moiroloi kentriki

Για το μυθιστόρημα της Karen Köhler «Μοιρολόι» (μτφρ. Αλεξάνδρα Παύλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η Κάρεν Κέλερ (Karen Köhler) ζει στο Αμβούργο. Έχει σπουδάσει θέατρο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Για τη συγγραφή του βιβλίου η Κέλερ ταξίδεψε στην Ελλάδα –η χώρα μας αποτελεί ούτως ή άλλως αγαπημένο της προορισμό–, μίλησε με ανθρώπους ακριτικών νησιών, πήρε συνεντεύξεις ζητώντας από εκείνους να ανασύρουν από τη μνήμη τους εικόνες του παρελθόντος, έκανε μια πολύ συστηματική οργάνωση των πληροφοριών που συνέλεξε και έπλεξε ένα παραμύθι με έναν δικό της, ξεχωριστό τρόπο. Ίσως σε κάποιους φανεί αναχρονιστικό, έρχεται όμως να μας θυμίσει ότι δεν είναι παντού δεδομένα τα πράγματα που εμείς θεωρούμε ως τέτοια.

Ένα φανταστικό σκηνικό

Το Όμορφο Χωριό, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία, τοποθετείται σε ένα μικρό νησί, σε ένα απροσδιόριστο σημείο της ελληνικής επικράτειας. Μια κλειστή κοινωνία που, υποτίθεται για την ασφάλεια των πολιτών της, ζει αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Διοικείται από δεκατρείς άνδρες, τους Πρεσβύτερους. Εκείνοι αποφασίζουν για τα εμπορεύματα που θα μπουν στο χωριό, για τους γάμους που θα γίνουν, για το πώς θα μοιραστούν τα αγαθά της γης. Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι δεκατρείς Πρεσβύτεροι και το ιερό βιβλίο του χωριού, η Κοραβέλ, καθορίζουν τους νόμους της μικρής κοινωνίας. Οι παραβάτες τιμωρούνται με δέσιμο στον ξύλινο πάσσαλο στη μέση της πλατείας. Το χωριό έχει έναν δικό του τρόπο να μετρά τον χρόνο, να ανταλλάσσει προϊόντα, έχει δικούς του θεούς, δικές του λατρευτικές τελετές με συγκεκριμένο τελετουργικό. Δεν υπάρχει καμία επαφή με τον έξω κόσμο, καμία ενημέρωση για το τι συμβαίνει σε αυτόν. Κανείς δεν μπορεί να φύγει από το χωριό, κανείς δεν επιτρέπεται να πάει κοντά στη θάλασσα, απαγορεύεται ακόμα και το κολύμπι.

moiroloi 2

Η παρείσακτη

Όσο δύσκολο είναι να φύγει κάποιος από εκεί, άλλο τόσο είναι και το να έρθει κάποιος από αλλού. Η κοινωνία του χωριού δεν δέχεται ξένους και είναι έτοιμη να αφήσει να πεθάνει το νεογέννητο κορίτσι που ο ιερέας του χωριού βρίσκει σε ένα χαρτόκουτο ένα χειμωνιάτικο βράδυ. Αυτό το ξένο μέλος θεωρείται ότι έχει μαγικές ικανότητες και ότι προκαλεί την οργή των θεών προς τους ανθρώπους. Όμως, ο ιερέας που το βρήκε, αποφασίζει να το μεγαλώσει και να του προσφέρει την αγάπη και τις γνώσεις του, κόντρα στο μίσος των υπολοίπων. Το μόνο που δεν μπορεί να του δώσει είναι ένα όνομα, καθώς δεν ανήκει στο χωριό και δεν μπορεί να γραφτεί στους καταλόγους του. Κι ενώ «ο κόσμος είναι τόσο γεμάτος από πράγματα που έχουν όνομα», εκείνη για όλους είναι το Κορίτσι. Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Αυτό, βέβαια, δεν την εμποδίζει να θαυμάζει τη φύση και να απολαμβάνει τα δώρα της, να αναρωτιέται για ό,τι συμβαίνει γύρω της και να ψάχνει απαντήσεις στους προβληματισμούς της, να αμφισβητεί τους άδικους νόμους και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να διαρρήξει το ασφυκτικό περιβάλλον στο οποίο ζει και ταυτόχρονα να αφυπνίσει τις υπόλοιπες γυναίκες ώστε, όλες μαζί, να διεκδικήσουν κάποια στοιχειώδη δικαιώματα.

«Τι θα συμβεί στην πλάση άμα πάψω να είμαι μάρτυρας της ύπαρξής της; Είναι η πλάση υπαρκτή ακόμα κι όταν εγώ δεν την βιώνω; Ίσως τίποτα δεν υπάρχει πραγματικά, ίσως είμαστε όλοι μόνο μια ιδέα, μια σπίθα, μια στιγμή, ένα παιχνίδι, ένα όνειρο των θεών. Υπάρχουν οι θεοί;»

Η δυσχερής θέση της γυναίκας

Στο φανταστικό αυτό χωριό της ιστορίας μας, ο διαχωρισμός των ανθρώπων με βάση το φύλο τους είναι εξωφρενικά έντονος. Οι γυναίκες δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, δεν έχουν δικαίωμα επιλογής συντρόφου, δεν έχουν δικαίωμα να φορούν παντελόνια, δεν έχουν δικαίωμα να φέρνουν αντίρρηση στους άνδρες, γενικά δεν έχουν κανένα δικαίωμα παρά μόνο υποχρεώσεις.

Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Βέβαια, για το θέμα της άνισης μεταχείρισης των γυναικών και της κακοποίησής τους από τους άνδρες, έχουν ήδη γραφτεί πολλά. Παρά ταύτα, ακόμα δεν έχει εξομαλυνθεί η κατάσταση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Η ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου όμως δεν προτείνεται μόνο γι’ αυτό αλλά και για τον γοητευτικό τρόπο γραφής, για τις ζωντανές εικόνες, για τις γεύσεις και τις μυρωδιές που αποπνέουν οι σελίδες του, για την ιδιαίτερη προσέγγιση του θέματος, για τον παλμό και τη ζωντάνια του κειμένου.

Koehler Rothe
Η Κάρεν Κέλερ σπούδασε θέατρο και εργάστηκε στον χώρο αυτό δώδεκα χρόνια. Σήμερα ζει στο Αμβούργο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Το 2017 έλαβε την υποτροφία Grenzgänger από το Ίδρυμα Robert Bosch και το 2018 κέρδισε την υποτροφία εργασίας του German Literature Fund για το Μοιρολόι, το οποίο βρέθηκε στη
μακρά λίστα των υποψηφιοτήτων για το German Book Prize 2019.

 

Το μοιρολόι σαν επιστέγασμα μιας ολοκληρωμένης ζωής

Όταν ένα μέλος του χωριού πεθαίνει, πριν να οδηγηθεί στην καύση, μια ομάδα γυναικών συνθέτει το μοιρολόι του. Ένα είδος τραγουδιού στο οποίο εξυμνούνται οι χάρες και τα προτερήματα του θανόντος και εξαίρονται τα επιτεύγματά του. Είναι η ιστορία της ζωής του, η απόδειξη της παρουσίας του στη γη. Αυτή την τιμή όμως την απολαμβάνουν μόνο τα μέλη της κοινότητας. Γι’ αυτό και η ηρωίδα που δεν έχει όνομα τραγουδάει μόνη το μοιρολόι της.

Τραγουδάει για τη ζωή της, για τον αγώνα της να επιβιώσει σε μια σκληρή και απάνθρωπη κοινωνία, θρηνεί για τις χαμένες ευκαιρίες και τον χαμένο χρόνο, αμφισβητεί τους άδικους θείους και ανθρώπινους νόμους, υμνεί τη φύση και τη ζωή, επιβεβαιώνει τη θέληση να αγωνιστεί για το δικαίωμα στη γνώση, για την αγάπη και την ελευθερία, για ίσες ευκαιρίες, για την κατάργηση των έμφυλων διακρίσεων.

«Θέλω να καπνίζω κι εγώ στριφτά τσιγάρα, να φοράω παντελόνια και να πίνω κρασί για πρωινό άμα έχω όρεξη και να διαβάζω βιβλία για το κινούν ακίνητο… Γιατί είναι έτσι οι νόμοι μας; Γιατί ο Γιάννης απαγορεύεται να τραγουδάει; Γιατί ο Κρίστοφ απαγορεύεται να μαγειρεύει; Γιατί οι γυναίκες απαγορεύεται να ψηφίζουν; Γιατί πρέπει να στειρώνονται μετά το τρίτο παιδί; Γιατί απαγορεύεται να διαβάζω και να γράφω; Να έχω όνομα; Γιατί όλα χωρίζονται σε ένα άντρας-γυναίκα, είτε το ένα είτε το άλλο; Θέλω να είμαι απλώς άνθρωπος».

Ολόκληρο το βιβλίο έχει γραφτεί με τη μορφή τραγουδιού. Δεν έχει κεφάλαια αλλά στροφές. Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης γίνεται από το στόμα της νεαρής κοπέλας που δεν έχει όνομα. Κι όταν το αγόρι που ερωτεύεται της δίνει όνομα, αγάπη και υπόσταση, η αφήγηση γίνεται τριτοπρόσωπη και κάπως αποστασιοποιείται. Η γλώσσα του κειμένου απλή, παιδική, οι λέξεις καθημερινές και συνηθισμένες, κάποιες επινοημένες από την ηρωίδα, το ύφος κάθε άλλο παρά εξεζητημένο. Είναι όμως τέτοιος ο τρόπος της αφήγησης, ο συνδυασμός και η χρήση των λέξεων, που μαγεύει και καθηλώνει τον αναγνώστη. Καταφέρνει να του μεταδώσει το ξάφνιασμα κάθε παιδικής ανακάλυψης, τη λαχτάρα για εξερεύνηση του εαυτού και του κόσμου, την αγνότητα και την αφέλεια της παιδικής ψυχής συνδυασμένη με τη δύναμη της θέλησης, την επιμονή και το πείσμα για την διεκδίκηση ταυτότητας και μιας θέσης στο κοινωνικό σύνολο, την αγάπη για τη φύση και τα πλάσματά της, καθώς «την αγάπη δεν την ενδιαφέρει αν είσαι κότα, γάτα ή άνθρωπος». Η πολύ καλή μετάφραση της Αλεξάνδρας Παύλου διατηρεί μέχρι το τέλος τη φρεσκάδα και τη δύναμη του κειμένου.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


kohler covΜοιρολόι
KAREN KÖHLER
Μτφρ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΟΥ
ΨΥΧΟΓΙΟΣ 2020
Σελ. 512, τιμή εκδότη €17,70

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ