lucia berlin800

Για τη δεύτερη συλλογή της Αμερικανίδας Lucia Berlin που κυκλοφορεί στη χώρα μας, «Βράδυ στον Παράδεισο – Ακόμα λίγες ιστορίες» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά, εκδ. Στερέωμα).

Του Διονύση Μαρίνου

Πρώτα μια συννεφιά, ύστερα λίγες εκλάμψεις φωτός, κατόπιν μια καταιγίδα και στο τέλος ένα χαρωπό ουράνιο τόξο. Αν η Λουσία Μπερλίν ήταν φυσικό φαινόμενο (πέραν του αδιαμφισβήτητου λογοτεχνικού) θα ακολουθούσε, ίσως, αυτή την αμφίθυμη φάση από τη λαμπρότητα στη σκοτεινιά. Και με φως και με θάνατον ακαταπαύστως. Ακόμη περισσότερο: με ζωή.

Ζωή δύσκολη, περίεργη, με παλίνδρομες τροχιές, με συνεχείς μετακινήσεις, με κάμποσες δουλειές για να βρει το μεροκάματο, με συζύγους, παιδιά, χωρισμούς, αγάπες νέες και μίση παλιά, με εθισμούς σε ουσίες, με λέξεις βρυχώμενες και προτάσεις ήπιες, με έναν τόνο ενσυναίσθησης που την μετέτρεπε σε αλεξικέραυνο κάθε ανθρώπινου πόνου και με μια λογοτεχνική μοίρα που η ίδια δεν πρόλαβε να γευτεί. Η δόξα και η πλατιά αποδοχή την… βρήκε πολύ μετά τον θάνατό της.

Είδε πολλές ιστορίες της να τυπώνονται σε λογοτεχνικά περιοδικά ή σε ομαδικές εκδόσεις, αλλά ποτέ δεν διέρρηξε το βαρύ κρύσταλλο της φήμης, όπως συνέβη με άλλους συγγραφείς της γενιάς της.

Έντεκα χρόνια μετά τον θάνατό της (2015), η Μπερλίν άρχισε να γίνεται από αφανής, μια λογοτεχνική σούπερ σταρ. Τι κρίμα που δεν ήταν παρούσα να το δει να συμβαίνει. Ο θάνατος την βρήκε το 2004 σε ηλικία 68 ετών.

Σε τέτοιες περιπτώσεις σαν της Μπερλίν, το θαύμα έρχεται εκ των υστέρων. Το εύρος και η αξία της μόνο μετά θάνατον και από τυχαίες συμπτώσεις κατέλαβαν τη θέση που τους έπρεπε. Έντεκα χρόνια μετά τον θάνατό της (2015), η Μπερλίν άρχισε να γίνεται από αφανής, μια λογοτεχνική σούπερ σταρ. Τι κρίμα που δεν ήταν παρούσα να το δει να συμβαίνει. Ο θάνατος την βρήκε το 2004 σε ηλικία 68 ετών.

Η ευρεία συλλογή διηγημάτων της υπό τον τίτλο Οδηγίες για οικιακές βοηθούς (εκδ. Στερέωμα, μτφ: Κατερίνα Σχινά) έγινε αυτομάτως μπεστ σέλερ, ενώ το επιδραστικό λογοτεχνικό περιοδικό New York Times Book Review την συμπεριέλαβε στα δέκα καλύτερα βιβλία εκείνης της χρονιάς. Για κάποιους ανθρώπους αργεί πάντα η αποτίμηση της αξίας τους, αλλά συμβαίνει. Πάντα θα συμβαίνει.

Ίσως κάποιοι συγχέουν την Μπερλίν με τον βρόμικο ρεαλισμό του Κάρβερ, του Γουλφ ή του Γέιτς. Όμως, δεν ισχύει. Η Μπερλίν δεν έχει τη δική τους αποστασιοποίηση, ούτε την τόσο έντονη επιτιμητική ματιά απέναντι στην αμερικανική κοινωνία. Είναι τότε τα διηγήματά της μια χαρωπή promenade; Ούτε κι αυτό.

Η Μπερλίν ισορροπεί με θαυμαστή επιδεξιότητα ανάμεσα στη σκληρότητα και την πραότητα. Την αποδοχή και το άλγος. Η γέφυρα ανάμεσα σε τούτες τις αντίρροπες διαθέσεις είναι το πονηρό χιούμορ που αναπτύσσει. Ένα χιούμορ σκανταλιάρικο, αυθάδικο πολλές φορές που βγάζει τη γλώσσα στην επιφαινόμενη βαρβαρότητα ή τις κακουχίες που τη βρήκαν στη ζωή.

Lucia Berlin

Οι γυναίκες της Μπερλίν (ή μήπως η μια γυναίκα, η ίδια, σε πολλά, επιμελώς δημιουργημένα, προσωπεία;) βιώνουν τη συντριπτική οικιακή ρουτίνα που τις ρίχνει σε ένα πηγάδι ανίας: σιδερώνουν την τσάκιση στα παντελόνια των αντρών τους, λένε παραμύθια στα παιδιά τους για να κοιμηθούν, καθαρίζουν το σπίτι τους, φτιάχνουν καφέ στους συζύγους ή τους εραστές τους. Είναι πάντα εκεί, ενώ η ζωή γλιστράει.

Την επόμενη στιγμή, όμως, είναι πιθανό να μείνουν μόνες. Οι άντρες φεύγουν, εξαφανίζονται ή αποδεικνύονται λίγοι για να τις κρατήσουν. Εκείνες, όμως, προχωρούν, αλλάζουν μέρη, σαρώνουν το χάρτη και φτερουγίζουν σε άλλο κονάκι. Ξαναφτιάχνουν τη ζωή τους με όσα υλικά τους έχουν απομείνει. Φθαρμένα; Κουρασμένα; Δεν πειράζει, η ζωή συνεχίζεται όσο υπάρχει θέληση και στις γυναίκες της Μπερλίν υπάρχει κάμποση από δαύτη.

Όλα αυτά εμφανίζονται στη δεύτερη πολυαναμενόμενη συλλογή διηγημάτων της Βράδυ στον Παράδεισο (εκδ. Στερέωμα, μτφ: Κατερίνα Σχινά) που δεν λειτουργεί ως παραπλήρωμα της πρώτης, αλλά ως επιβεβαίωση πως έχουμε να κάνουμε με μια διηγηματογράφο πρώτης γραμμής.

Οι τόποι εναλλάσσονται λες και οι ήρωές της δεν μπορούν να βολευτούν ποτέ σε ένα μέρος και αναζητούν την ηρεμία όπου μπορούν: Τέξας, Χιλή, Νιού Μέξικο, Νέα Υόρκη, Καλιφόρνια και τέλος δεν έχει η περιδιάβαση.

Οι θεματικές αυτής της συλλογής, όπως και ο τρόπος γραφής δεν διαφέρουν από όσα είχαμε γνωρίσει στην πρώτη συλλογή της. Δεν είναι κείμενα μιας άλλης λογοτεχνικής φάσης. Υπάρχει πάντα αυτό το λογοτεχνικό «εγώ» που αφηγείται τα πάθη του, το οποίο θεωρείς πως είναι η ίδια η Μπερλίν (μια ματιά να ρίξεις στο βιογραφικό της καταλαβαίνεις πως έχει ζήσει αντίστοιχες καταστάσεις), εντούτοις δεν είναι η ίδια ακριβώς.

Από τις σελίδες ξεπηδάει μια περίεργη πανίδα ανθρώπων: μποέμ, καλλιτέχνες, μουσικοί της τζαζ, ναρκομανείς, αλκοολικοί. Οι τόποι εναλλάσσονται λες και οι ήρωές της δεν μπορούν να βολευτούν ποτέ σε ένα μέρος και αναζητούν την ηρεμία όπου μπορούν: Τέξας, Χιλή, Νιού Μέξικο, Νέα Υόρκη, Καλιφόρνια και τέλος δεν έχει η περιδιάβαση. Οι ιστορίες σ’ αυτή τη συλλογή είναι τοποθετημένες με μια χρονική σειρά που σου δίνουν την αίσθηση της αλληλουχίας γεγονότων.

Οι πρώτες ιστορίες έχουν να κάνουν με μικρά κορίτσια που εισέρχονται βίαια στο χώρο των ενηλίκων και της σεξουαλικότητας για να καταλήξουν ώριμες, αλλά όχι ήρεμες. Γίνονται σύζυγοι, ερωμένες, μητέρες, φίλες. Παραχωρούν μέρος της ελευθερίας τους, αναζητούν να το αναπληρώσουν με κάτι άλλο, δεν ξεχνούν πως η ζωή είναι εκεί έξω, δεν παραιτούνται, αλλά και η εξέγερσή τους δεν είναι σφοδρή. Κι όμως, συμβαίνει. Άλλοτε από δική τους απόφαση κι άλλοτε διότι έτσι τα έφερε η ροή των γεγονότων.

lucia berlin 728

Το Βράδυ στον Παράδεισο περιλαμβάνει είκοσι δύο ελλειπτικές, σκληρές, αστείες, βαθύτατα ανθρώπινες ιστορίες γραμμένες από ένα χέρι σταθερό, ποτισμένο από τα κύματα της ζωής. Ένα χέρι έμπειρο που έζησε πολλά και ρούφηξε ως το μεδούλι κάθε στιγμή.

Ακόμη κι αν τα πράγματα πάνε άσχημα, ακόμη και αν ένας θάνατος ή ένας χωρισμός προκαλεί ρήγματα, οι γυναίκες της Μπερλίν καταφέρνουν να βρουν παρηγοριά στη φύση, στα λουλούδια τους, στην ηρεμία ενός άνθους. Τι παράξενο, κάποιες φυτεύουν σπόρους ελπίζοντας να τους δουν να γίνονται λουλούδια, αλλά δεν προλαβαίνουν γιατί χρειάζεται να αλλάξουν κατοικία, τόπο, ζωή.

Ακόμη κι αν τα πράγματα πάνε άσχημα, ακόμη και αν ένας θάνατος ή ένας χωρισμός προκαλεί ρήγματα, οι γυναίκες της Μπερλίν καταφέρνουν να βρουν παρηγοριά στη φύση, στα λουλούδια τους, στην ηρεμία ενός άνθους.

Η Κατερίνα Σχινά είχε αποδώσει με περισσή επιμέλεια τα διηγήματα της Μπερλίν στις Οδηγίες για οικιακές βοηθούς. Το ίδιο κάνει και σε τούτη τη δεύτερη συλλογή αποδίδοντας το ύφος και τις λεπταίσθητες μεταπτώσεις των διαθέσεων με τον ορθό τρόπο.

Η έκδοση φιλοξενεί και ένα προλογικό σημείωμα του πρώτου γιου της Λουσία Μπερλίν, Μαρκ Μπερλίν. Ένα κείμενο ζεστό, συγκινητικό και άκρως επεξηγηματικό για τις καταστάσεις που βίωσε η μητέρα του (και ο ίδιος φυσικά) και οι οποίες, εν πολλοίς, διαμόρφωσαν και τη συγγραφική της ταυτότητα. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Μπλε ήλιος» (εκδ. Μεταίχμιο).


stereoma berlin vradiΑπόσπασμα από το βιβλίο

Καμιά φορά τυχαίνει να κοιτάζεις πίσω στον χρόνο και να λες τότε ήταν η αρχή τού… ή ήμασταν τόσο ευτυχισμένοι τότε… πριν… μετά… Ή σκέφτεσαι θα είμαι ευτυχισμένος όταν… μόλις αποκτήσω… αν μπορέσουμε… Ο Ερνάν ήξερε πως τώρα ήταν ευτυχισμένος. Το ξενοδοχείο Oceano ήταν γεμάτο, οι τρεις σερβιτόροι του δούλευαν με τη μέγιστη ταχύτητα.
Δεν ήταν από τους ανθρώπους που ανησυχούν για το μέλλον ή είναι καθηλωμένοι στο παρελθόν. Έδιωχνε κακήν κακώς τα παιδιά που προσπαθούσαν να πουλήσουν καμιά τσίχλα στο μπαρ του, χωρίς να σκέφτεται τα ορφανά παιδικά του χρόνια στους δρόμους. Τότε που σκούπιζε την παραλία, τότε που γυάλιζε παπούτσια.
Ήταν δώδεκα χρονών όταν άρχισε να χτίζεται το Oceano. Ο Ερνάν έκανε θελήματα για τον ιδιοκτήτη. Ο σενιόρ Μοράλες, με το λευκό κοστούμι και το άψογο καπέλο παναμά του, ήταν ίνδαλμα για κείνον.

politeia link more


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

«Ημερολόγιο του χειμώνα», του Πολ Όστερ – Εκ βαθέων εξομολόγηση

Για το βιβλίο του Paul Auster «Ημερολόγιο του χειμώνα» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου, εκδ. Μεταίχμιο).

Της Νίκης Κώτσιου

Θραυσματικές αυτοβιογραφικές αφηγήσεις από μια ολόκληρη ζωή συνθέτουν το Ημερολόγιο του χειμώνα του ...

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

«Americana», του Ντον ΝτεΛίλο (κριτική) – Το ώριμο ντεμπούτο ενός ανήσυχου Αμερικανού

Για το πρώτο μυθιστόρημα του Don DeLillo «Americana» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Μεθύστερη γνώση, αλλά ικανή για να επιβεβαιώσει το λεχθέν: ο Ντον ΝτεΛίλο δεν έγινε εν προόδω ο «αρχι-σαμάνος» της αμερικανικής λογοτεχνίας. Δ...

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

«Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω», του Χουάν Γκαμπριέλ Βάσκες (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Juan Gabriel Vásquez «Γυρίζοντας το βλέμμα πίσω» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος). Φωτογραφία: Η οικογένεια του Σέρχιο Καμπρέρα, μαζί με άλλους εξόριστους, πριν επιβιβαστούν στο πλοίο για τη Δομινικανή Δημοκρατία. (1939)

Του Νίκου Ξένιου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

«Μανιφέστο»: Η Μπερναρντίν Εβαρίστο στο νέο της βιβλίο αυτοβιογραφείται

Το νέο βιβλίο της βραβευμένης με Μπούκερ Βρετανής συγγραφέα Μπερναρντίν Εβαρίστο δεν είναι μυθοπλαστικό. Ανήκει στο είδος της αυτοβ...

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

«Το λουλούδι της θάλασσας», της Νάγιας Δαλακούρα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Νάγιας Δαλακούρα «Το λουλούδι της θάλασσας» (εκδ. Κλειδάριθμος). Κεντρική εικόνα από την τηλεοπτική σειρά «The Τerror» για την αποστολή του 1845.

Της Λεύκης Σαραντινού

Την αίσθηση μαγείας από τον παγωμένο και σιωπηλό Βορρά, με το...

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

«Δέκατος χρόνος», της Καρολίνας Μέρμηγκα (κριτική) – Από την αρχαιότητα έως σήμερα: γυναικεία μοίρα και τραύμα

Για το μυθιστόρημα της Καρολίνας Μέρμηγκα «Δέκατος χρόνος» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Φωτογραφία: Άγαλμα στον υπαίθριο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Αθήνας © Mika/Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη 

Οι αρχαίοι μύθοι ήταν και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Πρόωρη άνοιξη: 22 Έλληνες συγγραφείς παρουσιάζουν τα νέα τους βιβλία

Δόκιμοι και καταξιωμένοι καθώς και νεότεροι συγγραφείς γράφουν για τα νέα τους βιβλία, τα οποία μόλις κυκλοφόρησαν ή αναμένεται να κυκλοφορήσουν προσεχώς.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ζητήσαμε από είκοσι έναν συγγραφείς –καταξιωμένους αλλά και νεότερους...

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Τα πιο feelgood βιβλία με σκηνικό βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες

Οι βιβλιοθήκες και τα βιβλιοπωλεία, συχνά μάλιστα και τα ίδια τα βιβλία, γίνονται το κεντρικό θέμα σε πολλά μυθιστορήματα, που αποκτούν έτσι αυτόχρημα τον χαρακτηρισμό του «βιβλιοφιλικού» και έχουν ένα δικα...

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Μυθιστορήματα για την αμνησία: πώς οι διαταραχές μνήμης δίνουν υπέροχες ιστορίες

Ο ανθρώπινος νους και τα αχαρτογράφητα μονοπάτια του, η μνήμη και η λειτουργία της, από τα σπουδαιότερα μυστήρια της ανθρώπινης ύπαρξης, διερευνώνται τόσο από την επιστήμη όσο και από τη λογοτεχνία. Μια επιλογή λογοτεχνικών βιβλίων με θέμα την αμνησία ή διάφορες διαταραχές της μνήμης, στην πλειονότητά τους μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ