grand frere 728

Για το μυθιστόρημα του Mαΐρ Γκουβέν «Μεγάλος αδερφός» (μτφρ. Λίζυ Τσιριμώκου, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

«Η νύχτα έχει τη μυρωδιά μιας πουτάνας 
λίγο πριν βγει στη σύνταξη». 
Mαΐρ Γκουβέν

Στο πρώτο αυτό μυθιστόρημα του Mαΐρ Γκουβέν (Βραβείο Goncourt 2018 και Βραβείο Régine-Deforges) ξετυλίγεται η ιστορία δύο γαλλοσύριων αδελφών, οι οποίοι αναζητούν την ταυτότητά τους ανάμεσα σε δυο διαφορετικές κουλτούρες που συνοψίζονται στις πολιτιστικές συντεταγμένες του πατέρα τους. Ο μεγάλος αδελφός είναι ταξιτζής «οχήματος μεταφοράς μετά οδηγού» τύπου Uber (ενώ ο πατέρας του είναι παραδοσιακός οδηγός ταξί!) και εργάζεται έντεκα ώρες το εικοσιτετράωρο, «σκλάβος κλεισμένος στη λαμαρίνα». Ο ιδεαλιστής μικρός αδελφός είναι νοσοκόμος χωρίς μεγάλα περιθώρια επαγγελματικής ανέλιξης και αποφασίζει να αναχωρήσει για τη Συρία ώστε να αποδείξει τη χρησιμότητά του σ’ έναν οργανισμό συνδεδεμένο με τη συριακή τρομοκρατία.

«Εγώ είμαι η Συρία»: το Charlie Hebdo και η ζωή στην περιφέρεια

Η ζωή στο Μπομπινί, με τις εκφράσεις και το λεξιλόγιό της, την τραχύτητά της, του θέτει ένα όριο προφορικότητας τελεσίδικο και χαρακτηριστικό του ύφους ενός βιβλίου που μιλά με τη γλώσσα της νεότητας για μιαν εποχή της οποίας η «νεότητα» έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Αναπαράγοντας τον θησαυρό της οικείας, καθημερινής γλώσσας στο σημερινό Παρίσι (langue familiere, σε δεξιοτεχνική απόδοση στα ελληνικά της Λίζυς Τσιριμώκου) και υιοθετώντας έντονο σασπένς στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, ο συγγραφέας μπαίνει τόσο στο «πετσί» του σοφέρ όσο και σ’ αυτό του νοσοκόμου, για να περιγράψει με νότες αδρές τη ζωή που διεξάγεται στα περίχωρα (banlieue) του Παρισιού. Η ζωή στο Μπομπινί, με τις εκφράσεις και το λεξιλόγιό της, την τραχύτητά της, του θέτει ένα όριο προφορικότητας τελεσίδικο και χαρακτηριστικό του ύφους ενός βιβλίου που μιλά με τη γλώσσα της νεότητας για μιαν εποχή της οποίας η «νεότητα» έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Θεματολογικά το βιβλίο παραθέτει δύο διαφορετικά πεπρωμένα μέσα σε μια οικογένεια που φέρει τις αχνές μνήμες της Μητέρας και της γιαγιάς και τη δυσβάσταχτη παρουσία του Πατέρα. Η βρετόνικης καταγωγής μητέρα τους έχει αφήσει χρόνους μιαν ογδόη Σεπτεμβρίου, «ημέρα της γέννησης της Παρθένου Μαρίας». Ο άθεος, κομμουνιστής, εξ ορισμού αντίθετος σε κάθε εξουσία, αυταρχικός και δύστροπος χήρος πατέρας έχει εγκαταλείψει τη Συρία στη δεκαετία του ’80 και τώρα φέρει εμβληματικά τα γνωρίσματα μιας ιδιότυπης ηθικής, συνδυασμό ισλαμικής ανατροφής και ιδεοληψίας σχετικά με την επιβεβλημένη, κατά την άποψή του, προσαρμογή του μετανάστη στο νέο πολιτιστικό περιβάλλον. Ο Γκουβέν αντιπαραθέτει τον γαλλομουσουλμάνο πρωτότοκο γιο (και πρώτο αφηγητή) στο στεγανό σύστημα αντιλήψεων του πατέρα ενώ, στον αντίποδα, για τη γιαγιά επιφυλάσσει την προσωποποίηση της σκληροπυρηνικής μουσουλμανικής ηθικής.

Ο ελεγκτικός χαρακτήρας του Μεγάλου Αδελφού

Με τον ειλικρινή τόνο που υιοθετεί, ο Mαΐρ Γκουβέν σκιαγραφεί το διαφορετικό Παρίσι των γκρίζων κτιρίων και της θέασης των «καλών συνοικιών» από την οπτική γωνία ενός οδηγού και με το φίλτρο ενός κινούμενου παρμπρίζ.

Ο Grand Frere (με τις αναπόφευκτες συνδηλώσεις του τίτλου του και παραμένοντας ανώνυμος στο βιβλίο) έχει πολεμήσει στο Τσαντ με τον γαλλικό στρατό, μέχρι που η υγεία του –και ο εθισμός του στο χασίς– τον ανάγκασε να επιστρέψει στα «κουστούμι, χαμόγελο, διαμέρισμα, γκόμενα». Με τον ειλικρινή τόνο που υιοθετεί, ο Mαΐρ Γκουβέν σκιαγραφεί το διαφορετικό Παρίσι των γκρίζων κτιρίων και της θέασης των «καλών συνοικιών» από την οπτική γωνία ενός οδηγού και με το φίλτρο ενός κινούμενου παρμπρίζ. Και μεγάλη κατανάλωση της marie-jeanne (της μαριχουάνας), ενός παράγοντα που υποβάλλεται από μιαν εσωτερική αναγκαιότητα. Στην εμπειρία της «μαύρης» θα έρθει να προστεθεί και η εμπειρία της φυλακής. Αντίθετα, ο μικρός αδελφός στρατεύεται σε μιαν ανθρωπιστική οργάνωση που ως εμβλήματά της φέρει το ισλάμ και την ειρήνη και αναχωρεί για τη Συρία.

Ο Μεγάλος Αδελφός κρατά τα ηνία της αφήγησης, ενώ η «φωνή» του Μικρού Αδελφού συνιστά μιαν επαναλαμβανόμενη παρεμβολή. Οι οδηγοί ταξί που κινούνται από τη Ναντέρ ως το Κουρμπεβουά συναντιούνται σε συγκεκριμένο εστιατόριο, όπου γίνονται λιώμα με την ganja (που λέγεται και bédo, και cône, και pilon, και sbah, και spliff, και tonton: η αργκό για το χασίς) ή το gazon τους (η λέξη για το τσιγαριλίκι) οδηγούν την gova (το αυτοκίνητό) τους, βάζουν την caillasse (τα χρήματά) τους στην άκρη, κι έτσι δημιουργούν ένα μικροσύμπαν, κύριο γνώρισμα του οποίου είναι ο χιμαιρικός τρόπος αντίληψης του κόσμου, ενώ, όλως περιέργως, κύριο μέλημά τους είναι η προσαρμογή και η ενσωμάτωση.

Αλλάχ-ου-άκμπαρ: το ενδεχόμενο της επιστροφής του αδελφού

Η αντίφαση ως δομικό στοιχείο των αντιδράσεων των ηρώων συνεχίζεται και με τον Μικρό Αδελφό. Πώς ένα παιδί των παρισινών quartiers αραβικής καταγωγής μπορεί να ονειρευτεί να γίνει γιατρός και πόσα από τα ακαδημαϊκά του όνειρα πραγματώνονται; Ποια αναχώρηση για το Μάλι, την Τουρκία, το Ιράν, το Ιράκ, την Υεμένη, τη Σομαλία και τη Συρία τού επιφυλάσσει, τελικά, η μοίρα; Τι θα σημάνει γι’ αυτόν η στράτευση σε κάποια ΜΚΟ που ασπάζεται την τζιχάντ κοντά στους πληθυσμούς που μαρτύρησαν από την πολιτική του Άσαντ; Και τι θα σημάνει αυτή η τόσο «ανεπίληπτη» επιλογή για τους οικείους του, που έζησαν από κοντά τις σφαγές στο Charlie Hebdo και στο Μπατακλάν; Πώς θα τον αντιμετωπίσει ο μεγάλος του αδελφός, ο «τακτοποιημένος», όταν επιστρέψει, τελικά, στη Γαλλία; Μήπως το παρελθόν θα τους γραπώσει και τους δύο;

alt
Γεννημένος το 1986 στη Ναντ, από μητέρα Τουρκάλα
και πατέρα Κούρδο που κατέφυγαν ως πρόσφυγες στη
Γαλλία, και μεγαλωμένος ανάμεσα στο αστικό
περιβάλλον και στους αμπελώνες της γιαγιάς του,
ο Mαΐρ Γκουβέν είναι σήμερα εκδότης και
αρχισυντάκτης του εβδομαδιαίου φιλολογικού
περιοδικού «Le 1».


Πρωτίστως, όμως, η κυρίαρχη φιγούρα του πατέρα διακρίνεται από ψυχικές συγκρούσεις: ανεδαφικός, αιθεροβάμων, όσο και εκρηκτικός, ο macho αυτός πατέρας είναι η εμψύχωση του οικιακού σκηνικού και της τελετουργίας ενοχοποίησης από τα οποία ο ένας πρωταγωνιστής δραπετεύει όσο μπορεί περισσότερες ώρες της ημέρας και από το αξιακό σύστημα του οποίου ο άλλος πρωταγωνιστής έχει αναχωρήσει οριστικά. Μέσα από τις διασταυρούμενες αυτές μαρτυρίες, ο συγγραφέας φιλοτεχνεί δυο παράλληλους αλλ’ εξίσου περιθωριακούς κόσμους. Αποφεύγοντας τα στερεότυπα της διάκρισης, του αποκλεισμού και της γκετοποίησης, επιδιώκει να αγγίξει τα βαθύτερα κίνητρα των πράξεων των ηρώων του. Μεγάλη αρετή του μυθιστορήματος είναι η δομή του: εναλλαγή της φωνής του μεγάλου αδελφού μ’ εκείνην του μικρού, καθώς και με μια σειρά από αλληλοσυγκρουόμενες μνήμες και σκέψεις: «ο μπαμπάς, η γιαγιά, ο Ιησούς, ο Μωϋσής, το Κοράνι, η Συρία, το άπειρο»… Και μια ανατροπή στο τέλος.

Το βιβλίο του Mαΐρ Γκουβέν ταξιδεύει τον αναγνώστη στα μύχια δύο τελείως πρωτόγνωρων αντιλήψεων του κόσμου, εγείροντας παράλληλα ερωτήματα για τη ζωή των μεταναστών, για την ισότητα και τη δικαιοσύνη, για την πολιτική κατάσταση στην Εγγύς Ανατολή, εκεί όπου κάποτε άκμαζε το βασίλειο της Παλμύρας και όπου σήμερα οι γριές προξενεύουν στους Μουτζαχεντίν τις εγγόνες τους, δείχνοντας φωτογραφίες τους στο σμαρτ-φόουν. Αλλά το αξιακό σύστημα του μικρού αδελφού το έχει υιοθετήσει και κάποιος «Γιούνες ο αλλαξόθρησκος», που δεν είναι παρά «ο Γιαν, ο Γάλλος». Το βιβλίο κάνει σαφή υπαινιγμό και για την αντίληψη ημών των Ευρωπαίων σχετικά με τη Θέμιδα, σχετικά με την αγάπη και τους συγγενικούς δεσμούς, σχετικά με την πίστη σε ιδεώδη, με την ανεκτικότητα, με τη μεγαλοψυχία και τη συγχώρηση.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


altΜεγάλος αδερφός
Mahir Guven
Μτφρ. Λίζυ Τσιριμώκου
Ίκαρος 2019
Σελ. 312, τιμή εκδότη €16,00

alt

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ