walser kentriki

Για το μυθιστόρημα του Robert Walser «Οι εκθέσεις του Φριτς Κόχερ» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Κριτική).

Του Νίκου Ξένιου

«Χωρίς την αφθονία της προσοχής ακόμη και στο μικρό,
το μεγάλης μορφής μυθιστόρημα ζωής είναι αδύνατο».
Ρόμπερτ Βάλζερ

Ένας μαθητής, που πια έχει πεθάνει, έχει εμπιστευθεί στη μητέρα του τις σχολικές του εκθέσεις, στις οποίες τελεσίδικα τοποθετείται πάνω στη ζωή και στα πράγματα. Είναι όντως ένας μαθητής; Μήπως είναι κάτι ανάμεσα σε μαθητή και σε ενήλικο που δεν εννοεί να μεγαλώσει, ή μήπως είναι ένας μικρός φιλόσοφος; Από τις εκδόσεις Κριτική κυκλοφορεί στα ελληνικά το βιβλίο Οι εκθέσεις του Φριτς Κόχερ, σε θαυμάσια μετάφραση Απόστολου Στραγαλινού.

Απόπειρα ερμηνείας

«Αστική κατανόηση της τέχνης, συγγενής προς την άγνοια και την παιδική αφέλεια, που θέτει τη λογοτεχνία στην υπηρεσία της αλήθειας» θα γράψει για τον Βάλζερ η Μαράικε Σίλντμαν (Mareike Schildmann). Για όλα –και κυρίως για την Τέχνη– μιλάει αυτός ο μαθητής στο τετράδιό του, υφολογικά υποδυόμενος την απλότητα που θα ταίριαζε στην (επίσης επινοημένη) εφηβεία του: επιλέγει πρωτότυπα θέματα έκθεσης, συχνά δεν γράφει καν έκθεση, τουλάχιστον σχολικού τύπου, αλλά παραθέτει απλώς τις σκέψεις του, για τη φύση, για τα λουλούδια, για τους περιπάτους στο δάσος, για την Τέχνη, για την τέχνη του συγγραφέα, για όλα τα κρυφά και τα φανερά της εφηβείας – ή μιας καθυστερημένης εφηβείας. Με το ένα πόδι «εντός» του κοινωνικού του περίγυρου και με το άλλο στις παρυφές ενός ιδιότυπου ερμητισμού, μιας εσωτερικότητας κλειστοφοβικής, ο Φριτς Κόχερ (επινοημένος αφηγητής ενός επιστολικού είδους) δραπετεύει στις σκέψεις του σαν κάποιος «μοναχικός περιπατητής» που ονειροπολεί. Σκωπτικός και συχνά είρων, ο νεαρός συγγραφέας των «Εκθέσεων» προτείνει μια ματιά στον κόσμο που κάθε άλλο παρά συνηθισμένη μπορεί να την πει κανείς: ύψιστος αλτρουϊσμός, αισθητισμός ως έναν βαθμό και «σφιχτό» αξιακό σύστημα διέπουν τις εκθέσεις αυτές, χωρίς το περιεχόμενό τους να ολισθαίνει σε διδακτισμό. Πρόβλημα προσαρμογής στο κοινωνικό περιβάλλον; Προτίμηση για κάποια μικρότερη, πιο σφιχτή κοινωνική δομή, με ξεκάθαρες ρουτίνες και ρυθμική; Ανάγκη να παραμείνει κανείς παιδί; Σίγουρα μια οριστική επανατοποθέτηση πάνω στο Bildungsroman: ο ήρωας διέπεται, πλέον, από πνεύμα κοινωνικής ηθικής. Ο ήρωας/αφηγητής είναι παρατηρητής του κόσμου, όχι μεταρρυθμιστής του.

Με το ένα πόδι «εντός» του κοινωνικού του περίγυρου και με το άλλο στις παρυφές ενός ιδιότυπου ερμητισμού, μιας εσωτερικότητας κλειστοφοβικής, ο Φριτς Κόχερ (επινοημένος αφηγητής ενός επιστολικού είδους) δραπετεύει στις σκέψεις του σαν κάποιος «μοναχικός περιπατητής» που ονειροπολεί.

Είναι χαρακτηριστικό το απόσπασμα από τον Περίπατο του Βάλζερ που ακολουθεί:

«Αυτός που περπατά πρέπει να είναι εξαιρετικά αγαπητός και προσεκτικός σε κάθε μικροσκοπικό ζωντανό πράγμα, είτε είναι παιδί, σκύλος, κουνούπι, πεταλούδα, σπουργίτι, σκουλήκι, λουλούδι, είτε είναι άντρας, σπίτι, δέντρο, φράκτης. Μελετήστε και κοιτάξτε ένα σαλιγκάρι, ένα ποντίκι, ένα σύννεφο, ένα βουνό, ένα φύλλο ή ακόμα και ένα φτωχό απόρριμα χαρτιού πάνω στο οποίο ένας αγαπητός, καλός μαθητής μπορεί να έχει γράψει τα πρώτα του αμήχανα γράμματα».

Αυτή η καταλογογράφηση των «πραγμάτων του κόσμου» υποδηλώνει πως το τελικό νόημα υπαγορεύεται από τα ίδια τα πράγματα, από τον ρυθμό παράθεσης των πιο ευτελών, έτσι ώστε να συντίθεται η λογοτεχνική (η κειμενική) πραγματικότητα. Τα εξωτερικά αντικείμενα γίνονται γεγονότα, η περιγραφή μετατρέπεται σε αφήγηση της ύπαρξης. Η πρόζα αυτή έχει ακριβείς περιγραφές, αέρινες και φευγάτες, καταστάσεων που μια κοινή πέννα θα τις παρουσίαζε ως πολύ συγκεκριμένες. Ο Βάλζερ είναι ένας σύγχρονος, από κάθε άποψη, συγγραφέας, ενώ αποτελεί πηγή έμπνευσης για μεταγενέστερους λογοτέχνες και εικαστικούς.

Μια ζωή ιδιαίτερα δύσκολη

Ο Ρόμπερτ Βάλζερ γεννήθηκε στις 15 Απριλίου 1878 στη δίγλωσση πόλη της Μπίελ της Ελβετίας, καταγόμενος από παππού ριζοσπάστη ρεπουμπλικανό. Το 1892, παρά τις υψηλές σχολικές του επιδόσεις, ο Βάλζερ αναγκάζεται, για οικονομικούς λόγους, να εγκαταλείψει το σχολείο και να εκπαιδευθεί ως τραπεζικός υπάλληλος στο καντόνι της Βέρνης. Το 1895, στα δεκαεπτά του, εγκαταλείπει την οικογένειά του για να εγκατασταθεί στη Βασιλεία, και αργότερα στη Στουτγάρδη. Οι παθιασμένες του απόπειρες να γίνει ηθοποιός δεν πετυχαίνουν. Από το 1896 ώς το 1905 ζει περιπλανώμενος, με έδρα του τη Ζυρίχη, κάνοντας ευκαιριακά επαγγέλματα, επιδιδόμενος παράλληλα στη συγγραφή.

Το 1895, στα δεκαεπτά του, εγκαταλείπει την οικογένειά του για να εγκατασταθεί στη Βασιλεία, και αργότερα στη Στουτγάρδη. Οι παθιασμένες του απόπειρες να γίνει ηθοποιός δεν πετυχαίνουν. Από το 1896 ώς το 1905 ζει περιπλανώμενος, με έδρα του τη Ζυρίχη, κάνοντας ευκαιριακά επαγγέλματα, επιδιδόμενος παράλληλα στη συγγραφή.

Τα πρώτα του ποιήματα δημοσιεύονται στο περιοδικό «Der Bund», το 1898, ενώ συνεργάζεται με το περιοδικό/εκδοτικό οίκο «Die Insel» της Λειψίας. Το 1902 δημοσιεύει το Αγόρια και το 1904 το Οι εκθέσεις του Φριτς Κόχερ (“Fritz Kochers Aufsätze”), που γνωρίζουν εκδοτική αποτυχία. Το 1905 εγκαθίσταται στο Βερολίνο μαζί με τον ζωγράφο/σκηνογράφο αδελφό του Καρλ Βάλζερ (που είναι και εικονογράφος των βιβλίων του). Εργάζεται ως καμαριέρης στον πύργο του Dembrau της Άνω Σιλεσίας και, με την επιστροφή του στο Βερολίνο, αρχίζει να αποκτά μια μικρή φήμη στους αβανγκάρντ λογοτεχνικούς κύκλους.

«Άνθρωπος συνηθισμένος, που πάει να πει: ένα τίποτα»

Μεταξύ 1907 και 1909 δημοσιεύει μια συλλογή νεανικών του ποιημάτων και τρία μυθιστορήματα στον οίκο του Bruno Cassirer: Τα αδέλφια Τάννερ (μτφρ. Βασίλης Πατέρας, εκδ. Ροές), το Der Gehülfe και το Γιάκομπ φον Γκούντεν – Αυτό το όνειρο που ονομάζουμε ζωή… (μτφρ. Βασίλης Πατέρας, εκδ. Ροές). Δημοσιεύει, επίσης, ποιήματα, στα έντυπα: «Die Schaubühne», «Die Neue Rundschau», «Die Zukunft». Δύο συλλογές με πρόζα του δημοσιεύονται το 1913 και το 1914, αντίστοιχα: Οι εκθέσεις και Οι ιστορίες, που γίνονται δεκτές με ενθουσιασμό από τον Μαξ Μπροντ, τον Κουρτ Τουχόλσκι, τον Ρομπέρ Μουζίλ και, αργότερα, τον Βάλτερ Μπένγιαμιν και τον νεαρό Κάφκα.

walser exΓια άγνωστους λόγους ο Βάλζερ επιστρέφει στην Μπίελ, τη γενέθλια πόλη του, το 1913. Υπάρχουν πολλές πιθανότητες να ξεκίνησε τότε η κατάθλιψή του: ωστόσο θα δημοσιεύσει εννέα συλλογές σύντομης πρόζας και διηγημάτων το 1914, Η ζωή του ποιητή το 1917 και τον Περίπατο (μτφρ. Αγορίτσα Μπακοδήμου, Θεόδωρος Βότσος, εκδ. Γαβριηλίδης) το 1920. Στα χρόνια από το 1924 ως το 1933 κείμενά του δημοσιεύονται και κυκλοφορούν στον ευρύτερο γερμανόφωνο χώρο, και ειδικότερα στο «Tageblatt» και στο «Prager Presse» του Βερολίνου: εκείνη την περίοδο αναπτύσσει τη μέθοδο γραφής «Bleistiftmethode» με «μικρογράμματα» δύο χιλιοστών φτιαγμένα με κραγιόνια. Από αυτά τα τετράδια «μικρογραμμάτων» σουρρεαλιστικής γραφής, ο Βάλζερ επέλεγε τι θα δημοσιεύσει και τι όχι. Με το κάθε κείμενο σαν ξεχωριστό λουλούδι μέσα σ’ ένα μπουκέτο προέκυψε και η τελευταία του συλλογή Το τριαντάφυλλο, που δημοσιεύθηκε το 1925. Το 1929, με αρχές παράνοιας (κληρονομικής υφής, από τη μητέρα και τον αδελφό του) οικειοθελώς αποσύρεται σε νευρολογική κλινική στο Βαλντάου. Θα μεταφερθεί και θα παραμείνει σε κλινική του Εριζό έως το 1956: την παραμονή των Χριστουγέννων της χρονιάς εκείνης θα πεθάνει περπατώντας στο χιόνι μέχρις εξαντλήσεως.

Έργο-«βιτρίνα» της πραγματικότητας

Παρότι σταμάτησε να γράφει στη δεκαετία του 1930, ο Βάλζερ παρέμεινε σχετικά άγνωστος για πολλά χρόνια, έως και τη δεκαετία του 2000, όταν το ενδιαφέρον της λογοτεχνικής κριτικής στράφηκε στο έργο του. Οι πρώτες του δημοσιεύσεις, η ογκώδης έκδοση “Robert Walser: Handbuch Leben – Werk – Wirkung” και η βιογραφία του από τον Echte Bernhard (“Sein Leben und Werk” στο Bildern und Texten το 2008) ανακίνησαν μεγάλο ακαδημαϊκό ενδιαφέρον για τον ιδιότυπο αυτόν συγγραφέα και οδήγησαν σε σειρά αγγλικών και γαλλικών μεταφράσεών του. Τα χειρόγραφά του μεταφέρθηκαν από τη Ζυρίχη στη Βέρνη και φυλάσσονται επιμελώς στα Λογοτεχνικά Αρχεία της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελβετίας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

 


ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ROBERT WALSER 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Εθνική Βιβλιοθήκη: Κορνήλιος Καστοριάδης (1922 - 1997) –Εκατό χρόνια από τη γέννησή του

 Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος συνεχίζει τον κύκλο εκδηλώσεων «Λόγος 10» που επιµελείται ο Πρόεδρος του Εφορευτικού Συµβουλίου της Εθνικής Βιβλιοθήκης, κ. Σταύρος Ζουµπουλάκης. Η τρίτη εκδήλωση έχει τίτλο «Κορνήλι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ