limni kentriki

Για το μυθιστόρημα της Bianca Bellova «Η Λίμνη» (μτφρ. Ανδριάνα Χονδρογιάννη, εκδ. Βακχικόν). Φωτογραφία © Daniel Jensen / Unsplash

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πώς μπορεί να τα βγάλει πέρα ένα παιδί μέσα σε έναν σκληρό κι απάνθρωπο κόσμο όταν, ενώ έχει ανάγκη από μια ζεστή αγκαλιά, από τρυφερότητα και στοργή, αντιμετωπίζει τη βία, την κακοποίηση και τη μοναξιά; Όταν γύρω του καταρρέουν τα πάντα και δεν υπάρχει σημείο αναφοράς να στηριχτεί; Πόσο μπορεί να αντέξει κανείς χωρίς νερό; Πόσο μπορεί να αντέξει κανείς χωρίς αγάπη;

Η σκληρή πορεία ενός παιδιού προς την ενηλικίωση χωρίς αγάπη

Η Τσέχα συγγραφέας, μεταφράστρια και διερμηνέας Μπιάνκα Μπέλοβα αναζητεί τις απαντήσεις στην ιστορία του τρίχρονου Νάμι που ζει με τον παππού και τη γιαγιά του σε ένα ψαροχώρι στις όχθες της Λίμνης. Μιας λίμνης χωρίς όνομα, της οποίας η στάθμη χρόνο με τον χρόνο κατεβαίνει και το μολυσμένο νερό της προκαλεί έκζεμα στο δέρμα των παιδιών. Δεν ξέρει ποιοι είναι οι γονείς του και πού βρίσκονται. Θα έδινε τα πάντα για να έχει έναν πατέρα. Ακόμη και η εικόνα ενός πατέρα που θα τον έδερνε με κάθε ευκαιρία, για τον Νάμι φαντάζει μια πανέμορφη φαντασίωση. Από τη μητέρα του, διατηρεί μόνο μια φευγαλέα, αμφίβολη ανάμνηση.

Όμως, ο μικρούλης ήρωας της Μπέλοβα μαθαίνει να είναι ευχαριστημένος με ό,τι έχει και, όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά, εξασκείται στο να σπάει αντικείμενα με το σφυρί του παππού του. Ο παππούς του είναι ψαράς. Κατά τη διάρκεια μιας κακοκαιρίας χάνεται στα νερά της λίμνης μαζί με άλλους άνδρες του χωριού. Πλέον του μένει μόνο η γιαγιά, η οποία τον φροντίζει, του λέει ιστορίες και του φτιάχνει τηγανίτες. Η γιαγιά που γερνάει και η όρασή της μειώνεται. Όταν εκείνη πέφτει και σπάει τον γοφό της, δεν μπορεί πια να επανέλθει ως ενεργό μέλος στην τοπική κοινωνία και να προσφέρει σε αυτήν, οπότε με εντολή του γιατρού και του προέδρου του κολχόζ, στέλνεται στο Πνεύμα της Λίμνης. Ο Νάμι μένει μόνος. Είναι κοντά στα δέκα. Στο σπίτι του εγκαθίσταται ο πρόεδρος του κολχόζ με την οικογένειά του, ο οποίος τον κακοποιεί, τον αφήνει νηστικό και τον κλειδώνει στο κοτέτσι. Μόνη του παρηγοριά η συνομήλική του Ζάζα, η πρώτη του αγάπη. Μπαίνουν και οι δύο στην εφηβεία και μαζί αρχίζουν να ανακαλύπτουν το σώμα τους και τις επιθυμίες που ξυπνά ο ένας στον άλλον. Υπάρχουν όμως και οι Ρώσοι στρατιώτες που βιάζουν, σκοτώνουν, καταπατούν ανεξέλεγκτα και χωρίς επιπτώσεις. Η Ζάζα γίνεται ένα από τα θύματά τους. Η εικόνα του βιασμού της από τον Ρώσο στρατιώτη, θα στοιχειώνει τη σκέψη του Νάμι ες αεί. Και εφόσον δεν έχει πια τίποτα να τον κρατά εκεί, αποφασίζει να εγκαταλείψει το χωριό του και να πάει στην πρωτεύουσα, με την ελπίδα να συναντήσει τη μητέρα του. Δουλεύει όπου βρει: ξεφορτώνει εμπορεύματα, στρώνει άσφαλτο στους δρόμους, φορτώνει θειάφι από τον ξεραμένο πυθμένα της λίμνης.

Οι άνθρωποι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, έχοντας χάσει την συνείδηση και την αξιοπρέπειά τους, συντονίζουν τον ρυθμό της ζωής τους με ό,τι τους εξασφαλίζει τον αυριανό επιούσιο. Οι άρρωστοι και οι αδύναμοι είναι καταδικασμένοι. 

Είναι μόνος, ταλαιπωρημένος και εξαντλημένος. Κλείνει τα αυτιά και τα μάτια του στις αγριότητες που συμβαίνουν γύρω του, στα λαϊκά δικαστήρια που στήνονται με την πρώτη ευκαιρία. Η χώρα βρίσκεται σε συνθήκες κατοχής. Το άγαλμα του ευγενικού Πολιτικού, ο οποίος ευθύνεται για την κατάσταση, κοσμεί τους δημόσιους χώρους. Κανείς δεν τολμά να διαμαρτυρηθεί ή να πει τη γνώμη του. Η ελευθερία είναι άγνωστη λέξη. Ο Νάμι νιώθει φοβισμένος και αδύναμος μπροστά σε αυτούς που κατέχουν την εξουσία και κάνουν κατάχρηση της δύναμής τους. Στο πατριαρχικό καθεστώς που επικρατεί, οι γυναίκες υφίστανται βία, εξευτελισμούς και κακοποίηση, όμως υπακούν στους άντρες και σιωπούν. Οι άνθρωποι, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, έχοντας χάσει την συνείδηση και την αξιοπρέπειά τους, συντονίζουν τον ρυθμό της ζωής τους με ό,τι τους εξασφαλίζει τον αυριανό επιούσιο. Οι άρρωστοι και οι αδύναμοι είναι καταδικασμένοι. 

Όπου απουσιάζει το νερό, σκόνη σκεπάζει τα πάντα

Αν και η αφήγηση είναι εστιασμένη στον Νάμι, πρωταγωνίστρια του βιβλίου είναι, άλλοτε με την παρουσία της κι άλλοτε με την απουσία της, η Λίμνη. Όλα γίνονται δίπλα, γύρω ή μέσα σε αυτή. Στα νερά της ζουν τα ψάρια που θρέφουν τους κατοίκους του χωριού και τους εξασφαλίζουν εργασία. Από τα νερά της ποτίζονται τα χωράφια και οι κήποι. Από τον ξεραμένο βυθό της, αργότερα, βγάζουν το θείο. Και από την άλλη μεριά, το αντίπαλο δέος, η σκόνη. Χρόνο με τον χρόνο, η μείωση του νερού και η έλλειψη υγρασίας κάνει τη σκόνη να αποκτά κυρίαρχο ρόλο. Σκονισμένος κάθε δρόμος και κάθε μονοπάτι, σκονισμένα τα σπίτια, οι εγκαταστάσεις που έχουν αφήσει πίσω τους οι Ρώσοι, τα αγάλματα μα και οι άνθρωποι. Σκόνη καλύπτει τα ρούχα και τα πρόσωπά τους, κολλά μαζί με τον ιδρώτα στις χαρακιές από τις ρυτίδες τους, μπαίνει στα ρουθούνια τους, θολώνει το νερό που πίνουν. Μια σκόνη μολυσμένη, που φέρνει αρρώστια και θάνατο. Άρρωστα σώματα, δηλητηριασμένα από το μολυσμένο νερό, κι άρρωστες ταλαιπωρημένες ψυχές. Ένα σεληνιακό, ερημοποιημένο τοπίο, όπου το στοιχείο της ζωής συρρικνώνεται και κάθε τι θετικό είναι σε φθίνουσα πορεία. Αυτός ο κόσμος όπου έλαχε στον Νάμι να γεννηθεί, είναι απάνθρωπος.

Άρρωστα σώματα, δηλητηριασμένα από το μολυσμένο νερό, κι άρρωστες ταλαιπωρημένες ψυχές. Ένα σεληνιακό, ερημοποιημένο τοπίο, όπου το στοιχείο της ζωής συρρικνώνεται και κάθε τι θετικό είναι σε φθίνουσα πορεία. Αυτός ο κόσμος όπου έλαχε στον Νάμι να γεννηθεί, είναι απάνθρωπος.

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη, που αντιστοιχούν στις ηλικιακές φάσεις του Νάμι και στην πορεία που ακολουθεί η ενηλικίωσή του: Έμβρυο, Κάμπια, Χρυσαλλίδα, Ενηλικίωση. Η διαδρομή του από τα τρία έως τα δεκαεπτά του χρόνια, η οποία είναι τόσο συμπυκνωμένη σε εμπειρίες, πόνο και δυσκολίες, όσο για άλλους είναι μια ολόκληρη ζωή. Το βίαιο και αναγκαστικό πέρασμά του στην ωριμότητα, του μαθαίνει να είναι πάντα ετοιμοπόλεμος. Μέχρι τα δεκαεπτά του ο Νάμι έχει γνωρίσει φτώχεια, ορφάνια, θανάτους, κακοποίηση, πείνα. Ζει δίπλα σε μια λίμνη που σταδιακά χάνει το νερό της, και μέσα σε μια κοινωνία που έχασε την ελευθερία και τώρα χάνει την ανθρωπιά της. Νερό και ελευθερία, τα ων ουκ άνευ της ζωής. Και εκείνος, ένας νέος, ενήλικας πλέον, που αναζητά ένα νόημα, που ψάχνει να βρει τι είναι τελικά αυτό που αξίζει στη ζωή. Όμως για να το ανακαλύψει αυτό, πρέπει να ξαναγυρίσει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε.

bellova bianca 1
Η Μπιάνκα Μπέλοβα γεννήθηκε το 1970 στην Πράγα. Σπούδασε στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Πράγας. Είναι συγγραφέας, μεταφράστρια και διερμηνέας. Έκανε την εμφάνισή της στη λογοτεχνία τo 2009 με το Συναισθηματικό μυθιστόρημα και ακολούθησαν το 2011 ο Νεκρός άνθρωπος, το 2013 το Τίποτα δεν συμβαίνει όλη μέρα και το 2016 Η Λίμνη, το οποίο μεταφράστηκε σε είκοσι γλώσσες, αναδείχτηκε Βιβλίο της Χρονιάς στην Τσεχία το 2017, κερδίζοντας το βραβείο Magnesia Litera και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χωρίς περιττές λέξεις, χωρίς πλατειασμούς και κουραστικές περιγραφές, η συγγραφέας παραθέτει μόνο τα απαραίτητα για την εξέλιξη της πλοκής στοιχεία, ακολουθώντας τον τρόπο που βλέπει τα γεγονότα ένα παιδικό βλέμμα: καταγράφει μόνο τα σημαντικά και ουσιώδη για την ύπαρξή του. Κι αυτά δεν είναι άλλα από τους ανθρώπους που αγαπά, το σπίτι που ζει, και εκείνα που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή του. Η λιτότητα, ο ρεαλισμός, η αμεσότητα, η ταχύτητα και ο κοφτός, στακάτος λόγος, που κόβει την ανάσα, είναι τα χαρακτηριστικά του βιβλίου, το οποίο εισάγει τον αναγνώστη σε μια ατμόσφαιρα παράξενη, σε έναν κόσμο ανοίκειο, σκοτεινό και καταθλιπτικό, όπου ένα παιδί αντιμετωπίζει από πολύ νωρίς την σκληρότητα της ζωής, αναζητώντας διαρκώς μια χαραμάδα ελπίδας.

Η λιτότητα, ο ρεαλισμός, η αμεσότητα, η ταχύτητα και ο κοφτός, στακάτος λόγος, που κόβει την ανάσα, είναι τα χαρακτηριστικά του βιβλίου, το οποίο εισάγει τον αναγνώστη σε μια ατμόσφαιρα παράξενη...

Η συγγραφέας σε μια συνέντευξή της είχε πει ότι η λογοτεχνία, ακόμα κι αν δεν προκαλέσει επανάσταση, μπορεί να κάνει τη διαφορά σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα. Ότι τα βιβλία μπορούν να κάνουν τους ανθρώπους να δουν τα πράγματα από διαφορετική οπτική γωνία. Και μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα, ότι Η Λίμνη, είναι ένα από αυτά τα βιβλία. Η μετάφραση της Ανδριάνας Χονδρογιάννη λειτουργική, διατηρεί και αποδίδει τον λιτό και άμεσο λόγο της Μπέλοβα. 

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


bellova exΗ Λίμνη
ΜΠΙΑΝΚΑ ΜΠΕΛΟΒΑ
Μτφρ. ΑΝΔΡΙΑΝΑ ΧΟΝΔΡΟΓΙΑΝΝΗ
ΒΑΚΧΙΚΟΝ 2021
Σελ. 204, τιμή εκδότη €12,70

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Όλες οι βρύσες είναι στεγνές, άχρηστες, και οι γούρνες από κάτω είναι άδειες, εκτός από τους σωρούς σκόνης.

Η σκόνη είναι παντού, έρχεται από όλες τις κατευθύνσεις. Κολλάει στα κλαδιά των δέντρων, στα φύλλα του γρασιδιού, στα έλυτρα των εντόμων, στους βλεννογόνους του Νάμι και στις παλάμες των χεριών του. Μπαίνει στα παπούτσια του μέσα απ’ τις τρύπες των κορδονιών του».


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

«Οι κεφαλές του Κέρβερου», της Φράνσις Στίβενς – Παλπ πρωτοπορία και επιστημονική φαντασία

Για το μυθιστόρημα «Οι κεφαλές του Κέρβερου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος) της Φράνσις Στίβενς που κυκλοφορεία από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Στην κεντρική φωτογραφία, η συγγραφέας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Γεννημένη το 1884, ...

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

«Νοσταλγία», του Μίρτσεα Καρταρέσκου – Το καλτ αριστούργημα του κορυφαίου της ρουμανικής «γενιάς με τα τζιν»

Για το μυθιστόρημα του Mircea Cărtărescu «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτωρ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Κατά τα λεγόμενα του Χάρολντ Μπλουμ υπάρχουν δύο καταγωγικές γραμμές στο διήγημα και το μυθιστόρημα: η μία ξεκινά από τον Θερβάντε...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Αριστείδης Χατζής: «Το 1821 υπήρχε μια εξαιρετικά προχωρημένη δυναμική αστική τάξη»

Συνέντευξη με τον ιστορικό Αριστείδη Χατζή, με αφορμή το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας, Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Του K.B. Κατσουλάρη

Έχετε εμπνευστεί τον τίτλο του βιβλίου σας από μια επισ...

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

«Utopia avenue», του Ντέιβιντ Μίτσελ – μια πολυσέλιδη μπαλάντα για τη νιότη, τις φιλοδοξίες, τη φιλία (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του David Mitchell «Utopia avenue» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο). Στην κεντρική εικόνα, ο David Bowie σε ιδιωτικό πάρτι στο Λος Άντζελες το 1971.

Του Διονύση Μαρίνου

Κιθαριστικά ριφ που κυλούν σαν διαμαντόπετρες. Μπασιστικά π...

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

«Μάντρα, Μάντρα, τι μαγειρεύεις;», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου (κριτική)

Για την εικονογραφημένη παραμυθική ιστορία «Μάντρα, Μάντρα τι μαγειρεύεις», της Γιώτας Κ. Αλεξάνδρου, σε εικονογράφηση Αιμιλίας Κονταίου που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ελληνοεκδοτική.

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ένα μεγάλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ