when we were orphans

Για το μυθιστόρημα του Καζούο Ισιγκούρο «Όταν ήμαστε ορφανοί» (μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός).

Της Νίκης Κώτσιου

Η απώλεια και το τραύμα που προκύπτει εξαιτίας της είναι ένα θέμα που επανέρχεται συχνά στο έργο του νομπελίστα Καζούο Ισιγκούρο. Γεννημένος στο Ναγκασάκι το 1954, ο Ισιγκούρο έζησε εκεί τα πρώτα πέντε χρόνια της ζωής του, προτού εγκατασταθεί με την οικογένειά του οριστικά στη Βρετανία. Σήμερα πλέον έχει πολιτογραφηθεί Ευρωπαίος-Βρετανός συγγραφέας και γράφει στα Αγγλικά εμπνεόμενος από θέματα «δυτικού» τύπου, αντλημένα από την ευρύτερη ευρωπαϊκή ιστορία. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι Τα απομεινάρια μιας μέρας, με πρωταγωνιστή έναν μπάτλερ – ενσάρκωση μιας παλαιού τύπου ιδανικής «βρετανικότητας» (τον απέδωσε μοναδικά ο Άντονι Χόπκινς στην έξοχη ταινία του Τζέιμς Άιβορι), που, κάνοντας απολογισμό της ζωής του, αποτιμά πτυχές της βρετανικής ιστορίας, έτσι όπως τις έζησε εκ του σύνεγγυς στην οικία του φιλοναζί αριστοκράτη όπου εργαζόταν επί σειρά ετών. Το τέλος του πολέμου φέρνει και το τέλος της αποικιοκρατίας μαζί με τον ταχύ εξαμερικανισμό της κοινωνικής ζωής.

Δύο δεκαετίες μετά την τραγωδία κι ενώ η φήμη του εξαπλώνεται στο Λονδίνο, ο Μπανκς αποφασίζει να επιστρέψει στη Σαγκάη, ώστε να εξιχνιάσει την οικογενειακή του υπόθεση.

Το Όταν ήμαστε ορφανοί (2000), που θα μας απασχολήσει εδώ, είναι το πέμπτο βιβλίο του Ισιγκούρο. Πρωταγωνιστεί ο Κρίστοφερ Μπανκς, ένας φέρελπις νεαρός ντετέκτιβ, που δραστηριοποιείται στο Λονδίνο της δεκαετίας του 1930. Οι επιτυχίες του διαδέχονται η μια την άλλη και ο ίδιος γίνεται όλο και περισσότερο αναγνωρίσιμος στους κύκλους της υψηλής κοινωνίας και της λονδρέζικης ελίτ. Ο Μπανκς, όμως, στοιχειώνεται από μια οικογενειακή τραγωδία, που συνέβη στην κοσμοπολίτικη Σαγκάη των παιδικών του χρόνων, όπου ζούσε με την οικογένειά του μια μάλλον ήρεμη ζωή. Οι γονείς του Κρίστοφερ εξαφανίστηκαν κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες, ο ένας μετά τον άλλο, οπότε ο ίδιος, ορφανός πια, μεταφέρθηκε στη Βρετανία, για να ζήσει με μια θεία. Δύο δεκαετίες μετά την τραγωδία κι ενώ η φήμη του εξαπλώνεται στο Λονδίνο, ο Μπανκς αποφασίζει να επιστρέψει στη Σαγκάη, ώστε να εξιχνιάσει την οικογενειακή του υπόθεση. Οι συνθήκες που επικρατούν στην Κίνα έχουν πλέον αλλάξει και είναι εξαιρετικά δυσμενείς καθώς μαίνεται ο σινο-ιαπωνικός πόλεμος, αλλά ο Μπανκς είναι αποφασισμένος να προχωρήσει μέχρι τέλους και να ρίξει φως στην εξαφάνιση των γονιών του. Πιστεύει ότι θα τους βρει ζωντανούς, πλάθει σενάρια και κάνει διάφορες εικασίες, που, όπως θα αποδειχθεί εκ των υστέρων, απέχουν πολύ από την πραγματικότητα.

Μέσα από αλλεπάλληλα φλάσμπακ, παρακολουθούμε την παιδική ηλικία του πρωταγωνιστή-αφηγητή στην πολυεθνική Σαγκάη των αρχών του εικοστού αιώνα, που  χαρακτηρίζεται από κραυγαλέες πολιτισμικές και κοινωνικο-οικονομικές αντιθέσεις, ανάγλυφα αποτυπωμένες στην αφήγηση. Η μητέρα του ήρωα αναλαμβάνει έναν ενεργό ακτιβιστικό ρόλο ενάντια στην ευρεία διακίνηση του οπίου, που εξυπηρετεί κυρίως βρετανικά συμφέροντα, ενώ ο πατέρας του εργάζεται σε μια εταιρεία που κερδοσκοπεί και φανερά εμπλέκεται σε αυτού του είδους το παράνομο εμπόριο. Οι αναπολήσεις του Μπανκς έχουν επίκεντρο την εξιδανικευμένη εικόνα της μητέρας του, την οποία ως παιδί λατρεύει και προσπαθεί εναγωνίως να κερδίζει την προσοχή της ή να αποσπά επαίνους. Μέσα από τα σπαράγματα της μνήμης, η μητέρα διαγράφεται δυναμική και περήφανη, με παρουσία καθοριστική και βαρύνουσα, που επισκιάζει τον πατέρα και ενίοτε τον περιθωριοποιεί ή τον απαξιώνει. Οι συζυγικοί καυγάδες, έτσι όπως διασώζονται στη μνήμη του Μπανκς, εμφανίζονται μάλλον αμβλυμένοι, η οικογενειακή ζωή αναδύεται σχεδόν ανέφελη και περίπου ειδυλλιακή, έτσι ώστε η εξαφάνιση πρώτα του ενός και μετά του άλλου να προκύπτει ως κεραυνός εν αιθρία. Στην πραγματικότητα, οι αναμνήσεις που καταθέτει ο ήρωας, λειασμένες και βελτιωμένες, λειτουργούν ως μια παραμορφωμένη και διαστρεβλωμένη εκδοχή της ζωής που έζησε. Ο Μπανκς αρνείται να αντιμετωπίσει την αλήθεια κατάματα και πλάθει ένα καθησυχαστικό παρελθόν, που τον διασώζει από τον πόνο και τον βοηθά να διαχειριστεί το τραύμα. Και βέβαια, οι παθογένειες της βρετανικής οικογένειας Μπανκς εγγράφονται στην ευρύτερη, γενικευμένη παθογένεια της δυτικής ιμπεριαλιστικής διείσδυσης στην Ασία, που περιγράφεται με πολύ απτό τρόπο μέσα από  δυνατές, σοκαριστικές εικόνες.

alt
Αν και θεωρείται ένα από τα πιο αδύναμα βιβλία του,
το Όταν ήμαστε ορφανοί, είχε προκριθεί μέχρι τη 
μικρή λίστα του Man Booker Prize, το 2000.


Ωστόσο, η προσήλωση του Μπανκς στην απωλεσθείσα μητέρα και η εμμονή του, ως ενήλικα πια, να επανασυστήσει τη χαμένη του οικογένεια γίνεται τροχοπέδη για την ομαλή ψυχο-συναισθηματική του ανάπτυξη. Ο τρόπος που μεταβολίζει την πραγματικότητα αποδεικνύεται βαθιά προβληματικός. Οι κοινωνικές του συναναστροφές είναι επιφανειακές και ρηχές, αποφεύγει την επαφή με το άλλο φύλο και δε συνάπτει ουσιαστικούς ανθρώπινους δεσμούς, αν εξαιρέσουμε τη σχέση με τη θετή του κόρη Τζένιφερ, πάνω στην οποία βλέπει ίσως ένα αντίγραφο του εαυτού του. Επιλέγει να ζήσει απομονωμένος σ' έναν περίκλειστο σύμπαν, φτιαγμένο από τροποποιημένες αναμνήσεις και ανεδαφικές προσδοκίες. Δεν έχει ρίζες ούτε στο Λονδίνο ούτε στη Σαγκάη και η μοναδική του πατρίδα είναι η παιδική ηλικία, έτσι όπως την έχει κατασκευάσει με τους δικούς του, αυθαίρετους όρους. Αφιερώνει όλη του την ενέργεια στην αναβίωση του κλίματος ασφάλειας και προστασίας που του παρείχε η οικογένεια και επιθυμεί να επανέλθει μέσα στο κέλυφος της διαλυμένης πια εστίας. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο Μπανκς για να περιγράψει τη σύνδεσή του με τον κόσμο και την κοινωνία είναι ενδεικτική της ψυχικής δυσλειτουργίας του. Πρόκειται για μια ψυχρή και αποστειρωμένη γλώσσα, απαλλαγμένη από κάθε συγκίνηση, που ενίοτε απηχεί το ιδίωμα της εντελώς αποστασιοποιημένης αστυνομικής αναφοράς, σύμφωνα με όλους τους τύπους και το  αυστηρό πρωτόκολλο. Δε λείπουν, ωστόσο, κάποιες ονειρικές ή και σουρεαλιστικές καταβυθίσεις, που απηχούν την αγωνία του και τη λαχτάρα να επιστρέψει εσπευσμένα σ' ένα οριστικά χαμένο παρελθόν.

Ελεγεία για τη χαμένη παιδική ηλικία, μυθιστόρημα ενηλικίωσης και παράδοξη αστυνομική ιστορία που αντιστρατεύεται τους βασικούς κανόνες του είδους, το Όταν ήμαστε ορφανοί εξερευνά τις περίεργες διαδρομές της μνήμης, όταν αυτή προσπαθεί να κατευνάσει τον, προερχόμενο απ' την απώλεια, πόνο.

Από ένα σημείο και μετά, το μυθιστόρημα παίρνει την τροπή αστυνομικής ιστορίας, χωρίς να χάνει όμως τα χαρακτηριστικά του ψυχολογικού δράματος. Ο Μπανκς κυκλοφορεί πάντα με το μεγεθυντικό φακό στην τσέπη, έτοιμος ανά πάσα στιγμή να εξετάσει τεκμήρια και να εξιχνιάσει μυστήρια. Είναι μάλιστα φορές που νιώθει επιφορτισμένος με τη μεσσιανική αποστολή να εξυγιάνει ολόκληρο τον κόσμο από το κακό, πράγμα που φυσικά δεν καταφέρνει, όπως δεν καταφέρνει να φωτίσει και την οικογενειακή του υπόθεση. Η λύση θα δοθεί από άλλον. Κρίνοντας από τις άκαρπες και ατελέσφορες προσπάθειές του, που σηματοδοτούν μια κραυγαλέα ήττα, ο Μπανκς κρίνεται μάλλον αποτυχημένος και αναποτελεσματικός. Άστοχες οι εκτιμήσεις του, ανεπιτυχής η απόπειρα. Ο ντετέκτιβ αποτυγχάνει αλλά κερδίζει σε αυτογνωσία και συγχρόνως γίνεται κοινωνός μιας αλήθειας, που επίμονα και κοπιαστικά αποφεύγει.

Ελεγεία για τη χαμένη παιδική ηλικία, μυθιστόρημα ενηλικίωσης και παράδοξη αστυνομική ιστορία που αντιστρατεύεται τους βασικούς κανόνες του είδους, το Όταν ήμαστε ορφανοί εξερευνά τις περίεργες διαδρομές της μνήμης, όταν αυτή προσπαθεί να κατευνάσει τον, προερχόμενο απ' την απώλεια, πόνο. Ο αναξιόπιστος αφηγητής-πρωταγωνιστής αποπειράται να δημιουργήσει από την αρχή ένα ψεύτικο και ωραιοποιημένο παρελθόν που τον απομακρύνει απ' τη σκληρή αλήθεια και επιδίδεται σε έναν μάταιο και εξαρχής καταδικασμένο αγώνα, που δεν δικαιώνεται ποτέ. Οι αναμνήσεις που χρησιμοποιεί για να πλοηγηθεί στη ζωή ελέγχονται κατ' εξακολούθηση ως ανακριβείς αλλά η πραγματικότητα είναι πάντα πιο ισχυρή και επιβάλλει αυτή τους δικούς της επαχθείς όρους, με τους οποίους ο ήρωας καλείται να συμφιλιωθεί.

Η προσεγμένη μετάφραση της Αργυρώς Μαντόγλου για τις εκδόσεις Ψυχογιός μεταφέρει επιτυχώς το στρωτό, μάλλον ακαδημαϊκό ύφος του Ισιγκούρο.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.


altΌταν ήμαστε ορφανοί
Καζούο Ισιγκούρο
Μτφρ. Αργυρώ Μαντόγλου
Ψυχογιός 2019
Σελ. 432, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ KAZUO ISHIGURO


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Οι εμπρηστές, της Ρ.Ο. Κουόν: Εξαιρετική θεματική, αδιέξοδη διαχείριση

Για το μυθιστόρημα της Ρ.Ο. Κουόν «Οι εμπρηστές» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, η συγγραφέας. 

Του Νίκου Ξένιου

Δέκα χρόνια συγγραφικού μόχθου χρειάστηκαν μέχρι να δημοσιεύσει η κορεατικής ...

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Η ντίσκο του Γκόγκολ, του Πάβο Μάτσιν

Για το μυθιστόρημα του Πάβο Μάτσιν «Η ντίσκο του Γκόγκολ» (μτφρ. Τέσυ Μπάιλα, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Επιστημονική φαντασία ή μαγικός ρεαλισμός; Δυστοπία ή αλληγορία; Παραμύθι ή προφητεία; Ή μήπως όλα αυτά μαζί; Πόση τόλμη, πρωτοτυπία, ευρηματικότητα και φαντασία πρ...

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Ο μεγάλος απατεώνας, του Χέρμαν Μέλβιλ

Για το μυθιστόρημα του Herman Melville «Ο μεγάλος απατεώνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, εκδ. Πατάκη).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Αν ο κάθε άνθρωπος είναι ένα νησί, τότε η ανθρωπότητα (αν αποδεχτούμε αυτή την αφαίρεση) είναι ένα πλοίο. Ή, ακόμα καλύτερ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ