Wallace 700

Για το βιβλίο του David Foster Wallace «Σύντομες συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Κριτική).

Του Διονύση Μαρίνου

Το υλικό από το οποίο είμαστε φτιαγμένοι: δόσεις μη εμπεδωμένης εμπειρίας, ρετάλια απόψεων που αναζητούν την επιβεβαίωσή τους στην μερικότητα του προσωπικού βιώματος και, τελικά, μια μηχανική δεξιότητα να αναλύουμε τα μη προφανή με τη σπασμωδική ασάφεια της προκατάληψης. Τις μέρες που έτυχε να διαβάζω τη συλλογή κειμένων (σ.σ.: θα δούμε στη συνέχεια πού και πώς μπορούμε να τα ορίσουμε) του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας Σύντομες συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Κριτική), συζήτησα τα «ευρήματα» με μια φίλη, αρκετά «τροχισμένη» από τον κόσμο της λογοτεχνίας. Η απάντησή της με ξένισε: «Ποιος ενδιαφέρεται να διαβάσει ένα βιβλίο που μιλάει για τα απαίσια μέλη του είδους σας;»

Οι ήρωες του Γουάλας, εν προκειμένω οι άντρες στο παρόν βιβλίο, ξεπηδούν από τη μήτρα της εποχής που τους γέννησε.

Θα ήταν σοφόν το σαφές, αν, όντως, ήταν σαφές. Μόνο που όταν έχουμε να κάνουμε με κάποιο βιβλίο (ειλικρινά, κάθε βιβλίο) του Ντέβιντ Φόστερ Γουάλας, οι βεβαιότητες καλό είναι να αποχωρίσουν ησύχως από την κεντρική είσοδο. Δεν υπάρχουν πολλοί συγγραφείς που κατάφεραν να προσδώσουν στην ρευστότητα του σύγχρονου ανθρώπου την αιτιώδη συνάφεια που την ορίζει και τη δημιουργεί. Ανεξάρτητα από το φύλο, την κοινωνική τάξη ή την ατομική βούληση, οι ήρωες του Γουάλας, εν προκειμένω οι άντρες στο παρόν βιβλίο, ξεπηδούν από τη μήτρα της εποχής που τους γέννησε. Δεν είναι ειδολογικά «προϊόντα», ούτε εκφυλισμένες εκδοχές ενός αναλλοίωτου συνόλου. Είναι οργανικά μέρη του όλου, ενός αδιαμόρφωτου «εμείς», όπου χάρη στον Γουάλας άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά, μετεωριζόμενο, λανθάνον, αφύσικο, αλλά ειλικρινές. 

Μέσα στην «ανοσιότητά» τους, οι άντρες του Γουάλας είναι κομμάτια ενός ευρύτερου μετανεωτερικού καμβά, μέσα στον οποίο το αρσενικό προσπαθεί να βρει το ρόλο του, να επαναπροσδιορίσει τις συντεταγμένες του και να κατανοήσει την προθετικότητα των πράξεών του.

syntomes synenteukseis 700
Η Julianne Nicholson, από την ομώνυμη ταινία Σύντομες
συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες (2009), του John Krasinski.
 
 

Η πρωτοεπίπεδη ανάλυση του βιβλίου ενδέχεται να μας οδηγήσει στο απλοϊκό συμπέρασμα πως έχουμε να κάνουμε με την «μάτσο» εκδοχή ενός κόσμου μπερδεμένου. Μια τοιχογραφία από άρρενες που αυτοαναφέρονται, αυτοθαυμάζονται κι ενίοτε αυτοοικτίρονται. Ενδέχεται να το κάνουν, ωστόσο δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ την αιτιότητα των πραγμάτων: αυτοί οι άντρες είναι κάθε άντρας, είναι ένας ποικίλος αστερισμός που αποστάται από το κοινωνικό του περίβλημα για να εκτεθεί στα μάτια μας δίχως ωραιοποιήσεις. Κάτω από τις πυκνές στοιβάδες του σεξισμού, της ανδροπρέπειας, της νευρωτικής ανωτερότητας και της αγχωμένης επιθετικότητάς τους, αυτοί οι άντρες προβάλλουν παντί τρόπω (λεκτικά, σπλαχνικά, κινησιολογικά) τη λεπτότητα της μοναξιάς τους. Είναι φορείς ενός πλησιάσματος που έμεινε βουβό, μιας συλλογικότητας που διασπάστηκε εν τη γενέσει της, μιας θερμότητας που ψυχράνθηκε νωρίς. 

Το cantus firmus όλων των ιστοριών του βιβλίου δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσπάθεια των ανδρών να αρθούν πάνω από τη μοναχικότητά τους. Άλλοτε με βίαιο τρόπο κι άλλοτε με παθητικό, εντούτοις πάντα με την ακόρεστη ανάγκη να διαταράξουν τον εγκλεισμό τους σε έναν χώρο συναισθηματικής και σωματικής μόνωσης. 

Το βιβλίο γράφτηκε το 1999, τρία χρόνια μετά το πολυπρισματικό και πυραυλοκίνητο Infinite Jest, που σημαίνει ότι ο Γουάλας βρισκόταν ήδη σε μια ώριμη φάση ως προς τις θεματικές του και τους τρόπους ανάπτυξης των κειμένων του. Οι λάτρεις της πρόζας του στο παρόν βιβλίο θα βρουν τον ακριβή συγγραφικό μηχανισμό του. Μακροπερίοδες προτάσεις, ειρωνική διάθεση (στα όρια του μαύρου χιούμορ), αυτοφυή κομμάτια ψυχολογικής δυστοπίας, νευρωτικές απολήξεις, ψυχοπαθολογικές ασυμμετρίες, φιλοσοφικές περιελίξεις, βαθύτατη κατανόηση του ανθρώπινου δράματος, λεκτικά νήματα που μοιάζουν βαρύγδουπα, εκκωφαντικά, αλλά και εξόχως θελκτικά, καθώς και διαπεραστική κριτική γι’ αυτό που ορίζεται ως ποπ κουλτούρα. Τω όντι, ο Γουάλας στον σύντομο βίο του μπόρεσε να γίνει ένας ενεργός μαγνήτης όλων των μεταλλικών στοιχείων που ορίζουν τον σύγχρονο δυτικό κόσμο. 

alt
Ο David Foster Wallace αγαπούσε τα σκυλιά και σκεφτόταν
να δημιουργήσει ένα καταφύγιο αδέσποτων κουταβιών.
Σύμφωνα με τον φίλο του, Jonathan Franzen, ο Wallace
«είχε μια αδυναμία στα κακοποιημένα σκυλιά, για τα
οποία δύσκολα βρισκόταν κάποιος με αρκετή υπομονή, για 
να τα υιοθετήσει».



Ο τρόπος που γράφει είναι ο ορισμός της υπνωτιστικής μαγείας: οι ιστορίες του μοιάζουν με λεκτικά παραισθησιογόνα, από τα οποία δεν επιθυμείς να ξεφύγεις. Είναι η έκφραση μιας οδύνης που δεν αναζητεί τον εύκολο ακκισμό, αλλά την αγωνιώδη ικανοποίηση να πει την αλήθειά της – όσο σκληρή και λαβυρινθώδης κι αν είναι. Έχουμε, άραγε, να κάνουμε με τυπικό δείγμα διηγημάτων με συγκεκριμένες θεματικές, ευδιάκριτους ήρωες και πλοκή που ακολουθεί τους κανόνες της δραματουργίας; Σίγουρα όχι! Ο Γουάλας είναι ο κλασικός παίζων συγγραφέας. Η μετά-fiction του, προβοκατόρικη, έκκεντρη, πολυποίκιλη και ωσαύτως ενεργητική στον τρόπο ανάπτυξής της, εγκιβωτίζει διαφορετικά είδη μέσα σε ένα ενιαίο corpus. 

Αν και έχουμε να κάνουμε με συνεντεύξεις, το παρόν βιβλίο δεν αποτελείται μόνο από συνεντεύξεις. Αυτές λειτουργούν ως θραύσματα, στα οποία μάλιστα διαβάζουμε μόνο τις απαντήσεις των ανδρών και μηδέποτε τις ερωτήσεις. Κάπως έτσι λειτουργούν ωσάν μονόλογοι γεμάτοι διφορούμενες αισθήσεις. Η παραισθητική καθαρότητα στις διηγήσεις των ανδρών (ιδιαιτέρως στις πρωτοπρόσωπες) μοιάζει να είναι μια καταστατική αρχή στον Γουάλας. Σκοπός είναι να αναδειχθεί στο μέγα βάθος της η ανάγκη του σύγχρονου άντρα να ορίσει και να οριστεί, να σκάψει και να σκαφτεί. Μέσα από επικαλυπτόμενα γεγονότα, από σχοινοτενείς σημειώσεις που ανοίγουν παράλληλα θέματα με εκείνα της κύριας αφήγησης, με ήρωες που χρωματίζονται από το δραματικό και το γκροτέσκο και με τη ροή της εκάστοτε πλοκής να αναρριπίζεται αδιαλείπτως, αυτά τα κείμενα αποκτούν μια δική τους υπόσταση που υπερβαίνει τα είδη, αν δεν τα αποδομεί επί σκοπώ.

Ο Γουάλας είναι ο κλασικός παίζων συγγραφέας. Η μετά-fiction του, προβοκατόρικη, έκκεντρη, πολυποίκιλη και ωσαύτως ενεργητική στον τρόπο ανάπτυξής της, εγκιβωτίζει διαφορετικά είδη μέσα σε ένα ενιαίο corpus. 

Υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσαμε να μιλάμε για κλασικό σολιψισμό: οι άντρες των ιστοριών αυτοαναφέρονται κοιτώντας συνεχώς το είδωλό τους κι ο συγγραφέας τους ομοίως. Τουναντίον, η ικανότητα του Γουάλας να επικαλείται υπαρξιακές ποιότητες όπως η συμπόνια, η αγάπη, η συνάφεια ή το ηθικό πάθος, αφαιρεί όλα τα ιζήματα της αυτοαναφορικότητας και προβάλλει αυτό που θεμελιωδώς συνιστά την ανθρώπινη περίπτωση. Έτσι που ακόμη και η ουδετεροποίηση της γραφής στην περίπτωση μιας καταθλιπτικής στο διήγημα «Στα δίχτυα της κατάθλιψης» ή η εμπρηστική συντομία του διαλόγου στο «Ακόμα ένα παράδειγμα για το πόσο διάτρητα είναι ορισμένα σύνορα (IV)» να μετατρέπονται ευλόγως σε σημάδια καίριου δράματος. 

Η μεταφραστική προσέγγιση του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη είναι εξόχως αγαπητική. Ακούγεται παράδοξο να επικαλείται κανείς το συναίσθημα όταν έχουμε να κάνουμε με ένα επίπονο métier, όπως είναι η μετάφραση ενός λογοτεχνικού έργου, εντούτοις, είναι φανερό πως εδώ έχουμε το εντελές πνεύμα του Γουάλας αποτυπωμένο σε πλούσια ελληνικά που μπορούν να «διαβαστούν» και να κατανοηθούν. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι). 


altΣύντομες συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες
David Foster Wallace
Μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Κριτική 2019
Σελ. 448, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ DAVID FOSTER WALLACE

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

«Μέλισσες» του Μέλις Φρίντενταλ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Μέλις Φρίντενταλ [Meelis Friedenthal] «Μέλισσες» (μτφρ. Απόστολος Θηβαίος, εκδ. Βακχικόν).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Πώς είναι άραγε το μέσα του ανθρώπου; Από πού κρατά και για πού τραβά η ψυχή του; Πού στέκουν τα εξω...

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

«Προς τον παράδεισο» της Χάνια Γιαναγκιχάρα (κριτική) – Μέσα από τον σκοτεινό καθρέφτη της ουτοπίας

Για το μυθιστόρημα της Χάνια Γιαναγκιχάρα [Hanya Yanagihara] «Προς τον παράδεισο» (μτφρ. Μαρία Ξυλούρη, εκδ. Μεταίχμιο).

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Την 48χρονη σήμερα Χάνια Γιαναγκιχάρα τη γνωρίσαμε από το δεύτερο βιβλίο της, το Λίγη ζωή, ένα ο...

«Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (κριτική)

«Ανάστροφα» του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς (κριτική)

Για το βραβευμένο –με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης– μυθιστόρημα του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς [J. K. Huysmans] «Ανάστροφα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο Νίκος Μπακουνάκης, εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Auguste Leroux (1871-1954) για το βιβλίο του Joris-Karl Huysmans, το 1920....

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ