alt

Για το μυθιστόρημα της Μαρλένας Πολιτοπούλου Η Πηνελόπη των τρένων (εκδ. Μεταίχμιο).

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Οκτώβριος 1965. Στο σταθμό του Μονάχου φτάνει μια ασυνήθιστη παρέα: ο Στέλιος Καζαντζίδης, ο ήρωας των απανταχού ελλήνων μεταναστών και κατατρεγμένων, η Μαρινέλλα, ο 17χρονος Χρήστος Νικολόπουλος και ο άσος της ΑΕΚ Μίμης Παπαϊωάννου. Οι έλληνες της ευρύτερης περιοχής, οικονομικοί μετανάστες που βρήκαν καταφύγιο από τις διώξεις του μετεμφυλιακού κράτους στα εργοστάσια της Γερμανίας, περιμένουν τον Στέλιο ως επί γης Θεό. Τη μέρα χαράς της ελληνικής κοινότητας αμαυρώνει ο θάνατος του Στρατή Κοκκινίδη, ενός εργάτη από την Ημαθία, ο οποίος βρίσκεται νεκρός μ' ένα παραδοσιακό υφαντό περασμένο στο λαιμό.

Η οικογένειά του και οι στενοί φίλοι στιγματίζονται εφ' όρου ζωής, κυρίως η μικρή κόρη του η Σώνα η οποία μένει άφωνη για περισσότερο από μια δεκαετία. Παρά τη συνεργασία της γερμανικής με την ελληνική αστυνομία, η δολοφονία παραμένει ανεξιχνίαστη για σχεδόν μισό αιώνα. Μέχρι τη στιγμή που ο Παύλος Γ., αρχιτέκτονας και σκιτσογράφος της αστυνομίας, ανοίγει μια παλιά δερμάτινη βαλίτσα που έχει κληρονομήσει από τον πατέρα του, διευθυντή της Ασφάλειας Αθηνών τις δεκαετίες του '60, '70 και '80. Η υπόθεση της δολοφονίας του Κοκκινίδη (την οποία ο πατέρας του έχει ονομάσει «Η Πηνελόπη των τρένων») γίνεται ο δικός του τρόπος να αναρρώσει από ένα ατύχημα, να αντιμετωπίσει την κρίση της μέσης ηλικίας και να συμφιλιωθεί οριστικά με τον πατέρα του, εξιχνιάζοντας το φόνο και απελευθερώνοντας τους επιζώντες από το βάρος της αμφιβολίας. 

H Μαρλένα Πολιτοπούλου έχει κάνει τεράστια έρευνα στο θέμα της μετεμφυλιακής ελληνικής ιστορίας και της μετανάστευσης η οποία ερήμωσε την ύπαιθρο, διαλύοντας οικογένειες, αλλοιώνοντας το χαρακτήρα μιας γενιάς, αφήνοντας ανοιχτές πληγές που κακοφόρμισαν.

Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου, είναι φανερό ότι η Μαρλένα Πολιτοπούλου έχει κάνει τεράστια έρευνα στο θέμα της μετεμφυλιακής ελληνικής ιστορίας και της μετανάστευσης η οποία ερήμωσε την ύπαιθρο, διαλύοντας οικογένειες, αλλοιώνοντας το χαρακτήρα μιας γενιάς, αφήνοντας ανοιχτές πληγές που κακοφόρμισαν. Ο Παύλος Γεωργούλας, ο ήρωας της συγγραφέως, ο οποίος μας είναι γνωστός από παλαιότερα βιβλία της (Η μνήμη της Πολαρόιντ, Δώδεκα θεοί τρεις φόνοι, κ.λπ), αναλαμβάνει να αναζητήσει το μίτο που πλέκει μία Πηνελόπη (ας μου επιτραπεί το λογοπαίγνιο), να ξετυλίξει ένα κουβάρι οικογενειακών σχέσεων και παιδικών τραυμάτων που τον οδηγεί στο δικό του πατέρα, τον αστυνόμο Αναστάση Γεωργούλα. Στη διαδικασία της εξιχνίασης αυτού του παλαιού μυστηρίου, ο Παύλος θα περιηγηθεί στο νομό Ημαθίας, θα δοκιμάσει τα εδέσματα και τα περίφημα κρασιά της περιοχής, θα μιλήσει με μια σειρά από γυναίκες η καθεμία από τις οποίες κατέχει ένα ψήγμα της αλήθειας. Θα ταξιδέψει ώς το Μόναχο για να μιλήσει με τους επιζώντες του δράματος και θα ακούσει ξανά και ξανά τα τραγούδια του Καζαντζίδη.

Η Πηνελόπη των τρένων είναι ένα πολυπρόσωπο μυθιστόρημα με πλοκή που πηγαινοέρχεται μέσα στο χρόνο και το χώρο. Ιδιαίτερα χρήσιμο είναι το εισαγωγικό σημείωμα όπου η συγγραφέας μας παρουσιάζει τους ήρωες της, παλαιούς και σύγχρονους, ζωντανούς και τεθνεώτες. Με ευφυή τρόπο, η Πολιτοπούλου συνδέει το δράμα των σύγχρονων οικονομικών μεταναστών με τις συνθήκες που ανάγκασαν τους διωκόμενους αριστερούς να γίνουν βιομηχανικοί εργάτες στη Γερμανία. Σκαλίζοντας το παρελθόν, ο Παύλος Γ. μαθαίνει για το πλαίσιο που ανάγκασε τους βορειοελλαδίτες αγρότες να γίνουν εργάτες, την εκμετάλλευση των Ελλήνων από τους ομοεθνείς τους, τις συνδικαλιστικές κόντρες Γερμανών και Ελλήνων, τις πολιτικές διαφορές που σπάραζαν την ελληνική κοινότητα, το μακρύ χέρι του ελληνικού κράτους και παρακράτους που μέσω της πρεσβείας συνέχιζε να τρομοκρατεί τους μετανάστες. Και σε όλα αυτά έχει ως αρωγό τα πολιτικά και κοινωνικά μηνύματα που εμπεριείχαν τα τραγούδια του Καζαντζίδη.

alt
   Η Μαρλένα Πολιτοπούλου
 

Τα επίπεδα ανάγνωσης του μυθιστορήματος είναι πολλαπλά: το αστυνομικό, με τα ίχνη και τις λεπτομέρειες που πρέπει να συνδέσει ο αναγνώστης για να προσπαθήσει να παρακολουθήσει τον Παύλο Γ. στις αναζητήσεις του. Το αμιγώς ιστορικό, το οποίο ξεκινάει με την εγκατάσταση των μικρασιατών και ποντίων προσφύγων στη Βόρεια Ελλάδα, και διαμέσου του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και του εμφυλίου φτάνει ως τη χούντα και τη μεταπολίτευση. Το λαογραφικό, όπου από τις Μπούλες και τα παραδοσιακά εδέσματα της Ημαθίας φτάνουμε μέχρι τη Σχολή του Αριστοτέλη, την υφαντουργική παράδοση της περιοχής και την παραγωγή του τοπικού ξινόμαυρου οίνου. Το ψυχολογικό/ψυχαναλυτικό, με τα άλυτα οιδιπόδεια παλαιότερων και νεότερων γενεών, το φάσμα του μονίμως απόντος πατέρα και τα μητριαρχικά κατάλοιπα στην ελληνική κοινωνία - δεν είναι τυχαίο φυσικά ότι οι γυναίκες, κυρίως οι γηραιότερες, κρατούν τα κλειδιά του μυστηρίου, παλεύουν να σώσουν τους αγαπημένους τους, φυλάσσουν τα μυστικά τους και εκδικούνται με το δικό τους έμμεσο ή άμεσο τρόπο. Να ελπίσουμε ότι η βαλίτσα με τις ανεξιχνίαστες υποθέσεις του Γεωργούλα πατρός θα επαναφέρει στη δράση τον Παύλο Γ., και τον συνεργάτη του αστυνόμο Περικλή Γιατζόγλου;

* Η ΧΙΛΝΤΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ είναι μεταφράστρια και συγγραφέας.

altΗ Πηνελόπη των τρένων
Μαρλένα Πολιτοπούλου
Μεταίχμιο 2015
Σελ. 424, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΛΕΝΑΣ ΠΟΛΙΤΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Συζήτηση με τον Εντουάρ Λουί στη Νομική περί πολιτικής και λογοτεχνίας

Ο Εντουάρ Λουί παρουσιάζει στην Αθήνα το καινούργιο του βιβλίο «Αλλαγή: μέθοδος» (μετάφραση: Στέλα Ζουμπουλάκη), το οποίο μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αντίποδες. 

Επιμέλεια: Book Press

...

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον Κώστα Αθανασίου το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Στον έμπειρο μεταφραστή Κώστα Αθανασίου για τη μετάφραση του βιβλίου «Φοβάμαι, Ταυρομάχε» (εκδ. Καστανιώτη) του Χιλιανού συγγραφέα Πέδρο Λεμεμπέλ απονεμήθηκε το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ. Το βραβείο έδωσε στον τιμηθέντα ο Μιχάλης Κλαπάκι, νικητής του 1ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ για τη ...

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Άλαν Γκάρνερ: Ένας μαγικός συγγραφέας

Μικρή παρουσίαση ενός μεγάλου συγγραφέα, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του με τίτλο Treacle Walker, που θεωρείται το φαβορί για το φετινό βραβείο Μπούκερ.

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Ο Alan Garner είναι ένας μαγικός συγγραφέας. Διάβασα το τελευταίο βιβλίο το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

22 Σεπτεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών.  Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ