carver elephant

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ρέιμοντ Κάρβερ «Ελέφαντας» (μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου, εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Τον ανακαλύψαμε στα μέσα της δεκαετίας του 1980, χάρη στον ποιητή Γιάννη Τζώρτζη που μιλούσε με ενθουσιασμό για το «πιο καλοκρυμμένο μυστικό της αμερικανικής πεζογραφίας». Είχαν εκδώσει βιβλία του οι οίκοι Οδυσσέας και Απόπειρα. Μας συνεπαίρνει ακόμη –και ίσως τώρα, στα τέλη της δεύτερης δεκαετίας του 21ου αιώνα, μας παρασύρει περισσότερο στον κόσμο του– το ότι απλώνει σ’ ένα παλιό μεγάλο μοναστηριακό τραπέζι βρόμικες πολαρόιντ και τις εξευγενίζει τονίζοντας τις πτυχές της βαθιάς ανθρωπινότητας που κρύβονται μες στη δυστυχία, στη δυσανεξία, στη δυσφορία των ροζιασμένων εικοσιτετράωρων. Οι ήρωές του είναι στριμωγμένοι, μουντοί, κουρασμένοι, βαριεστημένοι, μπλεγμένοι, αλλά πάντα, σε μιαν αναπάντεχη στιγμή, φανερώνεται ένα δάκρυ ή ένα χαμόγελο και η ζωή αποκτά νόημα. Ο Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη κουβαλάει τον Απρίλιο βιβλία του βρόμικου ρεαλισμού, του Μπουκόβσκι τις προάλλες, του Κάρβερ σήμερα.

Εκεί που ξεδιπλώνεται μια ζόρικη, πικρή ιστορία, διαισθάνεσαι μέσα από τα εσκεμμένα της κενά, τις ευφυώς διευθετημένες σιωπές της, το ενίοτε απότομο τέλος της, τον συναισθηματικό/συγκινησιακό πλούτο του συγγραφέα και την απόφασή του να αφήσει τον αναγνώστη να συμπληρώσει ό,τι δεν καταγράφεται και, συνεπώς, να στοχαστεί τι μας κάνει πιο ανθρώπινους όταν συναντιόμαστε, όταν συνυπάρχουμε, όταν συμπράττουμε.

Εφτά διηγήματα, όλα κι όλα, στον τόμο Ελέφαντας, αλλά τόσο περιεκτικά που συγκροτούν σύμπαν: ιδίως το τελευταίο, το «Θέλημα», κύκνειο άσμα του συγγραφέα και ποιητή που έζησε πέντε δεκαετίες, όπως και ο Ρομπέρτο Μπολάνιο, και το πάλεψε γερά, όπως ο Τσαρλς Μπουκόβσκι. Το «Θέλημα», γραμμένο έτσι ώστε να αποτελεί τη λογοτεχνική διαθήκη του Κάρβερ, την πύκνωση της κοσμοθεώρησής του, το απόσταγμα της ψυχοσύνθεσής του, δημοσιεύεται στο New Yorker τον Ιούνιο του 1987. Έναν χρόνο μετά, στις 2 Αυγούστου του 1988, ο Κάρβερ, γεννημένος στις 25 Μαΐου του 1938, αφήνει την τελευταία του πνοή. Στο «Θέλημα» μιλάει για την τελευταία πνοή του συγγραφέα που αγάπησε ίσως περισσότερο από κάθε άλλον, και που χρησιμοποίησε δημιουργικά σαν παρτιτούρα τα πυκνά και βαθύτατα ανθρώπινα διηγήματά του, του Άντον Τσέχοφ.

Ο τρόπος του συγγραφέα μας είναι συνάμα σκληρά ρεαλιστικός και λειαντικά/στιλβωτικά ελλειπτικός. Ό,τι κι αν λένε οι κακές γλώσσες, σίγουρα ο τρόπος αυτό οφείλει πολλά στον μάστορα επιμελητή Γκόρντον Λις και στην ποιήτρια, και σύζυγο του Κάρβερ, Τες Γκάλαχερ. Εκεί που ξεδιπλώνεται μια ζόρικη, πικρή ιστορία, διαισθάνεσαι μέσα από τα εσκεμμένα της κενά, τις ευφυώς διευθετημένες σιωπές της, το ενίοτε απότομο τέλος της, τον συναισθηματικό/συγκινησιακό πλούτο του συγγραφέα και την απόφασή του να αφήσει τον αναγνώστη να συμπληρώσει ό,τι δεν καταγράφεται και, συνεπώς, να στοχαστεί τι μας κάνει πιο ανθρώπινους όταν συναντιόμαστε, όταν συνυπάρχουμε, όταν συμπράττουμε εκείνες ακριβώς τις στιγμές που η χρεία κουρταλεί τη χρεία και ο ζόφος περνάει από το κατώφλι μας.

Ο Ελέφαντας κυκλοφόρησε μόλις μία μέρα μετά τον θάνατο του Κάρβερ. Η αντιμαχία με την απώλεια είναι παρούσα και στα εφτά διηγήματα. Ο θάνατος, ο χωρισμός, η απόσταση, η μοναξιά, οι κατακερματισμένες σχέσεις, η ασυνεννοησία, παντού. Μολαταύτα, επίσης παντού, αχνοφέγγει η αλληλεγγύη, η κατανόηση (έστω η επίμοχθη προσπάθεια για κατανόηση), μια τσαλακωμένη τρυφερότητα για τους τσαλακωμένους της ζωής, η καλοσύνη, η ελπίδα. Στο διήγημα που φέρει τον τίτλο του τόμου, ο ανώνυμος αφηγητής, δόλιος δουλευτής που τον ξεζουμίζουν οι πάντες (η τέως σύζυγος, ο αδελφός του, η μάνα του, η θυγατέρα του, ο γιος του), πάνω που φτάνει στη στροφή-φουρκέτα της απόγνωσης, σχεδόν ρημαγμένος πια, κοιμάται αποκαμωμένος, βλέπει ένα διπλό όνειρο, ξυπνάει, και αφυπνίζεται ψυχικά, θαρρείς και το όνειρο να του αποκάλυψε το νόημα της ζωής, να τον μπόλιασε με σθένος. Και τι όνειρο! Τίποτα σπουδαίο, απλό, καθημερινό όνειρο, όπως τα πάντα είναι απλά, καθημερινά στο σύμπαν του Κάρβερ: είναι παιδί, στο όνειρο, ο πατέρας του τον ανεβάζει στους ώμους του, το αγόρι απλώνει τα χέρια κάποια στιγμή, χαλαρώνει, αφήνεται, τα χέρια του πατέρα κρατάνε τους αστραγάλους του, το αγόρι κάνει ότι τάχα ο πατέρας είναι ελέφαντας, έχει εμπιστοσύνη, αντλεί παιγνιώδη αυτοπεποίθηση: «Δεν ξέρω πού πηγαίναμε. Μπορεί να πηγαίναμε στο μπακάλικο, μπορεί στο πάρκο για να με κάνει κούνια». Κι όταν ξυπνάει, φτιάχνει καφέ, ετοιμάζει το κολατσιό, παίρνει το θερμός, ξεκινάει για το μαγγανοπήδαγο, το μεροδούλι-μεροφάι, και τα βλέπει όλα αλλιώς, όλα απαλλαγμένα από το άχθος κι από το άγχος. Η μέρα είναι ωραία, ένας συνάδελφος περνάει με το αμάξι, πάνε μαζί στη δουλειά, χρεωμένοι και οι δύο, και ο Τζορτζ, ο συνάδελφος, και ο αφυπνισμένος αφηγητής. «Φύγαμε!» λέει ο αφηγητής στον Τζορτζ. Και ο Τζορτζ βάζει μπροστά. «Και τότε, μα την αλήθεια, απογειωθήκαμε. Ο αέρας ούρλιαζε έξω από τα παράθυρα. Το ’χε σανιδώσει και τρέχαμε με χίλια. Σκίζαμε σαν αστραπή τον δρόμο με αυτό το τεράστιο αυτοκίνητο που ο Τζορτζ το ’χε ακόμα χρεωμένο». Άρση του ζόφου, έστω εφήμερη υπέρβαση της πίεσης, ένα αεράκι ελευθερίας, και ξεγνοιασιάς ακόμα, μες στην ομίχλη και τη βαρύτητα της μουντής καθημερινότητας.

Οι ήρωες του Κάρβερ είναι σάρκινοι, είναι τρισδιάστατοι, είναι πολύπλευροι. Καίτοι, πάντα, καθημερινοί. Ζορισμένοι οικονομικά, λαβωμένοι από αναποδιές, ενίοτε μπερδεμένοι, πάντα όμως αξιοπρεπείς.

Η Κοτσυφόπιτα είναι το πιο (τάχατες) μυστηριώδες διήγημα του Κάρβερ. Θέμα, όπως σε πολλές ιστορίες του, ο χωρισμός, η διάσταση αντιλήψεων/κόσμων ύστερα από το αλλοτινό, χαμένο σε βάλτους χρόνου, σμίξιμο. Η ατμόσφαιρα θυμίζει πειραγμένο νουάρ, νιώθεις στους χώρους της κατοικίας του αφηγητή τις μεγάλες σκιές του Μπόρχες (μια ειρωνική, καρβερική ηχώ από τον περιλάλητο «Ειρηναίο Φούνες») και του Κάφκα (μια οργανωμένη, ενδεχομένως απειλητική απροσδιοριστία), ενώ ένα δυσοίωνο χιούμορ απλώνεται στις σελίδες κάνοντας ολοένα πιο μίζερο και φουκαρά τον εμβρόντητο αφηγητή που τον εγκαταλείπει η σύζυγός του.

Το χιούμορ δεν λείπει ούτε από το Menudo, μια ιστορία απιστίας υπό πίεσιν και ένα κλείσιμο του ματιού στο θάλπος της φιλίας. Η ανακούφιση και η γιατρειά που θα πρόσφερε ένα καλομαγειρεμένο από έναν μερακλή φίλο του αφηγητή menudo (πικάντικη μεξικανική σούπα με πατσά, κρεμμύδια, ντομάτα, και πολέντα) δεν έρχονται ποτέ: ο αφηγητής μεθοκοπάει, καθώς το στερεοφωνικό παίζει απανωτούς δίσκους στη διαπασών, και το menudo το καταβροχθίζουν οι άλλοι καλεσμένοι παλιόφιλοι του Αλφρέντο. Ο μεσόκοπος ερωτοχτυπημένος μοιχός της ιστορίας μένει πεινασμένος και μετέωρος.

Οι ήρωες του Κάρβερ είναι σάρκινοι, είναι τρισδιάστατοι, είναι πολύπλευροι. Καίτοι, πάντα, καθημερινοί. Ζορισμένοι οικονομικά, λαβωμένοι από αναποδιές, ενίοτε μπερδεμένοι, πάντα όμως αξιοπρεπείς. Θα ήθελες, διαβάζοντας τις σελίδες του Κάρβερ, να βρεθείς με τους ήρωές του, να πιεις ένα ποτήρι μαζί τους, να σκοτώσεις μερικές ώρες, ν’ ακούσεις τις ιστορίες τους σε μια μπάρα ενώ από πάνω θα παίζει η τηλεόραση ένα ματς ράγκμπι ή μια δευτεροκλασάτη νουάρ ταινία.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ίχνη και χνότα» (εκδ. Γαβριηλίδη).
 

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Οι ιστορικοί θα έπρεπε να χρησιμοποιούν περισσότερες ηχοποιητικές λέξεις όπως “του, του”, “μπιπ, μπιπ” – ειδικά σε σοβαρές περιπτώσεις όπως έπειτα από κάποια σφαγή ή όταν κάποιο τρομερό συμβάν απειλεί το μέλλον μιας ολόκληρης χώρας. Τότε είναι που λέξεις όπως “του, του” δεν είναι απλώς χρήσιμες: είναι πολύτιμες».


  

altΕλέφαντας
Ρέιμοντ Κάρβερ
Μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου
Μεταίχμιο 2019
Σελ. 160, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΡΕΪΜΟΝΤ ΚΑΡΒΕΡ

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

«Ο τρελός του βασιλιά» του Μαχί Μπινμπίν (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Mahi Binebine «Ο τρελός του βασιλιά» (μτφρ. Έλγκα Καββαδία, εκδ. Άγρα).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Υπάρχει περίπτωση μια δουλεία να είναι συναινετική ή ένα βασιλικό παλάτι, να είναι τρομακτικό και ταυτόχρονα μαγευτικό;...

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

«Λατρεία» της Χάνα Κεντ (κριτική)  – «Κραταιά ως θάνατος αγάπη»

Για το μυθιστόρημα της Hannah Kent «Λατρεία» (μτφρ. Άγγελος Αγγελίδης, Μαρία Αγγελίδου, εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα: Πίνακας © Berthold Woltze.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Πόσο πιθανό είναι, κατά τη διάρκεια της ζωής του, να συναντήσει κανείς το άλλο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

«Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923» της Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ (κριτική)

«Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923» της Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ (κριτική)

Για τη μελέτη της Emine Yeşim Bedlek «Η Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923 – Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία» (μτφρ. Αικατερίνη Χαλμούκου, επιστ. επιμ.: Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Ενετικό Λιμάνι Χανίων, Νεώρια του Μόρο. Οι τελευταίοι Κρητι...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ