alt

Για το βιβλίο της Έρσης Σωτηροπούλου «Άνθρωπος στη θάλασσα» (εκδ. Πατάκη).

Του Ιγνάτη Χουβαρδά

Υπάρχει ένα πλοίο στη θάλασσα, ένας άνθρωπος που έχει πέσει στη θάλασσα, τα μάτια των επιβατών του πλοίου που αγωνίζονται να τον διακρίνουν στα κύματα, για να μη χαθεί. Ο τίτλος Άνθρωπος στη θάλασσα του ποιητικού βιβλίου της Έρσης Σωτηροπούλου μοιάζει με ξαφνική κραυγή από το κατάστρωμα του πλοίου. Μετά από αυτό το κινηματογραφικό πλάνο ξετυλίγεται απότομα το χρονικό της ασθένειας της ηλικιωμένης μητέρας, η κλιμάκωση με τα ονόματα των φαρμάκων που εναλλάσσονται από μέρα σε μέρα, η διαφοροποίηση στη δοσολογία των φαρμάκων σύμφωνα με τις εντολές των γιατρών. Η μάνα είναι στο κρεβάτι του σπιτιού, η κόρη δίπλα της προνοεί για τα φάρμακα και βιώνει σοκαριστικά τη σταδιακή απίσχνανση της μητρικής υπόστασης. Οι γιατροί από απόσταση καθοδηγούν και η τηλεφωνική επικοινωνία μαζί τους γίνεται προβληματική στην αργία του δεκαπενταύγουστου. Η φύση που η παρουσία της πριν από λίγο καιρό ήταν ελκυστική, τώρα φαντάζει ειρωνική: Τα τζιτζίκια έχουν λυσσάξει από το πρωί.

Τώρα που η μνήμη της μάνας χάνεται, ενεργοποιείται επιτακτικά η μνήμη της κόρης, η επαναφορά ιστοριών που έζησε με τη μητέρα, η εμφανής προσπάθεια της κόρης να αποκαταστήσει μια αλήθεια, να αναδείξει το μεγαλείο της μάνας, την ταύτιση με τη μάνα, την ευγνωμοσύνη.

Υπάρχει ένας καπετάνιος (ο πατέρας ίσως;) κι επίσης σε άλλο περιβάλλον, σε αστικό τοπίο μάλλον, ένας άντρας που λειτουργεί ξέχωρα, που είναι ερωτική παρουσία, γοητευτική, αδέσμευτη και πρόσφορη σε ερωτικές περιπέτειες. Η κόρη αναζητά καταφύγιο στη ζεστή αγκαλιά του άντρα, μια στήριξη στην ψυχική δοκιμασία που περνάει. Άλλοτε ο άντρας ανταποκρίνεται, άλλοτε μοιάζει απόμακρος και αινιγματικός, σταθερά όμως με έντονο μαγνητισμό που κρατά σε εγρήγορση τα αντανακλαστικά της γυναίκας. Η παρουσία του άντρα λοιπόν λειτουργεί σαν αντίβαρο στον κατήφορο της ασθένειας. Το αρσενικό στοιχείο επανεμφανίζεται σαν ομάδα, με άξεστες και προκλητικές κινήσεις. Το άλλο αντίβαρο είναι η μνήμη. Τώρα που η μνήμη της μάνας χάνεται, ενεργοποιείται επιτακτικά η μνήμη της κόρης, η επαναφορά ιστοριών που έζησε με τη μητέρα, η εμφανής προσπάθεια της κόρης να αποκαταστήσει μια αλήθεια, να αναδείξει το μεγαλείο της μάνας, την ταύτιση με τη μάνα, την ευγνωμοσύνη. Κι όσο η μνήμη αναθερμαίνεται, αποκωδικοποιείται η εικόνα του ναυαγού στη θάλασσα. Είναι λοιπόν ο πλους ενός πλοίου και δύο ζευγάρια μάτια από το κατάστρωμα του πλοίου που καλούνται να βρίσκονται σε εγρήγορση για τον ναυαγό στη θάλασσα, για να μη χαθεί από τον ορίζοντα. Είναι τα μάτια της μάνας και της κόρης που συμπίπτουν στο ίδιο σημείο στόχευσης, είναι η αγωνία τους να κρατήσουν στιγμές, να διατηρήσουν αναλλοίωτη την πολυχρωμία μιας ζωής που υπήρξε. Κι εδώ, σε αυτή τη ρωγμή που μοιάζει με χαραυγή που λιώνει, προκύπτουν χαριτωμένες ιστορίες από το παρελθόν, ερωτικά σκιρτήματα, διάθεση για φλερτ, παιχνίδισμα, μάνα και κόρη μαζί:

Σε συγχωρώ μαμά.
Ηλίθιο πλάσμα. Ποιος σου ζήτησε να με συγχωρήσεις;
Σε συγχωρώ για τα γαλλικά.
Σε συγχωρώ στα γαλλικά.
Ζε τε παρντόνν.
 
Για το γράμμα που άνοιξες κι έμαθες
ότι είχα κάνει έρωτα
με τον οικογενειακό σας φίλο
με τον οποίον
όπως μου αποκάλυψες
τριάντα χρόνια αργότερα
μέσα σε ταξί
επιστρέφοντας από γιατρό ειδικό
για την οστεοπόρωση
φιλιόσασταν στο ασανσέρ.

Δύο παράλληλες κλιμακώσεις που λένε με τον δικό τους τρόπο την ίδια ιστορία, ότι η μητέρα έχει αρρωστήσει, είναι πλέον στο κρεβάτι, η ασθένεια κάθε μέρα την απομονώνει από τον κόσμο, την καταβάλλει, την οδηγεί τελικά στο θάνατο.

Βρισκόμαστε στα πρώτα στάδια του πένθους, όταν ακόμα είναι νωπή η αποκαρδιωτική εμπειρία της ασθένειας που σταδιακά οδηγεί προς το τέλος. Ο λόγος της Σωτηροπούλου είναι μπολιασμένος με διάφορα φίλτρα. Ένα χρονικό της ασθένειας που αναπτύσσεται διχαλωτά, σε δύο επίπεδα, ένα κυριολεκτικό κι ένα μεταφορικό. Δύο παράλληλες κλιμακώσεις που λένε με τον δικό τους τρόπο την ίδια ιστορία, ότι η μητέρα έχει αρρωστήσει, είναι πλέον στο κρεβάτι, η ασθένεια κάθε μέρα την απομονώνει από τον κόσμο, την καταβάλλει, την οδηγεί τελικά στο θάνατο.

Το πλοίο παίρνει φωτιά, βυθίζεται – που σημαίνει ότι η κατάσταση της μητέρας χειροτερεύει, πρέπει να εγκαταλείψουν το σπίτι, να πάνε στο νοσοκομείο. Κι εκεί ξεκινά ένας δεύτερος γύρος, οριακός, στις υψηλές του στροφές η μνήμη της κόρης λειτουργεί σα θύλακας ανάσχεσης της απώλειας μνήμης της μητέρας – και τότε προκύπτουν υπέροχα μνημονικά αποσπάσματα, χαριτωμένα, ευδαιμονικά. Κι έπειτα, ευθύς αμέσως, ο σπαραγμός, η συνεχής επίκληση στη μάνα που είναι επίκληση στη δυνατότητα αλλαγής της τάξης της θνητότητας. Τα δύο άκρα, ο έρωτας και ο θάνατος, μοιάζουν να εφάπτονται. Σε αυτό το ελάχιστο σημείο επαφής σταλάζουν στίχοι λαμπεροί: Πιο εύκολο να γράψεις παρά να ζήσεις./ Πιο εύκολο να ζήσεις παρά να γράψεις. Σε άλλη σελίδα:

Μερικοί λένε πως επέλαση ιππέων
Ή ορίζοντας γεμάτος ιστιοφόρα
Είναι το ωραιότερο
 
Εγώ λέω ό,τι κανείς ερωτευθεί 

Η Έρση Σωτηροπούλου καταφέρνει να αποδώσει το χρονικό της ασθένειας μπολιάζοντας την απτή πραγματικότητα με μια παράλληλη ανάπτυξη ενός δεύτερου σκηνικού, υποβλητικού και ονειρικού, όπου το χρώμα παλεύει να επιβιώσει και σταδιακά υποχωρεί στην γκρίζα αποδοχή ενός αποχωρισμού.

Το πλοίο βυθίζεται, δεν έχει ίσως νόημα πλέον να ψάχνουμε στον ορίζοντα τον άνθρωπο στη θάλασσα, που είναι το οριακό σημείο στον ορίζοντα όπου επιπλέουν τα όνειρα της παιδικής ηλικίας. Ο αποχωρισμός από τη μητέρα στο τέλος του βιβλίου συγκρατημένος, σε φόντο γκρίζο, όπως ακριβώς το εξώφυλλο του βιβλίου με τη μαυριδερή μπλε τρομακτική θάλασσα και τους πάγους της Αρκτικής, με λέξεις ζυγισμένες, ένας λόγος στέρεος και κρυφά σπαρακτικός.

Υποβλητικά πλάνα συνοδεύουν το φτερούγισμα της φωνής. Μια διάχυτη σκηνοθετική ματιά, με σκοπό να δοθεί ανάγλυφα η τραυματική εμπειρία της ασθένειας και της απώλειας της μητέρας. Όπως η αποκόλληση μικρών πάγων στη θάλασσα της Αρκτικής. Ένας λόγος πένθιμος και στιβαρός, που μιλά γι’ αυτό που συνέβη, για την αρρώστια δηλαδή που εισέβαλε απρόσκλητη κι έφερε την πτώση, την άπνοια, την απώλεια. Αυτή η σκηνοθετική ματιά με τις κινηματογραφικές σεκάνς θυμίζει τη Μαργκερί Ντυρράς, κυρίως στα μικρά της κείμενα, όπως στην Αρρώστια του θανάτου κι όπως στο Ο άνδρας που καθόταν στο διάδρομο

Η Έρση Σωτηροπούλου καταφέρνει να αποδώσει το χρονικό της ασθένειας μπολιάζοντας την απτή πραγματικότητα με μια παράλληλη ανάπτυξη ενός δεύτερου σκηνικού, υποβλητικού και ονειρικού, όπου το χρώμα παλεύει να επιβιώσει και σταδιακά υποχωρεί στην γκρίζα αποδοχή ενός αποχωρισμού. Αποδίδει τη διαδικασία της πτώσης με μια κίνηση σε συνέχεια, με φωνή σταθερή, υπόγεια, διακριτή, καίρια, αυθεντική. Δεν είναι συλλογή ποιημάτων αλλά ποιητικό δρώμενο, μια σύνθεση, υποβλητική, κινηματογραφική. Μια ιστορία γραμμική και δισυπόστατη παράλληλα, με στίχους που συνδυάζουν την επίπεδη αφήγηση, με εκτενή ποιήματα-αφηγήματα που προκύπτουν από το πηγάδι της μνήμης, με επικλήσεις ψύχραιμες και κρυφά θρηνητικές, με αρκετά μικρά αποσπάσματα ποιητικής καθαρότητας. Το πένθος, αυτό είναι το θέμα. Το πένθος για τη μητέρα. Η ζυγαριά εδώ γέρνει στην ποίηση, προδίδοντας τις ποιητικές καταβολές της Σωτηροπούλου που είναι ο πυρήνας του πεζογραφικού της έργου.

* Ο ΙΓΝΑΤΗΣ ΧΟΥΒΑΡΔΑΣ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Καλοκαιρινός χάρτης της πόλης» (εκδ. Οδός Πανός).

 Στην κεντρική εικόνα πίνακας του Wojtek Herman ©.


altΆνθρωπος στη θάλασσα
Έρση Σωτηροπούλου
Πατάκης 2018
Σελ. 64, τιμή εκδότη €8,80

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΕΡΣΗΣ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

«Τα λόγια του ονείρου», της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη

Για την ποιητική συλλογή της Δάφνης Μαρίας Γκυ-Βουβάλη «Τα λόγια του ονείρου» (εκδ. Βακχικόν). 

Του Γιώργου Ρούσκα

«Ένα μεγάλο στόμα
ανοίγει η ψυχή
μες από τα μάτια τα βαθιά του χάους
και κράζει
πεταλούδες το πρωί ...



«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

«Άγρια Ίρις», της Λουίζ Γκλικ – 54 ποιήματα σε καλοκαιρινό κήπο (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ. Η συλλογή εκδόθηκε το 1992 και το επόμενο έτος βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Κεντρική εικόνα: Η ποιήτρια φωτογραφημένη περίπου το 1977. Η φωτογραφία χρησιμοποιήθηκε σε αφίσα για βραδιά ποίησης στο Μουσείο Σύγχρονης...

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

«Κυψέλες», του Γιώργου Αλισάνογλου (παρουσίαση)

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου «Κυψέλες» (εκδ. Κίχλη). Φωτογραφία © Pierre Bourjo.

Της Ευσταθίας Δήμου

Η νέα, ένατη κατά σειρά, ποιητική συλλογή του Γιώργου Αλισάνογλου φέρει τον μονολεκτικό, πολύσημο τίτλο Κυψέλες,...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Διαβάζοντας με τον Νίκο Ορφανό

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Ορφανός απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

«Ο νυχτερινός στο βάθος», του Γιώργου Γκόζη (κριτική)

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Γκόζη «Ο νυχτερινός στο βάθος» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νεφέλη το 2002. Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από τον μεγάλο σεισμό στη Θεσσαλονίκη το 1978. 

Του Παναγιώτη Γούτα

Σε αρκετές περιπτώσεις το π...

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Η Στέγη τιμά τον Γιαννούλη Χαλεπά με παράσταση, ταινία μικρού μήκους, έκθεση και βιβλίο

Ο Γιανούλης Χαλεπάς, η ασκητική μορφή της ελληνικής γλυπτικής που κάποιοι τον αποκάλεσαν «Ροντέν της Ελλάδας» και κάποιοι άλλοι «άγιο, τρελό και καταραμένο καλλιτέχνη», συναντά το σκηνοθετικό βλέμμα της Αργυρώς Χιώτη και τη γραφή του The Boy από τις 10 μέχρι και τις 27 Φεβρουαρίου στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

«Το αντίδωρο», της Μαίρης Σπυριδογιαννάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Μαίρης Σπυριδογιαννάκη «Το αντίδωρο – Αφού σκέφτομαι θετικά, γιατί μου πάνε όλα στραβά;» το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις «Η Τέχνη της Ζωής».

Επιμέλεια: Book Press

01 ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

Τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021 σύμφωνα με τον Guardian

H λίστα του Guardian με τα καλύτερα βιβλία του 2021 περιλαμβάνει πολλά γνώριμα και αγαπητά ονόματα, όπως η Όλγκα Τοκάρτσουκ, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο Τζόναθαν Φράνζεν και η Σάλι Ρούνεϊ, μεταξύ άλλων. Με ικανοποίηση διαπιστώσαμε ότι πολλοί από τους συγγραφείς που ξεχώρισαν έχουν ήδη ένα ή περισσότερα βιβλία τους μεταφρα...

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Τζορτζ Όργουελ, ένας συγγραφέας του 21ου αιώνα – 35 βιβλία του στα ελληνικά

Το 2021 ήταν αναμφίβολα η χρονιά του George Orwell. Ο λόγος; Η απελευθέρωση των δικαιωμάτων του, αφού στα τέλη του 2020 συμπληρώθηκαν 70 χρόνια από τον θάνατό του, που επήλθε, σαν σήμερα, στις 20 Ιανουαρίου του 1950. 

Επιμέλεια: Book Press

Από τις πρώτες μέ...

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ