alt

Για το μυθιστόρημα της Μαρλένας Πολιτοπούλου Η Πηνελόπη των τρένων (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Οκτώβριος 1965. Στο σταθμό του Μονάχου φτάνει μια ασυνήθιστη παρέα: ο Στέλιος Καζαντζίδης, ο ήρωας των απανταχού ελλήνων μεταναστών και κατατρεγμένων, η Μαρινέλλα, ο 17χρονος Χρήστος Νικολόπουλος και ο άσος της ΑΕΚ Μίμης Παπαϊωάννου. Οι έλληνες της ευρύτερης περιοχής, οικονομικοί μετανάστες που βρήκαν καταφύγιο από τις διώξεις του μετεμφυλιακού κράτους στα εργοστάσια της Γερμανίας, περιμένουν τον Στέλιο ως επί γης Θεό. Τη μέρα χαράς της ελληνικής κοινότητας αμαυρώνει ο θάνατος του Στρατή Κοκκινίδη, ενός εργάτη από την Ημαθία, ο οποίος βρίσκεται νεκρός μ' ένα παραδοσιακό υφαντό περασμένο στο λαιμό.

Η οικογένειά του και οι στενοί φίλοι στιγματίζονται εφ' όρου ζωής, κυρίως η μικρή κόρη του η Σώνα η οποία μένει άφωνη για περισσότερο από μια δεκαετία. Παρά τη συνεργασία της γερμανικής με την ελληνική αστυνομία, η δολοφονία παραμένει ανεξιχνίαστη για σχεδόν μισό αιώνα. Μέχρι τη στιγμή που ο Παύλος Γ., αρχιτέκτονας και σκιτσογράφος της αστυνομίας, ανοίγει μια παλιά δερμάτινη βαλίτσα που έχει κληρονομήσει από τον πατέρα του, διευθυντή της Ασφάλειας Αθηνών τις δεκαετίες του '60, '70 και '80. Η υπόθεση της δολοφονίας του Κοκκινίδη (την οποία ο πατέρας του έχει ονομάσει «Η Πηνελόπη των τρένων») γίνεται ο δικός του τρόπος να αναρρώσει από ένα ατύχημα, να αντιμετωπίσει την κρίση της μέσης ηλικίας και να συμφιλιωθεί οριστικά με τον πατέρα του, εξιχνιάζοντας το φόνο και απελευθερώνοντας τους επιζώντες από το βάρος της αμφιβολίας. 

H Μαρλένα Πολιτοπούλου έχει κάνει τεράστια έρευνα στο θέμα της μετεμφυλιακής ελληνικής ιστορίας και της μετανάστευσης η οποία ερήμωσε την ύπαιθρο, διαλύοντας οικογένειες, αλλοιώνοντας το χαρακτήρα μιας γενιάς, αφήνοντας ανοιχτές πληγές που κακοφόρμισαν.

Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, είναι φανερό ότι η Μαρλένα Πολιτοπούλου έχει κάνει τεράστια έρευνα στο θέμα της μετεμφυλιακής ελληνικής ιστορίας και της μετανάστευσης η οποία ερήμωσε την ύπαιθρο, διαλύοντας οικογένειες, αλλοιώνοντας το χαρακτήρα μιας γενιάς, αφήνοντας ανοιχτές πληγές που κακοφόρμισαν. Ο Παύλος Γεωργούλας, ο ήρωας της συγγραφέως, ο οποίος μας είναι γνωστός από παλαιότερα βιβλία της (Η μνήμη της Πολαρόιντ, Δώδεκα θεοί τρεις φόνοι, κ.λπ), αναλαμβάνει να αναζητήσει το μίτο που πλέκει μία Πηνελόπη (ας μου επιτραπεί το λογοπαίγνιο), να ξετυλίξει ένα κουβάρι οικογενειακών σχέσεων και παιδικών τραυμάτων που τον οδηγεί στο δικό του πατέρα, τον αστυνόμο Αναστάση Γεωργούλα. Στη διαδικασία της εξιχνίασης αυτού του παλαιού μυστηρίου, ο Παύλος θα περιηγηθεί στο νομό Ημαθίας, θα δοκιμάσει τα εδέσματα και τα περίφημα κρασιά της περιοχής, θα μιλήσει με μια σειρά από γυναίκες η καθεμία από τις οποίες κατέχει ένα ψήγμα της αλήθειας. Θα ταξιδέψει ώς το Μόναχο για να μιλήσει με τους επιζώντες του δράματος και θα ακούσει ξανά και ξανά τα τραγούδια του Καζαντζίδη.

Η Πηνελόπη των τρένων είναι ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα με πλοκή που πηγαινοέρχεται μέσα στο χρόνο και το χώρο. Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι το εισαγωγικό σημείωμα όπου η συγγραφέας μας παρουσιάζει τους ήρωες της, παλαιούς και σύγχρονους, ζωντανούς και τεθνεώτες. Με ευφυή τρόπο, η Πολιτοπούλου συνδέει το δράμα των σύγχρονων οικονομικών μεταναστών με τις συνθήκες που ανάγκασαν τους διωκόμενους αριστερούς να γίνουν βιομηχανικοί εργάτες στη Γερμανία. Σκαλίζοντας το παρελθόν, ο Παύλος Γ. μαθαίνει για το πλαίσιο που ανάγκασε τους βορειοελλαδίτες αγρότες να γίνουν εργάτες, την εκμετάλλευση των Ελλήνων από τους ομοεθνείς τους, τις συνδικαλιστικές κόντρες Γερμανών και Ελλήνων, τις πολιτικές διαφορές που σπάραζαν την ελληνική κοινότητα, το μακρύ χέρι του ελληνικού κράτους και παρακράτους που μέσω της πρεσβείας συνέχιζε να τρομοκρατεί τους μετανάστες. Και σε όλα αυτά έχει ως αρωγό τα πολιτικά και κοινωνικά μηνύματα που εμπεριείχαν τα τραγούδια του Καζαντζίδη.

alt
   Η Μαρλένα Πολιτοπούλου
 

Τα επίπεδα ανάγνωσης του μυθιστορήματος είναι πολλαπλά: το αστυνομικό, με τα ίχνη και τις λεπτομέρειες που πρέπει να συνδέσει ο αναγνώστης για να προσπαθήσει να παρακολουθήσει τον Παύλο Γ. στις αναζητήσεις του. Το αμιγώς ιστορικό, το οποίο ξεκινάει με την εγκατάσταση των μικρασιατών και ποντίων προσφύγων στη Βόρεια Ελλάδα, και διαμέσου του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και του εμφυλίου φτάνει ως τη χούντα και τη μεταπολίτευση. Το λαογραφικό, όπου από τις Μπούλες και τα παραδοσιακά εδέσματα της Ημαθίας φτάνουμε μέχρι τη Σχολή του Αριστοτέλη, την υφαντουργική παράδοση της περιοχής και την παραγωγή του τοπικού ξινόμαυρου οίνου. Το ψυχολογικό/ψυχαναλυτικό, με τα άλυτα οιδιπόδεια παλαιότερων και νεότερων γενεών, το φάσμα του μονίμως απόντος πατέρα και τα μητριαρχικά κατάλοιπα στην ελληνική κοινωνία - δεν είναι τυχαίο φυσικά ότι οι γυναίκες, κυρίως οι γηραιότερες, κρατούν τα κλειδιά του μυστηρίου, παλεύουν να σώσουν τους αγαπημένους τους, φυλάσσουν τα μυστικά τους και εκδικούνται με το δικό τους έμμεσο ή άμεσο τρόπο. Να ελπίσουμε ότι η βαλίτσα με τις ανεξιχνίαστες υποθέσεις του Γεωργούλα πατρός θα επαναφέρει στη δράση τον Παύλο Γ., και τον συνεργάτη του αστυνόμο Περικλή Γιατζόγλου;

* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.

altΗ Πηνελόπη των τρένων
Μαρλένα Πολιτοπούλου
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 424, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΛΕΝΑΣ ΠΟΛΙΤΟΠΟΥΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δυο πρωτοεμφανιζόμενες πεζογράφοι σε πρώτο πρόσωπο

Δυο πρωτοεμφανιζόμενες πεζογράφοι σε πρώτο πρόσωπο

Για τη συλλογή διηγημάτων της Στρατούλας Θεοδωράτου «Ο ουρανός της παλάμης» (εκδ. Αλεξάνδρεια) και το μυθιστόρημα της Κατερίνας Λάκκα «Μια κάποια Γαλάτεια» (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η ομοδιηγητική (αυτοδιηγητική) αφήγηση, κοινώς η πρωτοπ...

Μέρες και νύχτες της ζωής μας, της Λίας Μεγάλου-Σεφεριάδη

Μέρες και νύχτες της ζωής μας, της Λίας Μεγάλου-Σεφεριάδη

Για το μυθιστόρημα της Λίας Μεγάλου-Σεφεριάδη «Μέρες και νύχτες της ζωής μας» (εκδ. Κέδρος).

Του Μάνου Κοντολέων

Η Λία Μεγάλου-Σεφεριάδη είναι μια χαρακτηριστική παρουσία στη σύγχρονη πεζογραφία μας. Γεννημένη στη...

Μια στιγμή μέσα στο χρόνο, της Ελένης Πριοβόλου

Μια στιγμή μέσα στο χρόνο, της Ελένης Πριοβόλου

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Μια στιγμή μέσα στο χρόνο» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα, σκίτσο των: Maurice Merleau-Ponty, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir και Albert Camus, από το εξώφυλλο της ισπανικής έκδοσης του βιβλίου «Στο καφέ των υπαρξιστών».

Της Τέσυς ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί αρχές Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Ημερολόγιο Μόσχας, του Βάλτερ Μπένγιαμιν

Ημερολόγιο Μόσχας, του Βάλτερ Μπένγιαμιν

Για το βιβλίο του Walter Benjamin «Ημερολόγιο Μόσχας» (μτφρ. Έμη Βαϊκούση, εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Βάλτερ Μπένγιαμιν και η Λετονή μπολσεβίκα ηθοποιός και σκηνοθέτιδα θεάτρου Άζια Λάτσις.

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Ο Βάλτερ Μπένγια...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί αρχές Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο χρόνο για ανάγνωση, ίσως και περισσότερη περιέργεια για κάτι αλλιώτικο. Έτσι, στον κατάλογο με τις προτάσεις μας, αν και δεσπόζουν τα μεταφρασμένα μυ...

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Αστυνομική λογοτεχνία: 18 καλά μυθιστορήματα για καλοκαιρινές ανατριχίλες

Επιλογές 18 ελληνικών και μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Και για τους «σκληροπυρηνικούς» του είδους προτείνεται ενθέρμως μια μελέτη για το «Latin Noir».

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Ιουλίου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

30 συν 1 διαλεχτά βιβλία για το καλοκαίρι

Όταν σκεφτόμαστε «βιβλία για το καλοκαίρι», δεν περιοριζόμαστε βέβαια στα λεγόμενα «βιβλία της παραλίας». Το καλοκαίρι είναι η εποχή που συνήθως διαθέτουμε περισσότερο

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ