Για το μυθιστόρημα της Sigrid Nunez «Ο φίλος» (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Πίνακας του Erik Renssen © «Writing woman with dog» (2019).
Του Κυριάκου Αθανασιάδη
Αν θέλαμε να διακρίνουμε το κυριότερο χαρακτηριστικό αυτού του σύντομου μυθιστορήματος, θα ήταν το εξής: δεν χρειάζεται να κρατάς μολύβι για να υπογραμμίζεις διαβάζοντάς το (μία συνήθεια που καλό είναι να επανεκτιμηθεί, ειδικά τώρα που ο κόσμος δεν πολυαγοράζει γραφική ύλη), καθώς σύντομα θα παραδεχτείς πως κάπου το μισό βιβλίο –τουλάχιστον– μπορεί άνετα να υπογραμμιστεί.
Όχι μόνο γιατί είναι ένα πολύ καλό βιβλίο. Που είναι. Έλαβε, δικαιότατα, το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ για το 2018. Αλλά γιατί ακριβώς ένα μεγάλο μέρος του συντίθεται από υπάρχουσες αποστροφές για τη γραφή, για τα βιβλία, για το γράψιμο, για τους συγγραφείς, για τη δημιουργική γραφή, για τον αγώνα των συγγραφέων, για τη διδασκαλία της γραφής, για την πάλη με την αφήγηση και τις λέξεις, για τη ματαιοπονία όλου αυτού του πράγματος. Η Νιούνεζ μιλά για τον εαυτό της σαν συγγραφέα και καθηγήτρια δημιουργικής γραφής, η ηρωίδα της είναι συγγραφέας και καθηγήτρια δημιουργικής γραφής, και ο δευτεραγωνιστής του βιβλίου, ο μεγάλος της έρωτας, ναι, είναι και εκείνος συγγραφέας και καθηγητής δημιουργικής γραφής, και μάλιστα ο δάσκαλος και μέντοράς της – αν και αυτός έχει πεθάνει πριν από την αρχή της πρωτοπρόσωπης αυτής αφήγησης: αυτοκτόνησε.
Ένα μεγάλο μέρος του συντίθεται από υπάρχουσες αποστροφές για τη γραφή, για τα βιβλία, για το γράψιμο, για τους συγγραφείς, για τη δημιουργική γραφή, για τον αγώνα των συγγραφέων, για τη διδασκαλία της γραφής, για την πάλη με την αφήγηση και τις λέξεις, για τη ματαιοπονία όλου αυτού του πράγματος.
Πριν αυτοκτονήσει όμως, φρόντισε να αφήσει στην αφηγήτρια κάτι. Όχι βέβαια χρήματα, αλλά ούτε και κάποιο χειρόγραφο. Της κληροδότησε τον σκύλο του, έναν Μεγάλο Δανό – έναν πελώριο Μεγάλο Δανό, και μάλιστα έναν Μεγάλο Δανό μιας κάποιας ηλικίας, ένα σκυλί-γίγαντα που έχει μεγάλη ανάγκη από φροντίδα. Και από χώρο.
Η αφηγήτρια ζει στο Μανχάταν, σε ένα εξαιρετικά μικρό διαμέρισμα, σε μια γκαρσονιέρα. Και δεν έχει χρήματα για να μετακομίσει σε μεγαλύτερο σπίτι. Μα ούτε και δέχεται η πολυκατοικία της σκύλους – το γράφει στο συμβόλαιο, και ο θυρωρός οφείλει να την καταγγείλει άμεσα, αν και με πόνο ψυχής, έτσι και δεν θέλει να χάσει τη δουλειά του. Αλλά να που η αφηγήτρια δέχτηκε αυτό το σκυλί –και πώς αλλιώς–, ένα σκυλί μάλιστα που δεν φαίνεται και να τη συμπαθεί πολύ, και που βασανίζεται εμφανώς από μελαγχολία: έχασε τον άνθρωπό του. Οπότε, τι μπορεί να κάνει; Πώς θα τα καταφέρει; Ναι, δεν είναι εύκολο και, ναι, μπορεί (και πρέπει) να απορροφήσει ένα πολύ μεγάλο μέρος της ζωής σου, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της καθημερινότητάς σου. Και βέβαια μπορεί να σε κινητοποιήσει να γράψεις. Αν είσαι συγγραφέας, θα πιαστείς από οτιδήποτε.
 |
| Η Sigrid Nunez γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Νέα Υόρκη. Η μητέρα της ήταν Γερμανίδα και ο πατέρας της είχε καταγωγή από την Κίνα και τον Παναμά. Η Nunez διδάσκει δημιουργική γραφή στο πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Ο φίλος ήταν το έβδομο μυθιστόρημά της, το οποίο κέρδισε το 2018 το National Book Award for Fiction. Ήταν στα μπεστ σέλερ των New York Times, στη μακρά λίστα για το International Dublin Literary Award καθώς επίσης και στην κατηγορία μεταφρασμένου μυθιστορήματος για το γαλλικό 2019 Prix Femina. Το τελευταίο της μυθιστόρημα What Are You Going Through (2020) μιλάει για τη φιλία δύο γυναικών, τη φθορά του σώματος καθώς και το δικαίωμα σε έναν αξιοπρεπή θάνατο. |
Έχουμε λοιπόν να κάνουμε με ένα διπλό βιβλίο: από τη μία ο αγώνας, το πάθος και τα πάθη της συγγραφής και της διδασκαλίας της. Και από την άλλη ο αγώνας για τη συμβίωση με έναν πελώριο σκύλο, έναν γίγαντα που υποφέρει από μελαγχολία – και γηρατειά. Ο τρόπος που η Νιούνεζ περνά από το ένα θέμα στο άλλο είναι απίστευτος – χρειάζεται μεγάλη μαστοριά για να ισορροπείς αυτά τα πράγματα σε ένα κείμενο που του λείπει σχεδόν απολύτως οποιαδήποτε πλοκή, και, παρά ταύτα, να αναγκάζεις τον αναγνώστη σου να τρέχει τις σελίδες σαν να διαβάζει whodunnit, ενώ παράλληλα δεν χάνεις ποτέ την ευκαιρία να μιλήσεις για την απώλεια, τη μνήμη, τον έρωτα, το σεξ, την κατάθλιψη, τον θάνατο, την αυτοκτονία – και για ένα σωρό συγγραφείς, όλους λίγο-πολύ γνωστούς, από παλιούς και κλασικούς μέχρι, λόγου χάρη, τον Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ.
Οι φίλοι των σκύλων θα ξετρελαθούν με το βιβλίο, αυτό είναι δεδομένο, αλλά οι συγγραφείς και όσοι ασχολούνται έστω και περιφερειακά με τη συγγραφή θα το ερωτευτούν – κάποιοι από αυτούς, όμως, θα το μισήσουν κιόλας. Γιατί η Νιούνεζ μιλά με μεγάλη ειλικρίνεια για το γράψιμο, κι όταν μιλάς με μεγάλη ειλικρίνεια για το γράψιμο, για τους λόγους που οδηγούν κάποιον σ’ αυτό, για τις αναποδιές της δουλειάς, για τις ματαιώσεις, για τη δυστυχία της, και βέβαια για την προφανή αναγκαιότητα της διδασκαλίας της, θα πεις και πράγματα που δεν θα αρέσουν σε κάποιους.
Ένα ευθύ, ρεαλιστικό, ειλικρινές, εξομολογητικό, συγκινητικό (ενίοτε σπαρακτικό) αλλά και χιουμοριστικό μυθιστόρημα βαθιάς πρωτοτυπίας, σοφά γραμμένο, με ένα κεφάλαιο (το ενδέκατο) σεμινάριο δημιουργικής γραφής από μόνο του.
Το προτείνουμε με ενθουσιασμό και στις δύο κατηγορίες αναγνωστών. Όσοι μάλιστα τυχαίνει να ανήκουν και στις δύο κατηγορίες, άνετα θα το ανακηρύξουν #1 βιβλίο της χρονιάς τους. Αλλά προφανώς θα εκτιμηθεί και από τους απαιτητικούς αναγνώστες της σύγχρονης λογοτεχνίας.
Ένα ευθύ, ρεαλιστικό, ειλικρινές, εξομολογητικό, συγκινητικό (ενίοτε σπαρακτικό) αλλά και χιουμοριστικό μυθιστόρημα βαθιάς πρωτοτυπίας, σοφά γραμμένο, με ένα κεφάλαιο (το ενδέκατο) σεμινάριο δημιουργικής γραφής από μόνο του.
Ωραία μετάφραση από τον Γιώργο Λαμπράκο, μια καθ’ όλα ευχάριστη τυποτεχνικά έκδοση – κοινό γνώρισμα άλλωστε όλων των βιβλίων της ωραίας πολυτονικής σειράς Aldinaπου μας προσφέρουν οι εκδόσεις Gutenberg.
* Ο ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, «Ένα παγωτό για τον Ισίδωρο» (εκδ. Κλειδάριθμος).
Ο φίλος
SIGRID NUNEZ
Μτφρ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΑΜΠΡΑΚΟΣ
GUTENBERG 2021
Σελ. 248, τιμή εκδότη €14,00
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Της λέω ότι είχες χάσει κάθε πίστη στο σκοπό της μυθοπλασίας – κανένα μυθιστόρημα στις μέρες μας, όσο υπέροχα γραμμένο ή γεμάτο ιδέες κι αν είναι, δεν πρόκειται να ασκήσει ουσιαστική επίδραση στην κοινωνία, ενώ είναι αδιανόητο να συμβεί κάτι σαν αυτό που οδήγησε τον Αβραάμ Λίνκολν να πει, όταν συνάντησε τη Χάριετ Μπίτσερ Στόου [συγγραφέα της Καλύβας του μπαρμπα-Θωμά], το 1862: “Ώστε εσύ λοιπόν είσαι η κυριούλα που έγραψε το βιβλίο χάρη στο οποίο ξέσπασε αυτός ο μεγάλος πόλεμος”. Αν ο Αβραάμ Λίνκολν όντως το είπε».
