Hiroo Onoda

Για τη νουβέλα του Βέρνερ Χέρτσογκ [Werner Herzog] «Το λυκαυγές του κόσμου» (μτφρ. Γιώτα Ποταμιάνου, εκδ. Βακχικόν). Κεντρική φωτογραφία: ο περίφημος Ιάπωνας στρατιώτης Χίρου Ονόντα που έμεινε κρυμμένος στη ζούγκλα για 30 χρόνια.

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Ο Βέρνερ Χέρτσογκ, ο πρωτοπόρος, τολμηρός, ανορθόδοξος, ασυμβίβαστος δημιουργός του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, έχει γυρίσει ταινίες που έγραψαν ιστορία: Αγκίρε, η μάστιγα του Θεού (1972), Ο άνθρωπος γκρίζλι (2005), Σπήλαιο των ξεχασμένων ονείρων (2010), Νοσφεράτου, ο δράκουλας της νύχτας (1979), και πολλές ακόμα. Το 1997 ο Χέρτσογκ βρέθηκε στην Ιαπωνία για να σκηνοθετήσει μια όπερα.

Είχε την ευκαιρία, ή μάλλον είχε πρόσκληση να επισκεφτεί τον αυτοκράτορα, την οποία όμως εκείνος αρνήθηκε. Όταν τον ρώτησαν ποιον θα ήθελε να συναντήσει αν όχι τον αυτοκράτορα, εκείνος απάντησε ότι ήθελε να συναντήσει τον Χίρου Ονόντα, τον στρατιώτη-σύμβολο της αυτοθυσίας, ο οποίος στη χώρα του αντιμετωπίζεται ως ένα είδος αγίου.

Στο Λυκαυγές του κόσμου (μτφρ. Γιώτα Ποταμιάνου, εκδ. Βακχικόν) ο Χέρτσογκ αναπλάθει την ιστορία του Ονόντα, ο οποίος αφιέρωσε τριάντα χρόνια από τη ζωή του, προσηλωμένος σε αυτό που θεωρούσε καθήκον του προς την πατρίδα.

Όταν η ιστορία σε αφήνει απ’ έξω

Ο Χίρου Ονόντα, λοιπόν, Ιάπωνας αξιωματικός του Αυτοκρατορικού στρατού, τον Δεκέμβριο του 1944 πηγαίνει στο νησί Λουμπάνγκ των Φιλιππίνων, το οποίο έχει καταληφθεί από τον ιαπωνικό στρατό, με σαφείς διαταγές να καταστρέψει τον διάδρομο προσγείωσης και την προβλήτα, έτσι ώστε να μην μπορούν να επιβιβαστούν οι Αμερικανοί.

Επίσης υποχρεούται να κατασκοπεύει ακατάπαυστα τον εχθρό, κάνοντας παράλληλα αντάρτικο κατά των αμερικανικών δυνάμεων. Συμπληρωματικά, η διαταγή λέει ότι δεν επιτρέπεται να παραδοθεί ακόμα κι αν είναι ο μόνος επιζών της ομάδας, ούτε και να αυτοκτονήσει.

Ο Ονόντα παρατηρεί τη φύση, διδάσκεται από το πώς αμύνονται και πώς προστατεύονται τα πλάσματά της από τους εχθρούς τους και εφαρμόζει κι εκείνος το ίδιο.

Καθήκον του είναι να παραμείνει ζωντανός, αλλά ταυτόχρονα, να είναι αόρατος. Ο Ονόντα παρατηρεί τη φύση, διδάσκεται από το πώς αμύνονται και πώς προστατεύονται τα πλάσματά της από τους εχθρούς τους και εφαρμόζει κι εκείνος το ίδιο. Η επιβίωση στη ζούγκλα απαιτεί σκληρή πειθαρχία, αυστηρούς κανόνες, πείσμα κι αποφασιστικότητα, δύναμη σώματος και ψυχής.

Οι ακραίες συνθήκες ζωής καθορίζουν τον ρυθμό της καθημερινότητας του Ονόντα, τον τρόπο λειτουργίας του, τις αντιλήψεις του. Δεν είναι πια ένας συνηθισμένος άνθρωπος. Οι χωρικοί τον φοβούνται, αν και δεν τον έχουν δει ποτέ. Είναι ένα φάντασμα, ένας δαίμονας της ζούγκλας, είναι το πνεύμα του δάσους, είναι ένας μύθος.

Ο Ονόντα αναλαμβάνει τα καθήκοντά του, έχοντας αρχικά άλλους τρεις στρατιώτες μαζί του. Γίνονται διάφορες συγκρούσεις με τον στρατό των Φιλιππίνων, στις οποίες οι σύντροφοί του χάνουν τη ζωή τους, και στο τέλος μένει μόνος, να φυλάει ένα νησί από έναν ανύπαρκτο εχθρό. Ακόμα και τότε όμως, μένει προσηλωμένος στο καθήκον, και για κανέναν λόγο δεν παρεκκλίνει από τον στόχο του.

Η αποστολή του θα τελείωνε όταν θα επιβιβάζονταν στο νησί ο Αυτοκρατορικός στρατός, κάτι που δεν έγινε ποτέ.

Τίποτα δεν κλονίζει την πίστη του στην πατρίδα. Η αποστολή του θα τελείωνε όταν θα επιβιβάζονταν στο νησί ο Αυτοκρατορικός στρατός, κάτι που δεν έγινε ποτέ. Η Ιαπωνία θα παραδοθεί τον Σεπτέμβριο του 1945. Ο Ονόντα δεν μαθαίνει το τέλος του πολέμου, δεν ξέρει τίποτα για τις δύο ατομικές βόμβες, για τον πόλεμο της Κορέας, για τον πόλεμο του Βιετνάμ. Εκείνος ελευθερώνεται από τα καθήκοντά του το 1974.

Ο Ονόντα μένει στο περιθώριο των γεγονότων, όχι τόσο επειδή οι ανώτεροί του αδιαφορούν. Ίσα ίσα στέλνουν κατά καιρούς εφημερίδες και φυλλάδια για να τον ενημερώσουν ότι ο πόλεμος τελείωσε, κι ότι πρέπει να πάψει να κρύβεται, όμως ο Ονόντα πιστεύει ότι αυτά είναι παγίδες του εχθρού. Μέχρι που έρχεται ο Νόριο Σουζούκι, ο εξερευνητής που βρίσκει τρόπο, είκοσι εννέα χρόνια μετά, να τον πείσει για το τέλος του πολέμου.

werner herzog

Ο Βέρνερ Χέρτσογκ [Werner Herzog] (το πραγματικό του επίθετο είναι Στίπετιτς) γεννήθηκε στο Μόναχο στις 5 Σεπτεμβρίου 1942 και μεγάλωσε σ' ένα απομονωμένο χωριό στα βουνά της Βαυαρίας. Στη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας δεν είδε ποτέ κινηματογράφο και τηλεόραση και δεν χρησιμοποίησε ποτέ τηλέφωνο. Την πρώτη του τηλεφωνική συνομιλία την έκανε στα 17 του χρόνια. Άρχισε να ταξιδεύει, πάντα πεζοπορώντας, από την ηλικία των 14. Στη διάρκεια των γυμνασιακών του χρόνων, δουλεύει νυχτερινή βάρδια ως ηλεκτροσυγκολλητής σε μια χαλυβουργία για να μπορέσει να γυρίσει τις πρώτες του ταινίες. Το 1961, στα 19 του χρόνια, κάνει την πρώτη κινηματογραφική προσπάθεια στη σκηνοθεσία και το 1963 ιδρύει στο Μόναχο τη δική του εταιρεία παραγωγής Werner Herzog Filmproduction. Την ίδια χρονιά κερδίζει μια υποτροφία για κινηματογραφικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, αλλά ύστερα από λίγες εβδομάδες τις εγκαταλείπει κι αρχίζει τα ταξίδια στις ΗΠΑ και στο Μεξικό, ενώ συμμετέχει και στο σχέδιο θεμελίωσης μιας ουτοπικής κοινότητας στη Γουατεμάλα. Το 1965 κερδίζει το βραβείο Καρλ Μάγιερ για το σενάριο της πρώτης του ταινίας μεγάλου μήκους “Σημάδια Ζωής» την οποία και θα γυρίσει το 1968 στην Ελλάδα, στο νησί της Κω. Από τότε σκηνοθέτησε πάνω από 50 ταινίες, πολλές λυρικές όπερες, ενώ έγραψε και βιβλία.

Το υποκειμενικό βίωμα πιο σημαντικό από τα ίδια τα γεγονότα

Ο Χέρτσογκ δεν εστιάζει τόσο στα γεγονότα. Το διευκρινίζει άλλωστε ότι κάποιες λεπτομέρειες της ιστορίας δεν είναι αληθινές. Εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι το πώς βίωσε την όλη κατάσταση ο Ονόντα, το πώς αφιερώθηκε στην επιτυχία του στόχου του, το πόσο ευρηματικός έγινε για να καταφέρει να επιβιώσει στη σκληρή ζωή της ζούγκλας, το πώς η ζούγκλα έγινε η ζωή του και εκείνος έγινε μέρος της, το πώς ανέπτυξε μια διαφορετική αίσθηση του χρόνου.

Ο συγγραφέας, όπως και ο ήρωάς του, είναι ένας ταλαντούχος παρατηρητής. Παρατηρεί και καταγράφει εξονυχιστικά το κάθε τι, αφουγκράζεται τον κάθε ήχο, μεταφράζει τον κάθε θόρυβο που ακούει.

Ο συγγραφέας, όπως και ο ήρωάς του, είναι ένας ταλαντούχος παρατηρητής. Παρατηρεί και καταγράφει εξονυχιστικά το κάθε τι, αφουγκράζεται τον κάθε ήχο, μεταφράζει τον κάθε θόρυβο που ακούει. Γι’ αυτό και αποδίδει γλαφυρότατα τον ρυθμό της ζωής στη ζούγκλα, την ανελέητη δύναμη των στοιχείων της φύσης, την ευελιξία που απαιτείται για να επιβιώσει κανείς στο ακραίο αυτό περιβάλλον.

Κυρίως όμως περιγράφει με πολύ ιδιαίτερο τρόπο την ψυχική κατάσταση του Ονόντα, που βλέπει εχθρούς παντού γύρω του, που υπηρετεί έναν άγραφο κώδικα τιμής, και βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση πολέμου. Υπογραμμίζει την ψυχική και σωματική αντοχή του, αποτυπώνει τις σκέψεις και τους συλλογισμούς του. Κι όλα αυτά με έντονα ποιητικό λόγο, πυκνό και γοητευτικό, που εισάγει τον αναγνώστη σε μια ατμόσφαιρα ονειρική, παράξενη, εξωτική.

vakxikon herzog to lykauges tou kosmouΠώς μπορούμε να έχουμε μια σαφή εικόνα της πραγματικότητας;

«Πού αρχίζει αυτό που μπορεί κανείς ν’ αγγίξει και πού η ανάμνησή του;» Όταν ο Χέρτσογκ συναντά τον Ονόντα, έχουν περάσει είκοσι πέντε χρόνια από την απελευθέρωσή του από τα στρατιωτικά του καθήκοντα. Αναρωτιέται αν όλα αυτά που συνέβησαν στο νησί Λουμπάνγκ τα έζησε πραγματικά, ή αν τα ονειρεύτηκε, αν τα βίωσε ως υπνοβάτης.

Ο συγγραφέας λατρεύει την περιπέτεια, τη γυμνή καταγραφή των συναισθημάτων, γοητεύεται από ανθρώπους που φτάνουν τον εαυτό τους στα όρια, που δοκιμάζουν τις αντοχές τους, που έχουν πείσμα και επιμονή, και δεν παραιτούνται ποτέ.

Στόχος του να μιλήσει για το θάρρος του ανθρώπου, που, όταν είναι υπερβολικά υψηλό, αγγίζει τα όρια της ανοησίας, και να περιγράψει καταστάσεις και εμπειρίες εξωπραγματικές κι ανήκουστες, οι οποίες πάντα συνοδεύονται από μια δόση τρέλας.

Η μετάφραση της Γιώτας Ποταμιάνου ανιχνεύει αυτό το κάτι βαθύ και ουσιαστικό, αυτή την «εκστατική αλήθεια» που αναζητά ο συγγραφέας, και αποδίδει επαρκώς τον έντονα ποιητικό του λόγο.


Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η μέρα δεν έρχεται και δεν έρχεται και δεν έρχεται. Ο χρόνος έξω από τη ζωή μας φαίνεται πως έχει την ιδιότητα των ξαφνικών παροξυσμών, χωρίς να μπορεί να ταρακουνήσει το σύμπαν από την αδιαφορία του. Ο πόλεμος του Ονόντα είναι ασήμαντος για το σύμπαν, τη μοίρα των λαών, την έκβαση του πολέμου. Ο πόλεμος του Ονόντα έχει σχηματιστεί από την ένωση ενός φαντασιακού τίποτα κι ενός ονείρου, αλλά ο πόλεμος του Ονόντα, σε τέτοιο βαθμό γεννημένος από το τίποτα, είναι ένα συντριπτικό γεγονός, ένα γεγονός που έχει αποσπαστεί με τη βία από την αιωνιότητα». 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...
«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

«Μετείκασμα» του Σωκράτη Καμπουρόπουλου (κριτική) – Ό,τι μένει από τις στιγμές της ζωής που χάνονται

Για την ποιητική συλλογή του Σωκράτη Καμπουρόπουλου «Μετείκασμα» (εκδ. Θράκα). Κεντρική εικόνα: Αυτοπροσωπογραφία του ζωγράφου Τζόρτζιο Μοράντι.

Γράφει ο Μιχάλης Μακρόπουλος 

Ένα πρόσωπο σ’ ένα χώρο, ένα στιγμιότυ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ