o skylos mou o ilithios kentriki

Για τη νουβέλα του Τζων Φάντε «Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος – Μια πατρική νουβέλα» (μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής, εκδ. Δώμα).

Της Εύας Στάμου

Σε πρώτο επίπεδο διαβάζουμε μια κωμική νουβέλα για τη ζωή ενός μεσήλικα, αποτυχημένου σεναριογράφου, ιταλοαμερικανικής καταγωγής, που ζει με την οικογένειά του σε μια γειτονιά της Καλιφόρνιας. Σε δεύτερο επίπεδο ο Φάντε κατασκευάζει μια δυστοπική εικόνα των αμερικανικών προαστίων συμβάλλοντας λογοτεχνικά στις αναπαραστάσεις που έχουμε για την Αμερική του 20ου αιώνα, προβάλλοντας τα διλήμματα και τα άγχη της μεσαίας τάξης. Το αφηγηματικό ύφος του παραπέμπει στο στιλ με το οποίο ο Ρέιμοντ Κάρβερ έστρεψε την προσοχή του κοινού στους περιθωριακούς, αντικοινωνικούς ήρωες των ιστοριών του, οι οποίοι ζουν αποξενωμένοι σε κάποια φτωχή, παρακμιακή περιοχή της “middle America”. Εμβαθύνοντας περισσότερο διαπιστώνουμε ότι το μυθιστόρημα του Φάντε εστιάζει στα ζητήματα της αρρενωπότητας, της εθνικής ταυτότητας, της σεξουαλικότητας και της φυλετικής διαφορετικότητας.

Αμερικάνικο όνειρο σε αναστολή

Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας του Φάντε, ο Χένρι Μολίσε, συγγραφέας τεσσάρων μυθιστορημάτων και σεναριογράφος τηλεοπτικών σειρών, αν και ζει ήδη είκοσι χρόνια στο πλούσιο «λευκό» Πόιντ Ντιούμ της πολυπολιτισμικής Καλιφόρνιας, παραμένει αουτσάιντερ. Πατέρας τεσσάρων παιδιών και ερωτευμένος με την ίδια γυναίκα τα τελευταία τριάντα χρόνια, ο Μολίσε δεν έχει ακόμα καταφέρει να πραγματώσει το αμερικανικό όνειρο της ασυννέφιαστης οικογενειακής ζωής και της επιτυχημένης καριέρας. Aντιθέτως, κάποιες στιγμές, η βαρετή, τετριμμένη καθημερινότητά του μοιάζει να πραγματώνει τον εφιάλτη της αποξένωσης, της βίας και του άκρατου καταναλωτισμού. Ο αναγνώστης υποψιάζεται ότι ως προς κάποια τουλάχιστον σημεία ο ιταλοαμερικανός Τζων Φάντε ταυτίζεται με τον ήρωά του, προσπαθώντας και ο ίδιος να συμβιβάσει την ιταλική κουλτούρα του με τα ιδεώδη της αμερικανικής μεσαίας τάξης.

Το περιβάλλον όπου εκτυλίσσεται η ιστορία είναι μια ομοιόμορφη αρχιτεκτονικά και δημογραφικά περιοχή με λευκούς που ανήκουν στην ίδια τάξη, έχουν περίπου το ίδιο εισόδημα, κοινό παρελθόν, και παρόμοια ιδεολογία: το μέγιστο ιδεώδες της εύτακτης ζωής μακριά από τις αχαλίνωτες διασκεδάσεις.

Η νουβέλα αναπαριστά την ανέμελη, ροζ καθημερινότητα των προαστίων, θυμίζοντας αμερικανική τηλεοπτική κωμωδία του ’50 και του ’60, όπου κυριαρχούν οι αξίες της οικογενειακής ενότητας και της απλής ζωής κοντά στη φύση. Το περιβάλλον όπου εκτυλίσσεται η ιστορία είναι μια ομοιόμορφη αρχιτεκτονικά και δημογραφικά περιοχή με λευκούς που ανήκουν στην ίδια τάξη, έχουν περίπου το ίδιο εισόδημα, κοινό παρελθόν, και παρόμοια ιδεολογία: το μέγιστο ιδεώδες της εύτακτης ζωής μακριά από τις αχαλίνωτες διασκεδάσεις αλλά και τους κάθε είδους κινδύνους που ελλοχεύουν στην πόλη.

fante

Ο John Fante (1909-1983), γιος Ιταλών μεταναστών, γεννήθηκε στο Ντένβερ του Κολοράντο και έζησε στην Καλιφόρνια. Πολύ νέος γνώρισε τη δόξα, ιδίως με το μυθιστόρημα “Ask The Dust” (Ρώτα τη σκόνη, μτφρ. Γιάννης Λειβαδάς, εκδ. Μεταίχμιο), αλλά πέρασε τη ζωή του στο ημίφως, χαμένος στο Χόλιγουντ ως σεναριογράφος.
Το Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όταν ο συγγραφέας ήδη ταλαιπωρούνταν απ’ το διαβήτη, που τελικά τον οδήγησε στην τύφλωση και στον ακρωτηριασμό των δύο ποδιών του. Η νουβέλα πρωτοδημοσιεύτηκε το 1985, έπειτα από τον θάνατό του.


 

 

Ο Φάντε αμφισβητεί την αξία αυτής της αποστειρωμένης ομοιομορφίας τόσο για την ευτυχία όσο και την ψυχική υγεία των ηρώων του και επιχειρεί την πλήρη αντιστροφή των κανόνων και των ρόλων, δίνοντας έμφαση στην σκοτεινή πλευρά της ζωής στα περίχωρα της πόλης. Εισάγοντας στο περιβάλλον έναν αδέσποτο σκύλο, που εμφανίζεται από το πουθενά, ένα βροχερό βράδυ στην οικία των Μολίσε, προκαλώντας μια σειρά από ανατροπές, φυσικές και ψυχικές συγκρούσεις τόσο μεταξύ των μελών της οικογένειας, όσο και ανάμεσα στην οικογένεια και τους γείτονες, ο συγγραφέας βρίσκει έναν πλάγιο μα εύστοχο τρόπο να μιλήσει για την σημασία της διαφορετικότητας.

Το ζωώδες στοιχείο που αντιπροσωπεύει ο σκύλος-εισβολέας γίνεται η αφορμή για να έρθουν σταδιακά στην επιφάνεια οι έντονες διαφορές όσον αφορά τις επιδιώξεις, τον χαρακτήρα, και την νοοτροπία των μελών της οικογένειας Μολίσε αλλά και για να αποκαλυφθεί σταδιακά η παθογένεια, η αντικοινωνικότητα, η καταπίεση και η αποξένωση που συχνά κρύβεται κάτω από την καλογυαλισμένη καθημερινότητα της αγίας αμερικανικής οικογένειας.

Μέσω της σάτιρας, του αυτοσαρκασμού, ενίοτε και της αυτολύπησης, ο Φάντε φωτίζει και επικρίνει την περιοριστική ομοιομορφία του μεσοαστικού τρόπου ζωής. Ο κεντρικός ήρωάς του, πατέρας τεσσάρων παιδιών με τα οποία βρίσκεται διαρκώς σε ρήξη, αποτυχημένος συγγραφέας με οικονομικά προβλήματα, ανίκανος να ενσωματωθεί στην κοινότητα, και με όνειρο ζωής τη διαφυγή στη Ρώμη, επαναστατεί υιοθετώντας ένα σκυλί που με την εμφάνιση και τη συμπεριφορά του αντιπροσωπεύει την παρέκκλιση από την ζηλευτή κανονικότητα της Νότιας Καλιφόρνιας.

Το γεγονός ότι ο Ηλίθιος δεν είναι καθαρόαιμο αλλά ημίαιμο καθώς και ότι δείχνει ξεκάθαρα την ερωτική του προτίμηση για τα αρσενικά σκυλιά, ενώ περιφρονεί ή εχθρεύεται τα θηλυκά, προκαλεί στην καλύτερη περίπτωση σοκ στην γειτονιά και στη χειρότερη το μίσος.

Το γεγονός ότι ο Ηλίθιος δεν είναι καθαρόαιμο αλλά ημίαιμο καθώς και ότι δείχνει ξεκάθαρα την ερωτική του προτίμηση για τα αρσενικά σκυλιά, ενώ περιφρονεί ή εχθρεύεται τα θηλυκά, προκαλεί στην καλύτερη περίπτωση σοκ στην γειτονιά και στη χειρότερη το μίσος ή την απέχθεια ορισμένων, τοποθετώντας στο επίκεντρο της ιστορίας τα ζητήματα της φυλετικής καθαρότητας και της σεξουαλικής διαφορετικότητας που έχουν γίνει αιτία πολιτικών ανακατατάξεων, κοινωνικών ζυμώσεων και αναταραχών στις δεκαετίες του ’60 και του ’70, και παραμένουν δυστυχώς επίκαιρα.

Η νουβέλα γράφτηκε στο τέλος του ’60. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι πρόκειται για μια γραφή συνειδητά αντρική, καθώς ο συγγραφέας βλέπει τον κόσμο μέσα από τα μάτια του πρωταγωνιστή του, ξεγυμνώνοντας σταδιακά τα άγχη, τις φοβίες, τα συμπλέγματα του άντρα μέσης ηλικίας που νιώθει την γυναίκα του να τον αμφισβητεί, τα παιδιά του να τον περιφρονούν, και τους συναδέλφους του να τον αγνοούν. Από πρωταγωνιστής της ζωής, ο ήρωας έχει μετατραπεί σε παρατηρητής της, έχοντας πλέον μπει στο περιθώριο. Εγκλωβισμένος στα ανελαστικά όρια της κοινότητας απέναντι στην κάθε είδους διαφορετικότητα –εθνική, φυλετική, σεξουαλική, οικονομική, αισθητική– συνειδητοποιεί ότι η κατάκτηση της ευδαιμονίας, όπως ορίζεται από το περιβάλλον του, συνήθως έχει ως τίμημα την προσωπική ελευθερία.

* Η ΕΥΑ ΣΤΑΜΟΥ είναι συγγραφέας. Τελευταίο της βιβλίο, η συλλογή «Τα κορίτσια που γελούν» (εκδ. Αρμός).

Στην κεντρική εικόνα: Ο Yvan Attal, σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής, στη μεταφορά του βιβλίου στον κινηματογράφο το 2019. Στην ταινία συμπρωταγωνιστεί η Charlotte Gainsbourg.


fanteΟ σκύλος μου ο Ηλίθιος
Μια πατρική νουβέλα
Τζων Φάντε
Μτφρ. Θάνος Σαμαρτζής
Δώμα 2020
Σελ. 176, τιμή εκδότη €15,00

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ JOHN FANTE

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

«Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» του Μάρλον Τζέιμς (κριτική) – επέκταση των ορίων της λογοτεχνίας του φανταστικού

«Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» του Μάρλον Τζέιμς (κριτική) – επέκταση των ορίων της λογοτεχνίας του φανταστικού

Για το μυθιστόρημα του Marlon James «Μαύρος πάνθηρας, κόκκινος λύκος» (μτφ. Πάνος Τομαράς, εκδ. Αίολος). Η εικονογράφηση είναι του Golden Cosmos από το New Yorker.

Του Σόλωνα Παπαγεωργίου

Στις πρώτες σελίδες του μυθιστορήμα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

«Η εικόνα και το βλέμμα» του Τζον Μπέργκερ (κριτική)

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλ...

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ