moiroloi kentriki

Για το μυθιστόρημα της Karen Köhler «Μοιρολόι» (μτφρ. Αλεξάνδρα Παύλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η Κάρεν Κέλερ (Karen Köhler) ζει στο Αμβούργο. Έχει σπουδάσει θέατρο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Για τη συγγραφή του βιβλίου η Κέλερ ταξίδεψε στην Ελλάδα –η χώρα μας αποτελεί ούτως ή άλλως αγαπημένο της προορισμό–, μίλησε με ανθρώπους ακριτικών νησιών, πήρε συνεντεύξεις ζητώντας από εκείνους να ανασύρουν από τη μνήμη τους εικόνες του παρελθόντος, έκανε μια πολύ συστηματική οργάνωση των πληροφοριών που συνέλεξε και έπλεξε ένα παραμύθι με έναν δικό της, ξεχωριστό τρόπο. Ίσως σε κάποιους φανεί αναχρονιστικό, έρχεται όμως να μας θυμίσει ότι δεν είναι παντού δεδομένα τα πράγματα που εμείς θεωρούμε ως τέτοια.

Ένα φανταστικό σκηνικό

Το Όμορφο Χωριό, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία, τοποθετείται σε ένα μικρό νησί, σε ένα απροσδιόριστο σημείο της ελληνικής επικράτειας. Μια κλειστή κοινωνία που, υποτίθεται για την ασφάλεια των πολιτών της, ζει αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Διοικείται από δεκατρείς άνδρες, τους Πρεσβύτερους. Εκείνοι αποφασίζουν για τα εμπορεύματα που θα μπουν στο χωριό, για τους γάμους που θα γίνουν, για το πώς θα μοιραστούν τα αγαθά της γης. Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι δεκατρείς Πρεσβύτεροι και το ιερό βιβλίο του χωριού, η Κοραβέλ, καθορίζουν τους νόμους της μικρής κοινωνίας. Οι παραβάτες τιμωρούνται με δέσιμο στον ξύλινο πάσσαλο στη μέση της πλατείας. Το χωριό έχει έναν δικό του τρόπο να μετρά τον χρόνο, να ανταλλάσσει προϊόντα, έχει δικούς του θεούς, δικές του λατρευτικές τελετές με συγκεκριμένο τελετουργικό. Δεν υπάρχει καμία επαφή με τον έξω κόσμο, καμία ενημέρωση για το τι συμβαίνει σε αυτόν. Κανείς δεν μπορεί να φύγει από το χωριό, κανείς δεν επιτρέπεται να πάει κοντά στη θάλασσα, απαγορεύεται ακόμα και το κολύμπι.

moiroloi 2

Η παρείσακτη

Όσο δύσκολο είναι να φύγει κάποιος από εκεί, άλλο τόσο είναι και το να έρθει κάποιος από αλλού. Η κοινωνία του χωριού δεν δέχεται ξένους και είναι έτοιμη να αφήσει να πεθάνει το νεογέννητο κορίτσι που ο ιερέας του χωριού βρίσκει σε ένα χαρτόκουτο ένα χειμωνιάτικο βράδυ. Αυτό το ξένο μέλος θεωρείται ότι έχει μαγικές ικανότητες και ότι προκαλεί την οργή των θεών προς τους ανθρώπους. Όμως, ο ιερέας που το βρήκε, αποφασίζει να το μεγαλώσει και να του προσφέρει την αγάπη και τις γνώσεις του, κόντρα στο μίσος των υπολοίπων. Το μόνο που δεν μπορεί να του δώσει είναι ένα όνομα, καθώς δεν ανήκει στο χωριό και δεν μπορεί να γραφτεί στους καταλόγους του. Κι ενώ «ο κόσμος είναι τόσο γεμάτος από πράγματα που έχουν όνομα», εκείνη για όλους είναι το Κορίτσι. Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Αυτό, βέβαια, δεν την εμποδίζει να θαυμάζει τη φύση και να απολαμβάνει τα δώρα της, να αναρωτιέται για ό,τι συμβαίνει γύρω της και να ψάχνει απαντήσεις στους προβληματισμούς της, να αμφισβητεί τους άδικους νόμους και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να διαρρήξει το ασφυκτικό περιβάλλον στο οποίο ζει και ταυτόχρονα να αφυπνίσει τις υπόλοιπες γυναίκες ώστε, όλες μαζί, να διεκδικήσουν κάποια στοιχειώδη δικαιώματα.

«Τι θα συμβεί στην πλάση άμα πάψω να είμαι μάρτυρας της ύπαρξής της; Είναι η πλάση υπαρκτή ακόμα κι όταν εγώ δεν την βιώνω; Ίσως τίποτα δεν υπάρχει πραγματικά, ίσως είμαστε όλοι μόνο μια ιδέα, μια σπίθα, μια στιγμή, ένα παιχνίδι, ένα όνειρο των θεών. Υπάρχουν οι θεοί;»

Η δυσχερής θέση της γυναίκας

Στο φανταστικό αυτό χωριό της ιστορίας μας, ο διαχωρισμός των ανθρώπων με βάση το φύλο τους είναι εξωφρενικά έντονος. Οι γυναίκες δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, δεν έχουν δικαίωμα επιλογής συντρόφου, δεν έχουν δικαίωμα να φορούν παντελόνια, δεν έχουν δικαίωμα να φέρνουν αντίρρηση στους άνδρες, γενικά δεν έχουν κανένα δικαίωμα παρά μόνο υποχρεώσεις.

Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Βέβαια, για το θέμα της άνισης μεταχείρισης των γυναικών και της κακοποίησής τους από τους άνδρες, έχουν ήδη γραφτεί πολλά. Παρά ταύτα, ακόμα δεν έχει εξομαλυνθεί η κατάσταση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Η ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου όμως δεν προτείνεται μόνο γι’ αυτό αλλά και για τον γοητευτικό τρόπο γραφής, για τις ζωντανές εικόνες, για τις γεύσεις και τις μυρωδιές που αποπνέουν οι σελίδες του, για την ιδιαίτερη προσέγγιση του θέματος, για τον παλμό και τη ζωντάνια του κειμένου.

Koehler Rothe
Η Κάρεν Κέλερ σπούδασε θέατρο και εργάστηκε στον χώρο αυτό δώδεκα χρόνια. Σήμερα ζει στο Αμβούργο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Το 2017 έλαβε την υποτροφία Grenzgänger από το Ίδρυμα Robert Bosch και το 2018 κέρδισε την υποτροφία εργασίας του German Literature Fund για το Μοιρολόι, το οποίο βρέθηκε στη
μακρά λίστα των υποψηφιοτήτων για το German Book Prize 2019.

 

Το μοιρολόι σαν επιστέγασμα μιας ολοκληρωμένης ζωής

Όταν ένα μέλος του χωριού πεθαίνει, πριν να οδηγηθεί στην καύση, μια ομάδα γυναικών συνθέτει το μοιρολόι του. Ένα είδος τραγουδιού στο οποίο εξυμνούνται οι χάρες και τα προτερήματα του θανόντος και εξαίρονται τα επιτεύγματά του. Είναι η ιστορία της ζωής του, η απόδειξη της παρουσίας του στη γη. Αυτή την τιμή όμως την απολαμβάνουν μόνο τα μέλη της κοινότητας. Γι’ αυτό και η ηρωίδα που δεν έχει όνομα τραγουδάει μόνη το μοιρολόι της.

Τραγουδάει για τη ζωή της, για τον αγώνα της να επιβιώσει σε μια σκληρή και απάνθρωπη κοινωνία, θρηνεί για τις χαμένες ευκαιρίες και τον χαμένο χρόνο, αμφισβητεί τους άδικους θείους και ανθρώπινους νόμους, υμνεί τη φύση και τη ζωή, επιβεβαιώνει τη θέληση να αγωνιστεί για το δικαίωμα στη γνώση, για την αγάπη και την ελευθερία, για ίσες ευκαιρίες, για την κατάργηση των έμφυλων διακρίσεων.

«Θέλω να καπνίζω κι εγώ στριφτά τσιγάρα, να φοράω παντελόνια και να πίνω κρασί για πρωινό άμα έχω όρεξη και να διαβάζω βιβλία για το κινούν ακίνητο… Γιατί είναι έτσι οι νόμοι μας; Γιατί ο Γιάννης απαγορεύεται να τραγουδάει; Γιατί ο Κρίστοφ απαγορεύεται να μαγειρεύει; Γιατί οι γυναίκες απαγορεύεται να ψηφίζουν; Γιατί πρέπει να στειρώνονται μετά το τρίτο παιδί; Γιατί απαγορεύεται να διαβάζω και να γράφω; Να έχω όνομα; Γιατί όλα χωρίζονται σε ένα άντρας-γυναίκα, είτε το ένα είτε το άλλο; Θέλω να είμαι απλώς άνθρωπος».

Ολόκληρο το βιβλίο έχει γραφτεί με τη μορφή τραγουδιού. Δεν έχει κεφάλαια αλλά στροφές. Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης γίνεται από το στόμα της νεαρής κοπέλας που δεν έχει όνομα. Κι όταν το αγόρι που ερωτεύεται της δίνει όνομα, αγάπη και υπόσταση, η αφήγηση γίνεται τριτοπρόσωπη και κάπως αποστασιοποιείται. Η γλώσσα του κειμένου απλή, παιδική, οι λέξεις καθημερινές και συνηθισμένες, κάποιες επινοημένες από την ηρωίδα, το ύφος κάθε άλλο παρά εξεζητημένο. Είναι όμως τέτοιος ο τρόπος της αφήγησης, ο συνδυασμός και η χρήση των λέξεων, που μαγεύει και καθηλώνει τον αναγνώστη. Καταφέρνει να του μεταδώσει το ξάφνιασμα κάθε παιδικής ανακάλυψης, τη λαχτάρα για εξερεύνηση του εαυτού και του κόσμου, την αγνότητα και την αφέλεια της παιδικής ψυχής συνδυασμένη με τη δύναμη της θέλησης, την επιμονή και το πείσμα για την διεκδίκηση ταυτότητας και μιας θέσης στο κοινωνικό σύνολο, την αγάπη για τη φύση και τα πλάσματά της, καθώς «την αγάπη δεν την ενδιαφέρει αν είσαι κότα, γάτα ή άνθρωπος». Η πολύ καλή μετάφραση της Αλεξάνδρας Παύλου διατηρεί μέχρι το τέλος τη φρεσκάδα και τη δύναμη του κειμένου.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


kohler covΜοιρολόι
KAREN KÖHLER
Μτφρ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΟΥ
ΨΥΧΟΓΙΟΣ 2020
Σελ. 512, τιμή εκδότη €17,70

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το γυάλινο ξενοδοχείο, της Έμιλι Μάντελ

Το γυάλινο ξενοδοχείο, της Έμιλι Μάντελ

Για το μυθιστόρημα της Emily St. John Mandel «Το γυάλινο ξενοδοχείο» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ίκαρος).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο εύκολο είναι να αλλάξει κανείς ολοκληρωτικά τη ζωή του; Να μεταπηδήσει από μια οικονομική κατάσταση σε μια άλλη ...

Το πέρασμα του μακελάρη, του Τζον Γουίλιαμς

Το πέρασμα του μακελάρη, του Τζον Γουίλιαμς

Για το μυθιστόρημα του John Williams «Το πέρασμα του μακελάρη» (μτφρ. Αθηνά Δημητριάδου, εκδ. Gutenberg).

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Το πέρασμα του μακελάρη, ένα μυθιστόρημα-«γουέστερν» από τον συγγραφέα του Στόουνερ, Τζον Γουίλια...

Χιλιανός ποιητής, του Αλεχάντρο Σάμπρα – Άνδρες εραστές, άνδρες ποιητές

Χιλιανός ποιητής, του Αλεχάντρο Σάμπρα – Άνδρες εραστές, άνδρες ποιητές

Για το μυθιστόρημα του Alejandro Zambra «Χιλιανός ποιητής» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

«Πρώιμο έργο», «Οικογενειακή επανένωση», «Poetry in motion» και «Πάρκε ντελ Ρεκουέρδο» («Το πάρκο των αναμνήσεων») τιτλ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γκυστάβ Φλωμπέρ: «...η ανούσια ζωή που ζούσε ήταν η ευτυχία που είχε ονειρευτεί»

Γκυστάβ Φλωμπέρ: «...η ανούσια ζωή που ζούσε ήταν η ευτυχία που είχε ονειρευτεί»

Μια μέρα σαν σήμερα, 8 Μαϊου 1880, πέθανε στην πόλη Κρουασέ στη Νορμανδία της Γαλλίας ο Γκυστάβ Φλωμπέρ. Εκεί είχε ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του. Ήταν 58 ετών και άφηνε πίσω του έργο που τον κατατάσσει μεταξύ των σπουδαιότερων συγγραφέων. 

Του Λεωνίδα Καλούση

...
Τα 13 βιβλία της μακράς λίστας για το βραβείο πεζογραφίας της Κλεψύδρας

Τα 13 βιβλία της μακράς λίστας για το βραβείο πεζογραφίας της Κλεψύδρας

Ανακοινώθηκαν τα δεκατρία βιβλία πεζογραφίας που συγκροτούν τη μακρά λίστα για το βραβείο 2021 του περιοδικού Κλεψύδρα.

Επιμέλεια: Book Press

H Μακρά Λίστα του Βραβείου Πεζογραφίας 2021 του Περιοδικού Κλεψύδρα, περιλαμβάνει βιβλία...

Χένρι Ντέιβιντ Θορώ: «Η ανυπακοή είναι το πραγματικό θεμέλιο της ελευθερίας»

Χένρι Ντέιβιντ Θορώ: «Η ανυπακοή είναι το πραγματικό θεμέλιο της ελευθερίας»

Μια μέρα σαν σήμερα, 6 Μαΐου 1862, πέθανε σε ηλικία 44 ετών από φυματίωση στο Κόνκορντ της Μασαχουσέτης ο Αμερικανός φιλόσοφος, φυσιοδίφης και συγγραφέας Χένρι Ντέιβιντ Θορώ. 

Του Λεωνίδα Καλούση

Είχε γεννηθεί στις 12 Ιουλίου 1817, το τρίτο παιδί ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Περιπέτειες της μεσαίας τάξης, του Παναγή Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Περιπέτειες της μεσαίας τάξης, του Παναγή Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Παναγή Παναγιωτόπουλου «Περιπέτειες της μεσαίας τάξης – Κοινωνιολογικές καταγραφές στην Ελλάδα της ύστερης μεταπολίτευσης», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Άρης, του Μιχάλη Μακρόπουλου & της Ελένης Κοφτερού (προδημοσιεύση)

Άρης, του Μιχάλη Μακρόπουλου & της Ελένης Κοφτερού (προδημοσιεύση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την επιστολική νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου & της Ελένης Κοφτερού «Άρης», η οποία θα κυκλοφορήσει την επόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

[Ένας ερευνητή...

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Καλό σημάδι, της Ελευθερίας Κυρίμη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ελευθερίας Κυρίμη «Καλό σημάδι», το οποίο κυκλοφορεί στις 22 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Σήμερα δεν θα συναντιόταν με τον Πότη. Είχε κανονίσει ο δάσκαλος να βρεθεί μ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Κακοποίηση: Βιβλία για παιδιά κι εφήβους που μιλούν ανοιχτά

Πώς μιλάμε στα παιδιά για τη σεξουαλική κακοποίηση; Για τη βία που βιώνουν συνομίλικοί τους, για τα τραύματα, την οδυνηρή και μοναχική πορεία των θυμάτων μέχρι που ορισμένα, λίγα, παιδιά καταφέρνουν να βρουν το κουράγιο και τα λόγια για να μιλήσουν; Πώς αποτυπώνουν οι συγγραφείς βιβλίων για παιδιά και για εφήβους τη...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Απριλίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Αυτά είναι τα έξι βιβλία που διεκδικούν το International Booker Prize 2021

Ανακοινώθηκαν τα έξι βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας στα αγγλικά, τα οποία διεκδικούν το International Booker Prize 2021. Δείτε ποια βιβλία έχουν μεταφραστεί στα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ