Frans Hals eikona vlemma

Καταγραφή σκέψεων με αφορμή την επετειακή έκδοση –50 χρόνια από την πρώτη κυκλοφορία–, του βιβλίου του John Berger «Η εικόνα και το βλέμμα» (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα ο πίνακας του Frans Hals «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» (1664).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Με τον Τζον Μπέργκερ συντροφιά, πέρασα ένα ολόκληρο καλοκαίρι πριν από πέντ’ έξι χρόνια. Όχι βέβαια με τον ίδιο, μα με τα βιβλία του. Είναι κάτι που μονάχα το καλοκαίρι το κάνω: παράλληλα με την καθημερινή μου δουλειά, ν’ αφιερώνω δύο μήνες σ’ έναν συγγραφέα· όμως θα πρέπει κάτι σ’ αυτόν να με γοητεύσει και να συναντηθούμε – η δική μου διάθεση με τη δική του σκέψη και λέξη.

Διάβασα απανωτά τα “Hold Everything Dear”, “Pig Earth”, “A Seventh Man” (με φωτογραφίες του Jean Mohr), τα βιβλία για την τέχνη και το βλέμμα “The Shape of a Pocket” και “About Looking”· κι άφησα τελευταία εκείνα που αγάπησα πιο πολύ: το “A Fortunate Man: The Story of a Country Doctor” (πάλι με φωτογραφίες του Jean Mohr· η καταγραφή απ’ τον Μπέργκερ της καθημερινότητας ενός επαρχιακού γιατρού, με λόγο βαθύ, ποιητικό, στοχαστικό και κοντά στον άνθρωπο πάντα) κι ένα ολιγοσέλιδο βιβλιαράκι με τον υπέροχο τίτλο “and our faces, my heart, brief as photos” (το πρώτο «a» πεζό), με στοχαστικά μικρά κείμενα σχετικά με τη θνητότητα, τον τόπο, την τέχνη, την αγάπη, την απουσία, και με κάποια ποιήματα, εδώ κι εκεί, του Μπέργκερ. Δεν είναι τα μοναδικά του βιβλία φυσικά, και λείπουν τα αμιγώς μυθοπλαστικά του όπως, για παράδειγμα, το “G”, που βραβεύτηκε με Booker το 1972, ή τα Ένας ζωγράφος του καιρού μας και Από την Άιντα στον Χαβιέρ.

Ο Μπέργκερ ήταν μαρξιστής. Αυτό είναι κάτι που ’χει σημασία και δεν έχει, μιας και πιο πολλή σημασία δεν έχει τι είσαι, αλλά το πώς είσαι αυτό που είσαι. Ίσως πιο γνωστός σ’ εμάς είναι για το Η εικόνα και το βλέμμα (μτφρ. Ειρήνη Σταματοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο), τηλεοπτική σειρά του BBC του ’72, τεσσάρων επεισοδίων, για τον τρόπο που βλέπουμε την τέχνη και την προσλαμβάνουμε, καθώς και ομότιτλο βιβλίο των Τζον Μπέργκερ, Σβεν Μπλόμπεργκ, Κρις Φοξ, Μάικλ Ντιμπ, Ρίτσαρντ Χόλις, με επτά δοκίμια που τα τέσσερα είναι κείμενα και τα υπόλοιπα τρία εικόνες μόνο, με «αφηγηματική» παράθεση, σαν δοκίμια χωρίς λέξεις.

Ο Μπέργκερ ήταν μαρξιστής. Αυτό είναι κάτι που ’χει σημασία και δεν έχει, μιας και πιο πολλή σημασία δεν έχει τι είσαι, αλλά το πώς είσαι αυτό που είσαι.

Και στην Εικόνα και το βλέμμα έχει σίγουρα σημασία ότι ο Μπέργκερ ήταν μαρξιστής. Η στάση του εδώ απέναντι στην τέχνη –την τέχνη ως προϊόν στον δυτικό κόσμο– είναι ξεκάθαρη και, κάποτε, απόλυτη, με την πολεμική να αντικαθιστά, συχνά, την ποιητική ματιά και σκέψη που διαπνέουν άλλα κείμενά του, ανάμεσά τους και πολλά απ’ όσα με γοήτευσαν εκείνο το καλοκαίρι.

Πολεμική στο πρώτο «κειμενικό» κι όχι «εικονικό» δοκίμιο, για το πώς μια «προνομιούχα μειοψηφία» συσκοτίζει την τέχνη του παρελθόντος κι «αγωνίζεται να εφεύρει μια ιστορία που θα μπορεί αναδρομικά να δικαιολογήσει τον ρόλο των κυρίαρχων τάξεων», φέρνοντας ως παράδειγμα τους πίνακες «Επίτροποι του Γηροκομείου» και «Γυναίκες Επίτροποι του Γηροκομείου» του Φρανς Χαλς, που ο ζωγράφος τους έφτιαξε γέρος και πένης πλέον, και εικονίζει σ’ αυτούς τις «νέες εκφράσεις που δημιουργήθηκαν από τον καπιταλισμό». Είναι έτσι; Πιθανώς. Ας μη λησμονούμε πως ένας ζωγράφος και το μοντέλο του είναι δυο αντικριστοί καθρέφτες, έτσι αυτοί οι εχούμενοι επίτροποι του γηροκομείου σαφώς καθρεφτίζουν την ευμάρειά τους πάνω στον φτωχό γερο-ζωγράφο που ’χουν αντίκρυ τους κι αυτός, με τη σειρά του, τους εικονίζει σαν καθρέφτης και συνάμα τους σχολιάζει.

Αυτή η αξία «επιβεβαιώνεται και εκτιμάται από την τιμή που πιάνει στην αγορά» και «η αγοραστική του αξία εκλαμβάνεται ως αντανάκλαση της πνευματικής του αξίας».

Συζητιέται σ’ αυτό το δοκίμιο ο ρόλος που έπαιξαν καταρχάς η φωτογραφία και κατόπιν η τηλεόραση στον τρόπο που βλέπουμε τους πίνακες, με την αέναη αναπαραγωγή τους αφενός και την επιλεκτική παρουσίαση λεπτομερειών τους αφετέρου, που τώρα εντάσσονται σ’ ένα νέο περιβάλλον (το δωμάτιο, π.χ., όπου βρίσκεται η τηλεόραση) κι επηρεάζεται η σημασία τους απ’ ό,τι υπάρχει γύρω. Έτσι, η νέα κατάσταση του πρωτότυπου έργου αποτελεί «λογική συνέπεια των νέων μέσων αναπαραγωγής», εισβάλλει εδώ μια διαδικασία συσκότισης και πλέον η σημασία του «δεν βρίσκεται σε αυτό το ξεχωριστό που λέει αλλά σε αυτό το ξεχωριστό που είναι».

Αυτή η αξία «επιβεβαιώνεται και εκτιμάται από την τιμή που πιάνει στην αγορά» και «η αγοραστική του αξία εκλαμβάνεται ως αντανάκλαση της πνευματικής του αξίας». Σήμερα ένας πίνακας σαν τον «Η Παρθένος και ο μικρός Ιησούς με την αγία Άννα και τον άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή» του Leonardo da Vinci «κρέμεται σε μια αίθουσα μόνος του. Η αίθουσα μοιάζει με παρεκκλήσι […] Έχει αποκτήσει ένα νέο είδος αίγλης. Όχι εξαιτίας αυτού που αναπαριστά – όχι εξαιτίας της έννοιας της εικόνας του. Έχει γίνει εντυπωσιακός, μυστηριώδης, εξαιτίας της αγοραστικής του αξίας. Η επίπλαστη θρησκευτικότητα που περιβάλλει σήμερα τα αυθεντικά έργα τέχνης […] αποτελεί την τελευταία χιμαιρική διεκδίκηση των διαρκών αξιών μιας ολιγαρχικής, μη δημοκρατικής κουλτούρας».

berger

Ο Τζoν Μπέργκερ (1926-2017), συγγραφέας, ζωγράφος, σεναριογράφος, κορυφαίος θεωρητικός της τέχνης και διανοούμενος, γεννήθηκε στο Λονδίνο. Μετά τη θητεία του στο στρατό (1944-46), παρακολούθησε δύο Σχολές Καλών Τεχνών και στα τέλη της δεκαετίας του '40 άρχισε να εκθέτει σε μικρές γκαλερί του Λονδίνου ως ζωγράφος. Λίγο αργότερα εμφανίστηκε με κριτικά άρθρα του στο περιοδικό «New Statesman», υιοθετώντας μια ριζοσπαστική, μαρξιστική όσο και ουμανιστική προσέγγιση του μοντερνισμού. Τα μυθιστορήματά του, πρωτότυπα σε μορφή και με ιστορική και πολιτική διεισδυτικότητα, αντλούν τα θέματά τους από τον κόσμο της τέχνης και του κριτικού του πνεύματος. Ανάμεσα στις εξαιρετικές μελέτες του για τη ζωγραφική και τη φωτογραφία περιλαμβάνονται τα «The Success and Failure of Picasso» (1965), «Art and Revolution: Ernst Neizvestny, Endurance, and the Role of the Artist in the USSR» (1969), «The Moment of Cubism» (1969), το διεθνούς αναγνώρισης «Ways of Seeing» (1972, ελλ. έκδ. Η εικόνα και το βλέμμα· νέα έκδ. Μεταίχμιο, 2022). Τη δεκαετία του '80 έζησε και εργάστηκε σε ένα μικρό χωριό στις Γαλλικές Άλπεις. Με το βιβλίο του Από την Άιντα στον Χαβιέρ, με αντικείμενο τις επιστολές της γυναίκας του προς έναν φυλακισμένο τρομοκράτη ο Μπέργκερ ήταν και πάλι υποψήφιος για το βραβείο Booker το 2008. Πέθανε στο σπίτι του στο προάστιο Antony του Παρισιού, στις 2 Ιανουαρίου 2017, σε ηλικία 90 ετών.

Πώς θα ’πρεπε εντούτοις να δείχνεται και να προσλαμβάνεται ένας πίνακας, όταν οι ιστορικές, χρονικές και τοπικές συγκυρίες που μέσα τους φτιάχτηκε έχουν εκλείψει πλέον; Υπάρχει πράγματι σ’ ένα μουσείο αυτή η «επίπλαστη» θρησκευτικότητα: στον τρόπο που κινούνται οι επισκέπτες από πίνακα σε πίνακα κι από αίθουσα σε αίθουσα και στέκονται μπροστά στους πίνακες σιωπηλοί, προσπαθώντας μέσα σε τούτο το σύντομο προσκύνημα ν’ απορροφήσουν ό,τι είναι στον πίνακα σπουδαίο και τον κάνει μοναδικό. Αλλά μπαίνεις από τους πολύβοους δρόμους μιας πόλης σ’ ένα μουσείο και παίρνεις μια ανάσα βαθιά μέσα σου· οι πίνακες γίνονται μέσον για να υπάρξεις ξανά με τον εαυτό σου και τις σκέψεις σου – είναι πράγματι μια εμπειρία που αγγίζει τη θρησκευτικότητα. Σ’ έναν κόσμο αέναης κίνησης κι αναπαραγωγής, είναι εντέλει κάτι κακό, τούτη η θρησκευτικότητα που περιβάλλει τη μοναδικότητα;

Ο πίνακας έχει μια υπέρογκη αξία στο χρηματιστήριο της τέχνης, και η χυδαιότητα αυτού του χρηματιστηρίου, καθώς και το πώς αλληλοεξυπηρετείται από ένα ιερατείο της τέχνης στηρίζοντάς το και στηριζόμενο απ’ αυτό, είναι πράγματα αναμφίβολα.

Ωστόσο, λέγεται προς το τέλος αυτού του πρώτου δοκιμίου, «οι μάζες παραμένουν αδιάφορες και σκεπτικές». Τι σημαίνει όμως αυτό; Πώς θα ’πρεπε κάποιος που δεν έχει σκύψει πάνω στη ζωγραφική, δεν έχει σκεφτεί γι’ αυτήν και δεν την έχει αγαπήσει, να νιώσει απέναντι σ’ έναν πίνακα, για παράδειγμα, του Rothko; Ο πίνακας έχει μια υπέρογκη αξία στο χρηματιστήριο της τέχνης, και η χυδαιότητα αυτού του χρηματιστηρίου, καθώς και το πώς αλληλοεξυπηρετείται από ένα ιερατείο της τέχνης στηρίζοντάς το και στηριζόμενο απ’ αυτό, είναι πράγματα αναμφίβολα. Αλλά υπάρχει τελικά, ή μάλλον καταρχάς, ο πίνακας ο ίδιος· υπάρχει ο ζωγράφος. Πώς δηλαδή θα περίμενε κανείς αυτές οι «αδιάφορες και σκεπτικές μάζες», που λέγονται στο δοκίμιο, να σταθούν απέναντι σ’ αυτόν τον πίνακα, που εντέλει δεν είναι παρά ένα δυο χρώματα βαλμένα σ’ ένα γιγάντιο τελάρο. Τι ’ναι αυτό το πράγμα, τι εικονίζει; Έχει αξία; Γιατί έχει αξία; Δε χωρά εδώ μια συζήτηση για το χρώμα.

metaixmio berger eikona vlemmaΤα υπόλοιπα δοκίμια είναι στον ίδιο τόνο αλλά με άλλο κάθε φορά θέμα: τη σημασία του γυναικείου γυμνού στη ζωγραφική, την ελαιογραφία ως έκφραση του τρόπου που η κυρίαρχη τάξη στην Ευρώπη έβλεπε τον κόσμο από το 1500 έως το 1900, με εξαίρεση ίσως την τοπιογραφία και λιγοστούς ζωγράφους σαν τον Rembrandt· το ρόλο της διαφήμισης. Σ’ αυτό το τελευταίο δοκίμιο λέγεται κάπου:

«Κάθε έργο τέχνης που “παρατίθεται” από τη διαφήμιση εξυπηρετεί δύο στόχους. Η τέχνη συνιστά μια ένδειξη ευμάρειας· ανήκει στην καλή ζωή· αποτελεί μέρος της διακόσμησης που ο κόσμος παρέχει στους πλούσιους και στους όμορφους. Ένα έργο τέχνης όμως υποδηλώνει επίσης και ένα πολιτισμικό κύρος, μια μορφή αξιοπρέπειας, ακόμα και σοφίας, που είναι ανώτερη από οποιοδήποτε ποταπό υλικό συμφέρον· μια ελαιογραφία ανήκει στην πολιτισμική κληρονομιά· αποτελεί υπενθύμιση του τι σημαίνει να είσαι καλλιεργημένος Ευρωπαίος. Γι’ αυτό, λοιπόν, το παρατιθέμενο έργο τέχνης (και γι’ αυτόν το λόγο είναι και τόσο χρήσιμο για τη διαφήμιση) λέει δύο σχεδόν αντιφατικά πράγματα την ίδια στιγμή: υποδηλώνει πλούτο και πνευματικότητα».

Ορθά όλα αυτά σχετικά με τη διαφήμιση, ωστόσο σε ποιους αλήθεια απευθύνεται ένα βιβλίο σαν αυτό, ποιος είναι ο δυνάμει αναγνώστης του; Μήπως ένας χωρικός στην Αφρική, μήπως ένας Αβορίγινας; Γιατί πρέπει εντέλει αυτός ο άνθρωπος να νοιάζεται για τις απόψεις των συγγραφέων στην Εικόνα και το βλέμμα; Είναι λοιπόν ένα βιβλίο για τα κακώς κείμενα της δυτικής τέχνης, που απευθύνεται σ’ αυτούς ακριβώς τους ανθρώπους που είτε την καταναλώνουν είτε την αγαπούν. Το οξύμωρο είναι φανερό, πιστεύω.

Αν κάποιος με ρωτούσε: Να διαβάσω την Εικόνα και το βλέμμα; Θα του απαντούσα: Μα και βέβαια, ασυζητητί. Με τον δικό του τρόπο, είναι ένα βιβλίο σχεδόν τόσο σημαντικό όσο, για παράδειγμα, τα Τέχνη και ψευδαίσθηση του Gombrich ή Μελέτες εικονολογίας του Panofsky. Ας κρατάει όμως μικρό καλάθι, θα ’λεγα, απέναντι σε κάποιες απόψεις που παγιδεύουν με τη σιγουριά τους.


* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής. Τελευταίο του βιβλίο, η επιστολική νουβέλα, την οποία συνέγραψε με την Ελένη Κοφτερού, «Άρης» (εκδ. Κίχλη).

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Πεφάνης, Χατζηβασιλείου, Βαροπούλου,Τσιντζιλώνη: Πέντε ξεχωριστά βιβλία για το δράμα και την τέχνη του θεάτρου

Πεφάνης, Χατζηβασιλείου, Βαροπούλου,Τσιντζιλώνη: Πέντε ξεχωριστά βιβλία για το δράμα και την τέχνη του θεάτρου

Πέντε βιβλία που αφορούν το δράμα, το θέατρο εν γένει, είτε υπό μορφήν προσωπικού βιώματος είτε σε θεωρητική μορφή (διδακτορική διατριβή), είτε ως μελέτη για τον χορό ως μορφή επιτέλεσης και ως αντικείμενο πολιτιστικής διαχείρισης, κυκλοφορούν και διαφωτίζουν το κοινό που παρακολουθεί τις σκηνικές τέχνες και τις εξε...

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

«Μαθήματα λογοτεχνίας» του Χούλιο Κορτάσαρ (κριτική)

Για το βιβλίο του Julio Cortázar «Μαθήματα λογοτεχνίας» (μτφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδ. Opera).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Η λογοτεχνία είναι μια ψυχρή και κακότροπη νύφη. Τους αγκαλιάζει μεν όλους όταν πέσει η νύχτα, ερωτοτροπεί ασύστολα μαζί του...

«Ο στρατηγός κάνει φασαρία στην πλατεία» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Ο στρατηγός κάνει φασαρία στην πλατεία» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για τη συγκεντρωτική έκδοση μονόπρακτων θεατρικών κειμένων του Μάκη Τσίτα «Ο στρατηγός κάνει φασαρία στην πλατεία – Δέκα μονόπρακτα» (εκδ. Κάπα). Κεντρική εικόνα: Η Ρούλα Πατεράκη και οι ηθοποιοί της ομώνυμης παράστασης που παρουσιάστηκε στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά το 2019.

Του Δημήτρη...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τέσπα (διήγημα)

Τέσπα (διήγημα)

Δεν θα πάρουμε το οικογενειακό σήμερα. Ασ’ το μωρέ. Να χαρούμε λίγο το καινούργιο. Πότε θα το χαρούμε αν όχι τώρα το καλοκαίρι που πάμε και κάπου μαζί. Έστω θάλασσα. Εντάξει, σκόνη, άμμος, αλμύρα, θα μου πεις, τα τρώει τα καθίσματα η αλμύρα. Το χρώμα να δεις τι του κάνει. Αλλά, τέσπα.

Της Κατερίνας Γ...

«Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη

«Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη

Για το μυθιστόρημα «Το Ρίφι» του Μηνά Βιντιάδη (εκδ. Ελληνικά Γράμματα)

Της Κατερίνας Σιδέρη

Στο βιβλίο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Μηνά Βιντιάδη θα συναντήσουμε στίχους από τραγούδια, μαντινάδες, παροιμίες και γνωμικά,...

«Το να είσαι γυναίκα» της Μέλι Κίγιακ (κριτική)

«Το να είσαι γυναίκα» της Μέλι Κίγιακ (κριτική)

Για το αφήγημα της Μέλι Κίγιακ (Mely Kiyak) «Το να είσαι γυναίκα» (μτφρ. Απόστολος Στραγαλινός, εκδ. Κριτική). Κεντρική εικόνα ©  David de las Heras.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Τι είναι αυτό που καθορίζει τη ζωή και τις επιλογές ενός ανθρώπο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Ιουλίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμεν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ