ότι η ζωή ακολουθεί τον φυσιολογικό της ρυθμό.

Λένε ότι ο πόλεμος έχει τελειώσει, όμως η βία, οι λεηλασίες, οι πυροβολισμοί και οι καταστροφές συνεχίζονται, άνθρωποι πεθαίνουν κάθε μέρα, άλλοι βασανίζονται, ακόμη υπάρχουν παντού στρατιώτες. Σπίτια καίγονται, κτήρια ανατινάζονται, πλήθος ανθρώπων ψάχνει τρόπο διαφυγής, όλοι θέλουν να ζήσουν, αλλά η επιβίωσή τους, κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι. Η μετακίνηση από πόλη σε πόλη είναι πολύ επικίνδυνη, παντού υπάρχουν ληστές, όλοι είναι αναγκασμένοι να εργάζονται σε εξαντλητικό βαθμό, ζουν στριμωγμένοι σε δωμάτια με τρύπες αντί για παράθυρα, αρρωσταίνουν και μένουν αβοήθητοι, γονείς ψάχνουν τα παιδιά και παιδιά ψάχνουν τους γονείς τους, ολόκληρες οικογένειες ξεκληρίζονται, παντού υπάρχουν δοσίλογοι και καταδότες, παντού πόνος και αίμα, παντού θάνατος. Παρ’ όλα αυτά, όλοι παρουσιάζουν μια απόκοσμη ηρεμία, προσπαθούν να διατηρήσουν έστω για λίγο, κάτι από την προηγούμενη ζωής τους, να πείσουν τον εαυτό τους ότι η ζωή ακολουθεί τον φυσιολογικό της ρυθμό. Κι όλα αυτά συμβαίνουν με φόντο τη βροχή. Είναι μια καταρρακτώδης βροχή που τους ακολουθεί παντού και η συνοδεία της οποίας δίνει μια εφιαλτική χροιά στα πράγματα.

Αν και ο συγγραφέας δεν αναφέρεται ευθέως στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στον αφανισμό των Εβραίων, στο βιβλίο παραθέτει άπειρες εικόνες, στις οποίες άνθρωποι ταλαιπωρούνται, πεινάνε και διψάνε, βασανίζονται, κατακρεουργούνται, διαμελίζονται. Υπάρχει η περιγραφή της αίθουσας όπου ήταν συγκεντρωμένα τα παιδιά πριν θανατωθούν, υπάρχει αναφορά στους φούρνους και στους θαλάμους αερίων, στη σκύλευση των νεκρών για τη συγκέντρωση χρυσού, στους εξευτελισμούς στους οποίους υποβάλλονται οι αιχμάλωτοι, μέχρι να χάσουν τη ζωή τους. Μερικοί από τους βασανιστές σκοτώνουν απλώς για να διασκεδάσουν και σαδιστικά απολαμβάνουν τον φόβο και την ταλαιπωρία των θυμάτων τους, κι άλλοι που ονειρεύονται να τους σκοτώσουν όλους, ώστε να μην υπάρχει κανένας, ώστε να ολοκληρωθεί ο οριστικός αφανισμός των αντιπάλων τους, που ανήκουν σε μια κατώτερη τάξη ανθρώπινων όντων. Και υπάρχουν και άλλοι που πανηγυρίζουν για την υποτιθέμενη ειρήνη, αλλά δεν συνειδητοποιούν ότι τα χαρακτηριστικά της μοιάζουν τόσο με του πολέμου.

alan burns

Ο Άλαν Μπερνς γεννήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 1929 στο Λονδίνο. Σπούδασε νομικά και εργάστηκε αρχικά σε έναν μεγάλο δημοσιογραφικό οργανισμό. Στη συνέχεια δίδαξε δημιουργική γραφή σε διάφορα πανεπιστήμια, ενώ είναι ένας από τους πρώτους δασκάλους δημιουργικής γραφής στη Βρετανία σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Για τον Ίαν Μακ Γιούαν, ο οποίος υπήρξε και μαθητής του, είναι ο καλύτερος πειραματικός συγγραφέας. Ανήκει στην ομάδα των Βρετανών συγγραφέων, οι οποίοι κατά τη δεκαετία του ’60, πειραματίστηκαν με πρωτοποριακές τεχνικές, θέλοντας να δώσουν νέα πνοή στη λογοτεχνία. Έγραψε οκτώ μυθιστορήματα, ένα θεατρικό και αρκετά σύντομα κείμενα. Πέθανε το 2013. Η αξία του έργου του δεν εκτιμήθηκε αρκετά όσο ήταν εν ζωή.

Δοκιμάζοντας νέους τρόπους γραφής

Ο συγγραφέας πειραματίζεται χρησιμοποιώντας νέες, πρωτοποριακές για την εποχή τεχνικές και γράφει ένα μυθιστόρημα χωρίς πλοκή με τη συμβατική έννοια του όρου. Συχνά οι ομιλητές εναλλάσσονται στην ίδια παράγραφο, χωρίς να υποδεικνύεται με κάποιο τρόπο αυτή η εναλλαγή. Γραφή ελλειπτική, παραληρηματική, που ακολουθεί τη λογική των ονείρων, όπου υπάρχουν μεμονωμένες σκηνές, ασύνδετες μεταξύ τους. Λόγος κοφτός, μικρές φράσεις, απλές και λιτές περιγραφές, χωρίς συναίσθημα, με μια ουδετερότητα που κάνει πιο αιχμηρή την αφήγηση, και πιο ωμή την πραγματικότητα. Ο συγγραφέας παραθέτει αποσπάσματα δράσης, κομμάτια από τις ζωές των ηρώων του, δίνοντας πρωτεύοντα ρόλο στις εικόνες και στη δύναμη που εκείνες διαθέτουν. Εικόνες ερήμωσης και διάλυσης, εικόνες σουρεαλιστικές, τρομακτικές κι απόκοσμες, εικόνες της αποκάλυψης. Με ένα κράμα ρεαλισμού και ονείρου, περιγράφει σε όλη της την έκταση τον πόνο και τη βία, την κτηνωδία, τη φρίκη και την παράνοια του πολέμου.

gutenberg burns europi meta ti vroxiΟι πόλεις δεν έχουν όνομα, γιατί «θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε πόλη, από οποιαδήποτε από τις δυο πλευρές…». Οι ανώνυμοι χαρακτήρες που δρουν στο βιβλίο, αποκτούν οικουμενικότητα και καθολικότητα. Οι χαρακτήρες αυτοί, δεν είναι μόνο τα θύματα του Ολοκαυτώματος, δεν είναι μόνο εκείνοι που έχασαν τη ζωή τους από τη δολοφονική μανία των ναζί. Το βιβλίο γράφτηκε όταν ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει. Όμως, πάντα γίνεται κάπου πόλεμος. Και στον πόλεμο εκείνο, όπως και σε κάθε πόλεμο, οι συνέπειες είναι ολέθριες και για τους νικητές και για τους ηττημένους. Ένα βιβλίο εξόχως διαχρονικό, το οποίο τονίζει τις αντιπολεμικές απόψεις του συγγραφέα και το οποίο, μετά τις πρόσφατες εξελίξεις διεθνώς, είναι δυστυχώς πιο επίκαιρο από ποτέ.

Σε ένα από τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου έχουμε την εικόνα μιας αφίσας κι από κάτω τα σκισμένα απομεινάρια μιας παλιάς διακήρυξης, για το «απαραβίαστο ατόμου και κατοικίας, απεριόριστη ελευθερία θρησκεύματος, λόγου, Τύπου, συγκέντρωσης, απεργίας και συνδικάτων, ελευθερία κινήσεων και ασχολίας, εκλογή από το λαό των αξιωματικών του στρατού», απομεινάρια τα οποία χλευάζουν την παταγώδη αποτυχία του υποτιθέμενου δημοκρατικού πολιτεύματος.

Η μετάφραση της Ρένας Χατχούτ αποδίδει στην εντέλεια την ιδιαίτερη γραφή του Μπερνς, σεβόμενη όπως αναφέρει στο εκτενές και πολύ κατατοπιστικό εισαγωγικό της σημείωμα την επιθυμία του συγγραφέα να «διαφοροποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από την παραδοσιακή λογοτεχνία τηρώντας τη μέθοδο του τυχαίου».


* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Προσχώρησα και πάλι στα τακτικά στρατεύματα. Μιλούσαν για ληστές και μαζικές σφαγές, αλλά ήξερα ότι επρόκειτο για αυταπάτη – ήταν ο νέος ανθρώπινος τρόπος σκέψης. Είδα σημάδια πρόσφατων μαχών· τα πρόσεξα ιδιαίτερα.

Ο ουρανός ήταν συνήθως γκρίζος, ωστόσο έβλεπα τον δρόμο χιλιόμετρα ολόκληρα μπροστά μου· το κάθε αντικείμενο ξεχώριζε: σωροί, πέτρες, χαλίκια, ένας οδοστρωτήρας, τσεκούρια σε χρήση, κούτσουρα, μικρές γέφυρες. Οδηγούσαμε σε κόκκινους δρόμους, ανάμεσα σε δέντρα βουλιαγμένα στα μουσκεμένα χωράφια. Φτάσαμε στο δάσος, και από κει και πέρα ποτέ δεν πάψαμε να το βλέπουμε, ακόμα κι από τα προάστια της πόλης, το ένα σπίτι μετά το άλλο – κόσμος που περπατούσε, κουβαλούσε· κουβαριασμένα ανθρώπινα όντα. Έκανε κρύο· χάσαμε τον δρόμο έβρεχε, ενώ θα έπρεπε να είχε καλό καιρό».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

«Άμνετ» της Μάγκι Ο' Φάρελ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο' Φάρελ «Άμνετ» (μτφρ. Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία για τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ «All Is True» (2018).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Άμνετ, ήταν το ό...

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

«Μια φιλία» της Σίλβια Αβαλόνε (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Σίλβια Αβαλόνε «Μια φιλία» (μτφρ. Λούλα Καραγιαννάκη. εκδ. Αίολος). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Ginger and Rosa» (2012).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Με ποια κριτήρια επιλέγουμε το...

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Ένας χρόνος χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή + ένα σπάνιο διήγημά της

Με αφορμή τη συμπλήρωση σήμερα, 6 Φεβρουαρίου, ενός χρόνου χωρίς τη Μαριανίνα Κριεζή κοντά μας, αναδημοσιεύουμε ένα σπάνιο διήγημά της του 1971 – ίσως το μοναδικό που έχει γράψει.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Η ...

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

«Ρολόι χωρίς δείκτες» της Κάρσον ΜακΚάλερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Κάρσον ΜακΚάλερς [Carson McCullers] «Ρολόι χωρίς δείκτες» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο θάνατος εί...

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ