alt

Για το βιβλίο της Έρσης Σωτηροπούλου «Άνθρωπος στη θάλασσα» (εκδ. Πατάκη).

Του Ιγνάτη Χουβαρδά

Υπάρχει ένα πλοίο στη θάλασσα, ένας άνθρωπος που έχει πέσει στη θάλασσα, τα μάτια των επιβατών του πλοίου που αγωνίζονται να τον διακρίνουν στα κύματα, για να μη χαθεί. Ο τίτλος Άνθρωπος στη θάλασσα του ποιητικού βιβλίου της Έρσης Σωτηροπούλου μοιάζει με ξαφνική κραυγή από το κατάστρωμα του πλοίου. Μετά από αυτό το κινηματογραφικό πλάνο ξετυλίγεται απότομα το χρονικό της ασθένειας της ηλικιωμένης μητέρας, η κλιμάκωση με τα ονόματα των φαρμάκων που εναλλάσσονται από μέρα σε μέρα, η διαφοροποίηση στη δοσολογία των φαρμάκων σύμφωνα με τις εντολές των γιατρών. Η μάνα είναι στο κρεβάτι του σπιτιού, η κόρη δίπλα της προνοεί για τα φάρμακα και βιώνει σοκαριστικά τη σταδιακή απίσχνανση της μητρικής υπόστασης. Οι γιατροί από απόσταση καθοδηγούν και η τηλεφωνική επικοινωνία μαζί τους γίνεται προβληματική στην αργία του δεκαπενταύγουστου. Η φύση που η παρουσία της πριν από λίγο καιρό ήταν ελκυστική, τώρα φαντάζει ειρωνική: Τα τζιτζίκια έχουν λυσσάξει από το πρωί.

Τώρα που η μνήμη της μάνας χάνεται, ενεργοποιείται επιτακτικά η μνήμη της κόρης, η επαναφορά ιστοριών που έζησε με τη μητέρα, η εμφανής προσπάθεια της κόρης να αποκαταστήσει μια αλήθεια, να αναδείξει το μεγαλείο της μάνας, την ταύτιση με τη μάνα, την ευγνωμοσύνη.

Υπάρχει ένας καπετάνιος (ο πατέρας ίσως;) κι επίσης σε άλλο περιβάλλον, σε αστικό τοπίο μάλλον, ένας άντρας που λειτουργεί ξέχωρα, που είναι ερωτική παρουσία, γοητευτική, αδέσμευτη και πρόσφορη σε ερωτικές περιπέτειες. Η κόρη αναζητά καταφύγιο στη ζεστή αγκαλιά του άντρα, μια στήριξη στην ψυχική δοκιμασία που περνάει. Άλλοτε ο άντρας ανταποκρίνεται, άλλοτε μοιάζει απόμακρος και αινιγματικός, σταθερά όμως με έντονο μαγνητισμό που κρατά σε εγρήγορση τα αντανακλαστικά της γυναίκας. Η παρουσία του άντρα λοιπόν λειτουργεί σαν αντίβαρο στον κατήφορο της ασθένειας. Το αρσενικό στοιχείο επανεμφανίζεται σαν ομάδα, με άξεστες και προκλητικές κινήσεις. Το άλλο αντίβαρο είναι η μνήμη. Τώρα που η μνήμη της μάνας χάνεται, ενεργοποιείται επιτακτικά η μνήμη της κόρης, η επαναφορά ιστοριών που έζησε με τη μητέρα, η εμφανής προσπάθεια της κόρης να αποκαταστήσει μια αλήθεια, να αναδείξει το μεγαλείο της μάνας, την ταύτιση με τη μάνα, την ευγνωμοσύνη. Κι όσο η μνήμη αναθερμαίνεται, αποκωδικοποιείται η εικόνα του ναυαγού στη θάλασσα. Είναι λοιπόν ο πλους ενός πλοίου και δύο ζευγάρια μάτια από το κατάστρωμα του πλοίου που καλούνται να βρίσκονται σε εγρήγορση για τον ναυαγό στη θάλασσα, για να μη χαθεί από τον ορίζοντα. Είναι τα μάτια της μάνας και της κόρης που συμπίπτουν στο ίδιο σημείο στόχευσης, είναι η αγωνία τους να κρατήσουν στιγμές, να διατηρήσουν αναλλοίωτη την πολυχρωμία μιας ζωής που υπήρξε. Κι εδώ, σε αυτή τη ρωγμή που μοιάζει με χαραυγή που λιώνει, προκύπτουν χαριτωμένες ιστορίες από το παρελθόν, ερωτικά σκιρτήματα, διάθεση για φλερτ, παιχνίδισμα, μάνα και κόρη μαζί:

Σε συγχωρώ μαμά.
Ηλίθιο πλάσμα. Ποιος σου ζήτησε να με συγχωρήσεις;
Σε συγχωρώ για τα γαλλικά.
Σε συγχωρώ στα γαλλικά.
Ζε τε παρντόνν.
 
Για το γράμμα που άνοιξες κι έμαθες
ότι είχα κάνει έρωτα
με τον οικογενειακό σας φίλο
με τον οποίον
όπως μου αποκάλυψες
τριάντα χρόνια αργότερα
μέσα σε ταξί
επιστρέφοντας από γιατρό ειδικό
για την οστεοπόρωση
φιλιόσασταν στο ασανσέρ.

Δύο παράλληλες κλιμακώσεις που λένε με τον δικό τους τρόπο την ίδια ιστορία, ότι η μητέρα έχει αρρωστήσει, είναι πλέον στο κρεβάτι, η ασθένεια κάθε μέρα την απομονώνει από τον κόσμο, την καταβάλλει, την οδηγεί τελικά στο θάνατο.

Βρισκόμαστε στα πρώτα στάδια του πένθους, όταν ακόμα είναι νωπή η αποκαρδιωτική εμπειρία της ασθένειας που σταδιακά οδηγεί προς το τέλος. Ο λόγος της Σωτηροπούλου είναι μπολιασμένος με διάφορα φίλτρα. Ένα χρονικό της ασθένειας που αναπτύσσεται διχαλωτά, σε δύο επίπεδα, ένα κυριολεκτικό κι ένα μεταφορικό. Δύο παράλληλες κλιμακώσεις που λένε με τον δικό τους τρόπο την ίδια ιστορία, ότι η μητέρα έχει αρρωστήσει, είναι πλέον στο κρεβάτι, η ασθένεια κάθε μέρα την απομονώνει από τον κόσμο, την καταβάλλει, την οδηγεί τελικά στο θάνατο.

Το πλοίο παίρνει φωτιά, βυθίζεται – που σημαίνει ότι η κατάσταση της μητέρας χειροτερεύει, πρέπει να εγκαταλείψουν το σπίτι, να πάνε στο νοσοκομείο. Κι εκεί ξεκινά ένας δεύτερος γύρος, οριακός, στις υψηλές του στροφές η μνήμη της κόρης λειτουργεί σα θύλακας ανάσχεσης της απώλειας μνήμης της μητέρας – και τότε προκύπτουν υπέροχα μνημονικά αποσπάσματα, χαριτωμένα, ευδαιμονικά. Κι έπειτα, ευθύς αμέσως, ο σπαραγμός, η συνεχής επίκληση στη μάνα που είναι επίκληση στη δυνατότητα αλλαγής της τάξης της θνητότητας. Τα δύο άκρα, ο έρωτας και ο θάνατος, μοιάζουν να εφάπτονται. Σε αυτό το ελάχιστο σημείο επαφής σταλάζουν στίχοι λαμπεροί: Πιο εύκολο να γράψεις παρά να ζήσεις./ Πιο εύκολο να ζήσεις παρά να γράψεις. Σε άλλη σελίδα:

Μερικοί λένε πως επέλαση ιππέων
Ή ορίζοντας γεμάτος ιστιοφόρα
Είναι το ωραιότερο
 
Εγώ λέω ό,τι κανείς ερωτευθεί 

Η Έρση Σωτηροπούλου καταφέρνει να αποδώσει το χρονικό της ασθένειας μπολιάζοντας την απτή πραγματικότητα με μια παράλληλη ανάπτυξη ενός δεύτερου σκηνικού, υποβλητικού και ονειρικού, όπου το χρώμα παλεύει να επιβιώσει και σταδιακά υποχωρεί στην γκρίζα αποδοχή ενός αποχωρισμού.

Το πλοίο βυθίζεται, δεν έχει ίσως νόημα πλέον να ψάχνουμε στον ορίζοντα τον άνθρωπο στη θάλασσα, που είναι το οριακό σημείο στον ορίζοντα όπου επιπλέουν τα όνειρα της παιδικής ηλικίας. Ο αποχωρισμός από τη μητέρα στο τέλος του βιβλίου συγκρατημένος, σε φόντο γκρίζο, όπως ακριβώς το εξώφυλλο του βιβλίου με τη μαυριδερή μπλε τρομακτική θάλασσα και τους πάγους της Αρκτικής, με λέξεις ζυγισμένες, ένας λόγος στέρεος και κρυφά σπαρακτικός.

Υποβλητικά πλάνα συνοδεύουν το φτερούγισμα της φωνής. Μια διάχυτη σκηνοθετική ματιά, με σκοπό να δοθεί ανάγλυφα η τραυματική εμπειρία της ασθένειας και της απώλειας της μητέρας. Όπως η αποκόλληση μικρών πάγων στη θάλασσα της Αρκτικής. Ένας λόγος πένθιμος και στιβαρός, που μιλά γι’ αυτό που συνέβη, για την αρρώστια δηλαδή που εισέβαλε απρόσκλητη κι έφερε την πτώση, την άπνοια, την απώλεια. Αυτή η σκηνοθετική ματιά με τις κινηματογραφικές σεκάνς θυμίζει τη Μαργκερί Ντυρράς, κυρίως στα μικρά της κείμενα, όπως στην Αρρώστια του θανάτου κι όπως στο Ο άνδρας που καθόταν στο διάδρομο

Η Έρση Σωτηροπούλου καταφέρνει να αποδώσει το χρονικό της ασθένειας μπολιάζοντας την απτή πραγματικότητα με μια παράλληλη ανάπτυξη ενός δεύτερου σκηνικού, υποβλητικού και ονειρικού, όπου το χρώμα παλεύει να επιβιώσει και σταδιακά υποχωρεί στην γκρίζα αποδοχή ενός αποχωρισμού. Αποδίδει τη διαδικασία της πτώσης με μια κίνηση σε συνέχεια, με φωνή σταθερή, υπόγεια, διακριτή, καίρια, αυθεντική. Δεν είναι συλλογή ποιημάτων αλλά ποιητικό δρώμενο, μια σύνθεση, υποβλητική, κινηματογραφική. Μια ιστορία γραμμική και δισυπόστατη παράλληλα, με στίχους που συνδυάζουν την επίπεδη αφήγηση, με εκτενή ποιήματα-αφηγήματα που προκύπτουν από το πηγάδι της μνήμης, με επικλήσεις ψύχραιμες και κρυφά θρηνητικές, με αρκετά μικρά αποσπάσματα ποιητικής καθαρότητας. Το πένθος, αυτό είναι το θέμα. Το πένθος για τη μητέρα. Η ζυγαριά εδώ γέρνει στην ποίηση, προδίδοντας τις ποιητικές καταβολές της Σωτηροπούλου που είναι ο πυρήνας του πεζογραφικού της έργου.

* Ο ΙΓΝΑΤΗΣ ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Καλοκαιρινός χάρτης της πόλης» (εκδ. Οδός Πανός).

 Στην κεντρική εικόνα πίνακας του Wojtek Herman ©.


altΆνθρωπος στη θάλασσα
Έρση Σωτηροπούλου
Πατάκης 2018
Σελ. 64, τιμή εκδότη €8,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΡΣΗΣ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

«Η στάση του πελαργού» του Θανάση Χατζόπουλου (κριτική)

Για το βιβλίο με σύντομα κείμενα για την ποίηση του Θανάση Χατζόπουλου «Η στάση του πελαργού – Μικροδοκίμια» (εκδ. Στερέωμα). Κεντρική εικόνα: Πλάνο απο την ταινία «Το μετέωρο βήμα του πελαργού» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. .

Του Γιώργου Βέη

...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...
«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις). Κεντρική φωτογραφία © Karsten Winegeart / Unsplash.

Του Γιώργου Βέη

«Η αλήθεια είναι απεχθής: έχουμε την τέχνη ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία στην Ουκρανία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ