meta ti vroxi

Για το μυθιστόρημα του Alan Burns «Η Ευρώπη μετά τη βροχή» (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, λεπτομέρεια από τον πίνακα του Μαξ Ερνστ με τον ίδιο τίτλο. 

Της Χριστίνας Μουκούλη

«Η Ευρώπη μετά τη βροχή ΙΙ» είναι ο τίτλος ενός πίνακα του Μαξ Ερνστ, τον οποίο ζωγράφισε ο Ερνστ το 1941, ενώ ο πόλεμος μαινόταν. Παρουσιάζει την Ευρώπη σε πλήρη ερήμωση, όπου δεν μπορεί κανείς να διακρίνει το φυσικό από το ζωικό και όπου η βροχή γίνεται εφιάλτης. Από αυτόν τον πίνακα εμπνεύστηκε ο Άλαν Μπερνς τον τίτλο του μυθιστορήματος, στο οποίο παρουσιάζει την εικόνα της Ευρώπης έπειτα από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το βιβλίο γράφτηκε το 1965, και για τη συγγραφή του, σύμφωνα με δήλωση του ίδιου του Μπερνς, είχαν καθοριστική σημασία δύο έγγραφα, τα οποία ο συγγραφέας βρήκε σε παλαιοπωλεία: το «Αναφορά ενός δημοσιογράφου για τη ζωή στην Πολωνία μετά τον πόλεμο» και τα πρακτικά της δίκης της Νυρεμβέργης.

Μυθιστόρημα χωρίς πλοκή

Ένας αφηγητής χωρίς όνομα περιπλανιέται στα ερείπια μιας ανώνυμης κατεστραμμένης χώρας. Στην πορεία του συναντά ανθρώπους, οι οποίοι επίσης δεν έχουν ονόματα, παρά μόνο ιδιότητες: διοικητής, στρατιώτης, γιος, πατέρας, κόρη. Ο αφηγητής ανεβαίνει σκάλες, κατεβαίνει πλαγιές, φτάνει σε ποτάμια, διασχίζει γέφυρες, μπαίνει σε κτήρια, συναντά ανθρώπους. Ψάχνει μια κοπέλα, τη βρίσκει και τη χάνει διαρκώς, συναντά τον πατέρα και τον αδελφό της, όμως δεν ξέρουμε αν είναι οι ίδιοι άνθρωποι που εμφανίζονται, αν είναι η ίδια πόλη, ακόμα κι αν είναι ο ίδιος αφηγητής. Δεν ξέρουμε αν πάει εκεί από μόνος του ή αν τον έχουν στείλει κάποιοι άλλοι, δεν ξέρουμε ποια είναι η δουλειά του, δεν ξέρουμε σε ποια πλευρά ανήκει.

Παρ’ όλα αυτά, όλοι παρουσιάζουν μια απόκοσμη ηρεμία, προσπαθούν να διατηρήσουν έστω για λίγο, κάτι από την προηγούμενη ζωής τους, να πείσουν τον εαυτό τους ότι η ζωή ακολουθεί τον φυσιολογικό της ρυθμό.

Λένε ότι ο πόλεμος έχει τελειώσει, όμως η βία, οι λεηλασίες, οι πυροβολισμοί και οι καταστροφές συνεχίζονται, άνθρωποι πεθαίνουν κάθε μέρα, άλλοι βασανίζονται, ακόμη υπάρχουν παντού στρατιώτες. Σπίτια καίγονται, κτήρια ανατινάζονται, πλήθος ανθρώπων ψάχνει τρόπο διαφυγής, όλοι θέλουν να ζήσουν, αλλά η επιβίωσή τους, κάθε άλλο παρά εγγυημένη είναι. Η μετακίνηση από πόλη σε πόλη είναι πολύ επικίνδυνη, παντού υπάρχουν ληστές, όλοι είναι αναγκασμένοι να εργάζονται σε εξαντλητικό βαθμό, ζουν στριμωγμένοι σε δωμάτια με τρύπες αντί για παράθυρα, αρρωσταίνουν και μένουν αβοήθητοι, γονείς ψάχνουν τα παιδιά και παιδιά ψάχνουν τους γονείς τους, ολόκληρες οικογένειες ξεκληρίζονται, παντού υπάρχουν δοσίλογοι και καταδότες, παντού πόνος και αίμα, παντού θάνατος. Παρ’ όλα αυτά, όλοι παρουσιάζουν μια απόκοσμη ηρεμία, προσπαθούν να διατηρήσουν έστω για λίγο, κάτι από την προηγούμενη ζωής τους, να πείσουν τον εαυτό τους ότι η ζωή ακολουθεί τον φυσιολογικό της ρυθμό. Κι όλα αυτά συμβαίνουν με φόντο τη βροχή. Είναι μια καταρρακτώδης βροχή που τους ακολουθεί παντού και η συνοδεία της οποίας δίνει μια εφιαλτική χροιά στα πράγματα.

Αν και ο συγγραφέας δεν αναφέρεται ευθέως στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στον αφανισμό των Εβραίων, στο βιβλίο παραθέτει άπειρες εικόνες, στις οποίες άνθρωποι ταλαιπωρούνται, πεινάνε και διψάνε, βασανίζονται, κατακρεουργούνται, διαμελίζονται. Υπάρχει η περιγραφή της αίθουσας όπου ήταν συγκεντρωμένα τα παιδιά πριν θανατωθούν, υπάρχει αναφορά στους φούρνους και στους θαλάμους αερίων, στη σκύλευση των νεκρών για τη συγκέντρωση χρυσού, στους εξευτελισμούς στους οποίους υποβάλλονται οι αιχμάλωτοι, μέχρι να χάσουν τη ζωή τους. Μερικοί από τους βασανιστές σκοτώνουν απλώς για να διασκεδάσουν και σαδιστικά απολαμβάνουν τον φόβο και την ταλαιπωρία των θυμάτων τους, κι άλλοι που ονειρεύονται να τους σκοτώσουν όλους, ώστε να μην υπάρχει κανένας, ώστε να ολοκληρωθεί ο οριστικός αφανισμός των αντιπάλων τους, που ανήκουν σε μια κατώτερη τάξη ανθρώπινων όντων. Και υπάρχουν και άλλοι που πανηγυρίζουν για την υποτιθέμενη ειρήνη, αλλά δεν συνειδητοποιούν ότι τα χαρακτηριστικά της μοιάζουν τόσο με του πολέμου.

alan burns

Ο Άλαν Μπερνς γεννήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 1929 στο Λονδίνο. Σπούδασε νομικά και εργάστηκε αρχικά σε έναν μεγάλο δημοσιογραφικό οργανισμό. Στη συνέχεια δίδαξε δημιουργική γραφή σε διάφορα πανεπιστήμια, ενώ είναι ένας από τους πρώτους δασκάλους δημιουργικής γραφής στη Βρετανία σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Για τον Ίαν Μακ Γιούαν, ο οποίος υπήρξε και μαθητής του, είναι ο καλύτερος πειραματικός συγγραφέας. Ανήκει στην ομάδα των Βρετανών συγγραφέων, οι οποίοι κατά τη δεκαετία του ’60, πειραματίστηκαν με πρωτοποριακές τεχνικές, θέλοντας να δώσουν νέα πνοή στη λογοτεχνία. Έγραψε οκτώ μυθιστορήματα, ένα θεατρικό και αρκετά σύντομα κείμενα. Πέθανε το 2013. Η αξία του έργου του δεν εκτιμήθηκε αρκετά όσο ήταν εν ζωή.

Δοκιμάζοντας νέους τρόπους γραφής

Ο συγγραφέας πειραματίζεται χρησιμοποιώντας νέες, πρωτοποριακές για την εποχή τεχνικές και γράφει ένα μυθιστόρημα χωρίς πλοκή με τη συμβατική έννοια του όρου. Συχνά οι ομιλητές εναλλάσσονται στην ίδια παράγραφο, χωρίς να υποδεικνύεται με κάποιο τρόπο αυτή η εναλλαγή. Γραφή ελλειπτική, παραληρηματική, που ακολουθεί τη λογική των ονείρων, όπου υπάρχουν μεμονωμένες σκηνές, ασύνδετες μεταξύ τους. Λόγος κοφτός, μικρές φράσεις, απλές και λιτές περιγραφές, χωρίς συναίσθημα, με μια ουδετερότητα που κάνει πιο αιχμηρή την αφήγηση, και πιο ωμή την πραγματικότητα. Ο συγγραφέας παραθέτει αποσπάσματα δράσης, κομμάτια από τις ζωές των ηρώων του, δίνοντας πρωτεύοντα ρόλο στις εικόνες και στη δύναμη που εκείνες διαθέτουν. Εικόνες ερήμωσης και διάλυσης, εικόνες σουρεαλιστικές, τρομακτικές κι απόκοσμες, εικόνες της αποκάλυψης. Με ένα κράμα ρεαλισμού και ονείρου, περιγράφει σε όλη της την έκταση τον πόνο και τη βία, την κτηνωδία, τη φρίκη και την παράνοια του πολέμου.

gutenberg burns europi meta ti vroxiΟι πόλεις δεν έχουν όνομα, γιατί «θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε πόλη, από οποιαδήποτε από τις δυο πλευρές…». Οι ανώνυμοι χαρακτήρες που δρουν στο βιβλίο, αποκτούν οικουμενικότητα και καθολικότητα. Οι χαρακτήρες αυτοί, δεν είναι μόνο τα θύματα του Ολοκαυτώματος, δεν είναι μόνο εκείνοι που έχασαν τη ζωή τους από τη δολοφονική μανία των ναζί. Το βιβλίο γράφτηκε όταν ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε τελειώσει. Όμως, πάντα γίνεται κάπου πόλεμος. Και στον πόλεμο εκείνο, όπως και σε κάθε πόλεμο, οι συνέπειες είναι ολέθριες και για τους νικητές και για τους ηττημένους. Ένα βιβλίο εξόχως διαχρονικό, το οποίο τονίζει τις αντιπολεμικές απόψεις του συγγραφέα και το οποίο, μετά τις πρόσφατες εξελίξεις διεθνώς, είναι δυστυχώς πιο επίκαιρο από ποτέ.

Σε ένα από τα τελευταία κεφάλαια του βιβλίου έχουμε την εικόνα μιας αφίσας κι από κάτω τα σκισμένα απομεινάρια μιας παλιάς διακήρυξης, για το «απαραβίαστο ατόμου και κατοικίας, απεριόριστη ελευθερία θρησκεύματος, λόγου, Τύπου, συγκέντρωσης, απεργίας και συνδικάτων, ελευθερία κινήσεων και ασχολίας, εκλογή από το λαό των αξιωματικών του στρατού», απομεινάρια τα οποία χλευάζουν την παταγώδη αποτυχία του υποτιθέμενου δημοκρατικού πολιτεύματος.

Η μετάφραση της Ρένας Χατχούτ αποδίδει στην εντέλεια την ιδιαίτερη γραφή του Μπερνς, σεβόμενη όπως αναφέρει στο εκτενές και πολύ κατατοπιστικό εισαγωγικό της σημείωμα την επιθυμία του συγγραφέα να «διαφοροποιηθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από την παραδοσιακή λογοτεχνία τηρώντας τη μέθοδο του τυχαίου».


* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Προσχώρησα και πάλι στα τακτικά στρατεύματα. Μιλούσαν για ληστές και μαζικές σφαγές, αλλά ήξερα ότι επρόκειτο για αυταπάτη – ήταν ο νέος ανθρώπινος τρόπος σκέψης. Είδα σημάδια πρόσφατων μαχών· τα πρόσεξα ιδιαίτερα.

Ο ουρανός ήταν συνήθως γκρίζος, ωστόσο έβλεπα τον δρόμο χιλιόμετρα ολόκληρα μπροστά μου· το κάθε αντικείμενο ξεχώριζε: σωροί, πέτρες, χαλίκια, ένας οδοστρωτήρας, τσεκούρια σε χρήση, κούτσουρα, μικρές γέφυρες. Οδηγούσαμε σε κόκκινους δρόμους, ανάμεσα σε δέντρα βουλιαγμένα στα μουσκεμένα χωράφια. Φτάσαμε στο δάσος, και από κει και πέρα ποτέ δεν πάψαμε να το βλέπουμε, ακόμα κι από τα προάστια της πόλης, το ένα σπίτι μετά το άλλο – κόσμος που περπατούσε, κουβαλούσε· κουβαριασμένα ανθρώπινα όντα. Έκανε κρύο· χάσαμε τον δρόμο έβρεχε, ενώ θα έπρεπε να είχε καλό καιρό».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

«Πέτρινα ημερολόγια» της Κάρολ Σίλντς (κριτική) – Για μια γυναίκα σμιλεμένη στην πέτρα της ζωής

Για το μυθιστόρημα της Κάρολ Σιλντς [Carol Shields] «Πέτρινα ημερολόγια» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: © Shelby Miller/Unspalsh. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Υπάρχει ...

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

«Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» του Τζέιμς Μπόλντουιν (κριτική) – Η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης ενός αγοριού στο Χάρλεμ του '30

Για το μυθιστόρημα του Τζέιμς Μπόλντουιν [James Baldwin] «Ανέβα στο βουνό να το φωνάξεις» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Kεντρική εικόνα: © U.S. National Archives and Records Administration.

Γράφει η Αργυρώ Μαντόγλου

Σε όλα τα μυ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ