Hiroo Onoda

Για τη νουβέλα του Βέρνερ Χέρτσογκ [Werner Herzog] «Το λυκαυγές του κόσμου» (μτφρ. Γιώτα Ποταμιάνου, εκδ. Βακχικόν). Κεντρική φωτογραφία: ο περίφημος Ιάπωνας στρατιώτης Χίρου Ονόντα που έμεινε κρυμμένος στη ζούγκλα για 30 χρόνια.

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Ο Βέρνερ Χέρτσογκ, ο πρωτοπόρος, τολμηρός, ανορθόδοξος, ασυμβίβαστος δημιουργός του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, έχει γυρίσει ταινίες που έγραψαν ιστορία: Αγκίρε, η μάστιγα του Θεού (1972), Ο άνθρωπος γκρίζλι (2005), Σπήλαιο των ξεχασμένων ονείρων (2010), Νοσφεράτου, ο δράκουλας της νύχτας (1979), και πολλές ακόμα. Το 1997 ο Χέρτσογκ βρέθηκε στην Ιαπωνία για να σκηνοθετήσει μια όπερα.

Είχε την ευκαιρία, ή μάλλον είχε πρόσκληση να επισκεφτεί τον αυτοκράτορα, την οποία όμως εκείνος αρνήθηκε. Όταν τον ρώτησαν ποιον θα ήθελε να συναντήσει αν όχι τον αυτοκράτορα, εκείνος απάντησε ότι ήθελε να συναντήσει τον Χίρου Ονόντα, τον στρατιώτη-σύμβολο της αυτοθυσίας, ο οποίος στη χώρα του αντιμετωπίζεται ως ένα είδος αγίου.

Στο Λυκαυγές του κόσμου (μτφρ. Γιώτα Ποταμιάνου, εκδ. Βακχικόν) ο Χέρτσογκ αναπλάθει την ιστορία του Ονόντα, ο οποίος αφιέρωσε τριάντα χρόνια από τη ζωή του, προσηλωμένος σε αυτό που θεωρούσε καθήκον του προς την πατρίδα.

Όταν η ιστορία σε αφήνει απ’ έξω

Ο Χίρου Ονόντα, λοιπόν, Ιάπωνας αξιωματικός του Αυτοκρατορικού στρατού, τον Δεκέμβριο του 1944 πηγαίνει στο νησί Λουμπάνγκ των Φιλιππίνων, το οποίο έχει καταληφθεί από τον ιαπωνικό στρατό, με σαφείς διαταγές να καταστρέψει τον διάδρομο προσγείωσης και την προβλήτα, έτσι ώστε να μην μπορούν να επιβιβαστούν οι Αμερικανοί.

Επίσης υποχρεούται να κατασκοπεύει ακατάπαυστα τον εχθρό, κάνοντας παράλληλα αντάρτικο κατά των αμερικανικών δυνάμεων. Συμπληρωματικά, η διαταγή λέει ότι δεν επιτρέπεται να παραδοθεί ακόμα κι αν είναι ο μόνος επιζών της ομάδας, ούτε και να αυτοκτονήσει.

Ο Ονόντα παρατηρεί τη φύση, διδάσκεται από το πώς αμύνονται και πώς προστατεύονται τα πλάσματά της από τους εχθρούς τους και εφαρμόζει κι εκείνος το ίδιο.

Καθήκον του είναι να παραμείνει ζωντανός, αλλά ταυτόχρονα, να είναι αόρατος. Ο Ονόντα παρατηρεί τη φύση, διδάσκεται από το πώς αμύνονται και πώς προστατεύονται τα πλάσματά της από τους εχθρούς τους και εφαρμόζει κι εκείνος το ίδιο. Η επιβίωση στη ζούγκλα απαιτεί σκληρή πειθαρχία, αυστηρούς κανόνες, πείσμα κι αποφασιστικότητα, δύναμη σώματος και ψυχής.

Οι ακραίες συνθήκες ζωής καθορίζουν τον ρυθμό της καθημερινότητας του Ονόντα, τον τρόπο λειτουργίας του, τις αντιλήψεις του. Δεν είναι πια ένας συνηθισμένος άνθρωπος. Οι χωρικοί τον φοβούνται, αν και δεν τον έχουν δει ποτέ. Είναι ένα φάντασμα, ένας δαίμονας της ζούγκλας, είναι το πνεύμα του δάσους, είναι ένας μύθος.

Ο Ονόντα αναλαμβάνει τα καθήκοντά του, έχοντας αρχικά άλλους τρεις στρατιώτες μαζί του. Γίνονται διάφορες συγκρούσεις με τον στρατό των Φιλιππίνων, στις οποίες οι σύντροφοί του χάνουν τη ζωή τους, και στο τέλος μένει μόνος, να φυλάει ένα νησί από έναν ανύπαρκτο εχθρό. Ακόμα και τότε όμως, μένει προσηλωμένος στο καθήκον, και για κανέναν λόγο δεν παρεκκλίνει από τον στόχο του.

Η αποστολή του θα τελείωνε όταν θα επιβιβάζονταν στο νησί ο Αυτοκρατορικός στρατός, κάτι που δεν έγινε ποτέ.

Τίποτα δεν κλονίζει την πίστη του στην πατρίδα. Η αποστολή του θα τελείωνε όταν θα επιβιβάζονταν στο νησί ο Αυτοκρατορικός στρατός, κάτι που δεν έγινε ποτέ. Η Ιαπωνία θα παραδοθεί τον Σεπτέμβριο του 1945. Ο Ονόντα δεν μαθαίνει το τέλος του πολέμου, δεν ξέρει τίποτα για τις δύο ατομικές βόμβες, για τον πόλεμο της Κορέας, για τον πόλεμο του Βιετνάμ. Εκείνος ελευθερώνεται από τα καθήκοντά του το 1974.

Ο Ονόντα μένει στο περιθώριο των γεγονότων, όχι τόσο επειδή οι ανώτεροί του αδιαφορούν. Ίσα ίσα στέλνουν κατά καιρούς εφημερίδες και φυλλάδια για να τον ενημερώσουν ότι ο πόλεμος τελείωσε, κι ότι πρέπει να πάψει να κρύβεται, όμως ο Ονόντα πιστεύει ότι αυτά είναι παγίδες του εχθρού. Μέχρι που έρχεται ο Νόριο Σουζούκι, ο εξερευνητής που βρίσκει τρόπο, είκοσι εννέα χρόνια μετά, να τον πείσει για το τέλος του πολέμου.

werner herzog

Ο Βέρνερ Χέρτσογκ [Werner Herzog] (το πραγματικό του επίθετο είναι Στίπετιτς) γεννήθηκε στο Μόναχο στις 5 Σεπτεμβρίου 1942 και μεγάλωσε σ' ένα απομονωμένο χωριό στα βουνά της Βαυαρίας. Στη διάρκεια της παιδικής του ηλικίας δεν είδε ποτέ κινηματογράφο και τηλεόραση και δεν χρησιμοποίησε ποτέ τηλέφωνο. Την πρώτη του τηλεφωνική συνομιλία την έκανε στα 17 του χρόνια. Άρχισε να ταξιδεύει, πάντα πεζοπορώντας, από την ηλικία των 14. Στη διάρκεια των γυμνασιακών του χρόνων, δουλεύει νυχτερινή βάρδια ως ηλεκτροσυγκολλητής σε μια χαλυβουργία για να μπορέσει να γυρίσει τις πρώτες του ταινίες. Το 1961, στα 19 του χρόνια, κάνει την πρώτη κινηματογραφική προσπάθεια στη σκηνοθεσία και το 1963 ιδρύει στο Μόναχο τη δική του εταιρεία παραγωγής Werner Herzog Filmproduction. Την ίδια χρονιά κερδίζει μια υποτροφία για κινηματογραφικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, αλλά ύστερα από λίγες εβδομάδες τις εγκαταλείπει κι αρχίζει τα ταξίδια στις ΗΠΑ και στο Μεξικό, ενώ συμμετέχει και στο σχέδιο θεμελίωσης μιας ουτοπικής κοινότητας στη Γουατεμάλα. Το 1965 κερδίζει το βραβείο Καρλ Μάγιερ για το σενάριο της πρώτης του ταινίας μεγάλου μήκους “Σημάδια Ζωής» την οποία και θα γυρίσει το 1968 στην Ελλάδα, στο νησί της Κω. Από τότε σκηνοθέτησε πάνω από 50 ταινίες, πολλές λυρικές όπερες, ενώ έγραψε και βιβλία.

Το υποκειμενικό βίωμα πιο σημαντικό από τα ίδια τα γεγονότα

Ο Χέρτσογκ δεν εστιάζει τόσο στα γεγονότα. Το διευκρινίζει άλλωστε ότι κάποιες λεπτομέρειες της ιστορίας δεν είναι αληθινές. Εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι το πώς βίωσε την όλη κατάσταση ο Ονόντα, το πώς αφιερώθηκε στην επιτυχία του στόχου του, το πόσο ευρηματικός έγινε για να καταφέρει να επιβιώσει στη σκληρή ζωή της ζούγκλας, το πώς η ζούγκλα έγινε η ζωή του και εκείνος έγινε μέρος της, το πώς ανέπτυξε μια διαφορετική αίσθηση του χρόνου.

Ο συγγραφέας, όπως και ο ήρωάς του, είναι ένας ταλαντούχος παρατηρητής. Παρατηρεί και καταγράφει εξονυχιστικά το κάθε τι, αφουγκράζεται τον κάθε ήχο, μεταφράζει τον κάθε θόρυβο που ακούει.

Ο συγγραφέας, όπως και ο ήρωάς του, είναι ένας ταλαντούχος παρατηρητής. Παρατηρεί και καταγράφει εξονυχιστικά το κάθε τι, αφουγκράζεται τον κάθε ήχο, μεταφράζει τον κάθε θόρυβο που ακούει. Γι’ αυτό και αποδίδει γλαφυρότατα τον ρυθμό της ζωής στη ζούγκλα, την ανελέητη δύναμη των στοιχείων της φύσης, την ευελιξία που απαιτείται για να επιβιώσει κανείς στο ακραίο αυτό περιβάλλον.

Κυρίως όμως περιγράφει με πολύ ιδιαίτερο τρόπο την ψυχική κατάσταση του Ονόντα, που βλέπει εχθρούς παντού γύρω του, που υπηρετεί έναν άγραφο κώδικα τιμής, και βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση πολέμου. Υπογραμμίζει την ψυχική και σωματική αντοχή του, αποτυπώνει τις σκέψεις και τους συλλογισμούς του. Κι όλα αυτά με έντονα ποιητικό λόγο, πυκνό και γοητευτικό, που εισάγει τον αναγνώστη σε μια ατμόσφαιρα ονειρική, παράξενη, εξωτική.

vakxikon herzog to lykauges tou kosmouΠώς μπορούμε να έχουμε μια σαφή εικόνα της πραγματικότητας;

«Πού αρχίζει αυτό που μπορεί κανείς ν’ αγγίξει και πού η ανάμνησή του;» Όταν ο Χέρτσογκ συναντά τον Ονόντα, έχουν περάσει είκοσι πέντε χρόνια από την απελευθέρωσή του από τα στρατιωτικά του καθήκοντα. Αναρωτιέται αν όλα αυτά που συνέβησαν στο νησί Λουμπάνγκ τα έζησε πραγματικά, ή αν τα ονειρεύτηκε, αν τα βίωσε ως υπνοβάτης.

Ο συγγραφέας λατρεύει την περιπέτεια, τη γυμνή καταγραφή των συναισθημάτων, γοητεύεται από ανθρώπους που φτάνουν τον εαυτό τους στα όρια, που δοκιμάζουν τις αντοχές τους, που έχουν πείσμα και επιμονή, και δεν παραιτούνται ποτέ.

Στόχος του να μιλήσει για το θάρρος του ανθρώπου, που, όταν είναι υπερβολικά υψηλό, αγγίζει τα όρια της ανοησίας, και να περιγράψει καταστάσεις και εμπειρίες εξωπραγματικές κι ανήκουστες, οι οποίες πάντα συνοδεύονται από μια δόση τρέλας.

Η μετάφραση της Γιώτας Ποταμιάνου ανιχνεύει αυτό το κάτι βαθύ και ουσιαστικό, αυτή την «εκστατική αλήθεια» που αναζητά ο συγγραφέας, και αποδίδει επαρκώς τον έντονα ποιητικό του λόγο.


Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η μέρα δεν έρχεται και δεν έρχεται και δεν έρχεται. Ο χρόνος έξω από τη ζωή μας φαίνεται πως έχει την ιδιότητα των ξαφνικών παροξυσμών, χωρίς να μπορεί να ταρακουνήσει το σύμπαν από την αδιαφορία του. Ο πόλεμος του Ονόντα είναι ασήμαντος για το σύμπαν, τη μοίρα των λαών, την έκβαση του πολέμου. Ο πόλεμος του Ονόντα έχει σχηματιστεί από την ένωση ενός φαντασιακού τίποτα κι ενός ονείρου, αλλά ο πόλεμος του Ονόντα, σε τέτοιο βαθμό γεννημένος από το τίποτα, είναι ένα συντριπτικό γεγονός, ένα γεγονός που έχει αποσπαστεί με τη βία από την αιωνιότητα». 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

«Το νησί των χαμένων δέντρων» της Ελίφ Σαφάκ (κριτική) – Για τις πληγές του παρελθόντος και τη διαιώνισή τους στις επόμενες γενιές

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ [Elif Şafak] «Το νησί των χαμένων δέντρων» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου, εκδ. Ψυχογιός).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Το παρελθόν είναι ένας σκοτεινός, παραμορφωτικός καθρέφτης. Το κοιτάζεις και το μόνο που βλέπεις είνα...

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

«Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» της Μαριάνα Ενρίκες (κριτική) – Μια εθιστική συλλογή διηγημάτων

Για τη συλλογή διηγημάτων της Μαριάννα Ενρίκες [Mariana Enriquez] «Οι κίνδυνοι του να καπνίζεις στο κρεβάτι» (μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου, εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: (© Unsplash). 

Γράφει η Φανή Χατζή

Πέντε χρόνια μετά τη σαγηνευτική συλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Ορθόδοξη θεολογία, ψυχοθεραπεία και βιοηθική – Δύο βιβλία, δύο χριστιανικές θεωρήσεις

Για τα βιβλία «Η θεραπεία της ψυχής – Πατέρες και ψυχολόγοι σε διάλογο», του Αλέξιου Ιερομόναχου Καρακαλλινού, και «Τα θεμέλια της βιοηθικής – Μια χριστιανική θεώρηση» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη-Κιοσόγλου), του Τρίσταμ Χ. Ένγκελχαρτ (Tristam H. Engelhardt Jr), που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αρμός.

Γ...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ