Για το μυθιστόρημα του Rafel Nadal «Ο γιος του Ιταλού» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος).
Της Λεύκης Σαραντινού
O ισπανικός εμφύλιος, ο απόηχος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο «γιος του Ιταλού», ο Ματέου, και ο Τσίρο, ο ίδιος ο Ιταλός, είναι οι τέσσερις πρωταγωνιστές στην ιστορική μυθιστορία του σημαντικού γνωστού Καταλανού συγγραφέα Ραφέλ Ναδάλ.
Η υπόθεση αναπτύσσεται γύρω από ένα άγνωστο, εν πολλοίς, πολεμικό γεγονός, το οποίο συνέβη το φθινόπωρο του 1943 στη γείτονα χώρα, την Ιταλία. Πρόκειται για τη βύθιση από τη Λουφτβάφε του θωρηκτού «Roma», του Ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού στα στενά του Μπονιφάτσιο. Πέντε καρδιακοί φίλοι βρίσκονται επάνω του την τραγική εκείνη στιγμή, εκ των οποίων μόνο δύο, ο πρωταγωνιστής Τσίρο και ένας ακόμα φίλος του θα βγουν ζωντανοί από τη φλεγόμενη κόλαση. Οι επιζώντες Ιταλοί ναύτες θα φιλοξενηθούν στη μικρή καταλανική λουτρόπολη, το Κάλντες ντε Μαλαβέγια, έως ότου τους επιτραπεί να επιστρέψουν στη σπαρασσόμενη από τον Εμφύλιο, μεταξύ των φασιστών και των δημοκρατών, Ιταλία. Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη μικρή λουτρόπολη, ο Τσίρο, «ο νεαρός που σφύριζε ναπολιτάνικα τραγούδια» θα γνωρίσει την Τζοάνα, «το κορίτσι που φύτευε κινέζικα γαρίφαλα» και έπλενε τα ρούχα του κατά τη διάρκεια της πολύμηνης παραμονής του εκεί. Ένας σφοδρός και απαγορευμένος έρωτας θα γεννηθεί μεταξύ του Ιταλού ναύτη και της Καταλανής, η οποία βιώνει το τέλμα μέσα στον ατυχή γάμο της.
Εξήντα χρόνια μετά το γεγονός αυτό, ο γιος της Τζοάνα, ο Ματέου, ένα παιδί που γνώρισε μονάχα την αδικία και την περιφρόνηση ως το «νόθο» τέκνο της φτωχικής οικογένειας, θα θελήσει να ανακαλύψει την ταυτότητά του αναζητώντας την ταυτότητα του αληθινού του πατέρα. Σύντομα όμως θα διαπιστώσει ότι, τελικά, δεν έχει και τόση σημασία το ίδιο το αποτέλεσμα, όσο το τι πιστεύουν οι άλλοι γι’ αυτό.
Ο συγγραφέας καταφέρνει να μας παρουσιάσει δύο διαφορετικές οπτικές για το ίδιο γεγονός στην αρχή και το τέλος του βιβλίου του, εκείνη της καταλανικής και εκείνη της ιταλικής οικογένειας.
Ο Ραφέλ Ναδάλ επινοεί έναν πρωτότυπο και αντισυμβατικό τρόπο για να διηγηθεί την ιστορία του. Το μυθιστόρημα ξεκινά εν έτει 2016 με μια συρραφή πρωτοπρόσωπων αφηγήσεων, του ίδιου του Ματέου, της γυναίκας του Νέους, του αδελφού του και των παιδιών του. Σε αυτό το πρώτο μέρος εξιστορούνται τα δύσκολα παιδικά χρόνια του Ματέου και η αναζήτηση του αληθινού του πατέρα, όταν, πατέρας πλέον και ο ίδιος, αποφασίζει να πάει στη Νάπολη προκειμένου να εξακριβώσει αν ισχύουν τις φήμες περί της πατρότητάς του, φήμες οι οποίες τον συνόδευαν αδιαλείπτως από όταν ήταν παιδί.
Το δεύτερο μέρος του βιβλίου, που είναι και το πιο ιστορικό, αφηγείται την περιπέτεια του Τσίρο και τον βομβαρδισμό του Roma. Το τρίτο είναι αφιερωμένο στην παραμονή του Τσίρο στο χωριό Κάλντες και στον έρωτά του με την Τζοάνα. Τέλος, το τέταρτο και τελευταίο μέρος περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο είδαν την αναζήτηση του Ματέου για τον πραγματικό του πατέρα οι υποτιθέμενοι Ναπολιτάνοι συγγενείς. Έτσι, ο συγγραφέας καταφέρνει να μας παρουσιάσει δύο διαφορετικές οπτικές για το ίδιο γεγονός στην αρχή και το τέλος του βιβλίου του, εκείνη της καταλανικής και εκείνη της ιταλικής οικογένειας.
Γοητεύουν οι πανέμορφες περιγραφές της καταλανικής υπαίθρου, με τα χρώματα της φύσης, τα λουλούδια και τα παιχνίδια των παιδιών, αλλά και η ακριβής αναπαράσταση της καθημερινής ζωής στην ουδέτερη φρανκική Ισπανία μεσούντος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο συντηρητισμός της κοινωνίας και του εκκλησιαστικού κόσμου, ο φασισμός και η αντιπαλότητα με τους δημοκράτες, καθώς και οι σκηνές από τον βομβαρδισμό του θωρηκτού «Roma», αποτελούν τον απεχθή αντίποδα απέναντι στις ειδυλλιακές φυσικές περιγραφές του Ναδάλ. Σκιαγραφείται έτσι μια χώρα που μπορεί να έμεινε αλώβητη από τη λαίλαπα του πολέμου, αλλά όχι και από τις εσωτερικές διενέξεις μεταξύ φασιστών και δημοκρατικών, από τα βασανιστήρια και τις φυλακίσεις της δικτατορίας.
* Η ΛΕΥΚΗ ΣΑΡΑΝΤΙΝΟΥ είναι συγγραφέας, ιστορικός και καθηγήτρια μουσικής. Τελευταίο της βιβλίο, η μελέτη «Μύθοι που έγιναν ιστορία» (εκδ. Ενάλιος).
Ο γιος του Ιταλού
RAFEL NADAL
Μτφρ. ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΒΑΣΙΛΑΚΟΥ
ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ 2021
Σελ. 584, τιμή εκδότη €15,50
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Δεν ξέρω πώς να το πω. Μερικές φορές δεν είμαστε όσο θα έπρεπε ευγνώμονες. Η μετάβαση απ’ το τίποτε στο όλα θα έπρεπε να με κάνει να νιώθω απόλυτη πληρότητα. Το ότι μπορώ να βοηθήσω όποιον έχει ανάγκη, όποτε αυτό είναι απαραίτητο. Το ότι μπορώ να καλύπτω τις ανάγκες της οικογένειάς μου χωρίς στερήσεις. Δεν ξέρω, αυτή είναι μία από τις μεγαλύτερες ικανοποιήσεις της ζωής».
