moiroloi kentriki

Για το μυθιστόρημα της Karen Köhler «Μοιρολόι» (μτφρ. Αλεξάνδρα Παύλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η Κάρεν Κέλερ (Karen Köhler) ζει στο Αμβούργο. Έχει σπουδάσει θέατρο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Για τη συγγραφή του βιβλίου η Κέλερ ταξίδεψε στην Ελλάδα –η χώρα μας αποτελεί ούτως ή άλλως αγαπημένο της προορισμό–, μίλησε με ανθρώπους ακριτικών νησιών, πήρε συνεντεύξεις ζητώντας από εκείνους να ανασύρουν από τη μνήμη τους εικόνες του παρελθόντος, έκανε μια πολύ συστηματική οργάνωση των πληροφοριών που συνέλεξε και έπλεξε ένα παραμύθι με έναν δικό της, ξεχωριστό τρόπο. Ίσως σε κάποιους φανεί αναχρονιστικό, έρχεται όμως να μας θυμίσει ότι δεν είναι παντού δεδομένα τα πράγματα που εμείς θεωρούμε ως τέτοια.

Ένα φανταστικό σκηνικό

Το Όμορφο Χωριό, όπου εκτυλίσσεται η ιστορία, τοποθετείται σε ένα μικρό νησί, σε ένα απροσδιόριστο σημείο της ελληνικής επικράτειας. Μια κλειστή κοινωνία που, υποτίθεται για την ασφάλεια των πολιτών της, ζει αποκομμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Διοικείται από δεκατρείς άνδρες, τους Πρεσβύτερους. Εκείνοι αποφασίζουν για τα εμπορεύματα που θα μπουν στο χωριό, για τους γάμους που θα γίνουν, για το πώς θα μοιραστούν τα αγαθά της γης. Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι άνδρες του χωριού μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν, έχουν τον πρώτο ρόλο σε κάθε σπίτι και περνούν τις ελεύθερες ώρες τους στο καφενείο. Οι γυναίκες μαθαίνουν να υπακούν, να κάνουν όλες τις δουλειές στο σπίτι και στα χωράφια και το μόνο που επιτρέπεται να διαβάζουν είναι το φλιτζάνι. Δεν έχουν άποψη για τίποτα και υφίστανται αδιαμαρτύρητα τη βία και την κακοποίηση.

Οι δεκατρείς Πρεσβύτεροι και το ιερό βιβλίο του χωριού, η Κοραβέλ, καθορίζουν τους νόμους της μικρής κοινωνίας. Οι παραβάτες τιμωρούνται με δέσιμο στον ξύλινο πάσσαλο στη μέση της πλατείας. Το χωριό έχει έναν δικό του τρόπο να μετρά τον χρόνο, να ανταλλάσσει προϊόντα, έχει δικούς του θεούς, δικές του λατρευτικές τελετές με συγκεκριμένο τελετουργικό. Δεν υπάρχει καμία επαφή με τον έξω κόσμο, καμία ενημέρωση για το τι συμβαίνει σε αυτόν. Κανείς δεν μπορεί να φύγει από το χωριό, κανείς δεν επιτρέπεται να πάει κοντά στη θάλασσα, απαγορεύεται ακόμα και το κολύμπι.

moiroloi 2

Η παρείσακτη

Όσο δύσκολο είναι να φύγει κάποιος από εκεί, άλλο τόσο είναι και το να έρθει κάποιος από αλλού. Η κοινωνία του χωριού δεν δέχεται ξένους και είναι έτοιμη να αφήσει να πεθάνει το νεογέννητο κορίτσι που ο ιερέας του χωριού βρίσκει σε ένα χαρτόκουτο ένα χειμωνιάτικο βράδυ. Αυτό το ξένο μέλος θεωρείται ότι έχει μαγικές ικανότητες και ότι προκαλεί την οργή των θεών προς τους ανθρώπους. Όμως, ο ιερέας που το βρήκε, αποφασίζει να το μεγαλώσει και να του προσφέρει την αγάπη και τις γνώσεις του, κόντρα στο μίσος των υπολοίπων. Το μόνο που δεν μπορεί να του δώσει είναι ένα όνομα, καθώς δεν ανήκει στο χωριό και δεν μπορεί να γραφτεί στους καταλόγους του. Κι ενώ «ο κόσμος είναι τόσο γεμάτος από πράγματα που έχουν όνομα», εκείνη για όλους είναι το Κορίτσι. Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Αυτό, βέβαια, δεν την εμποδίζει να θαυμάζει τη φύση και να απολαμβάνει τα δώρα της, να αναρωτιέται για ό,τι συμβαίνει γύρω της και να ψάχνει απαντήσεις στους προβληματισμούς της, να αμφισβητεί τους άδικους νόμους και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να διαρρήξει το ασφυκτικό περιβάλλον στο οποίο ζει και ταυτόχρονα να αφυπνίσει τις υπόλοιπες γυναίκες ώστε, όλες μαζί, να διεκδικήσουν κάποια στοιχειώδη δικαιώματα.

«Τι θα συμβεί στην πλάση άμα πάψω να είμαι μάρτυρας της ύπαρξής της; Είναι η πλάση υπαρκτή ακόμα κι όταν εγώ δεν την βιώνω; Ίσως τίποτα δεν υπάρχει πραγματικά, ίσως είμαστε όλοι μόνο μια ιδέα, μια σπίθα, μια στιγμή, ένα παιχνίδι, ένα όνειρο των θεών. Υπάρχουν οι θεοί;»

Η δυσχερής θέση της γυναίκας

Στο φανταστικό αυτό χωριό της ιστορίας μας, ο διαχωρισμός των ανθρώπων με βάση το φύλο τους είναι εξωφρενικά έντονος. Οι γυναίκες δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, δεν έχουν δικαίωμα επιλογής συντρόφου, δεν έχουν δικαίωμα να φορούν παντελόνια, δεν έχουν δικαίωμα να φέρνουν αντίρρηση στους άνδρες, γενικά δεν έχουν κανένα δικαίωμα παρά μόνο υποχρεώσεις.

Η νεαρή κοπέλα μεγαλώνει και δεν γίνεται ποτέ αποδεκτή από την τοπική κοινωνία παρά τις προσπάθειές της. Το μόνο που εισπράττει είναι χλευασμό, κακοποίηση, βία και εξευτελισμό.

Βέβαια, για το θέμα της άνισης μεταχείρισης των γυναικών και της κακοποίησής τους από τους άνδρες, έχουν ήδη γραφτεί πολλά. Παρά ταύτα, ακόμα δεν έχει εξομαλυνθεί η κατάσταση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. Η ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου όμως δεν προτείνεται μόνο γι’ αυτό αλλά και για τον γοητευτικό τρόπο γραφής, για τις ζωντανές εικόνες, για τις γεύσεις και τις μυρωδιές που αποπνέουν οι σελίδες του, για την ιδιαίτερη προσέγγιση του θέματος, για τον παλμό και τη ζωντάνια του κειμένου.

Koehler Rothe
Η Κάρεν Κέλερ σπούδασε θέατρο και εργάστηκε στον χώρο αυτό δώδεκα χρόνια. Σήμερα ζει στο Αμβούργο και γράφει θεατρικά έργα, σενάρια και μυθιστορήματα. Το 2017 έλαβε την υποτροφία Grenzgänger από το Ίδρυμα Robert Bosch και το 2018 κέρδισε την υποτροφία εργασίας του German Literature Fund για το Μοιρολόι, το οποίο βρέθηκε στη
μακρά λίστα των υποψηφιοτήτων για το German Book Prize 2019.

 

Το μοιρολόι σαν επιστέγασμα μιας ολοκληρωμένης ζωής

Όταν ένα μέλος του χωριού πεθαίνει, πριν να οδηγηθεί στην καύση, μια ομάδα γυναικών συνθέτει το μοιρολόι του. Ένα είδος τραγουδιού στο οποίο εξυμνούνται οι χάρες και τα προτερήματα του θανόντος και εξαίρονται τα επιτεύγματά του. Είναι η ιστορία της ζωής του, η απόδειξη της παρουσίας του στη γη. Αυτή την τιμή όμως την απολαμβάνουν μόνο τα μέλη της κοινότητας. Γι’ αυτό και η ηρωίδα που δεν έχει όνομα τραγουδάει μόνη το μοιρολόι της.

Τραγουδάει για τη ζωή της, για τον αγώνα της να επιβιώσει σε μια σκληρή και απάνθρωπη κοινωνία, θρηνεί για τις χαμένες ευκαιρίες και τον χαμένο χρόνο, αμφισβητεί τους άδικους θείους και ανθρώπινους νόμους, υμνεί τη φύση και τη ζωή, επιβεβαιώνει τη θέληση να αγωνιστεί για το δικαίωμα στη γνώση, για την αγάπη και την ελευθερία, για ίσες ευκαιρίες, για την κατάργηση των έμφυλων διακρίσεων.

«Θέλω να καπνίζω κι εγώ στριφτά τσιγάρα, να φοράω παντελόνια και να πίνω κρασί για πρωινό άμα έχω όρεξη και να διαβάζω βιβλία για το κινούν ακίνητο… Γιατί είναι έτσι οι νόμοι μας; Γιατί ο Γιάννης απαγορεύεται να τραγουδάει; Γιατί ο Κρίστοφ απαγορεύεται να μαγειρεύει; Γιατί οι γυναίκες απαγορεύεται να ψηφίζουν; Γιατί πρέπει να στειρώνονται μετά το τρίτο παιδί; Γιατί απαγορεύεται να διαβάζω και να γράφω; Να έχω όνομα; Γιατί όλα χωρίζονται σε ένα άντρας-γυναίκα, είτε το ένα είτε το άλλο; Θέλω να είμαι απλώς άνθρωπος».

Ολόκληρο το βιβλίο έχει γραφτεί με τη μορφή τραγουδιού. Δεν έχει κεφάλαια αλλά στροφές. Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης γίνεται από το στόμα της νεαρής κοπέλας που δεν έχει όνομα. Κι όταν το αγόρι που ερωτεύεται της δίνει όνομα, αγάπη και υπόσταση, η αφήγηση γίνεται τριτοπρόσωπη και κάπως αποστασιοποιείται. Η γλώσσα του κειμένου απλή, παιδική, οι λέξεις καθημερινές και συνηθισμένες, κάποιες επινοημένες από την ηρωίδα, το ύφος κάθε άλλο παρά εξεζητημένο. Είναι όμως τέτοιος ο τρόπος της αφήγησης, ο συνδυασμός και η χρήση των λέξεων, που μαγεύει και καθηλώνει τον αναγνώστη. Καταφέρνει να του μεταδώσει το ξάφνιασμα κάθε παιδικής ανακάλυψης, τη λαχτάρα για εξερεύνηση του εαυτού και του κόσμου, την αγνότητα και την αφέλεια της παιδικής ψυχής συνδυασμένη με τη δύναμη της θέλησης, την επιμονή και το πείσμα για την διεκδίκηση ταυτότητας και μιας θέσης στο κοινωνικό σύνολο, την αγάπη για τη φύση και τα πλάσματά της, καθώς «την αγάπη δεν την ενδιαφέρει αν είσαι κότα, γάτα ή άνθρωπος». Η πολύ καλή μετάφραση της Αλεξάνδρας Παύλου διατηρεί μέχρι το τέλος τη φρεσκάδα και τη δύναμη του κειμένου.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


kohler covΜοιρολόι
KAREN KÖHLER
Μτφρ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΥΛΟΥ
ΨΥΧΟΓΙΟΣ 2020
Σελ. 512, τιμή εκδότη €17,70

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

«Ο πρίγκιπας της ομίχλης» του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν (κριτική)  –  πρώτο βιβλίο της Τριλογίας της Ομίχλης

Για το μυθιστόρημα του Κάρλος Ρουίθ Θαφόν «Ο πρίγκιπας της ομίχλης» (μτφρ. Δέσποινα Δρακάκη, εκδ. Ψυχογιός), πρώτο βιβλίο της εξαιρετικά επιτυχημένης Τριλογίας της Ομίχλης.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο,...

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

«Ο νυχτερινός δρόμος» του Λερντ Χαντ (κριτική) – Ιστορία ρατσισμού και μίσους

Για το μυθιστόρημα του Λερντ Χαντ (Laird Hunt) «Ο νυχτερινός δρόμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, σε εξαιρετική μετάφραση του Χρήστου Οικονόμου. Φωτογραφία: Λόρενς Μπέιτλερ 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη


...

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

«Αποσυνάγωγοι» του Ογούζ Ατάι (κριτική) – Ένα σημαντικό έργο της τουρκικής λογοτεχνίας

Για το 34ο βιβλίο της εμβληματικής σειράς «Orbis Literæ», το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Ογούζ Ατάι [Oğuz Atay] «Αποσυνάγωγοι» (μτφρ. Νίκη Σταυρίδη, απόδοση ποιητικών τμημάτων: Δημήτρης Μαύρος, επίμετρο: Βασίλης Φ. Δρόλιας, εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ