moiroloi kentriki

Για το μυθιστόρημα της Karen Köhler «Μοιρολόι» (μτφρ. Αλεξάνδρα Παύλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η Κάρεν Κέλερ (Karen Köhler) ζει στο Αμβούργο. Έχει σπουδάσει θέατρο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Για τη συγγραφή του βιβλίου η Κέλερ ταξίδεψε στην Ελλάδα –η χώρα μας αποτελεί ούτως ή άλλως αγαπημένο της προορισμό–, μίλησε με ανθρώπους ακριτικών νησιών, πήρε συνεντεύξεις ζητώντας από εκείνους να ανασύρουν από τη μνήμη τους εικόνες του παρελθόντος, έκανε μια πολύ συστηματική οργάνωση των πληροφοριών που συνέλεξε και έπλεξε ένα παραμύθι με έναν δικό της, ξεχωριστό τρόπο. Ίσως σε κάποιους φανεί αναχρονιστικό, έρχεται όμως να μας θυμίσει ότι δεν είναι παντού δεδομένα τα πράγματα που εμείς θεωρούμε ως τέτοια.

Ένα φανταστικό σκηνικό

Το Όμορφο Χωριό, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία, τοποθετείται σε ένα μικρό νησί, σε ένα απροσδιόριστο σημείο της ελληνικής επικράτειας. Μια κλειστή κοινωνία που, υποτίθεται για την ασφάλεια των πολιτών της, ζει αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Διοικείται από δεκατρείς άνδρες, τους Πρεσβύτερους. Εκείνοι αποφασίζουν για τα εμπορεύματα που θα μπουν στο χωριό, για τους γάμους που θα γίνουν, για το πώς θα μοιραστούν τα αγαθά της γης. Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι δεκατρείς Πρεσβύτεροι και το ιερό βιβλίο του χωριού, η Κοραβέλ, καθορίζουν τους νόμους της μικρής κοινωνίας. Οι παραβάτες τιμωρούνται με δέσιμο στον ξύλινο πάσσαλο στη μέση της πλατείας. Το χωριό έχει έναν δικό του τρόπο να μετρά τον χρόνο, να ανταλλάσσει προϊόντα, έχει δικούς του θεούς, δικές του λατρευτικές τελετές με συγκεκριμένο τελετουργικό. Δεν υπάρχει καμία επαφή με τον έξω κόσμο, καμία ενημέρωση για το τι συμβαίνει σε αυτόν. Κανείς δεν μπορεί να φύγει από το χωριό, κανείς δεν επιτρέπεται να πάει κοντά στη θάλασσα, απαγορεύεται ακόμα και το κολύμπι.

moiroloi 2

Η παρείσακτη

Όσο δύσκολο είναι να φύγει κάποιος από εκεί, άλλο τόσο είναι και το να έρθει κάποιος από αλλού. Η κοινωνία του χωριού δεν δέχεται ξένους και είναι έτοιμη να αφήσει να πεθάνει το νεογέννητο κορίτσι που ο ιερέας του χωριού βρίσκει σε ένα χαρτόκουτο ένα χειμωνιάτικο βράδυ. Αυτό το ξένο μέλος θεωρείται ότι έχει μαγικές ικανότητες και ότι προκαλεί την οργή των θεών προς τους ανθρώπους. Όμως, ο ιερέας που το βρήκε, αποφασίζει να το μεγαλώσει και να του προσφέρει την αγάπη και τις γνώσεις του, κόντρα στο μίσος των υπολοίπων. Το μόνο που δεν μπορεί να του δώσει είναι ένα όνομα, καθώς δεν ανήκει στο χωριό και δεν μπορεί να γραφτεί στους καταλόγους του. Κι ενώ «ο κόσμος είναι τόσο γεμάτος από πράγματα που έχουν όνομα», εκείνη για όλους είναι το Κορίτσι. Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Αυτό, βέβαια, δεν την εμποδίζει να θαυμάζει τη φύση και να απολαμβάνει τα δώρα της, να αναρωτιέται για ό,τι συμβαίνει γύρω της και να ψάχνει απαντήσεις στους προβληματισμούς της, να αμφισβητεί τους άδικους νόμους και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να διαρρήξει το ασφυκτικό περιβάλλον στο οποίο ζει και ταυτόχρονα να αφυπνίσει τις υπόλοιπες γυναίκες ώστε, όλες μαζί, να διεκδικήσουν κάποια στοιχειώδη δικαιώματα.

«Τι θα συμβεί στην πλάση άμα πάψω να είμαι μάρτυρας της ύπαρξής της; Είναι η πλάση υπαρκτή ακόμα κι όταν εγώ δεν την βιώνω; Ίσως τίποτα δεν υπάρχει πραγματικά, ίσως είμαστε όλοι μόνο μια ιδέα, μια σπίθα, μια στιγμή, ένα παιχνίδι, ένα όνειρο των θεών. Υπάρχουν οι θεοί;»

Η δυσχερής θέση της γυναίκας

Στο φανταστικό αυτό χωριό της ιστορίας μας, ο διαχωρισμός των ανθρώπων με βάση το φύλο τους είναι εξωφρενικά έντονος. Οι γυναίκες δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, δεν έχουν δικαίωμα επιλογής συντρόφου, δεν έχουν δικαίωμα να φορούν παντελόνια, δεν έχουν δικαίωμα να φέρνουν αντίρρηση στους άνδρες, γενικά δεν έχουν κανένα δικαίωμα παρά μόνο υποχρεώσεις.

Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Βέβαια, για το θέμα της άνισης μεταχείρισης των γυναικών και της κακοποίησής τους από τους άνδρες, έχουν ήδη γραφτεί πολλά. Παρά ταύτα, ακόμα δεν έχει εξομαλυνθεί η κατάσταση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Η ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου όμως δεν προτείνεται μόνο γι’ αυτό αλλά και για τον γοητευτικό τρόπο γραφής, για τις ζωντανές εικόνες, για τις γεύσεις και τις μυρωδιές που αποπνέουν οι σελίδες του, για την ιδιαίτερη προσέγγιση του θέματος, για τον παλμό και τη ζωντάνια του κειμένου.

Koehler Rothe
Η Κάρεν Κέλερ σπούδασε θέατρο και εργάστηκε στον χώρο αυτό δώδεκα χρόνια. Σήμερα ζει στο Αμβούργο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Το 2017 έλαβε την υποτροφία Grenzgänger από το Ίδρυμα Robert Bosch και το 2018 κέρδισε την υποτροφία εργασίας του German Literature Fund για το Μοιρολόι, το οποίο βρέθηκε στη
μακρά λίστα των υποψηφιοτήτων για το German Book Prize 2019.

 

Το μοιρολόι σαν επιστέγασμα μιας ολοκληρωμένης ζωής

Όταν ένα μέλος του χωριού πεθαίνει, πριν να οδηγηθεί στην καύση, μια ομάδα γυναικών συνθέτει το μοιρολόι του. Ένα είδος τραγουδιού στο οποίο εξυμνούνται οι χάρες και τα προτερήματα του θανόντος και εξαίρονται τα επιτεύγματά του. Είναι η ιστορία της ζωής του, η απόδειξη της παρουσίας του στη γη. Αυτή την τιμή όμως την απολαμβάνουν μόνο τα μέλη της κοινότητας. Γι’ αυτό και η ηρωίδα που δεν έχει όνομα τραγουδάει μόνη το μοιρολόι της.

Τραγουδάει για τη ζωή της, για τον αγώνα της να επιβιώσει σε μια σκληρή και απάνθρωπη κοινωνία, θρηνεί για τις χαμένες ευκαιρίες και τον χαμένο χρόνο, αμφισβητεί τους άδικους θείους και ανθρώπινους νόμους, υμνεί τη φύση και τη ζωή, επιβεβαιώνει τη θέληση να αγωνιστεί για το δικαίωμα στη γνώση, για την αγάπη και την ελευθερία, για ίσες ευκαιρίες, για την κατάργηση των έμφυλων διακρίσεων.

«Θέλω να καπνίζω κι εγώ στριφτά τσιγάρα, να φοράω παντελόνια και να πίνω κρασί για πρωινό άμα έχω όρεξη και να διαβάζω βιβλία για το κινούν ακίνητο… Γιατί είναι έτσι οι νόμοι μας; Γιατί ο Γιάννης απαγορεύεται να τραγουδάει; Γιατί ο Κρίστοφ απαγορεύεται να μαγειρεύει; Γιατί οι γυναίκες απαγορεύεται να ψηφίζουν; Γιατί πρέπει να στειρώνονται μετά το τρίτο παιδί; Γιατί απαγορεύεται να διαβάζω και να γράφω; Να έχω όνομα; Γιατί όλα χωρίζονται σε ένα άντρας-γυναίκα, είτε το ένα είτε το άλλο; Θέλω να είμαι απλώς άνθρωπος».

Ολόκληρο το βιβλίο έχει γραφτεί με τη μορφή τραγουδιού. Δεν έχει κεφάλαια αλλά στροφές. Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης γίνεται από το στόμα της νεαρής κοπέλας που δεν έχει όνομα. Κι όταν το αγόρι που ερωτεύεται της δίνει όνομα, αγάπη και υπόσταση, η αφήγηση γίνεται τριτοπρόσωπη και κάπως αποστασιοποιείται. Η γλώσσα του κειμένου απλή, παιδική, οι λέξεις καθημερινές και συνηθισμένες, κάποιες επινοημένες από την ηρωίδα, το ύφος κάθε άλλο παρά εξεζητημένο. Είναι όμως τέτοιος ο τρόπος της αφήγησης, ο συνδυασμός και η χρήση των λέξεων, που μαγεύει και καθηλώνει τον αναγνώστη. Καταφέρνει να του μεταδώσει το ξάφνιασμα κάθε παιδικής ανακάλυψης, τη λαχτάρα για εξερεύνηση του εαυτού και του κόσμου, την αγνότητα και την αφέλεια της παιδικής ψυχής συνδυασμένη με τη δύναμη της θέλησης, την επιμονή και το πείσμα για την διεκδίκηση ταυτότητας και μιας θέσης στο κοινωνικό σύνολο, την αγάπη για τη φύση και τα πλάσματά της, καθώς «την αγάπη δεν την ενδιαφέρει αν είσαι κότα, γάτα ή άνθρωπος». Η πολύ καλή μετάφραση της Αλεξάνδρας Παύλου διατηρεί μέχρι το τέλος τη φρεσκάδα και τη δύναμη του κειμένου.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


kohler covΜοιρολόι
KAREN KÖHLER
Μτφρ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΟΥ
ΨΥΧΟΓΙΟΣ 2020
Σελ. 512, τιμή εκδότη €17,70

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

«Το πίσω δωμάτιο» της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε – Ένας κόσμος φτιαγμένος στο βάθος του σπιτιού

Για το μυθιστόρημα της Κάρμεν Μαρτίν Γκάιτε [Carmen Martin Gaite] «Το πίσω δωμάτιο» (μτφρ. Κυριάκος Φιλιππίδης, εκδ.Gutenberg). Κεντρική εικόνα: © Rijkmuseum. 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Πώς να μιλήσει κανείς για μια π...

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

«Βιβλίο από αίμα» του Κιμ ντε Λ’Οριζόν (κριτική) – Ένα μυθιστόρημα που μιλάει ανοιχτά για το μη δυαδικό φύλο

Για το μυθιστόρημα του Κιμ ντε Λ’ Οριζόν [Kim De L'Horizon] «Βιβλίο από αίμα» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Ψυχογιός). Στην κεντρική εικόνα, το Kim De L'Horizon.

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

Με ...

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

«Ιδιωτικές άβυσσοι» του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς (κριτική) – Aναζήτηση λύτρωσης από τα σκοτάδια της ψυχής

Για το μυθιστόρημα του Τζανφράνκο Καλίγκαριτς [Gianfranco Calligarich] «Ιδιωτικές άβυσσοι» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Στη ζωή, αλλά και σε κάθε παιχνίδι κάθε νίκη καταλήγει να μοιά...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ