Wallace 700

Για το βιβλίο του David Foster Wallace «Σύντομες συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Κριτική).

Του Διονύση Μαρίνου

Το υλικό από το οποίο είμαστε φτιαγμένοι: δόσεις μη εμπεδωμένης εμπειρίας, ρετάλια απόψεων που αναζητούν την επιβεβαίωσή τους στην μερικότητα του προσωπικού βιώματος και, τελικά, μια μηχανική δεξιότητα να αναλύουμε τα μη προφανή με τη σπασμωδική ασάφεια της προκατάληψης. Τις μέρες που έτυχε να διαβάζω τη συλλογή κειμένων (σ.σ.: θα δούμε στη συνέχεια πού και πώς μπορούμε να τα ορίσουμε) του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας Σύντομες συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Κριτική), συζήτησα τα «ευρήματα» με μια φίλη, αρκετά «τροχισμένη» από τον κόσμο της λογοτεχνίας. Η απάντησή της με ξένισε: «Ποιος ενδιαφέρεται να διαβάσει ένα βιβλίο που μιλάει για τα απαίσια μέλη του είδους σας;»

Οι ήρωες του Γουάλας, εν προκειμένω οι άντρες στο παρόν βιβλίο, ξεπηδούν από τη μήτρα της εποχής που τους γέννησε.

Θα ήταν σοφόν το σαφές, αν, όντως, ήταν σαφές. Μόνο που όταν έχουμε να κάνουμε με κάποιο βιβλίο (ειλικρινά, κάθε βιβλίο) του Ντέβιντ Φόστερ Γουάλας, οι βεβαιότητες καλό είναι να αποχωρίσουν ησύχως από την κεντρική είσοδο. Δεν υπάρχουν πολλοί συγγραφείς που κατάφεραν να προσδώσουν στην ρευστότητα του σύγχρονου ανθρώπου την αιτιώδη συνάφεια που την ορίζει και τη δημιουργεί. Ανεξάρτητα από το φύλο, την κοινωνική τάξη ή την ατομική βούληση, οι ήρωες του Γουάλας, εν προκειμένω οι άντρες στο παρόν βιβλίο, ξεπηδούν από τη μήτρα της εποχής που τους γέννησε. Δεν είναι ειδολογικά «προϊόντα», ούτε εκφυλισμένες εκδοχές ενός αναλλοίωτου συνόλου. Είναι οργανικά μέρη του όλου, ενός αδιαμόρφωτου «εμείς», όπου χάρη στον Γουάλας άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά, μετεωριζόμενο, λανθάνον, αφύσικο, αλλά ειλικρινές. 

Μέσα στην «ανοσιότητά» τους, οι άντρες του Γουάλας είναι κομμάτια ενός ευρύτερου μετανεωτερικού καμβά, μέσα στον οποίο το αρσενικό προσπαθεί να βρει το ρόλο του, να επαναπροσδιορίσει τις συντεταγμένες του και να κατανοήσει την προθετικότητα των πράξεών του.

syntomes synenteukseis 700
Η Julianne Nicholson, από την ομώνυμη ταινία Σύντομες
συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες (2009), του John Krasinski.
 
 

Η πρωτοεπίπεδη ανάλυση του βιβλίου ενδέχεται να μας οδηγήσει στο απλοϊκό συμπέρασμα πως έχουμε να κάνουμε με την «μάτσο» εκδοχή ενός κόσμου μπερδεμένου. Μια τοιχογραφία από άρρενες που αυτοαναφέρονται, αυτοθαυμάζονται κι ενίοτε αυτοοικτίρονται. Ενδέχεται να το κάνουν, ωστόσο δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ την αιτιότητα των πραγμάτων: αυτοί οι άντρες είναι κάθε άντρας, είναι ένας ποικίλος αστερισμός που αποστάται από το κοινωνικό του περίβλημα για να εκτεθεί στα μάτια μας δίχως ωραιοποιήσεις. Κάτω από τις πυκνές στοιβάδες του σεξισμού, της ανδροπρέπειας, της νευρωτικής ανωτερότητας και της αγχωμένης επιθετικότητάς τους, αυτοί οι άντρες προβάλλουν παντί τρόπω (λεκτικά, σπλαχνικά, κινησιολογικά) τη λεπτότητα της μοναξιάς τους. Είναι φορείς ενός πλησιάσματος που έμεινε βουβό, μιας συλλογικότητας που διασπάστηκε εν τη γενέσει της, μιας θερμότητας που ψυχράνθηκε νωρίς. 

Το cantus firmus όλων των ιστοριών του βιβλίου δεν είναι τίποτα άλλο από μια προσπάθεια των ανδρών να αρθούν πάνω από τη μοναχικότητά τους. Άλλοτε με βίαιο τρόπο κι άλλοτε με παθητικό, εντούτοις πάντα με την ακόρεστη ανάγκη να διαταράξουν τον εγκλεισμό τους σε έναν χώρο συναισθηματικής και σωματικής μόνωσης. 

Το βιβλίο γράφτηκε το 1999, τρία χρόνια μετά το πολυπρισματικό και πυραυλοκίνητο Infinite Jest, που σημαίνει ότι ο Γουάλας βρισκόταν ήδη σε μια ώριμη φάση ως προς τις θεματικές του και τους τρόπους ανάπτυξης των κειμένων του. Οι λάτρεις της πρόζας του στο παρόν βιβλίο θα βρουν τον ακριβή συγγραφικό μηχανισμό του. Μακροπερίοδες προτάσεις, ειρωνική διάθεση (στα όρια του μαύρου χιούμορ), αυτοφυή κομμάτια ψυχολογικής δυστοπίας, νευρωτικές απολήξεις, ψυχοπαθολογικές ασυμμετρίες, φιλοσοφικές περιελίξεις, βαθύτατη κατανόηση του ανθρώπινου δράματος, λεκτικά νήματα που μοιάζουν βαρύγδουπα, εκκωφαντικά, αλλά και εξόχως θελκτικά, καθώς και διαπεραστική κριτική γι’ αυτό που ορίζεται ως ποπ κουλτούρα. Τω όντι, ο Γουάλας στον σύντομο βίο του μπόρεσε να γίνει ένας ενεργός μαγνήτης όλων των μεταλλικών στοιχείων που ορίζουν τον σύγχρονο δυτικό κόσμο. 

alt
Ο David Foster Wallace αγαπούσε τα σκυλιά και σκεφτόταν
να δημιουργήσει ένα καταφύγιο αδέσποτων κουταβιών.
Σύμφωνα με τον φίλο του, Jonathan Franzen, ο Wallace
«είχε μια αδυναμία στα κακοποιημένα σκυλιά, για τα
οποία δύσκολα βρισκόταν κάποιος με αρκετή υπομονή, για 
να τα υιοθετήσει».



Ο τρόπος που γράφει είναι ο ορισμός της υπνωτιστικής μαγείας: οι ιστορίες του μοιάζουν με λεκτικά παραισθησιογόνα, από τα οποία δεν επιθυμείς να ξεφύγεις. Είναι η έκφραση μιας οδύνης που δεν αναζητεί τον εύκολο ακκισμό, αλλά την αγωνιώδη ικανοποίηση να πει την αλήθειά της – όσο σκληρή και λαβυρινθώδης κι αν είναι. Έχουμε, άραγε, να κάνουμε με τυπικό δείγμα διηγημάτων με συγκεκριμένες θεματικές, ευδιάκριτους ήρωες και πλοκή που ακολουθεί τους κανόνες της δραματουργίας; Σίγουρα όχι! Ο Γουάλας είναι ο κλασικός παίζων συγγραφέας. Η μετά-fiction του, προβοκατόρικη, έκκεντρη, πολυποίκιλη και ωσαύτως ενεργητική στον τρόπο ανάπτυξής της, εγκιβωτίζει διαφορετικά είδη μέσα σε ένα ενιαίο corpus. 

Αν και έχουμε να κάνουμε με συνεντεύξεις, το παρόν βιβλίο δεν αποτελείται μόνο από συνεντεύξεις. Αυτές λειτουργούν ως θραύσματα, στα οποία μάλιστα διαβάζουμε μόνο τις απαντήσεις των ανδρών και μηδέποτε τις ερωτήσεις. Κάπως έτσι λειτουργούν ωσάν μονόλογοι γεμάτοι διφορούμενες αισθήσεις. Η παραισθητική καθαρότητα στις διηγήσεις των ανδρών (ιδιαιτέρως στις πρωτοπρόσωπες) μοιάζει να είναι μια καταστατική αρχή στον Γουάλας. Σκοπός είναι να αναδειχθεί στο μέγα βάθος της η ανάγκη του σύγχρονου άντρα να ορίσει και να οριστεί, να σκάψει και να σκαφτεί. Μέσα από επικαλυπτόμενα γεγονότα, από σχοινοτενείς σημειώσεις που ανοίγουν παράλληλα θέματα με εκείνα της κύριας αφήγησης, με ήρωες που χρωματίζονται από το δραματικό και το γκροτέσκο και με τη ροή της εκάστοτε πλοκής να αναρριπίζεται αδιαλείπτως, αυτά τα κείμενα αποκτούν μια δική τους υπόσταση που υπερβαίνει τα είδη, αν δεν τα αποδομεί επί σκοπώ.

Ο Γουάλας είναι ο κλασικός παίζων συγγραφέας. Η μετά-fiction του, προβοκατόρικη, έκκεντρη, πολυποίκιλη και ωσαύτως ενεργητική στον τρόπο ανάπτυξής της, εγκιβωτίζει διαφορετικά είδη μέσα σε ένα ενιαίο corpus. 

Υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσαμε να μιλάμε για κλασικό σολιψισμό: οι άντρες των ιστοριών αυτοαναφέρονται κοιτώντας συνεχώς το είδωλό τους κι ο συγγραφέας τους ομοίως. Τουναντίον, η ικανότητα του Γουάλας να επικαλείται υπαρξιακές ποιότητες όπως η συμπόνια, η αγάπη, η συνάφεια ή το ηθικό πάθος, αφαιρεί όλα τα ιζήματα της αυτοαναφορικότητας και προβάλλει αυτό που θεμελιωδώς συνιστά την ανθρώπινη περίπτωση. Έτσι που ακόμη και η ουδετεροποίηση της γραφής στην περίπτωση μιας καταθλιπτικής στο διήγημα «Στα δίχτυα της κατάθλιψης» ή η εμπρηστική συντομία του διαλόγου στο «Ακόμα ένα παράδειγμα για το πόσο διάτρητα είναι ορισμένα σύνορα (IV)» να μετατρέπονται ευλόγως σε σημάδια καίριου δράματος. 

Η μεταφραστική προσέγγιση του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη είναι εξόχως αγαπητική. Ακούγεται παράδοξο να επικαλείται κανείς το συναίσθημα όταν έχουμε να κάνουμε με ένα επίπονο métier, όπως είναι η μετάφραση ενός λογοτεχνικού έργου, εντούτοις, είναι φανερό πως εδώ έχουμε το εντελές πνεύμα του Γουάλας αποτυπωμένο σε πλούσια ελληνικά που μπορούν να «διαβαστούν» και να κατανοηθούν. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι). 


altΣύντομες συνεντεύξεις με απαίσιους άντρες
David Foster Wallace
Μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης
Κριτική 2019
Σελ. 448, τιμή εκδότη €16,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ DAVID FOSTER WALLACE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Neverhome, του Λερντ Χαντ - Μια ιστορία του Αμερικανικού Εμφυλίου

Για το μυθιστόρημα του Laird Hunt «Neverhome» (μτφρ. Χρήστος Οικονόμου, εκδ. Πόλις). Φωτογραφία: Η Φράνσις Κλέιτον κατά τη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου. © Library of Congress.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Ποιος είπε...

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Κοκορομαχία, της Μαρία Φερνάντα Αμπουέρο

Για τη συλλογή διηγημάτων της María Fernanda Ampuero «Κοκορομαχία» (μτφρ. Ιφιγένεια Ντούμη, εκδ. Σκαρίφημα). Φωτογραφία: Rinaldo Wurglitsch, σε ανάρτηση του Borgen Project για το Human Trafficking στο Εκουαδόρ.

Του Διονύση Μαρίνου

Σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2020: Οι βραχείες λίστες

Ανακοινώθηκαν οι βραχείες λίστες για τα βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων. Η τελετή απονομής θα γίνει την Τετάρτη 1 Δεκεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων έχει θεσπίσει τα Βραβεία «Γιάννης Βαρβέρης» και «Μένης Κουμανταρέας...

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Το μαύρο βιβλίο, το αριστούργημα του Ορχάν Παμούκ

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Το μαύρο βιβλίο» (μτφρ. Στέλλα Βρετού, εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Ένα από τα πιο συζητημένα και πολυδιαβασμένα βιβλία της σύγχρονης τουρκικής λογοτεχνίας, το Μαύρο βιβλίο (1990) του νομπελίστα Ορχάν Παμ...

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Οι επόμενοι εμείς, του Αλέκου Λούντζη (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέκου Λούντζη «Οι επόμενοι εμείς» (εκδ. Στιγμός).

Του Βασίλη Λαμπρόπουλου

Συζητώντας την ελληνική ποίηση του 21ου αιώνα προσπαθώ πάντα να μην την προσεγγίσω καθ’ εαυτή αλλά να την τοποθετήσω σε ένα διεθνές πλαίσιο κι ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ