Τα κακά αγόρια της Κάριν Σλότερ

Για το μυθιστόρημα της Karin Slaughter «Όμορφα κορίτσια» (μτφρ. Κων/νος Αρμάος - Μαρία Πλουμιτσάκου, εκδ. Gutenberg).

Της Μυρτώς Χαρβαλιά

I had just finished writing Jubilee Street

I lay in my bed and fell into a deep sleep

When I awoke,

believing I had taken a bride called Mary Stanford,

I flew into a frenzy searching high and low

Because the girl in my dream was young

I said “Hey little girl, where do you hide?”

—Nick Cave, “Finishing Jubilee Street

Οι στίχοι του Νικ Κέιβ νομίζω πως συνοψίζουν τόσο την πλοκή των Όμορφων Κοριτσιών όσο και την αίσθηση που μου άφησαν. Μόλις τελείωσα την ανάγνωση έπεσα σε βαθύ ύπνο. Ξύπνησα με μια λανθασμένη αίσθηση σαν βαρίδι πάνω στο στήθος μου.

Υπάρχουν δύο στοιχεία που κάνουν αυτό το μυθιστόρημα ένα ανατριχιαστικό και, σε σημεία, δυσάρεστο ανάγνωσμα. Καταρχάς, σε αντίθεση με άλλα μυθιστορήματα τρόμου και αγωνίας, το μυθιστόρημα της Κάριν Σλότερ περιέχει λεπτομερέστατες περιγραφές βίαιων «περιστατικών», και το βάζω σε εισαγωγικά γιατί με το να χαρακτηρίζεις τα τεκταινόμενα στο βιβλίο με μία τόσο ουδέτερη λέξη αδικείς τα θύματα.

Στα Όμορφα Κορίτσια το θύμα σπαρταρά πριν αφήσει την τελευταία του πνοή και ο αναγνώστης είναι εκεί, συμμετέχει μέχρι την ύστατη στιγμή, βλέποντας το κάθε τι μέσω των αιχμηρών λεπτομερειών της συγγραφέως.

Είναι σύνηθες όταν διαβάζουμε ένα μυθιστόρημα μυστηρίου, που επικεντρώνεται σε έναν φόνο, μια ύποπτη εξαφάνιση ή κάποιο άλλο έγκλημα, να βρίσκουμε το θύμα νεκρό. Η όποια κατάσταση του πτώματος μπορεί να περιγράφεται αλλά σε κάθε περίπτωση το θύμα και οι αγωνιώδεις τελευταίες του στιγμές αποτελούν κομμάτι ενός παρελθόντος άγνωστου και αποκρυμμένου στον αναγνώστη. Στα Όμορφα Κορίτσια το θύμα σπαρταρά πριν αφήσει την τελευταία του πνοή και ο αναγνώστης είναι εκεί, συμμετέχει μέχρι την ύστατη στιγμή, βλέποντας το κάθε τι μέσω των αιχμηρών λεπτομερειών της συγγραφέως.

Το κοινωνικό μοτίβο

Το δεύτερο στοιχείο που καθιστά τα Όμορφα Κορίτσια κάτι παραπάνω από ένα ακόμα θρίλερ είναι αυτό το επαναλαμβανόμενο μοτίβο: όμορφα κορίτσια, κακά αγόρια. Προσπαθώ να το θέσω έτσι απλά, γιατί παρότι στην προκειμένη παρουσιάζεται στις πιο ακραίες του μορφές, είναι ένα μοτίβο που διατρέχει τη ζωή της «χειραφετημένης» (φευ) γυναίκας.

Στο μυθιστόρημα αναπνέουν πολλά όμορφα κορίτσια, όχι απαραίτητα εντυπωσιακά, αλλά κορίτσια που έπεσαν θύματα ή που είναι κορίτσια-θύματα για το «αντρικό» μάτι. Από την άλλη μεριά στέκονται τα αγόρια. Τα αγόρια εδώ βλέπουν την όμορφη γυναίκα όχι απλώς σαν κάτι κατώτερο αλλά με ιδιότητες στα όρια του αντικειμένου ή του ζώου. Γιατί σ’ αυτόν τον μυθιστορηματικό κόσμο στον οποίο μια γυναίκα θα νόμιζε πως έχει θέση και πως εκτιμάται για την ομορφιά αλλά και για την εξυπνάδα της, δεν έχει τελικά τίποτα, δεν έχει καμία θέση· δεν έχει φωνή, έχει μόνο ένα φίμωτρο σαν να ήταν ατίθασος σκύλος ή το ένα της πόδι κρεμασμένο στον γάντζο σαν γουρούνι έτοιμο για σφαγή. Σκεφτείτε τις εικόνες. Δεν είναι καθόλου μακριά. Και λέω, σκεφτείτε τες, όπως πρέπει να σκεφτείτε κι αν θέλετε πραγματικά να διαβάσετε αυτό το βιβλίο. Γιατί εκεί θα βρείτε αυτές τις εικόνες, κι ακόμα χειρότερες.

Στον μυθιστορηματικό κόσμο των Όμορφων Κοριτσιών, η γυναίκα είναι ένα όμορφο, άκακο αντικείμενο βουτηγμένο στην άγνοια. Η βοήθεια έρχεται από δεύτερους και τρίτους...

Όμορφα Κορίτσια: Η ομορφιά μπορεί να ιδωθεί ως αιτία ζήλειας, θαυμασμού ή σεβασμού. Εδώ, όμως, η ομορφιά γίνεται αιτία εμμονής. Η αναφορά στην εξυπνάδα τους είναι μονάχα μια μορφή αντιπερισπασμού και περαιτέρω κατάδυσης στα θολά νερά της άγνοιας, τα νερά εκείνα στα οποία είναι βουτηγμένη η γυναίκα στη Σλότερ. Μια γυναίκα που συνήθως σχετίζεται με ένα κακό αγόρι, ένα αγόρι που έχει κάνει τις μικροπαρανομίες του, έχει δανειστεί κρυφά το αυτοκίνητο των γονιών του, πιθανόν το έχει στουκάρει κιόλας κάπου, έχει πάει στο αστυνομικό τμήμα… Προσπαθώ να φτιάξω το προφίλ του «ελκυστικού, κακού αγοριού» που θα διάλεγε μια όμορφη κοπέλα. Δεν φτιάχνω το προφίλ ενός εγκληματία, σε καμία περίπτωση. Ωστόσο, τι συμβαίνει όταν έχουμε να κάνουμε με ένα φαινομενικά «καλό αγόρι,» με τον άνδρα εκείνον που φροντίζει να μην λείψει τίποτα από την αγαπημένη του; Είναι η αγάπη χωρίς όρια που τον οδηγεί σε αυτήν του την «αψεγάδιαστη» συμπεριφορά ή εξυπηρετεί έτσι κάποιον ανώτερο σκοπό;

H Karin Slaughter έχει εκδώσει 18 μυθιστορήματα

κι έχει πουλήσει περισσότερα από 35 εκατ. αντίτυπα

σε 37 γλώσσες. Το Όμορφα κορίτσια

κυκλοφόρησε το 2015.

Δεν ξέρω αν αυτό που με επηρέασε περισσότερο σε αυτό το μυθιστορηματικό κέντημα είναι η αχαλίνωτη βία, η οποία πλημμυρίζει την αφήγηση. Νομίζω πως αυτό που με γονάτισε ήταν η ιδέα της γυναίκας-αντικειμένου, η θέση της γυναίκας, δηλαδή, στην αφήγηση, η οποία αποστερείται όχι μόνο την ισότητα απέναντι στον άνδρα αλλά τα ανθρώπινα δικαιώματά της εν γένει. Η γυναίκα παίζει και εδώ τον ρόλο του θύματος, τον ρόλο που φαίνεται να παίζει συνήθως ιστορικά, αν και αυτή η οπτική είναι ακόμα μια ιστορική ασάφεια. Στον μυθιστορηματικό κόσμο των Όμορφων Κοριτσιών, η γυναίκα είναι ένα όμορφο, άκακο αντικείμενο βουτηγμένο στην άγνοια. Η βοήθεια έρχεται από δεύτερους και τρίτους, ποτέ από την ίδια, με μια μόνο εξαίρεση, ευτυχώς.

Το ελπιδοφόρο στοιχείο στην ιστορία είναι αυτό του συνεχούς αγώνα, της αδιάκοπης προσπάθειας για δράση. Αυτό είναι όμως και το βασικό συστατικό που καθιστά το βιβλίο της Κάριν Σλότερ ένα μυθιστόρημα, μια περιπέτεια, μια φανταστική ιστορία.

Το ελπιδοφόρο στοιχείο στην ιστορία είναι αυτό του συνεχούς αγώνα, της αδιάκοπης προσπάθειας για δράση. Αυτό είναι όμως και το βασικό συστατικό που καθιστά το βιβλίο της Κάριν Σλότερ ένα μυθιστόρημα, μια περιπέτεια, μια φανταστική ιστορία. Οι ανάσες ανακούφισης που παίρνει κοφτά ο αναγνώστης στις στιγμές δράσης είναι μάλλον το κατεξοχήν στοιχείο που του υπενθυμίζει πως ό,τι διαβάζει είναι ένα καλοστημένο μυθιστόρημα, όχι η ίδια του η ζωή. Γιατί η ζωή, βασική πηγή έμπνευσης των αιμοβόρων, ισοπεδωτικών μυθιστορημάτων της Σλότερ, φαίνεται να είναι βαμμένη σε ακόμα πιο σκούρους τόνους.

Αμερικανικός λόγος και μετάφραση

Το ογκώδες μυθιστόρημα της Κάριν Σλότερ που μεταφράστηκε από τη Μαρία Πλουμιτσάκου και τον Κωνσταντίνο Αρμάο κρατά ατόφια την αμερικανική του ταυτότητα. Σε όλη τη διάρκεια της αφήγησης υπάρχουν πλήθος στοιχείων, όπως εκφράσεις, αστεία, τοπικά προϊόντα, εκπομπές, μέρη, τραγούδια, μπάντες κ.ά, που καθιστούν πιο εύκολη την ταύτιση του Αμερικανού αναγνώστη με την ιστορία, καθώς αποπνέουν ένα αίσθημα οικειότητας. Χωρίς να μοιράζεται τα ίδια βιώματα και εικόνες, ο αναγνώστης στην Ελλάδα δεν θα βρεθεί ζημιωμένος. Τόσο η καθαρή, χωρίς στολίδια μετάφραση του αμερικανικού λόγου και τρόπου σκέψης όσο και οι σποραδικές υποσημειώσεις βοηθούν τον αναγνώστη να διατηρήσει την ταχύτητα της ανάγνωσής του, χωρίς επιβραδύνσεις λόγω των «γλωσσικών εμποδίων» ή λόγω της υπερβολικά λεπτομερούς περιγραφής των παραπάνω. Το κείμενο, τελικά, δεν ξενίζει τον ελληνόφωνο αναγνώστη καταφέρνοντας συγχρόνως να διαφυλάξει την εθνική του ταυτότητα.

*Η ΜΥΡΤΩ ΧΑΡΒΑΛΙΑ είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια με ειδίκευση στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία.

Διηγήματά της έχουν δημοσιευθεί στο Νέο Πλανόδιον, μεταφράσεις της στο ηλεκτρονικό Φρέαρ.

[1] Μετάφραση των στίχων: «Είχα μόλις τελειώσει να γράφω το "Τζούπιλι Στριτ", έγειρα στο κρεβάτι μου κι έπεσα σ’ έναν βαθύ ύπνο. Όταν ξύπνησα, πίστευα πως είχα πάρει για νύφη μου ένα κορίτσι που το έλεγαν Μαίρη Στάνφορντ. Και τινάχτηκα φρενήρης ψάχνοντας στα ψηλά, στα χαμηλά, γιατί στο όνειρο το κορίτσι ήταν πολύ μικρό. Είπα, «Έι, κοριτσάκι, πού κρύβεσαι;»