triferi adiaforia

Για το μυθιστόρημα του Peter Stamm «Η τρυφερή αδιαφορία του κόσμου» (μτφρ. Μαριάννα Τσάτσου, εκδ. Καστανιώτη). Φωτογραφία © Milada Vigerova / Unsplash

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Δεν υπάρχει κανείς μας που να μην αναρωτιέται μια στο τόσο, «Τι θα γινόταν αν έκανα εκείνη ή την άλλη επιλογή, όταν μου είχε δοθεί η ευκαιρία; Πού θα βρισκόμουν σήμερα; Πώς θα ήταν η ζωή μου; Εάν ήταν δυνατόν να γύριζα πίσω τον χρόνο, θα έκανα άραγε πάλι τα ίδια λάθη; Ή η σημερινή μου πείρα θα με προστάτευε;» Αυτές οι σκέψεις, βέβαια, είναι άγονες και ατελέσφορες: ο χρόνος δεν μπορεί να γυρίσει πίσω. 

Ο Κρίστοφ πάλι, ο κεντρικός πρωταγωνιστής αυτού του μικρού σε μέγεθος –αλλά όχι σε αξία– μυθιστορήματος, δεν χρειάζεται να έχει τέτοιες απορίες, γιατί, υπό μία έννοια, μπορεί να γυρίσει πίσω στο παρελθόν. Ή μάλλον, το ίδιο το παρελθόν έρχεται μπροστά του, σήμερα. Και τον συνταράζει. Ξαφνικά, νιώθει πως εκείνη η κοπέλα που βλέπει ξαφνικά, μια νεαρή ηθοποιός, δεν είναι άλλη από τη Μαγκνταλένα, το κορίτσι με το οποίο ήταν ερωτευμένος πριν από είκοσι χρόνια. Αλλά σαν να μην την έχει αγγίξει ο χρόνος, όπως βέβαια άγγιξε τον ίδιο.

«Με το που είδα τη Λένα στη σκηνή τρόμαξα από την ομοιότητά της με τη Μαγκνταλένα. Όταν όμως βγήκε από το ξενοδοχείο και στάθηκε λίγα μέτρα μακριά μου, μου κόπηκε η ανάσα και για ένα λεπτό παρέλυσα. Δίστασε λιγάκι και κοίταξε αριστερά δεξιά στον δρόμο, ύστερα κατευθύνθηκε ολοφάνερα τυχαία αλλά αποφασιστικά προς το κέντρο της πόλης. Περπατούσε αρκετά γρήγορα και, χωρίς να το πολυσκεφτώ, την ακολούθησα. Ήταν ίδια ακριβώς με τη Μαγκνταλένα μου, όπως με είχε συνοδεύσει πριν από δεκαέξι χρόνια στη Στοκχόλμη. Βάδιζε αέρινα, σχεδόν χοροπηδώντας όπως εκείνη, είχε τις ίδιες εκφράσεις – ένα μείγμα έκπληξης και ευθυμίας. Μερικές φορές τέντωνε ξαφνικά τον λαιμό της και κοιτούσε προς τα επάνω, λες και είχε ακούσει ή κοιτούσε κάτι, κατόπιν σοβάρευε, και για ένα λεπτό φαινόταν σαν να αφουγκράζεται κάτι που μόνο εκείνη μπορούσε να ακούσει». 

Προφανώς, αυτή εδώ η άλλη Μαγκνταλένα δεν είναι πια μαζί του: η Λένα, που το όνομά της, όπως τα πάντα επάνω της, θυμίζει αυτό της παλιάς του αγαπημένης, ζει με τον εαυτό του (με μία εκδοχή του εαυτού του, αν είναι ποτέ δυνατόν) σε εκείνη τη νεαρή ηλικία, έναν άντρα ονόματι Κρις· είναι πιθανότατα ερωτευμένη μαζί του· κάνουν σχέδια για τη ζωή τους· και –κατά πάσα βεβαιότητα– θα χωρίσουν και πάλι. Γιατί εκείνος ο άλλος, ο νεότερος εαυτός του, δεν θα μπορέσει να αποφύγει ξανά τα ίδια λάθη. Ή μήπως όχι; 

Ξαφνικά, νιώθει πως εκείνη η κοπέλα που βλέπει ξαφνικά, μια νεαρή ηθοποιός, δεν είναι άλλη από τη Μαγκνταλένα, το κορίτσι με το οποίο ήταν ερωτευμένος πριν από είκοσι χρόνια. Αλλά σαν να μην την έχει αγγίξει ο χρόνος, όπως βέβαια άγγιξε τον ίδιο.

Ο Κρίστοφ πρέπει να το ανακαλύψει, πρέπει να το ερευνήσει. Αν μη τι άλλο, είναι απόλυτη ανάγκη να μιλήσει μ’ αυτό το κορίτσι – να την προειδοποιήσει. Και ίσως να της ζητήσει μια δεύτερη ευκαιρία. Ίσως, ακόμη-ακόμη, και για να πάρει τη θέση αυτού του Κρις.

«Τελικά σηκώθηκε, έστριψε αποφασιστικά και με γοργό βήμα διέσχισε τις αίθουσες από τις οποίες είχε περάσει νωρίτερα, βγήκε από το Μουσείο και επέστρεψε στο ξενοδοχείο. Ήμουν εντελώς εξαντλημένος, όχι από τη βιαστική πορεία μέσα στην πόλη, αλλά από τα συναισθήματά μου. Έγραψα ένα σύντομο σημείωμα στη ρεσεψιόν και παρακάλεσα τον θυρωρό να το πάει στο δωμάτιο της Λένα. “Παρακαλώ συναντήστε με αύριο στις δύο το μεσημέρι στο νεκροταφείο πλάι στο δάσος. Θα ήθελα να σας διηγηθώ μια ιστορία”».

stamm 1

Ο Πέτερ Σταμ γεννήθηκε το 1963 στην Ελβετία. Σήμερα ζει κοντά στη Ζυρίχη. Στα γράμματα εμφανίστηκε με το βιβλίο του Άγκνες (“Agnes”, 1998), που τον έκανε ευρύτερα γνωστό. Έκτοτε έχει δημοσιεύσει πολλά μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων, θεατρικά κείμενα και δοκίμια. Το 2013 διεκδίκησε το Διεθνές Βραβείο Booker για το σύνολο του έργου του. Την αμέσως επόμενη χρονιά, το 2014, τιμήθηκε με το Βραβείο Φρίντριχ Χέλντερλιν.

politeia link more

Έχουμε να κάνουμε με μία Ημέρα της Μαρμότας εδώ, αλλά όχι σε ένα μικρό, γραφικό χωριό: σε ολόκληρη τη ζωή ενός ανθρώπου. Στη ζωή του, και στη λογοτεχνία: ο Κρίστοφ γράφει, έγραφε από πάντα, και πάντα η ζωή του, ο εαυτός του, αλλά και η Μαγκνταλένα, βρίσκονταν μέσα στα βιβλία του. Ή καλύτερα σε εκείνο το ένα βιβλίο, που ήταν όλος του ο εαυτός.

«Δεν χρειαζόμουν αποδείξεις για μια ζωή που είχα ζήσει και θυμόμουν. Παρ’ όλα αυτά δεν συνέχισα τις έρευνες, ίσως γιατί ενδόμυχα φοβόμουν πως ο Κρις θα μπορούσε να έχει δίκιο και ολόκληρη η ζωή μου, η ύπαρξή μου, να ήταν απλώς ένα αποκύημα φαντασίας, ένα ψέμα. Προτιμούσα να σκέφτομαι τη γνωριμία με τη Μαγκνταλένα, την πεζοπορία μας στο βουνό, τους χαριτωμένους μας διαλόγους, ότι πήγαινα να την πάρω μετά τις παραστάσεις, το πρώτο μας φιλί, την πρώτη φορά που κοιμηθήκαμε μαζί. Στη σκέψη μου βίωνα την αρχή της σχέσης μας ακόμα μία φορά και η λαχτάρα μου για τη Μαγκνταλένα έγινε και πάλι τόσο δυνατή όπως τότε που με είχε εγκαταλείψει. Χωρίς συγκεκριμένο σκοπό, κάθισα ένα βράδυ και έγραψα την πρώτη πρόταση του βιβλίου που είχα γράψει πριν δεκαέξι χρόνια και το οποίο, όπως είχε ισχυριστεί ο Κρις, δεν είχε υπάρξει ποτέ. Ο Κρις θα συναντούσε τη Λένα, θα την ερωτευόταν και θα αγαπιόντουσαν, αλλά δεν μπορούσε να μου πάρει τη Μαγκνταλένα και το βιβλίο μου».

Έχουμε να κάνουμε με μία πολύ καλογραμμένη, ευχάριστη, απολαυστική στην ανάγνωσή της νουβέλα, που επίτηδες συγχέει σε διάφορα σημεία το τότε και το τώρα, τον Κρίστοφ/Κρις και τη Μαγκνταλένα/Λένα, τη Στοκχόλμη και τη Βαρκελώνη, την πόλη και την επαρχία· για μια ιστορία γύρω από τις εκδοχές της πραγματικότητας που μπορούμε να ζήσουμε, για το πόσο είμαστε σε θέση να επηρεάσουμε τα πράγματα, για το πόσο είμαστε έρμαια αυτού του μεγάλου ποταμού που είναι η ζωή – και για τη σημασία της καταγραφής του εαυτού μας σε μια ευρεία ιστόρηση. Ο γερμανόφωνος Ελβετός Πέτερ Σταμ αφηγείται απλά, χωρίς εξάρσεις, έχοντας σχεδιάσει με πολύ μεγάλη μαεστρία τη διπλή ιστορία του με τους σωσίες, αυτούς τους Doppelgänger, που ανησυχούν και αγχώνονται, αγαπιούνται και χωρίζουν, τσακώνονται και συναντιούνται ξανά και ξανά, σχεδιάζουν και βλέπουν τα σχέδιά τους να ματαιώνονται αέναα, σε ένα γαϊτανάκι εκδοχών που ανοίγονται η μία μετά την άλλη μπροστά τους.

stammΈνα γλυκό, μελαγχολικό βιβλίο για τις πιθανότητες στη ζωή μας (γι’ αυτό το «What if…?»), που σε βάζει διαρκώς σε σκέψεις. Από τα κείμενα εκείνα που μένουν στο μυαλό σου για μέρες μετά από το τέλος της ανάγνωσης. Ωραία λογοτεχνία, λογοτεχνία αξιώσεων.

«Ήμασταν τρία χρόνια μαζί. Κάποια στιγμή άφησα το διαμέρισμά μου και πήγα να μείνω μαζί της. Στο μεταξύ, εκείνη έπαιζε σε έναν ανεξάρτητο θίασο κι εγώ έγραφα πλέον πολύ σπάνια για τη διαφημιστική εταιρεία. Αντ’ αυτού, ξεκίνησα να εργάζομαι για εφημερίδες και περιοδικά. Δεν είχα εγκαταλείψει ποτέ τελείως την επιθυμία να γράψω λογοτεχνία, ωστόσο δεν έκανα και πολλές προσπάθειες για να την πραγματοποιήσω. Το κείμενο για τη Μαγκνταλένα και τη ζωή μου δεν είχε οδηγήσει πουθενά. Κάποια στιγμή τής είχα μιλήσει γι’ αυτό, αλλά εκείνη ισχυρίστηκε ότι συμβαίνουν τόσο λίγα στη ζωή μας ώστε να προκύψει λογοτεχνία». 

Ναι, ο χρόνος δεν μπορεί να γυρίσει πίσω – αλλά μπορεί να γίνει λογοτεχνία.

Αφού πούμε ότι η μετάφραση της Μαριάννας Τσάτσου μάς άρεσε πολύ, να κλείσουμε αυτό το σημείωμα θυμίζοντας ότι η σειρά «Συγγραφείς απ’ όλο τον κόσμο» του Καστανιώτη τοποθετείται στην πρωτοπορία της ξένης λογοτεχνίας στην Ελλάδα, μία παράδοση που κρατά πολλά χρόνια τώρα. Και πάντα, σ’ αυτή τη δεύτερη εποχή της, σε υψηλότατο επίπεδο. Είναι καλό να επενδύουν οι αναγνώστες ένα κομμάτι από το μπάτζετ τους στη σειρά, διαβάσουν δεν διαβάσουν άμεσα τα βιβλία. Ειδικά δε επιλέγοντας τις πρώτες εκδόσεις, αυτές με το σκληρό εξώφυλλο. Το αξίζουν.

* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Ένα παγωτό για τον Ισίδωρο» (εκδ. Κλειδάριθμος).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

«Ελευθέριος Βενιζέλος, ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλύτρωτων''» της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου (κριτική) – Νέα στοιχεία για τη δράση του Κρητικού πολιτικού

Για το βιβλίο της Σοφίας Ηλιάδου-Τάχου «Ελευθέριος Βενιζέλος. Ο ''Αρχηγός της Φυλής'', ο ''Λυτρωτής των Αλυτρώτων''. Μέσα από τα αρχεία της Επιτροπής Εθνικής Αμύνης Κωνσταντινουπόλεως (1920-1922)» (εκδ. Gutenberg). 

Γράφει ο Σήφης Μπουζάκης

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

10 κλασικά λογοτεχνικά έργα που έφεραν στο φως τη ΛΟΑΤΚΙ+ εμπειρία

Τα τελευταία χρόνια, η κουίρ λογοτεχνία έχει ανανεωθεί με σύγχρονους εκπροσώπους όπως ο Όσεαν Βουόνγκ ή η Κάρμεν Μαρία Ματσάδο. Εάν αναζητούσαμε, όμως, τις βάσεις ενός κουίρ λογοτεχνικού Κανόνα θα έπρεπε να πάμε πιο πίσω, σε κάποια βιβλία καθοριστικά για την ομοερωτική λογοτεχνία αλλά και για τη λογοτεχνία γενικότερ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ