o skylos mou o ilithios kentriki

Για τη νουβέλα του Τζων Φάντε «Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος – Μια πατρική νουβέλα» (μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής, εκδ. Δώμα).

Της Εύας Στάμου

Σε πρώτο επίπεδο διαβάζουμε μια κωμική νουβέλα για τη ζωή ενός μεσήλικα, αποτυχημένου σεναριογράφου, ιταλοαμερικανικής καταγωγής, που ζει με την οικογένειά του σε μια γειτονιά της Καλιφόρνιας. Σε δεύτερο επίπεδο ο Φάντε κατασκευάζει μια δυστοπική εικόνα των αμερικανικών προαστίων συμβάλλοντας λογοτεχνικά στις αναπαραστάσεις που έχουμε για την Αμερική του 20ου αιώνα, προβάλλοντας τα διλήμματα και τα άγχη της μεσαίας τάξης. Το αφηγηματικό ύφος του παραπέμπει στο στιλ με το οποίο ο Ρέιμοντ Κάρβερ έστρεψε την προσοχή του κοινού στους περιθωριακούς, αντικοινωνικούς ήρωες των ιστοριών του, οι οποίοι ζουν αποξενωμένοι σε κάποια φτωχή, παρακμιακή περιοχή της “middle America”. Εμβαθύνοντας περισσότερο διαπιστώνουμε ότι το μυθιστόρημα του Φάντε εστιάζει στα ζητήματα της αρρενωπότητας, της εθνικής ταυτότητας, της σεξουαλικότητας και της φυλετικής διαφορετικότητας.

Αμερικάνικο όνειρο σε αναστολή

Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας του Φάντε, ο Χένρι Μολίσε, συγγραφέας τεσσάρων μυθιστορημάτων και σεναριογράφος τηλεοπτικών σειρών, αν και ζει ήδη είκοσι χρόνια στο πλούσιο «λευκό» Πόιντ Ντιούμ της πολυπολιτισμικής Καλιφόρνιας, παραμένει αουτσάιντερ. Πατέρας τεσσάρων παιδιών και ερωτευμένος με την ίδια γυναίκα τα τελευταία τριάντα χρόνια, ο Μολίσε δεν έχει ακόμα καταφέρει να πραγματώσει το αμερικανικό όνειρο της ασυννέφιαστης οικογενειακής ζωής και της επιτυχημένης καριέρας. Aντιθέτως, κάποιες στιγμές, η βαρετή, τετριμμένη καθημερινότητά του μοιάζει να πραγματώνει τον εφιάλτη της αποξένωσης, της βίας και του άκρατου καταναλωτισμού. Ο αναγνώστης υποψιάζεται ότι ως προς κάποια τουλάχιστον σημεία ο ιταλοαμερικανός Τζων Φάντε ταυτίζεται με τον ήρωά του, προσπαθώντας και ο ίδιος να συμβιβάσει την ιταλική κουλτούρα του με τα ιδεώδη της αμερικανικής μεσαίας τάξης.

Το περιβάλλον όπου εκτυλίσσεται η ιστορία είναι μια ομοιόμορφη αρχιτεκτονικά και δημογραφικά περιοχή με λευκούς που ανήκουν στην ίδια τάξη, έχουν περίπου το ίδιο εισόδημα, κοινό παρελθόν, και παρόμοια ιδεολογία: το μέγιστο ιδεώδες της εύτακτης ζωής μακριά από τις αχαλίνωτες διασκεδάσεις.

Η νουβέλα αναπαριστά την ανέμελη, ροζ καθημερινότητα των προαστίων, θυμίζοντας αμερικανική τηλεοπτική κωμωδία του ’50 και του ’60, όπου κυριαρχούν οι αξίες της οικογενειακής ενότητας και της απλής ζωής κοντά στη φύση. Το περιβάλλον όπου εκτυλίσσεται η ιστορία είναι μια ομοιόμορφη αρχιτεκτονικά και δημογραφικά περιοχή με λευκούς που ανήκουν στην ίδια τάξη, έχουν περίπου το ίδιο εισόδημα, κοινό παρελθόν, και παρόμοια ιδεολογία: το μέγιστο ιδεώδες της εύτακτης ζωής μακριά από τις αχαλίνωτες διασκεδάσεις αλλά και τους κάθε είδους κινδύνους που ελλοχεύουν στην πόλη.

fante

Ο John Fante (1909-1983), γιος Ιταλών μεταναστών, γεννήθηκε στο Ντένβερ του Κολοράντο και έζησε στην Καλιφόρνια. Πολύ νέος γνώρισε τη δόξα, ιδίως με το μυθιστόρημα “Ask The Dust” (Ρώτα τη σκόνη, μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς, εκδ. Μεταίχμιο), αλλά πέρασε τη ζωή του στο ημίφως, χαμένος στο Χόλιγουντ ως σεναριογράφος.
Το Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν ο συγγραφέας ήδη ταλαιπωρούνταν απ’ το διαβήτη, που τελικά τον οδήγησε στην τύφλωση και στον ακρωτηριασμό των δύο ποδιών του. Η νουβέλα πρωτοδημοσιεύτηκε το 1985, έπειτα από τον θάνατό του.


 

 

Ο Φάντε αμφισβητεί την αξία αυτής της αποστειρωμένης ομοιομορφίας τόσο για την ευτυχία όσο και την ψυχική υγεία των ηρώων του και επιχειρεί την πλήρη αντιστροφή των κανόνων και των ρόλων, δίνοντας έμφαση στην σκοτεινή πλευρά της ζωής στα περίχωρα της πόλης. Εισάγοντας στο περιβάλλον έναν αδέσποτο σκύλο, που εμφανίζεται από το πουθενά, ένα βροχερό βράδυ στην οικία των Μολίσε, προκαλώντας μια σειρά από ανατροπές, φυσικές και ψυχικές συγκρούσεις τόσο μεταξύ των μελών της οικογένειας, όσο και ανάμεσα στην οικογένεια και τους γείτονες, ο συγγραφέας βρίσκει έναν πλάγιο μα εύστοχο τρόπο να μιλήσει για την σημασία της διαφορετικότητας.

Το ζωώδες στοιχείο που αντιπροσωπεύει ο σκύλος-εισβολέας γίνεται η αφορμή για να έρθουν σταδιακά στην επιφάνεια οι έντονες διαφορές όσον αφορά τις επιδιώξεις, τον χαρακτήρα, και την νοοτροπία των μελών της οικογένειας Μολίσε αλλά και για να αποκαλυφθεί σταδιακά η παθογένεια, η αντικοινωνικότητα, η καταπίεση και η αποξένωση που συχνά κρύβεται κάτω από την καλογυαλισμένη καθημερινότητα της αγίας αμερικανικής οικογένειας.

Μέσω της σάτιρας, του αυτοσαρκασμού, ενίοτε και της αυτολύπησης, ο Φάντε φωτίζει και επικρίνει την περιοριστική ομοιομορφία του μεσοαστικού τρόπου ζωής. Ο κεντρικός ήρωάς του, πατέρας τεσσάρων παιδιών με τα οποία βρίσκεται διαρκώς σε ρήξη, αποτυχημένος συγγραφέας με οικονομικά προβλήματα, ανίκανος να ενσωματωθεί στην κοινότητα, και με όνειρο ζωής τη διαφυγή στη Ρώμη, επαναστατεί υιοθετώντας ένα σκυλί που με την εμφάνιση και τη συμπεριφορά του αντιπροσωπεύει την παρέκκλιση από την ζηλευτή κανονικότητα της Νότιας Καλιφόρνιας.

Το γεγονός ότι ο Ηλίθιος δεν είναι καθαρόαιμο αλλά ημίαιμο καθώς και ότι δείχνει ξεκάθαρα την ερωτική του προτίμηση για τα αρσενικά σκυλιά, ενώ περιφρονεί ή εχθρεύεται τα θηλυκά, προκαλεί στην καλύτερη περίπτωση σοκ στην γειτονιά και στη χειρότερη το μίσος.

Το γεγονός ότι ο Ηλίθιος δεν είναι καθαρόαιμο αλλά ημίαιμο καθώς και ότι δείχνει ξεκάθαρα την ερωτική του προτίμηση για τα αρσενικά σκυλιά, ενώ περιφρονεί ή εχθρεύεται τα θηλυκά, προκαλεί στην καλύτερη περίπτωση σοκ στην γειτονιά και στη χειρότερη το μίσος ή την απέχθεια ορισμένων, τοποθετώντας στο επίκεντρο της ιστορίας τα ζητήματα της φυλετικής καθαρότητας και της σεξουαλικής διαφορετικότητας που έχουν γίνει αιτία πολιτικών ανακατατάξεων, κοινωνικών ζυμώσεων και αναταραχών στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, και παραμένουν δυστυχώς επίκαιρα.

Η νουβέλα γράφτηκε στο τέλος του ’60. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για μια γραφή συνειδητά αντρική, καθώς ο συγγραφέας βλέπει τον κόσμο μέσα από τα μάτια του πρωταγωνιστή του, ξεγυμνώνοντας σταδιακά τα άγχη, τις φοβίες, τα συμπλέγματα του άντρα μέσης ηλικίας που νιώθει την γυναίκα του να τον αμφισβητεί, τα παιδιά του να τον περιφρονούν, και τους συναδέλφους του να τον αγνοούν. Από πρωταγωνιστής της ζωής, ο ήρωας έχει μετατραπεί σε παρατηρητής της, έχοντας πλέον μπει στο περιθώριο. Εγκλωβισμένος στα ανελαστικά όρια της κοινότητας απέναντι στην κάθε είδους διαφορετικότητα –εθνική, φυλετική, σεξουαλική, οικονομική, αισθητική– συνειδητοποιεί ότι η κατάκτηση της ευδαιμονίας, όπως ορίζεται από το περιβάλλον του, συνήθως έχει ως τίμημα την προσωπική ελευθερία.

* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

Στην κεντρική εικόνα: Ο Yvan Attal, σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής, στη μεταφορά του βιβλίου στον κινηματογράφο το 2019. Στην ταινία συμπρωταγωνιστεί η Charlotte Gainsbourg.


fanteΟ σκύλος μου ο Ηλίθιος
Μια πατρική νουβέλα
Τζων Φάντε
Μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής
Δώμα 2020
Σελ. 176, τιμή εκδότη €15,00

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN FANTE

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

«Περί ανθρώπων» της Γιούλι Τσε (κριτική) – Η Ευρώπη του δικαιωματισμού και η ηθική της ευθύνης

Για το μυθιστόρημα της Γιούλι Τσε [Juli Zeh] «Περί ανθρώπων» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Από τη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος στο Theater Orchester Neubrandenburg / Neustrelitz.

Γράφει ο Μιχάλης Μοδινός

...
«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

«Μάρτυς!» του Κάβε Ακμπάρ (κριτική) – Για έναν θάνατο που θα ξεπερνάει τα ανθρώπινα

Για το μυθιστόρημα του Κάβε Ακμπάρ [Kaveh Akbar] «Μάρτυς!» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος). 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Ένας παλιός λογοτεχνικός μύθος δηλοί πως οι ποιητές δεν μπορούν να γράψουν εύκολα μυθιστόρημα. Β...

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

«Αρχαία καλλιέργεια» του Ραντουάν Νασσάρ (κριτική) – Εισαγωγή στον θαυμαστό και θαυμάσιο κόσμο του Βραζιλιάνου συγγραφέα

Για το μυθιστόρημα του Ραντουάν Νασσάρ [Raduan Nassar] «Αρχαία καλλιέργεια» (μτφρ. Αθηνά Ψυλλιά, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Έγραψε ένα και μόνο μυθιστόρημα, την ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ